ĺbkŃÉ˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙őđGî’ŕGđ@îŕ@>ŕBđEîoŕEńŮő>ŕB>RŕG>˙ęÁńŮ˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙ĂUÎíffĚ sƒ ˆ‰ÜĚnćÝÝٙťťgcněĚÝܙŸťš3>CLAS GULIWER €003rS˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙Copyright (C)2000-2001 Pat Crowe. This Book Reader was distributed solely for the reading of classic books which are out of copyright. Program extends to address 3fffh. No responsibilty can be accepted for any breach of copyright nor for any other matter involved with material above this address. This material will have been added by a user of this program and not the author of this program. Please address any enquiries concerning breach of copyright or any other concerns, to that third party. óÍĆ>˙ęŔúPę ŔúQęŔ1ţ˙Íb͛ >ęa>ŕ&>ę Ŕ>˙ę ŔÍđ͜Í:Í\ÍćÍóÍ ÍBÍS ú‚˙§(Ţú ŔOÍŕ>ęŔͧ ÍÓ ÍŽ Íż ÍÓ ÍŽ ÍG ÍÓ ÍŽ úQęŔÍ|ÍĹÍr>ęÁ>xŕE>@ŕAŻŕ>ŕ˙>Óŕ@űÍ ÍvúÁˇ(ńŻęÁ́Ë VËw cËoÂÄËgÂŐË_ 9ËW -ËO ËG Ăú Ŕ<ţ >OÍŕĂú Ŕ<ţ >OÍłĂÍ ĂÍS ĚĹĂú Ŕţ(ţ(ţ(#ú Ŕţ("ţ(*ţ( *Í/ĂÍĹĂÍËĂ͘ĂÍ^ĂÍ÷ĂÍĂÍ#Ăú Ŕ=ţ˙ >OÍ|Ăú Ŕ<ţ >OÍ|Ă!>w# űÉ!6# ú6˙#6# öÉ! 6˙#6# ö6# úÉÍB͜ÍĹÉú ŔţČÍw Í ÍÓ úÁO> ‘O͜úÁOÍŽ úÁ<ţ 8>ęÁÉú Ŕţ ú ŔGÍ3 8 ř Í3 8 řÍ#@Íw  Í  úÍÓ úÁţ(=> ęÁúÁO> ‘ţ >O͜úÁOÍŽ ú Ŕţ 0<ę ŔÉú ŔţČŐĹúÁO ú Ŕţ ͟ Íw Í ÍÓ ÍŽ yţ  Ü{ę ŔÁŃÉĹú Ŕţ ú ŔĆ GÍ3  úÍ3  úúÁO Íw Í ÍÓ ÍŽ yţ  é> ę ŔÁÉ>ę Ŕ>ęÁ>ęŔę!>ęA!@}ęŔ|ęŔÍŃ!ĐŔ*§ úaŔ*§ úúŔOúŔG>š >¸ >>ęŔÉ>ęŔę!>ęA!@}ęŔ|ęŔÍ- űÍŃúŔ=ęŔ Í3  úÍĹÉÍ-(ÍŃ>ęŔúŔć€(ěÍĹÉÍŃ>ęŔúŔć€Ę˜ÍĹÉ Í3  úÍuĘ,ÍŃúŔţÂúŔţĘ#>ę Ŕ>ęŔúŔć€(ÖÍĹÉĺŐĹúŔoúŔg #F+NxĄ<(,xą úŔęŔ͡ ÍÓ ÍŽ úQęŔ>ęŔ$úŔţ(>ęŔÍŻ ÍÓ ÍŽ úQęŔ>ęŔÁŃáÉĺŐĹú Ŕţ˙(!В@§(=ůÍ3 yę Ŕ!В@y§( řÍ3 ÁŃáÉĺŐĹyę Ŕ>ęŔÍG ÍÓ ÍŽ úQęŔú ŔO>˙ę ŔÍ|ÁŃáÉĺŐĹyę Ŕţ(ţ(ţ(ţ( ţ($ţ((!pÍ(!€Í !Í! Í!°Í!ŔÍÁŃáÉÍćĺĹ~î˙" ů ôÁáÉĺŐĹú Ŕ!ů ţ(q! ţ(j!H ţ(c!p ţ(\!˜ ţ(U!Á ţ(N!Ň ţ(G!ę ţ(@! ţ (9!: ţ (2!b ţ (+!Ň &ĺŐĹ!ˆ ĺŐĹ!ŔĺŐĹ!Ú ĺŐĹ!ą ĺŐĹ!aŔ˛Ŕ*§ úÁŃáÉ Przewiń Wers Str. Roz. Wsz Liiku: Rivi Sivu Kapp LopBlättern: Zeil Seit Kapt AlleDéfiler: Ligne Page Chap ToutScrolla: Rad Sida Kap Hela Lista: Linea Pagina Cap. Tutto Blader: Lijn Blad Hfdst Alles Bla: Linje Side Kap Alle Despl.: Línea Página Cap. Todo Mudar: Linha Pagina Cap. Tudo Despl.: Línia Plana Cap. Tot ĺŐĹúŔGúŔ<¸8Í-(ÍŃ>>ę Ŕ7 ęŔ>ę Ŕ§ÁŃá§ÉĺŐĹúŔţÂO úŔţÂO úŔţ(úŔţ ÍuÍŃúŔ>ę Ŕ7 =ęŔ>ę Ŕ§ÁŃáÉĺŐĹúŔG!Đx§(~#§ ÷ô˛Ŕ*§ úÁŃá§ÉĺĹ!€6# xą řÁáÉĺŐĹy!ţ(#!@‘ţ(!€’ţ(!Ŕ“ţ(!€@y§(=ů]T! ÁÍćP* úÍćP* úÍćP* úÍćP* úÁŃáÉ> ę>ęA!  y§( ĺ>""Ŕ " úáúN"úO">ęúŔćęAÉ> ę>ęA!  y§( *GúN¸ 6*GúO¸ .Ŕ * ú>ęúŔę!úŔćęAÍŃ Í3  úÉ> ę>ęA!    ž # ÷őúŔćęAńÉĺŐĹ! Á@6# xą ř!˛Ŕ~#§(Í÷ öÁŃáÉĺĹÖ o&MD)))  0úŔţ( 8 V#F#Í' yţ őzƒ_ÁáÉĺŐĹk&)}ćđo Á ÁĹË!Ë ÁĹ{ć§(Ë8Ë=öxśw#wyśw#wÁŃáÉđ˙ˇŕ˙Íćđ@ćŕ@É>‘ŕ@É>äŕGŕHŕIÉĺŐÍć!`˜Ŕ>đ" üÍćŔ" üŃáÉĺŐ!`˜ y§(=ů> ‘W>ÍćÍ'(Í'(Í'(éőy§ ńń!`˜QÍćÍ'(Í'(Í'(éŃáÉĺĹú‚˙§(,>˙ŕO!˜`>" xą ř€>" xą ř`>" xą ř>ţŕOÁáÉĹw#< ú 6# úÁÉ!˜>"< ű! ˜"< ű!@˜6ń# úÉ!ŕ™ 6ň# ú!š>("< ű! š "< űÉ́Ĺ> ŕđđđđ/ćË7G>ŕđđđđđđđđđđ/ć°Gú€˙¨ ę˙xę€˙>0ŕú˙ÁÉţ(Ż>˙ę‚˙ÉĹ>˙ŕ$ˆ xą ű>ŕ$ÁÉőđ@ć€(đDţ‘ ôńɇ‡‡Ć€ęh˙ióúA˙ć ů*âű ňÉ>€ęh˙ióúA˙ć ů*âű ňÉ>€ęh˙@ióúA˙ć ů*âű ňɇ‡‡Ć€ęj˙kóúA˙ć ů*âű ňÉ>€ęj˙k@óúA˙ć ů*âű ňÉ˙ď=ď=|˙ď=˙˙ď=ď=˙ď=˙˙ď=ď=˙ď=˙˙ď=ď=ŕ˙ď=˙ď=ď=˙ď=ď=ď=ď=<ď=ď˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙MBFONTMonospaced @@@@@@   ŕ ŕ @ŔŔŕ``@€ @€ @ @@  `@@ @@@@@ @ @@ŕ@ @ŕ@ @`@ @@@€€ŕ     ŕ@Ŕ@@@@ŕŕ  @€€ŕŕ  `  ŕ€€  ŕ ŕ€€ŕ Ŕŕ€€ŕ  ŕŕ @@€€ŕ  ŕ  ŕŕ  ŕ ŕ@@ @ @€@ ŕŕ€@ @€ŕ  @@@ŕ ŕŕŕ€ŕŕ  ŕ   Ŕ  Ŕ  Ŕŕ€€€€€ŕŔ     Ŕŕ€€ŕ€€ŕŕ€€ŕ€€€ŕ€€€  ŕ   ŕ   ŕ@@@@@ŕ  ŕ   Ŕ   €€€€€€ŕ ŕ     ŕ      @     @ŕ  ŕ€€€ŕ    Ŕ ŕ  ŕŔ  ŕ€€ŕ ŕŕ@@@@@@      ŕ     @@     ŕ    @      ŕ@@@ŕ @@@€ŕ`@@@@@`€€@@@ ` `@ ŕ@ ŕ ŕ ŕ€€ŕ   ŕŕ€€€ŕ ŕ   ŕŕ ŕ€ŕ`@ŕ@@@@ŕ  ŕ ŕ€€Ŕ    @@@@@@ @€€  Ŕ  @@@@@@  ŕ   Ŕ    ŕ   ŕŕ  ŕ€€ŕ  ŕ Ŕ €€€ŕ€ŕ ŕ@`@@@     ŕ    @   ŕ   @     ŕ ŕŕ @€ŕ @@€@@ @@@@@@@€@@ @@€`€ŕŕŕŕŕŕŕ@ €`€ @ŕ     ŕ@€`@ŕ@@@@Ŕ   @ŕ@@@@@@ŕ@@@ŕ@@ € @€  @ŕ€ŕ ŕ @€@ @ŕ€ŕ ŕŕ     ŕ @ŕ @€ŕ @ŕ @€ŕŕ     ŕ @€@    ŔŔŕŕ`@ŕ@@ @ŕ€ŕ ŕ€@ @€ @ŕ€ŕ ŕŕ     ŕ @ŕ @€ŕ @ŕ @€ŕ@@@@@@@ŕ€€ŕ@€€€ Ŕ€ŕ @ ŕ  ŕ   0@@@@@@ŕ€ŕ ŕ ŕ ŕ€ŕŕ ŕ ŕ @€@ ŕ Ŕŕ€€@ŕ @@€ŕŕ ŕ@ŕ@ŕŔ @€ŕ@@`@Ŕ@@@€ŔŔŔŕ€€       @€Ŕ@Ŕŕ ŕ ŕ ŕ ŕ€@ @€@@@€ ŕ @@@ŕ @ŕŕ`ŕ€ ŕ @ŕ @€ŕ€@ŕ ŕ  @ŕ ŕ @ ŕ ŕ `€ŕ ŕ  ŕ ŕ @ŕ ŕ @ŕ€€€€ŕŕ€€€€ŕ@ €@ŕ€ŕ€ŕ @ŕ€ŕ€ŕŕ€€ŕ€€ŕ  ŕ€ŕ€ŕ€@ŕ@@ŕ @ŕ@@ŕ@ ŕ@@ŕ ŕ@@ŕŔ  ŕ  Ŕ @ ŕŕ  €@ŕ  ŕ@ŕ    ŕ@ ŕ  ŕP ŕ  ŕ ŕ  ŕ @ ŕ  ŕ  ŕ€@   ŕ @   ŕ@    ŕ    ŕ @  @@Ŕ€ŕ ŕ€ŔŔ Ŕ  Ŕ€€@ŕ ŕ ŕ @ŕ ŕ ŕ@ ŕ ŕ ŕP ŕ ŕ ŕ ŕ ŕ ŕ@ŕ ŕ ŕ @ŕ€€€ŕŕ€€ŕ@ €@ŕ ŕ€ŕ @ŕ ŕ€ŕŕ ŕ€ŕ  ŕ ŕ€ŕ€@@@@@@€@@@@@ €€€€ @@@@@ @  ŕ ŕ @ŕ   €@ŕ ŕ @ŕ  ŕ@ ŕ ŕP ŕ ŕ ŕ   ŕ@ŕ@ŕ ŕ ŕ€@  ŕ @  ŕ@   ŕ   ŕ @  ŕ ŕ€€ŕ ŕ€€   ŕ ŕMBFONTVariable pitch €€€€€€  PPřPřPP x ř(đ ŔČ @˜ŕ  @° Đ€€@€€€€€@€@@@@@€@ŕ@ @ŕ@@€Ŕ€ @@@€€@     @@Ŕ@@@@ŕŕ  @€€ŕŕ  `  ŕ€€  ŕ ŕ€€ŕ Ŕŕ€€ŕ  ŕŕ @@€€ŕ  ŕ  ŕŕ  ŕ ŕ€€@@€ @€@ ŔŔ€@ @€ŕ  @@@ŕ ŕŕŕ€ŕŕ  ŕ   Ŕ  Ŕ  Ŕŕ€€€€€ŕŔ     Ŕŕ€€ŕ€€ŕŕ€€ŕ€€€ŕ€€€  ŕ   ŕ   ŕ@@@@@ŕ  ŕ   Ŕ   €€€€€€ŕˆŘ¨ˆˆˆˆˆˆČ¨˜ˆˆŕ     ŕŕ  ŕ€€€ŕ    Ŕ ŕ  ŕŔ  ŕ€€ŕ ŕŕ@@@@@@      ŕ      @ˆˆˆ¨¨¨P   @      ŕ@@@ŕ @@@€ŕŔ€€€€€Ŕ€€@@@ Ŕ@@@@@Ŕ@ ŕ€@ŕ ŕ ŕ€€ŕ   ŕŕ€€€ŕ ŕ   ŕŕ ŕ€ŕ`@ŕ@@@@ŕ  ŕ ŕ€€Ŕ    €€€€€€@@@@@@€€€  Ŕ  €€€€€€€ř¨¨¨¨ŕ    @   @ŕ   Ŕ€ŕ   ` ࠀ€€ŕ€ŕ ŕ€Ŕ€€€Ŕ    ŕ    @ˆ¨¨¨P  @     ŕ ŕŕ @€ŕ @@€@@ €€€€€€€€@@ @@€P ŕŕŕŕŕŕŕ`€€`€€`ŕ     ŕ@€`@ŕ@@@@Ŕ  ¨@ŕ@@@@@@ŕ@@@ŕ@@ € @€P @ŕ€ŕ ŕ @€@ @ŕ€ŕ ŕŕ     ŕ @ŕ @€ŕ @ŕ @€ŕŕ     ŕ@€€@HHŔŔđřP ü\T @ŕ€ŕ ŕ€@ @€ @ŕ€ŕ ŕŕ     ŕ @ŕ @€ŕ @ŕ @€ŕ€€€€€€@ŕ€€ŕ@€€€ Ŕ€ŕˆpPpˆŕ  ŕ  °€€€€€€ŕ€ŕ ŕ ŕ x„´¤´„xŕ ŕ ŕ$HH$ŕ Ŕx„´¤„x@ŕ @@€ŕŕ ŕ@ŕ@ŕŔ @€ŕ@@`Ŕ@@@@€   ŕ€€ĐĐPPPPP€€Ŕ@Ŕŕ ŕ ŕ ŕ ŕH$H€€€  (8€€€°ˆ 8ŕ ŕ(č @ŕ @€ŕ€@ŕ ŕ   @ŕ ŕ  @ ŕ ŕ P ŕ ŕ  ŕ ŕ  @ŕ ŕ  @ŕ€€€€ŕŕ€€€€ŕ@ €@ŕ€ŕ€ŕŕ€€ŕ€€ŕ ŕ€€ŕ€€ŕ  ŕ€ŕ€ŕ€@ŕ@@ŕ @ŕ@@ŕ@ ŕ@@ŕ ŕ@@@ŕpHHčHHp¨ˆČ¨˜ˆ€@ŕ  ŕ@ŕ    ŕ@ ŕ  ŕP ŕ  ŕPpˆˆˆp @ řˆ˜¨Čˆř€@   ŕ @   ŕ@    ŕ    ŕ @  @@Ŕ€ŕ ŕ€Ŕ@ Ŕ  Ŕ€€@ŕ ŕ ŕ @ŕ ŕ ŕ@ ŕ ŕ ŕP ŕ ŕ ŕ ŕ ŕ ŕ@ŕ ŕ ŕ @ŕ€€€ŕŕ€€ŕ@ €@ŕ ŕ€ŕ @ŕ ŕ€ŕŕ ŕ€ŕ  ŕ ŕ€ŕ€@@@@@@€€€€€@ @@@@ @@@@@ @ p` @ŕ    €@ŕ  ŕ @ŕ   ŕ@ ŕ  ŕP ŕ  ŕ ŕ   ŕ@ŕ@ř¨¨ř@€@   ŕ @   ŕ@    ŕ    ŕ @  ŕ ŕ€€ŕ  ŕ€€   ŕ ŕ`Ö E€6 ac€—ÂcY' d*S€ˇ*c€69J) "PODRÓŻĘ GULLIWERA" JONATHAN SWIFT WYDAWCA DO CZYTELNIKA Autor tych podróży,Lemuel Gulliwer,jest moim dawnym i poufałym przyjacielem,a nawet po matce jesteœmy ze sobš w pokrewieństwie.Będzie temu około lat trzech,jak pan Gulliwer,znudzony cišgłym gromadzeniem się ciekawych w jego domu w Redriff,kupił sobie małš majętnoœć z gruntem i wygodnym domem pod Newark,w hrabstwie Nottingham,swej ojczystej prowincji,i teraz żyje tam,wprawdzie na ustroniu,ale szanowany przez sšsiadów. Chociaż pan Gulliwer urodził się w hrabstwie Nottingham,gdzie ojciec jego mieszkał,słyszałem jednakże,że familia jego pochodzi z hrabstwa Oxford,i sam znalazłem na cmentarzu w Banbury,do tej prowincji należšcym,wiele nagrobków Gulliwerów. Jeszcze przed oddaleniem się z Redriff panGulliwer wręczył mi pisma tu drukowane i upoważnił do rozporzšdzenia nimi według upodobania.Przeczytałem je z największš starannoœciš trzykrotnie.Styl w nich jest jasny,prosty i jednš tylko majš wadę,a mianowicie,że autor zwyczajem podróżnychza obszernie opisuje pomniejsze szczegóły;przez całe jednak dzieło powiewa duch prawdy i autor takš się istotnie odznacza prawdomównoœciš,że w okolicach Redriff,jeżeli kto chce kogo o czymœ zapewnić,zwykle mówi:„Jest to tak prawdziwe, jakby sam pan Gulliwer powiedział”. Po zasięgnięciu rady wielu godziwych osób,którym za pozwoleniem autora papieryte pokazałem,odważam się dzisiaj ukazać je œwiatu w nadziei,że przynajmniej na niejaki czas będš przyjemniejszš rozrywkš dla naszej szlachetnej młodzieży niż pospolite ramoty o polityce i stronnictwach.Ten tom byłby zapewne jeszcze raz tak obszerny,gdybym sobie nie był pozwolił na opuszczenie wielu miejsc opisujšcych wiatr,przypływ i upływ morza,meteorologiczne postrzeżenia i ruchyokrętowe w czasie burzy,a wszystko to w stylu żeglarskim.Opuœciłem także wszystkiepodania długoœci i szerokoœci geograficzneji obawiam się,że może pan Gulliwer niekontent będzie z tych wypuszczeń,lecz ja postanowiłem,ile tylko być może,dzieło to uczynić dla ogółu przystępnym.Jeżeli z nieœwiadomoœci mej w żeglarstwie błędy jakie popełniłem,sam tylko za to jestem odpowiedzialny;zresztš gdyby kto z podróżnych życzył sobie zobaczyć tekst oryginalny w całej obszernoœci,tak jak z ršk autora wyszedł,do zadoœćuczynienia zawsze znajdzie mnie gotowym. Co się tyczy bliższych wiadomoœci o życiu autora,znajdzie je czytelnik na pierwszych kartach tej ksišżki. Richard Sympson LIST KAPITANA GULLIWERA DO SWEGO KUZYNA RICHARDA SYMPSONA Jeżeli się kiedy sposobnoœć nadarzy,to mamnadzieję,ze nie omieszkasz publicznie oœwiadczyć,iż tylko na Twoje usilne i ponawiane proœby zgodziłem się błędnie i niepoprawnie napisanš historia moich podróży drukiem ogłosić,przy czym zobowišzałem Cię wezwać na pomoc kilku młodych akademików z któregoœ z naszych uniwersytetów do uporzšdkowania materiałów i poprawy stylu,tak jak za mojšradš uczynił mój kuzyn Dampier ze swojš ksišżkš pod tytułem "Podróż na około œwiata".Lecz jeżeli sobie dobrze przypominam,nie pozwoliłem Ci nic opuszczać,a jeszcze mniej dodawać.Zmuszony wiec jestem nie przyznać się do tego wszystkiego,co nie jest moje,a szczególniej do ustępu o Najjaœniejszej Królowej Annie,najpobożniejszej i najchwalebniejszej pani.Lubo jš więcej szanowałem i uwielbiałem niż kogokolwiek z rodzaju ludzkiego,powinniœcie byli jednak rozważyć.Ty lub który z Twych współpracowników,co sobie pozwolił usunšć ten ustęp,naprzód:że nie jest moim zwyczajem pochlebiać,a potem,że nieprzyzwoicie było stworzenie tego co ja gatunku chwalić przed moim nauczycielem Houyhnhnmem.Co więcej,jest to zupełnym fałszem,bo ja przez pewnš czeœć panowania Jej Królewskiej Moœci żytem w Anglii i -o ile wiem -rzšdziła ta pani cišgle przez pierwszego ministra,z poczštku lordaGodolphina,a póŸniej lorda Oxfordu;tak umieœciliœcie na mój karb fałsz oczywisty.Anawet w przedstawieniu Akademii Systematyków i w niektórych miejscach mojej mowy do mego pana Houyhnhnma powypuszczaliœcie główne zdarzenia alboœcie je tak poobcinali i poodmieniali,że mi z trudnoœciš przychodziło poznać własne moje dzieło.Kiedy Ci czyniłem wyrzuty w którymœ z moich listów, odpowiedziałeœ mi,że lękasz się obrazić władze publicznš,która,wolnoœci druku cišgle baczna,wszystko,cokolwiek pozór maprzymówki (sšdzę,że tego wyrażenia użyłeœ),gotowa nie tylko zganić,ale i karać.Ale proszę Cię,jak można to,co napisałem przed tylu laty i w oddaleniu pięciu tysięcy mil w inym królestwie,stosować do któregoœ z Jahusów,którzy dziœ, jak powiadajš,rzšdzš naszš trzodš ?Zwłaszcza że to wszystko pisałem w czasie,kiedym się nie mógł obawiać powrotu pod ich panowanie.Czyliż nie mam przyczyny dręczyć się widokiem tych samych Jahusów cišgnionych w powozach przez Houyhnhnmów,jak gdyby były to ostatnie bydlęta,a tamci rozumnymi stworzeniami?Prawdziwie dlatego tylko się usunšłem w moje zacisze,ażeby uniknšć tego szkaradnego widowiska. Oto,co uważałem za swój obowišzek,aby Ci powiedzieć,tak ze względu na Ciebie,jak i naufnoœć,jakš Cię darzyłem. Nadto wyrzucam sobie słaboœć mojš,iż na proœby i fałszywe powody,przez Ciebie i niektórych innych użyte, zezwoliłem na ogłoszenie moich podróży wbrew własnemuzdaniu. Przypomnij sobie,jak często Cię prosiłem,kiedy chcšc niechęć mojš przezwyciężyć powoływałeœ się na dobro powszechne;jak często,mowie,prosiłem Cię,byœ rozważył,że Jahusy sš zwierzętamizupełnie niezdolnymi do poprawy ani przez naukę,ani przez przykład.Wypadki potwierdziły tę opinię,gdyż zamiast aby ksišżka moja przynajmniej na tej małej wyspie pomogła usunšć nadużycia i zepsucie,jak miałem niejakš nadzieję,widzisz,że po szeœciu miesišcach od jej ogłoszenia żadnego nie przyniosła z tych skutków.Prosiłem Cię,abyœ uwiadomił mnie listownie,kiedy stronniczoœć i kliki zniknš,sędziowie będš oœwieceni i nieprzedajni;pieniacze poczciwi,umiarkowanii niezupełnie z rozumu obrani;kiedy równinaSmithfietd [1] zajaœnieje piramidami ksišg prawniczych;wychowanie młodzieży szlacheckiej - gruntownie odmienione;lekarze -wygnani;żony Jahusów -bogate w cnoty,honor,wiernoœć,zdrowy rozsšdek;dwory i poczekalnie ministrów -oczyszczone z plugastwa;mšdroœć, zasługa i nauki -wynagrodzone,a ci,co wierszem lub prozš druk hańbiš -skazani,aby za jedyne pożywienie mieć swój papier,a za napój -atrament.Po Twoichzachęceniach rachowałem na te zmiany i natysišc innych,które jasno były wytknięte w moim dziele.I trzeba przyznać,że siedem miesięcy wystarczyłoby na poprawę tych wszystkich przywar i słaboœci, którym Jahusy sš poddani,gdyby choć trochę mšdroœci i cnoty posiadali.Wbrew jednak moim oczekiwaniom każdy Twój posłaniec przynosił mi z listem paki „pism,rozważań,głosów i uwag nad drugš częœciš ”,w których mnie oskarżano,żem spotwarzył urzędników stanu,poniżył rodzaj ludzki (majš bowiem bezczelnoœć przywłaszczania sobie tego nazwiska) i płeć niewieœciš zniesławił.Poznałem zaraz,że pisarze tych ramot nie sš z sobš w zgodzie, jedni bowiem nie chcš przyznać,ażebym ja był autorem moich podróży,drudzy zaœ wmawiajš we mnie pisma zupełnie mi obce. Musze także napomknšć,że Twój drukarz pokładł fałszywe daty niektórych moich podróży i czasu mego powrotu i ani roku,ani miesišca,ani dnia nie podał dokładnie.Dowiedziałem się przy tym,że rękopis mój po ogłoszeniu dzieła zniszczony został;a że nie mam żadnej kopii onego,przesyłam Ci przeto niektóre sprostowania,które umieœcić możesz,gdyby kiedykolwiek drugie wydanie ukazać się miało;nie zaręczam jednak za nie i zostawiam rozsšdnym i zacnym czytelnikom,aby poprawił,co trzeba. Powiedziano mi,ze nasi jahuscy żeglarze mowę mojš żeglarska uznali w wielu miejscach za niewłaœciwš i przestarzałš.Nic na to nie poradzę.W pierwszej mojej podróży,będšc jeszcze bardzo młodym,uczony byłem przez starych żeglarzy i tak się nauczyłem mówić,jak oni mówili.PóŸniej widziałem,ze Jahusy na morzu tak sš skłonni do przyjmowania nowych słów jak Jahusy na ladzie,którzy co rok prawie tak mowę swš odmieniajš,ze ile razy do mej ojczyzny wróciłem,zawsze znalazłem starš mowę tak zmienionš,iż jš zaledwie mogłem zrozumieć.Podobnie,gdy mnie kto ciekawy z Londynu odwiedzi,nigdy się nie możemy zrozumieć,bo do wyrażenia swych myœli zupełnie innych słów używamy. Gdyby mnie krytycy Jahusów choć trochę interesowali,miałbym zupełnš słusznoœć nawielu z nich się użalać,którzy na tyle byli bezczelni,żeby naprzód utrzymywać,że podróże moje sš czystš bajkš w mózgu moim wyległš,a potem nawet tak dalece zuchwałoœć swš posunęli,iż oœmielili się powiedzieć,że równie nie ma Houyhnhnmów iJahusów,jak i mieszkańców Utopii. Wyznaję jednak,że co się tyczy narodów Lilliputów,Brobdingragu (tak powinno być napisane,a nie Brobdingnagu,jak to błędnie czytajš)i Laputy,żaden z naszych Jahusów nie był na tyle œmiały,by je choćby w najmniejszš podać wštpliwoœć,jako też i wypadki,które o tych narodach przytoczyłem,tu bowiem prawda tak jest jasna,że przekonanie gwałtem za sobš pocišga. Ale czyż powieœć moja o Houyhnhnmach i Jahusach mniej jest prawdziwa?Czyliż i w tym kraju nie ujrzysz tysięcy tych ostatnich,którzy tylko szwargotaniem i tym,że nie chodzš nago,różniš się od swychzwierzęcych braci w kraju Houyhnhnmów?Pisałem dla ich poprawy, nie dla ich pochwał.Jednogłoœne pochwały całego ich rodu mniej by znaczyły u mnie niż rżenie dwóch wyrodków Houyhnhnmów w mej stajni trzymanych,ponieważ mimo całego ich zwyrodnienia uczę się cišgle od nich jakiejœ cnoty wolnej od domieszki zła. Czyż œmiejš mniemać te nędzne stworzenia,że się poniżę i bronić będę mej prawdomównoœci?Lubo i ja Jahu jestem,wiadomo jednak,że przez naukę i przykład mego znakomitego pana i nauczyciela w przecišgu dwóch lat (jak wyznać muszę,nie bez trudnoœci)do tego doprowadziłem,że się pozbyłem tych piekielnych nałogów,które szczególnie w Europie w mym rodzaju sš tok zakorzenione,to jest kłamania,chełpienia się,oszukiwania i dwuznacznego przemawiania. Mógłbym jeszcze więcej czynić żalów z tego powodu,lecz i Ciebie,i mnie nie chcę dłużej męczyć.Przyznaję,że od ostatniego mego powrotu,przez obcowanie z małš liczbš jednostek Twojego gatunku,a szczególnie z tymi z mej familii,z którymi zwišzków unikać nie mogę, reszta tych złych zarodów mojej jahusowej natury znowu we mnie odżyła.Gdyby nie to, pewno bym tak niedorzecznego planu,jak chęć zreformowania rodzaju Jahusów w tym królestwie,nigdy nie był uczynił,lecz teraz odstępuję już na zawsze od tego urojenia. 2 kwietnia 1727 ----------------- [1] Autor robi złoœliwš uwagę do targowiska Smithfield pod Londynem,znanego z oszukańczych transakcji bydłem (przyp.red.). ------------------------------------------ CZĘŒĆ PIERWSZA Podróż do Lilliputu ROZDZIAŁ PIERWSZY Gulliwer nadmienia w krótkoœci o swoim urodzeniu,familii i pierwszych przyczynach podróży.Statek jego ulega rozbiciu i Gulliwerwpław dostaje się do Lilliputu,gdzie go zwišzujš i w głšb kraju prowadzš. Ojciec mój miał szczupły majštek,położonyw hrabstwie Nottingham.Z pięciu jego synów ja byłem trzeci.W czternastym roku posłał mnie do Kolegium Emanuela w Cambridge, gdzie zostawałem przez lat trzy,czas mój pożytecznie trawišc;ale że na utrzymywanie mnie w szkołach wydatek był nazbyt wielki,gdyż sam miałem bardzo skšpš rentę,oddano mnie do pana Jakuba Batesa,sławnego w Londynie chirurga,u którego bawiłem lat cztery.Niewielkie kwoty,które mi czasem posyłał mój ojciec,obracałem na uczenie się żeglugi i umiejętnoœci matematycznych,potrzebnych tym,którzy myœlš żeglować,co jak przewidywałem,miało być moim przeznaczeniem.Porzuciwszy pana Batesa powróciłem do ojca,i tak od niego jako też od mego stryja Jana i od niektórych moich krewnych zebrałem czterdzieœci funtów szterlingów,zapewniwszy sobie drugie trzydzieœci funtów szterlingów co rok na utrzymanie moje w Lejdzie.Tam się dostawszy uczyłem się doktorstwa przez lat dwa i siedem miesięcy,będšc przekonany,że ta umiejętnoœć bardzo mi siękiedyœ przyda w moich podróżach. Wkrótce po moim z Lejdy powrocie,za porękš mego zacnego nauczyciela,pana Batesa, otrzymałem urzšd chirurga na statku „Jaskółka ”,na którym,przez półczwarta roku zostajšc pod komendš kapitana Abrahama Panella,odprawiłem podróże na Wschód i do innych krajów,z których powróciwszy postanowiłem osišœć w Londynie. Pan Bates zachęcał mnie do chwycenia się tego przedsięwzięcia i zdał mi niektórych swoich chorych.Najšłem mieszkanie w jednym małym domu,położonym w dzielnicymiasta zwanej Old-Jury,i niedługo potem ożeniłem się z pannš Mariš Burtonównš,drugš córkš pana Edwarda Burtona,pończosznika z ulicy Newgate,która mi w posagu wniosła czterysta funtów szterlingów.Lecz gdy w dwa lata potem umarł mój nauczyciel,kochany pan Bates,zostałem prawie bez znajomych i dochody moje poczęły się znacznie zmniejszać,ponieważ sumienie moje nie pozwalało mi w leczeniu uciekać się do œrodków,których wielu moichkolegów używało.Naradziwszy się przeto z żonš i z niektórymi poufałymi przyjaciółmi,przedsięwzišłem jeszcze jednš morskš podróż.Byłem chirurgiem na dwóch statkach,a odprawiwszy przez szeœć lat niemało podróży do Indii Wschodnich i Zachodnich,mój szczupły majštek nieco powiększyłem.Czas mój wolny obracałem na czytanie najlepszych,tak dawnych,jako i teraŸniejszych autorów,będšc zawsze pewnš liczbš ksišżek zaopatrzony,a gdy się znajdowałem na lšdzie,nie zaniedbywałem dowiadywać się o obyczajach narodu oraz uczyć się krajowego języka,co mi z łatwoœciš przychodziło,bo miałem pamięć arcydobrš. Gdy mi ostatnia podróż nie udała się szczęœliwie,zbrzydziłem sobie morze i umyœliłem z żonš i z dziatkami mieszkać w domu.Odmieniłem gospodę i przeniosłem sięz Old -Jury na ulicę Fetter -Lane,a stamtšd na Wapping,w nadziei,że mieszkajšc między flisami znajdę stšd dla siebie jakowšœ korzyœć,ale mi się to nie udało. Po trzech latach oczekiwania i próżnej nadziei polepszenia mych interesów otrzymałem od kapitana Wilhelma Prichardakorzystne miejsce na jego statku „Antylopa ”,odpływajšcym na morza południowe.Ruszyliœmy z Bristolu dnia czwartego maja 1699 roku.W poczštku żegluga nasza była arcyszczęœliwa. Próżna rzecz nudzić czytelnika szczegółamiprzypadków,które się nam na tych morzachprzytrafiły,dosyć jest powiedzieć,że płynšc do Indii Wschodnich wytrzymaliœmy wielkš burzę,która nas zapędziła na północny zachód od Ziemi Van Diemena.Postrzegłem,żeœmy się znajdowali pod trzydziestym stopniem i dwiema minutami szerokoœci południowej.Dwunastu naszych żeglarzy umarło z nadmiernego wysiłku i lichego pożywienia,reszta znajdowała się w stanie zupełnego wyczerpania.Pištego listopada,kiedy lato zaczyna się w tamtym kraju,czas był pochmurny i żeglarze ujrzeli skałę wtedy dopiero,gdy już nie więcej jak na połowę długoœci liny była oddalona od statku.Wiatr był tak gwałtowny,że nas prosto na niš napędził i w jednej chwili statek nasz się rozbił.Szeœciu z nas poœpieszyło do szalupy,usiłujšc oddalić się od skały i statku.Przez trzy prawie mile płynęliœmy robišc wiosłami,aż na koniec,gdyœmy zupełnie z sił opadli,zdaliœmy się na łaskę fal i w przecišgu może pół godziny jeden szturm północnego wiatru nas wywrócił. Nie wiem,co się stało z towarzyszami moimi,którzy byli na szalupie,ani z tymi,co próbowali dostać się na skałę albo na statku zostali;mniemam,że wszyscy zginęli.Płynšłem na los szczęœcia,będšc przez wiatr i morze pędzony naprzód.Nieraz opuszczałem nogi w dół, ale nie mogłem zgruntować.Na koniec,gdymjuż ustawał na siłach,dostałem dna,a jednoczeœnie nawałnica znacznie osłabła.Dno podnosiło się powoli,t oteż szedłem morzem około pól mili,nim się do lšdu dostałem;było to około godziny ósmej wieczór,według mojej rachuby.Uszedłszy jakby pół mili,nie postrzegłem ani domów,ani œladu mieszkańców,lub może byłem zbyt wyczerpany,aby je dostrzec.Zmęczenie,upał i pół kwarty wódki,którš wypiłem opuszczajšc statek,pobudziły mnie do snu.Położywszy się na trawie,która była bardzo niska i miękka,usnšłem smaczniej niż kiedykolwiek ĂˆŠj ľAd48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ ˆiC PÂc Ňc äăc Ç,_ Ę:”!€w życiu i spałem przez dziewięć godzin podług mego rachunku.Dzień już był jasny,gdy się obudziłem;chciałem wstać,alenie mogłem.Leżšc na wznak,spostrzegłem,że moje ręce i nogi były do ziemi przymocowane,tak samo i włosy,które miałem długie i gęste,czułem też cieniutkie sznurki,które mnie od piersi aż do nóg opasywały.Mogłem patrzeć tylko w górę,a słońce zaczęło dopiekać i wielka jego jasnoœć raziła moje oczy. Usłyszałem około siebie niewyraŸny szmer,ale w położeniu,w jakim byłem,mogłem widzieć tylko słońce.Wtem poczułem,że się coœ porusza po mojej lewej nodze i,lekko postępujšc po piersiach,zbliża aż ku brodzie.Jakie było moje zdziwienie,gdym ujrzał osóbkę malutkš,ludzkš,nie więcej jak szeœć cali wysokš,z łukiem i strzałš w ręku i z kołczanem na ramieniu!Postrzegłem w tym samym czasie przynajmniej ze czterdziestuinnych tego rodzaju. Natychmiast zaczšłem głosem przeraŸliwym wrzeszczeć,tak że wszystkiete drobne stworzenia,przejęte bojaŸniš,umknęły i niektóre z nich,jak dowiedziałem się potem,uciekajšc porywczoi skaczšc ze mnie na ziemię,poniosły szwank na zdrowiu.Wkrótce jednak wrócili iten,co miał odwagę tak się do mnie zbliżyć,że mógł całš mojš twarz zobaczyć,podniósłszy z podziwienia ręce i oczy,piskliwym,ale wyraŸnym głosem zawołał:Hekinah degul!Inni też te same słowa kilkakrotnie powtórzyli,ale ja wówczas nie rozumiałem ich znaczenia. Położenie moje nie było najwygodniejsze,jak łatwo to czytelnik zrozumie.Na koniec dobywszy całych sił nauwolnienie się od więzów,potargałem szczęœliwie sznurki,czyli nici,i powyrywałem kołki,którymi moja prawa ręka była przymocowana do ziemi,ponieważnieco jš podniósłszy,zobaczyłem,co mnie więziło i trzymało.Gwałtownie skręciwszy głowę,chociaż z niemałym bólem,nadcišgnšłem nieco sznurków,którymi włosy moje z lewej strony były przywišzane,tak że mogłem cokolwiek ruszyć głowš.Wtedy to ludzkie robactwo,przeraŸliwie krzyczšc,uciekać zaczęło,nim zdołałem którego z nich schwytać.Gdy krzyk ustał, usłyszałem,że jeden z nich zawołał:Tolgo Phonac,i wnet uczułem,że więcej niż sto strzał, kłujšcych jak szpilki,przeszyło mi lewš rękę.Potem wystrzelili drugi raz w powietrze,tak jak my w Europie puszczamy bomby;wiele strzał,krzywo się spuœciwszy,musiało spaœć na mnie,chociażem ich nie czul,inne zaœ padałymi na twarz,którš natychmiast zasłoniłem mojš lewš rękš.Gdy ten grad strzał przeminšł,zaczšłem stękać z bólu i żalu,potem spróbowałem raz jeszcze uwolnić się z mych więzów,ale zaczęto jeszcze rzęsiœciej strzelać niż pierwej i niektórzy chcieli mnie swymi kopiami przeszyć:na szczęœcie miałem na sobie kaftan bawoli, którego nie mogli przebić.Zdało mi się przeto,że najlepiej będzie zostawać spokojnie w tym stanie aż do nocy,że wówczas,wywikławszy na dobrerękę lewš,potrafię zupełnie się uwolnić.Co do tych ludzi,słusznie sšdziłem,że moje siły najpotężniejszemu ich wyrównajš wojsku,które by na atakowanie mnie wystawić mogli,jeœliby tylko wszyscy byli tegoż wzrostu co ci,których do tego czasu widziałem.Ale los był mi przeznaczony inny.Kiedy postrzegli,żem się uspokoił,przestali do mnie strzelać,ale z wzmacniajšcego się gwaru poznałem,że liczba ich znacznie urosła.Słyszałem także w odległoœci może dwóch sšżni ode mnie,na wprost mego prawego ucha,więcej niż przez godzinę,szelest ludzi,jakby nad czymœ pracujšcych.Na koniec obróciwszy nieco w tę stronę głowę,na ile mi sznurki i kołki pozwoliły,ujrzałem może na półtorej stopywysokie rusztowanie,gdzie się mogło,wlazłszy po drabinie,pomieœcić czterech tych malutkich ludzi.Jeden z nich,co mi się zdawał być jakšœ znacznš osobš,miał stamtšd do mnie długš mowę,z której i słowa nie zrozumiałem. Nim zaczšł mówić,po trzykroć zawołał:Langro dehul san.(Te słowa wraz zpierwszymi zostały mi póŸniej powtórzone iobjaœnione).Natychmiast zbliżyło się z pięćdziesięciu tych ludzi i pourzynali sznurki,którymi głowa moja była przywišzana z lewej strony,tak że mogłem,obróciwszy jš na stronę prawš,obserwować postać i gesty mówišcego.Był to mšż w œrednim wieku,postawniejszy od trzech innych,którzy mu towarzyszyli.Jeden z nich,paŸ, nie większy od mego palca,podtrzymywał ogon jego sukni,dwaj inni stali obok tego znacznego męża i trzymali go pod boki.Zdał mi się być dobrymmówcš i domyœlałem się,że po- dług prawideł krasomówstwa wiele w mowie swojej mieszał wyrazów pełnych gróŸb i obietnic,litoœci i grzecznoœci.Dałem odpowiedŸ w krótkich słowach tonem jak najbardziej uniżonym,podnoszšc lewš rękę ioczy ku słońcu,jakby je na œwiadectwo bioršc,żem umierał z głodu,nic nie jadłszyod dawnego czasu. Jakoż tak mi się jeœć chciało,iż nie mogłemsię wstrzymać (może to było przeciw ustawom obyczajnoœci)od okazania niecierpliwoœci,wkładajšc często palec w usta,ażeby dać do zrozumienia,że posiłku potrzebowałem.Hurgo (tak oni zwali,jak się potem dowiedziałem, wielkiego pana)dobrzemnie zrozumiał,zstšpił z wzniesienia i rozkazał do boków moich poprzystawiać drabiny,po których zaraz wlazło więcej niżstu ludzi z koszami pełnymi potraw,które zrozkazu cesarskiego na pierwszš wiadomoœć o moim przybyciu zgromadzili. Wiele było tam mięsiwa różnych zwierzšt,których po smaku nie mogłem poznać,były tam łopatki i udŸce niby skopowe,dobrze przyrzšdzone,ale mniejsze od skrzydełka skowronkowego.Połykałem na raz po dwie i po trzy,z trzema chlebami wielkoœci kuli muszkietowej. Wszystkiego mi dostarczali tak szybko,jak nadšżyć mogli,wielkie z przyczyny mojej ogromnoœci i niesłychanego żarłoctwa pokazujšc podziwienie.Gdy im dałem znak,żemi się chce pić,wnieœli ze sposobu mojego jedzenia,że mało napoju nie wystarczyłobydla mnie,a że to naród dowcipny,podnieœli zręcznie jednš z największych beczek wina i przytoczywszy jš do ręki mojej,odszpuntowali.Wypiłem jš duszkiem,co nie było trudne,bo ledwie pół kwarty zawierała,a wino miało smak lekkiego burgunda,choć było smaczniejsze.Przyniesiono mi drugš beczkę,którš także wypiłem,dajšc znaki,żeby mi jeszcze parę beczek dostawili,ale więcej nie było na pogotowiu. Przypatrzywszy się tym wszystkim dziwom wydali okrzyki radoœci i zaczęli tańczyć na mojej piersi,powtarzajšc często:Hekinah degul.Potem dali mi przez znaki do zrozumienia, abym wypróżnione beczki rzucił na ziemię,pierwej jednak ostrzegli stojšcych naokoło,wykrzykujšc głoœno:Borach mivola,a gdy ujrzeli beczki wgórę wyrzucone,znowu wydali wszyscy okrzyk:Hekinah degul! Muszę się przyznać,iż miałem chęć trzydziestu lub czterdziestu z tych ichmoœciów,co się po moich piersiach przechadzali,na ziemię zrzucić,wspomnieniejednak na udręczenia,które już zniosłem,i na to,że jestem całkiem w ich mocy,tak podziałało,że gestami uczyniłem im obietnicę,iż się spokojnie zachowam i siły mej przeciw nim nie użyję.Oprócz tego uważałem,że obowišzujš mnie prawa goœcinnoœci wobec ludu,który mnie traktował z takš okazałoœciš.Nie mogłem się jednak dosyć wydziwić odwadze tych człowieczków,którzy się ważyli po mnie chodzić,chociaż moja lewa ręka zupełnie była wolna,i nie drżeli ze strachu na widok tak ogromnego stworzenia,za jakie mnie poczytywać musieli. Kiedy się przekonali,że już więcej jeœć nie żšdam,przyprowadzili do mnie osobę wyższej rangi,przysłanš od Jego Cesarskiej Moœci.Jego Ekscelencja wstšpił na mojš prawš nogę niżej kolana i postępował z tuzinem może swojej œwity ku mej twarzy.Okazał mi list wierzytelny z pieczęciš cesarskš i trzymajšc go tuż przed moimi oczami,mówił może z dziesięć minut spokojnie,lecz z wyrazem i determinacjš,często pokazujšc w stronę,w której,jak wkrótce zmiarkowałem,leżała stolica państwa,może o pół mili oddalona,tam bowiem Jego Cesarska Moœć postanowił mnie przetransportować.Odpowiedziałem w kilku słowach,których nie zrozumiano,musiałem przeto znowu udać się do znaku,kładšc wolnš rękę na prawš, lecz ponad głowš Jego Ekscelencji z obawy uszkodzenia jego lub kogoœ z jego œwity,a potem na głowę i piersi.To miało znaczyć,że sobie życzę być wolny.Jego Ekscelencja zrozumiał mnie zupełnie,lecz trzšsł głowš z nieukontentowaniem i dał mi do zrozumienia,że tak jak jestem,mam być transportowany,dajšc jednak poznać innymiznakami,że mi będš dostarczać,czego tylko będę potrzebował.Poczšłem więc znowu próbować potargać moje więzy, lecz natychmiast poczułem kłucie ich strzał po twarzy i rękach,które już i tak bšblami były okryte;czułem również,że niektóre z tych strzał utkwiły w moim ciele,a liczba nieprzyjaciół coraz się zwiększała.Zmuszony byłem dać im znak,żemogš ze mnš robić,co im się podoba. Wtenczas Hurgo ze swojš œwitš oddalił się z wielkš grzecznoœciš i oznakami wielkiego ukontentowania. Wkrótce potem usłyszałem powszechny odgłos z częstym powtarzaniem tych słów:Peplom selan,i postrzegłem wiele ludupopuszczajšcego sznurki z lewej strony do tego stopnia, żem się mógł na prawš stronę obrócić i wypuœcić urynę,w czym sprawiłem się z wielkim podziwieniem ludu,który domyœlajšc się,co miałem czynić,czym prędzej w prawš i w lewš stronę uskoczył dla uniknięcia potopu. Nieco wprzódy namaszczono mi twarz i ręce jakimœ przyjemnego zapachu balsamem,który w krótkim czasie pokłucia zadane od strzał uleczył.Tak podjadłszy i nie czujšc więcej bólu,zaczšłem się mieć do snu i prawie przez osiem godzin,jak mnie potem zapewniano,nie przebudzajšc się spałem,ponieważ doktorowie z rozkazu cesarskiego sfałszowali wino i domieszali do niego œrodek nasenny. Pokazuje się,że jak tylko mnie œpišcego na brzegu znaleziono,natychmiast Cesarz został o tym zawiadomiony przez kurierów i na Radzie Stanu postanowiono,ażeby (w sposób przeze mnie opisany)zwišzać mnie i aresztować,co się w czasie snu mojego stało;także jadła i napoju miano mi dostatecznie dostarczyć i machina na przewiezienie mnie do stolicy miała być natychmiast sporzšdzona.Takowy zamysł może się zdawać zbyt œmiały i niebezpieczny,i pewny jestem,że w podobnym wypadku nie naœladowałby go żaden monarcha europejski. Według mego zdania jednak było to przedsięwzięcie równie rozsšdne,jak i wspaniałe,w przypadku bowiem,gdyby ten naród kusił się zabić mnie we œnie swymi włóczniami i strzałami,zapewne obudziłbym się za pierwszym uczuciem boleœci,a wpadłszy w złoœć i ostatnich sił dobywszy,mógłbym potargać resztę więzów.Potem,jako ten naród cały oprzeć mi się nie był zdolny,wszystkich bym wydeptał i wydusił. Lud ten odznaczał się szczególniej w matematyce i mechanice,umiejętnoœciach wielce szacowanych i protegowanych przez Cesarza,znakomitego patrona nauk.Monarcha ten posiada liczne machiny na kółkach do przewożenia drzewa i innychciężarów.Często największe okręty wojenne,z których niektóre majš dziewięć stóp długoœci,budowane sš w lasach, gdzie roœnie drzewo do ich budowy,i stamtšd przewożone do morza,które znajduje się w odległoœci trzystu lub czterystu łokci. Pięciuset cieœli i stelmachów zaczęło pracować nad zrobieniem machiny największej,jakš do tej pory zbudowali.Był to wóz wysoki na trzy cale,długi na siedemstóp,a na cztery szeroki,o dwudziestu dwóch kołach.Radoœć była powszechna,gdy wóz,który,zdaje się,ruszył w cztery godziny po moim lšdowaniu,przyprowadzonona miejsce,gdzie byłem,i równolegle do mnie ustawiono,ale największa trudnoœć była,jak mnie podnieœć i na nim położyć.W tym celu wkopano około mnie osiemdziesišt słupów na stopę wysokich,z bardzo wielu hakami,i obwišzawszy mi wokoło szyję,ręce,nogi i całe moje ciało mocnymi sznurkami (nie grubszymi co prawda od naszego szpagatu),przewleczono je przez kółka na słupach.Dziewięciuset najsilniejszych ludzi użyto do cišgnienia tych sznurków po kółkach do haków poprzywišzywanych,i tym sposobem może wtrzy godziny byłem podniesiony,na machiniezłożony i przywišzany.Wszystko mi to potem powiedziano,ponieważ podczas tej roboty twardo spałem,wypiwszy dużo zaprawionego wina.Pięćset koni ze stajni cesarskiej,największych,bo każdy miał wzrostu około półpięta cala,założono do wozu i zawieziono mnie do stołecznego miasta,odległego o pół mili. Już może cztery godziny upłynęło w tej podróży,gdy nagle bardzo œmiesznym przypadkiem obudziłem się.Furmani dla naprawienia czegoœ zatrzymali się,a wtem dwóch czy trzech tego kraju mieszkańców,ciekawoœciš zdjętych i chcšc mi się we œnie przypatrzyć,weszło na wóz,potem na mnie i na palcach zbliżyło sięaż do mojej twarzy.Jeden z nich,kapitan gwardii,włożył mi ostrš pikę w lewe nozdrze,co mnie tak w nosie załechtało,żem się obudził i trzy razy kichnšłem.Po czym panowie ci uciekli spiesznie i dopiero we trzy tygodnie póŸniejdowiedziałem się o przyczynie mego obudzenia.Ujechaliœmy dosyć dnia tego i stanęliœmy na noc pod strażš pięciuset gwardii z każdej strony wozu,połowa z pochodniami, a połowa z łukami i strzałamizałożonymi na cięciwie na wypadek,gdybym się zaczšł zbytnio poruszać.Nazajutrz o wschodzie słońca dalej kończyliœmy naszš podróż,a około południa stanęliœmy o sto prętów od bram miasta.Na widzenie mnie wyszedł Cesarz z całym dworem swoim,alewielcy urzędnicy nie chcieli zezwolić,ażeby Jego Cesarska Moœć,wstępujšc na mnie,miał osobę swojš na niebezpieczeństwo narazić. Niedaleko miejsca,gdzie się wóz zatrzymał,stał starożytny koœciół,uznany w całym państwie za największy budynek.Ponieważ przed kilku laty popełniono w nim ohydne zabójstwo,przeto podług wiary tego narodu miano go za sprofanowany i po usunięciu wszelkich religijnych sprzętów obracano na różne cele.Uchwalono,żeby mnie w nim osadzić.Wielka jego brama od strony północnej była wysoka prawie na cztery stopy,a na dwie szeroka,tak że mogłem do niej z łatwoœciš wpełznšć.Po jednej i po drugiej stronie bramy były okna wzniesionena szeœć cali od ziemi.Do okna ze strony lewej œlusarze cesarscy przykuli dziewięćdziesišt jeden łańcuszków tej samej wielkoœci i podobnych do tych,jakie europejskie damy przy zegarkach noszš,i drugi koniec tychże łańcuszków przymocowali mi do lewej nogi na trzydzieœci szeœć kłódek.Naprzeciw koœcioła,po drugiej stronie goœcińca,w odległoœci może dwudziestu stóp,stała wieża przynajmniej na pięć stóp wysoka;na niš to,jak mi opowiadano, wstšpił Cesarz ze znaczniejszymi dworu swego panami,abymi się wygodniej przypatrzyć. Obliczano,że więcej niż sto tysięcy mieszkańców wyszło z miasta,aby mnie obejrzeć.I mimo mej warty nie mniej niż dziesięć tysięcy ludu wlazło na mnie różnymi czasy po drabinach. Lecz rychło została wydana proklamacja zabraniajšca tego pod karš œmierci.Kiedy robotnicy uznali,że niemożebne jest,abym się uwolnił,przecięli wszystkie sznurki,które mnie przytrzymywały;wtedy podniosłem się w usposobieniu tak ponurym,jak nie byłem nigdy w życiu.Trudno sobie wyobrazić wrzawę i zdumienie ludu,gdym powstał i poczšł się przechadzać.Łańcuszki przywišzane do mojej lewej nogi były na szeœć stóp długie,a że były przymocowane blisko bramy,przeto mogłem nie tylko chodzić w półkolu,ale nawet wpełznšć do koœcioła i wycišgnšć nogi. ROZDZIAŁ DRUGI Cesarz Lilliputu,licznym otoczony dworem,odwiedza Gulliwera w wiezieniu.Opisanie osoby i odzienia Jego Cesarskiej Moœci.Ludzie uczeni przydani sš autorowi dla uczenia go języka.Zyskuje względy przez swojš łagodnoœć.Rewizja jego kieszeni i odebranie szpady i pistoletu. Stanšwszy na nogi obejrzałem się naokoło iwyznać muszę,żem jeszcze nigdy nie miał tak pięknego widoku.Cała okolica miała wyglšd ogrodu,a pola,które zajmowały przeważnie po czterdzieœci stóp kwadratowych,wyglšdały jak grzšdki kwiatów.Niektóre z tych pól przeplatane były lasami;największe z drzew zdawały się mieć około siedmiu stóp wysokoœci.Z lewej strony spostrzegłem stolicę państwa,wielkie majšcš podobieństwo do miasta malowanego na dekoracjach teatralnych. Już od kilku godzin nagliła mnie bardzo natura,a nie było to dziwne,bo od dwóch dni nie mogłem jej zadoœćuczynić.Stšd w nie najprzyjemniejszym znajdowałem się położeniu,między koniecznš potrzebš a wstydem.Osšdziłem więc za najlepszy œrodek pozbyć się tej koniecznoœci w moim mieszkaniu i tak też uczyniłem.Zamknšłem bramę i postšpiwszy tak daleko,jak mi długoœć łańcuchów pozwalała,uwolniłem niż kiedykolwiek ĂˆŠj ľAd48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷ż Pcŕâc­co,Îc=;się z tej naturalnej potrzeby.Lecz żeby czytelnik nie miał złego wyobrażenia o mojej czystoœci,nadmienić muszę,że ten raztylko w taki sposób się obszedłem,a kto raczy zważyć okolicznoœci położenia mego,ten mnie i uniewinni.Od tego czasu odbywałem podobne czynnoœci zawsze rano,na wolnym powietrzu,i co rano także,nim jeszcze kto z publicznoœci nadszedł,dwóch ludzi,specjalnie do tego przeznaczonych,wywoziło te nieczystoœci na taczkach. Nie rozwodziłbym się tak nad tš okolicznoœciš,która na pierwsze wejrzenie może się nie wydawać tak ważka,gdybym nie uważał za konieczne obronić przed œwiatem mej osoby od zarzutu nieczystoœci,który niektórzy oszczercy czynili mi przy tej sposobnoœci i kiedy indziej.Kiedy załatwiłem tę czynnoœć,wyszedłem z mego domu dla nabrania œwieżego powietrza. Cesarz już był zstšpił z wieży i zbliżał siękonno do mnie,co mało go o nieszczęœcie nie przyprawiło.Koń bowiem na mnie spojrzawszy,lubo bardzo dobrze ujeżdżony,na widok tak nadzwyczajny,jakimja byłem dla niego,bo mu się pewno wydawać musiało,że to góra jaka się porusza,spłoszył się.Ale ten pan,będšc dobrym jeŸdŸcem,trzymał się mocno w strzemionach,aż póki nie przyskoczyli dworscy i konia za cugle nie schwycili.Jego Cesarska Moœć zsiadł z konia i przypatrywał mi się ze wszystkich stron z wielkim podziwieniem,miał jednak ostrożnoœć zawsze stać dalej,niżeli łańcuchy moje dosięgnšć mogły.Potem rozkazał swoim kucharzom i piwnicznym,którzy już stali w pogotowiu,aby mi jeœć i pić podano.Pożywienie podsuwali mi na pewnegorodzaju wózkach tak blisko,że ich rękami dosięgnšć mogłem.Zaraz też je podniosłem i wkrótce wszystkie wypróżniłem.Dwadzieœcia z nich naładowanych było mięsem,dziesięć trunkami.Każdy starczył na dwa lub trzy dobre kęsy,a trunki, które mieœciły się w glinianych dzbanach,wlałem z dziesięciu naczyń do jednego z wozów i duszkiem go wypróżniłem.Tak też uczyniłem z dalszym pożywieniem. Cesarzowa,ksišżęta i księżniczki,w towarzystwie wielu dam,usiadły w krzesłach w pewnej odległoœci,lecz po wypadku Cesarza z koniem powstały i zbliżyły się do monarchy,którego chcę teraz bliżej opisać.Cesarz był wyższy o jakšœ szerokoœć mego paznokcia od wszystkich dworzan,co już samo wystarczało,by go strasznym uczynić w oczach poddanych. Twarz miał pełnš i męskš,habsburskš wargę,orli nos,kolor œniady,wyniosłš postawę, członki proporcjonalne,ruchy przyjemne i wspaniałe.Już nie był pierwszej młodoœci,miał bowiem lat dwadzieœcia osiem i trzy kwartały,z czego siedem lat szczęœliwie i zwycięsko panował.Aby mu się wygodniej przypatrzyć,położyłem się na boku,tak żeby twarz moja była równo z twarzš jego,a on stał o półtora pręta ode mnie.Potem często go miewałem na ręce mojej,przeto w tym opisaniu osoby jego niemogę się mylić.Odzienie jego było jednostajne i proste,częœciowo zrobione po azjatycku,częœciowo na wzór europejski,alena głowie miał lekki hełm złoty,ozdobiony klejnotami i wspaniałym piórem.W ręku trzymał szpadę dobytš dla obrony,jeœlibym łańcuchy pokruszył.Ta szpada była blisko na trzy cale długa, rękojeœć i pochwa złote,diamentami wysadzane.Głos jego był piskliwy,ale jasny i wyraŸny; mogłem go,nawet stojšc,łatwo słyszeć.Damy i dworzanie byli pysznie postrojeni,tak że miejsce,w którym stali,przypominało pięknšspódnicę rozpostartš na ziemi,na której haftowane sš figury srebrem i złotem.JegoCesarska Moœć czynił mi honor często mówišc do mnie;jam mu odpowiadał,aleœmy jeden drugiego nic nie rozumieli.Obecni byli przy tym księża i prawnicy (jak z ich ubioru łatwo mogłem poznać),którzy mieli za zadanie do mnie przemawiać,lecz pomimożem we wszystkich znanych mi językach próbował z nimi rozmawiać,jak to górno -i dolno -holenderskim,łacińskim,francuskim,hiszp- ańskim,włoskim i lingua franco ,usiłowaniamoje były jednak daremne. Po dwóch godzinach dwór odjechał,a przy mnie zostawiono straż mocnš dla przeszkodzenia grubiaństwu,a może złoœci pospólstwa,które dla widzenia mnie z bliskatłumem się cisnęło.Niektórzy,w goršcej wodzie kšpani,zaczęli strzelać do mnie z łuków,kiedym siedział na ziemi w drzwiachmego mieszkania,i o mało jedna strzała lewego oka mi nie wykłuła,ale pułkownik kazał szeœciu najczelniejszych z tego hultajstwa schwytać i za najsłuszniejszš karę ich występku osšdził,aby zwišzanych iskrępowanych w ręce moje oddać.Rozkaz jego wykonało natychmiast paru żołnierzy,zagnawszy ich halabardami ku mnie.Wzišłem więc ich w rękę prawš i pięciu włożyłem do kieszeni,a co do szóstego udawałem,jakobym go chciał zjeœć żywcem.Biedny człowieczek okropne wydawał wrzaski,a pułkownik i inni oficerowie, osobliwie kiedy dobywałem scyzoryka,mocno się lękać zaczęli;ale wkrótce uspokoiłem ich bojaŸń,ponieważ z łagodnoœciš poprzerzynawszy powrózki,którymi był zwišzany,postawiłemgo delikatnie na ziemi.Naturalnie,spiesznie uciekł.Tymże sposobem i z drugimi postšpiłem,wycišgajšc po jednemu z kieszeni.Postrzegłem z ukontentowaniem,żelud i żołnierzy ujšł ten mój postępek,o którym zaraz doniesiono dworowi w sposóbdla mnie bardzo pożyteczny. Ku wieczorowi wcisnšłem się znowu do mego domu i położyłem na ziemi;tak sypiałem prawie przez dwa tygodnie,aż póki mi na rozkaz cesarski nie sporzšdzonoproporcjonalnego łóżka.Szeœćset zwykłych poœcieli zniesiono i w domu moim przerobiono.Sto pięćdziesišt pozszywanych razem tworzyło rodzaj materaca o długoœci i szerokoœci dla mnie stosownej,a cztery takie warstwy nie były jeszcze dostateczne do wygodnego leżenia na twardej,z ciosanego kamienia,posadzce.W podobnej proporcji zaopatrzono mnie w poduszki,przeœcieradła, kołdry,które mi wielkš sprawiły przyjemnoœć po tylu doznanych niewygodach. Wieœć o przybyciu człowieka dziwnie wielkiego,rozgłoszona po całym państwie,sprowadzała mnóstwo ciekawych próżniaków tak dalece,że wsie stały prawieopuszczone i uprawa ziemi niemałš by szkodę poniosła,gdyby był temu Cesarz różnymi edyktami nie zapobiegał. Przykazał więc,ażeby ci wszyscy,którzy mnie już widzieli,niezwłocznie powracali dosiebie i nigdy nie ważyli się do mieszkania mojego zbliżać bez wyraŸnego na to pozwolenia.Przez taki uniwersał urzędnicy sekretarzów stanu znaczne dla siebie zyskali sumy. Tymczasem Cesarz często zwoływał spotkania dla naradzenia się,co ze mnš czynić miano.Od jednego z moich przyjaciół na dworze,który znał wszystkie tajemnice stanu,dowiedziałem się potem,że dwór z mojej przyczyny w wielkich znajdował się trudnoœciach.Obawiano się,żebym nie potargał więzów i wolnym nie został.Mówiono,że na karmienie mnie tak wiele wychodziło żywnoœci,iż mógłby stšd igłód nastšpić.Zdawało się niektórym,że najlepiej byłoby umorzyć mnie głodem albo zaprawionymi truciznš przeszyć strzałami,ale czyniono uwagi,że zaraza z trupa tak wielkiego mogłaby w mieœcie stołecznym i w całym państwie wywołać morowe powietrze.Gdy się tak naradzano,kilku oficerów przyszło do drzwi Wysokiej Izby,gdzie Rada Cesarska była zgromadzona,i dwaj z nich,których wprowadzono,donieœli o moim postępku względem szeœciu złoczyńców,o których wyżej opowiedziałem,co tak przychylnie na umyœle Cesarza i całej jego Rady uczyniło wrażenie,że natychmiast cesarskš wyznaczono komisję do wszystkich wsi o czterysta pięćdziesišt prętów około miasta leżšcych,ażeby co dzień dostarczały szeœć wołów,czterdzieœci baranów i innej na mój wikt żywnoœci,wraz z odpowiedniš iloœciš chleba,wina i innych napojów.Co do zapłaty za tę żywnoœć,Cesarz Jegomoœć wydał asygnację do skarbu swego.Monarcha ten czerpie większoœć dochodów ze swoich dóbr królewskich i tylko w ważnych okolicznoœciach nakłada podatki na swych poddanych,lecz ci za to swoim własnym kosztem na wojnę,prowadzonš przez monarchę,iœć muszš.Wyznaczono szeœćset osób na usługi moje,dano im stosowny żołd,ażeby mieli za co kupować sobie żywnoœć,i z obu stron drzwi wygodne dla nich rozbito namioty.Kazano także,ażeby trzystu krawców robiło dla mnie suknie podług mody krajowej,żeby szeœciu najuczeńszych ludzi w kraju usiłowało nauczyć mnie języka,na koniec,żeby konie cesarskie i szlacheckie tudzież kompanie gwardii często przede mnš odprawiały musztry dla przyzwyczajenia ich do osoby mojej.Wszystkie te rozkazy należycie były wykonane i w przecišgu trzech tygodni wielkie uczyniłem postępy w pojmowaniu języka lillipuckiego.Przez ten czas Cesarz zaszczycał mnie częstymi wizytami,a co większa,sam do uczenia mnie języka nauczycielom moim pomagał. W najpierwszych słowach,których nauczyłem się,wyraziłem chęć pozyskania wolnoœci. Co dzień,klęczšc,błagałem Cesarza,żeby mnie raczył z więzienia wypuœcić.Odpowiadał mi, że trzeba jeszcze niejaki czas czekać,że nic bez zdania Rady nie może ustanowić i że pierwej muszę lumos kelmin pesso desmar lon emposo -to jest:zaprzysišc pokój z nim i z jego podwładnymi;tymczasem zaœ ze wszelkš uczciwoœciš miano się ze mnš obchodzić.Radził mi, żebym przez cierpliwoœć i dobre postępowanie u niego i uludu jego szacunek dla siebie jednał.Przestrzegł,żebym mu nie poczytał za złe,jeœli niektórym oficerom każe mnie zrewidować,ponieważ podług wszelkiego podobieństwa mogłem mieć przy sobie wiele broni,zagrażajšcej bezpieczeństwu państwa.Odpowiedziałem,iż gotów jestem zdjšć z siebie przyodziewek i wypróżnić kieszenie moje w przytomnoœci jego.Oœwiadczenie to wyraziłem częœciowo słowami,częœciowo gestami.Rzekł mi na to,iż podług prawa krajowego muszę zezwolić,aby dwóch komisarzy mnie zrewidowało,że dobrze wie,iż to się nie może stać bez zezwolenia mego,ale ma tak dobre wyobrażenie o mojej wspaniałomyœlnoœci i poczciwoœci,iż bez bojaŸni w ręce moje osoby tych komisarzy powierzy,a wszystko,cokolwiek by mi zabrano, zostanie mi powrócono wiernie,jeœlibym się z kraju oddalał,albo też zapłacone podług taksy, którš bym ja sam położył. Gdy ci dwaj komisarze przyszli mnie rewidować,wzišłem ich na ręce,wsadziłem do kieszeni sukni,potem do wszystkich innych moich kieszeni,ominšwszy jednak kieszonki w spodniach i innš ukrytš kieszeń,w których miałem niektóre drobiazgi mnie potrzebne,a dla nich nic nie znaczšce.W jednej miałem srebrny zegarek,w drugiej sakiewkę z niewielkš iloœciš złota.Urzędnicy cesarscy mieli przy sobie pióra,atrament i papier,spisali przeto dokładny inwentarz tego wszystkiego,co tylko widzieli,a gdy spis ten ukończyli,prosili mnie,bym ich spuœcił na ziemię,aby się Jego Cesarskiej Moœci z urzędu swego sprawili. PóŸniej przetłumaczyłem na język angielskiten inwentarz słowo w słowo;brzmiał on,jak następuje: Naprzód w kieszeni prawej sukni wielkiego Człowieka Góry (tak ja tłumaczę słowa Quinbus Flestrin ),po zrewidowaniu pilnym,znaleŸliœmy tylko jeden kawał płótnagrubego,tak wielki,iż mógłby zakryć posadzkę w najpierwszym,paradnym pokojuWaszej Cesarskiej Moœci.W kieszeni lewej znaleŸliœmy jeden kufer srebrny z wiekiem z tegoż metalu,którego my,komisarze,nie mogliœmy podnieœć.Prosiliœmy wspomnianegoCzłowieka Górę,żeby go nam otworzył,i jeden z nas,wchodzšc w ten kufer,wpadł wjakiœ proch po kolana,od którego kichaliœmyobaj przez czas dłuższy.W kieszeni prawej,w kamizelce,znaleŸliœmy pakę niezmiernej wielkoœci,pełnš rzeczy białych,ciężkich,mocnym powrozem owišzanych,jedne na drugie poskładanych,gruboœci jakby trzech ludzi gdzie znajdujš się wielkie znaki czarne; zdaje się nam,że to muszš być pisma,każdalitera jest wielkoœci połowy naszych dłoni.W kieszeni lewej była jakaœ wielka machina płaska,uzbrojona w dwadzieœcia bardzo długich zębów,podobnych do palisady przed pałacem Jego Cesarskiej Moœci.Wnosimy,że Człowiek Góra używa tej machiny do czesania się,widzšc jednakże,jak nam trudno porozumieć się, nie chcieliœmy nadaremnie trudzić go naszymi pytaniami.W wielkiej kieszeni,po prawej stronie,w Ťpokryciu œrodka ť (takja tłumaczę słowo ransulo,przez które chciano wyrazić moje pludry)widzieliœmy kłodę żelaznš,we œrodku okršgło wydršżonš,długš na wysokoœć człowieczš iosadzonš w wielkiej sztuce drzewa,grubszej niż ta kłoda żelazna.Przy jednym boku tejże kłody znajdowały się inne sztuki żelazne dziwnego kształtu;nie mogliœmy dociec, co by to było;W lewej kieszeni była druga podobna machina.W mniejszej kieszeni z prawej strony znajdowały się różne sztuki okršgłe,płaskie,z metalu czerwonego i białego,różnej wielkoœci;niektóre z tych sztuk białe,a jak nam się zdaje -srebrne,tak szerokie były i ciężkie,żeœmy ledwo obydwaj,i to z wielkš trudnoœciš,mogli je podnieœć.W lewej kieszonce znaleŸliœmy dwa czarne słupy nieregularnego kształtu.Z wielkš trudnoœcišzdołaliœmy,stojšc na dnie kieszeni,dosięgnšć górnej częœci tych słupów.Jeden z nich był przykryty i wydawał się być zrobiony z jednego kawałka,górna częœć drugiego była zrobiona z jakiejœ białej substancji i dwa razy przewyższała wielkoœć naszych głów.Oba zawierały w sobie wielkie żelaza,które rozkazaliœmy nam pokazać,obawiajšc się,że mogš to być niebezpieczne machiny; wyjšł je z pochew ipowiedział,że w jego kraju jest zwyczaj używania jednego z nich do golenia a drugiego do krajania mięsa.Zostawały dwie kieszenie do zrewidowania,te on nazwał kieszonkami skrytymi.Były to dwa otwory wgórze jego Ťpokrycia œrodka ť,tak œcieœnione przez brzuch,który je przyciskał,że nie mogliœmy się do nich dostać.Z prawej kieszonki zwisał wielki łańcuch srebrny,a przy końcu tego łańcucha,w kieszonce,była bardzo dziwna machina.Rozkazaliœmy mu,ażeby wycišgnšł zkieszeni,co było przy łańcuchu.Zdaje się tobyć kulš płaskš,której połowa była srebrna,a druga połowa z jakiegoœ przezroczystego metalu.Ze strony przezroczystej widzieliœmy jakieœ osobliwsze figury wyrysowane naokoło, rozumieliœmy,że się ich dotknšć możemy,alepalce nasze zatrzymały się na tym przezroczystym metalu.Gdy nam machinę tę przytknšł do uszów,taki wielki huk nieustannie czyniła jak młyn wodny.Wnieœliœmy,że to jest albo jakieœ nieznajome zwierzę,albo też bóstwo,które on czci,i bardziej się skłaniamy do tego drugiego mniemania,ponieważ on nas zapewniał (jeœliœmy go dobrze zrozumieli,gdyż bardzo niedoskonale się tłumaczył),że rzadko czynił co bez poradytej machiny.Nazywał jš swojš wyroczniš i mówił,że ona mu przepisuje czas na wszystkie sprawy życia.Ze skrytej kieszonki lewej wycišgnšł sieć,prawie tak szerokš,że mogłaby zdać się dla rybaków,ale otwierała się i zamykała jak sakiewka,i w istocie służyła mu za sakiewkę.ZnaleŸliœmy w niej wiele sztuk ciężkich z żółtego metalu;jeœli to jest prawdziwe złoto,zapewne wartoœć ich jest nieoszacowana. Tak rozkazom Waszej Cesarskiej Moœci czynišc zadoœć,zrewidowawszy pilnie wszystkie jego kieszenie,postrzegliœmy na nim pas ze skóry jakiegoœ zwierza niewypowiedzianie wielkiego,przy którym z lewej strony wisiała szpada długoœci pięciuludzi,a z prawej strony torba na dwie przedzielona przegródki,mogšce w sobie pomieœcić po trzech poddanych Waszej Cesarskiej Moœci.W jednej z tych przegródek były kule z dziwnego metalu,osobliwszej ciężkoœci,tak wielkie jakgłowy nasze,do których udŸwignięcia potrzeba silnej ręki.W drugiej przegródce było wiele jakiegoœ czarnego piasku,ale tenbył lekki i niezbyt wielki,gdyż mogliœmy więcej jak pięćdziesišt ziaren na dłoni utrzymać. Taki jest dokładny inwentarz tego wszystkiego,cokolwiek znaleŸliœmy przy Człowieku Górze,który nas z ludzkoœciš i względami na komisję Waszej Cesarskiej Moœci przyjšł.Podpisano i pieczęciš stwierdzono czwartego dnia,osiemdziesištego dziewištego księżyca najszczęœliwszego panowania Waszej Cesarskiej Moœci.-Clefren Frelock.Marsi Frelock. Gdy ten inwentarz w przytomnoœci Cesarza przeczytano,rozkazał mi w grzecznych wyrazach,abym mu te wszystkie rzeczy oddał.Najprzód chciał mieć szpadę mojš,którš mu wraz z pochwš złożyłem.Tymczasem kazał,żeby trzy tysišce doborowego żołnierza otoczyło mnie w koło,trzymajšc tuki i strzały w pogotowiu,czego nie spostrzegłem,majšc wlepione oczy w Cesarza.Prosił mnie,ażebym dobył szpady,która chociaż odwody morskiej zardzewiała, dosyć jednak błyszczała.Dobyłem jej i natychmiast wojska przerażone krzyknęły,słońce bowiem œwieciło jasno,a błysk oœlepił ich niż kiedykolwiek ĂˆŠj ľAd48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żP >] |c€ŮÇc &‘c15E Ooczy,kiedy machałem szpadš w różne strony.Cesarz,spokojniejszy niż mogłem przypuœcić,kazał mi jš schować do pochwy i najlżej,jak tylko mogłem,rzucić o szeœć stóp od łańcucha mego na ziemię.Druga rzecz,o którš mnie zapytał,były to kłody żelazne wywiercone,przez które oni rozumieli moje krucice.Wycišgnšłem je i na proœbę monarchy tłumaczyłem ich użycie,anabiwszy prochem tylko,który dzięki dobremu zamknięciu mojej torby uniknšł szczęœliwie zamoknięcia w morzu (czemu wszyscy przezorni marynarze starajš się zapobiec),przestrzegłem Jego Cesarskš Moœć,aby się nie zlškł,potem wystrzeliłem w powietrze.Zadziwienie,jakie nastšpiło,było większe niżeli na widok mej szpady.Wszyscy na ziemię popadali jakby piorunem uderzeni i sam Cesarz,choć był najodważniejszy,długo nie mógł przyjœć dosiebie.Oddałem mu obydwie krucice tymże sposobem jak i szpadę,także prochownicę zkulami i prochem,ostrzegajšc,ażeby worka z prochem nie przybliżano do ognia,bo zajšłby się od najmniejszej iskry i cały pałac cesarski mógłby być w powietrze wysadzony.Oddałem mu także mój zegarek,który z wielkš ciekawoœciš oglšdałikazał,ażeby dwóch największych i najsilniejszych gwardzistów niosło go na ramionach,zawiesiwszy na wielkim dršgu,jak piwowarscy parobcy noszš w Londynie beczki z piwem.Dziwił się nieustannemu trzaskowi zegarka i ruszania się wskazówki minutowej, której ruch łatwo mógł dojrzeć,bo wzrok tego narodu nierównie jest od naszego bystrzejszy i żywszy.Pytał mędrców swoich,co by o tej machinie rozumieli,ale,jak łatwo czytelnik wnosić może,bardzo się w swych zdaniach różnili,choć niezupełnie dobrze mogłem ich zrozumieć. Potem oddałem moje pienišdze miedziane i srebrne,oddałem worek z dziewięciu wielkimi sztukami złota i kilku mniejszymi,scyzoryk,brzytwę,grzebień,ta-b- akierkę srebrnš,chustkę i dziennik.Szpada moja,krucice i woreczek z prochem i ołowiem były przewiezione do arsenału cesarskiego,a resztę rzeczy przy mnie zostawiono. Miałem,jak już wspomniałem,jednš osobnš kieszeń,której nie rewidowano.Były w niej okulary (których czasem używałem,majšc wzrok słaby),teleskop kieszonkowy i inne drobiazgi,które Cesarzowi na nic nie mogły się przydać,i dla tej przyczyny nie wspomniałem o nich komisarzom,obawiajšc się,aby mi ich nie popsuto albo nie zatracono. ROZDZIAŁ TRZECI Gulliwer bawi Cesarza i państwo obojej płciosobliwszym sposobem.Opisanie zabaw dworu lillipuckiego.Gulliwer pod pewnymi warunkami z wiezienia wypuszczony. Moje dobre zachowanie i powolnoœć zjednały mi przychylnoœć Cesarza i dworu jako też wojska i pospólstwa;poczšłem więc mieć nadzieję,że wkrótce wolnoœć otrzymam,i czyniłem wszystko,co mogłem,aby utrzymać ich w życzliwym dla mnie usposobieniu.Powoli bojaŸń krajowcówzmniejszała się:czasem kładłem się na ziemi i pozwalałem pięciu lub szeœciu z nichtańczyć na mojej dłoni;wreszcie chłopcy i dziewczęta odważyli się bawić w chowanegow mych włosach.Uczyniłem też znaczne postępy w rozumieniu ich języka. Jednego dnia Cesarz chciał dla rozrywki mojej dać widowisko,w czym naród ten wszystkie,które mi się widzieć zdarzyło,tak zręcznoœciš jak i wspaniałoœciš przechodzi.Nic jednak tak mnie nie ubawiło jak taniec na linie,który odbywał się na cienkiej nici białej,rozcišgniętej na dwie stopy i dwanaœcie cali ponad ziemiš.Czytelnik wybaczy mi,że zabawę tę cokolwiek obszerniej opiszę.Ćwiczš się w tej sztuce osoby ubiegajšce się o najwyższe urzędy i o łaskę monarchy,dlatego też od dzieciństwa wprawiajš się w niš,choć nie zawsze mogš się poszczycić szlachetnym urodzeniem lub wielkš edukacjš.Gdy jaki wielki urzšd bšdŸ przez œmierć,bšdŸ przez popadniecie w niełaskę (co się często zdarza)wakuje,pięciu lub szeœciu kandydatów podaje Cesarzowi memoriały,ażeby mieli pozwolenie bawienia Jego Cesarskiej Moœci i dworu skakaniem po linie.Kto skacze najwyżej bez upadnięcia,ten otrzymuje urzšd. Zdarza się często,że wielkim dostojnikom i ministrom każš na sznurze tańczyć dla pokazania swej zdatnoœci i przekonania Cesarza,że nie stracili swego tal entu.Flimnap,wielki podskarbi,ma zaszczyt,że może na sznurze wyskoczyć przynajmniej na cal wyżej niżeli którykolwiek z panów w całym cesarstwie.Widziałem go nieraz,jak wyczyniał koziołki na deszczułce drewnianej,przywišzanej na sznurze nie grubszym od sznurka do pakowania w Anglii.Przyjaciel mój,Reldresal,pierwszy sekretarz Rady Przybocznej,jeżeli mnie wzrok jemu przychylny nie myli,jest pierwszy w tych sztukach po podskarbim.Inni znaczniejsi urzędnicy sš sobie prawie równi co do talentu. Bywajš te rozrywki częstokroć przyczynš smutnych przypadków,których znaczna liczba zapisana jest w archiwach cesarskich.Sam widziałem,jak dwóch albo trzech kandydatów połamało sobie nogi.Ale daleko większe jest niebezpieczeństwo,kiedy sami ministrowie otrzymujš rozkaz popisania się swojš zręcznoœciš,ponieważ niez wyczajnie się mocujšc dla przezwyciężenia siebie samych i przewyższenia innych,każdy prawie choć raz upada,wyrzšdzajšc sobie szkodę,a niektórzy po dwa i trzy razy.Powiadano mi,że rok przed moim przybyciem Flimnap byłby bez wštpienia kark skręcił,gdyby jedna z poduszek cesarskich,przypadkiem na ziemi leżšca,nie osłabiła siły upadku. Drugi rodzaj rozrywki odbywa się tylko wobec Cesarza,Cesarzowej i pierwszego ministra, i to w specjalnych wypadkach.Cesarz kładzie na stole trzy tasiemki jedwabne,rozcišgnione, na szeœć cali długie,jedna niebieska,druga czerwona,a trzecia zielona.Te tasiemki sš nagrodš dla tych,którym Cesarz chce okazać szczególniejszy znak łaski swojej.Obrzšdek odprawia się w wielkiej audiencyjnej izbie cesarskiej,gdzie konkurenci obowišzani sš takie dać dowody swej sprawnoœci,jakim podobnych nie widziałem w żadnym kraju dawnego i nowego œwiata.Cesarz trzyma kij tak,że obydwa końce w równej sš od ziemi odległoœci,a tymczasem konkurenci jeden za drugim przez ten kij skaczš lub pod nim pełzajš,w tył i w przód, zależnie od tego,czy kij jest podniesiony,czy ugięty ku dołowi.Bywa,że Cesarz trzyma kij za jeden koniec,a pierwszy jego minister za drugi;czasem też podtrzymuje go tylko minister. Ten,co się popisze najlepiej i najdłużej wytrzyma w skakaniu i pełzaniu,odbiera w nagrodę tasiemkę niebieskš,czerwonš dajš drugiemu w wytrzymałoœci,a zielonš trzeciemu.Noszš te tasiemki przepasane wokół swych bioder i mało ujrzysz na tym dworze osób z wyższego stanu,które by pasem takim nie były ozdobione. Konie wojskowe i ze stajni cesarskiej codziennie ujeżdżano przede mnš i wkrótce tak do mnie przywykły,że bez obawy aż do nóg moich przychodziły.JeŸdŸcy skakali często przez mojš rękę,gdy jš na ziemi położyłem,a jeden ze strzelców cesarskichprzeskoczył mi przez nogę obutš w trzewik.Był to skok istotnie nadzwyczajny.Pewnego dnia miałem szczęœcie bawić Cesarza w sposób iœcie niezwykły.Prosiłem,ażeby rozkazał dostawić mi kilka kijów, długich na dwie stopy,a grubych jak trzcina zwyczajna.JegoCesarska Moœć wydał natychmiast rozkazy dozorcom lasów i nazajutrz przybyło szeœciu leœniczych i tyleż oœmiokonnych wozów.Wzišłem dziewięć kijów i powtykałem je w ziemię,w kwadrat obszerny na dwie i pół stopy,cztery inne kije przywišzałem na tych poziomo,potem rozłożyłem chustkę od nosa na tych dziewięciu kijach i wyprężyłem jš mocno,tak że jak skóra na bębnie wyglšdała.Cztery kije,które poziomo leżały i nad chustkš może na cztery cale występowały,formowały barierkę.Kiedy skończyłem moje dzieło,prosiłem Cesarza,aby kazał dwudziestu czterem najlepszym ze swoich kawalerzystów manewrować po tej płaszczyŸnie.Myœl ta podobała się Cesarzowi,wydał stosowne rozkazy i wkrótce własnš rękš powsadzałem uzbrojonych jeŸdŸców z końmi i z dowodzšcymi oficerami.Jak tylko uformowali się w szeregi,rozdzielili się na dwie partie i rozpoczęli strzelać tępymi strzałami,nacierać i ustępować,słowem -udanš prowadzili wojnę,okazujšc we wszystkim nadzwyczajnš karnoœć wojskowš.Poziome kije chroniły ich od upadku.Ta zabawa nadzwyczaj spodobała się Cesarzowi i potem kilka razy musiałem jš powtarzać;raz nawet na tyle był łaskaw,że kazał mi się podnieœć i sam ewolucjami komenderował.Z wielkš trudnoœciš namówił potem Cesarzowš,że pozwoliła,bym jš w lektyce o parę łokci odtego terenu trzymał,aby mogła widzieć dokładnie wszystkie te manewry.Szczęœciem żaden przypadek nie przerwał zabawy Jego Cesarskiej Moœci,raz tylko wierzgnšł koń pod jednym kapitanem,rozdarł chustkę i utknšwszy w rozdarciu nogš padł razem z jeŸdŸcem;zaraz ich podniosłem,zasłoniłem rękš dziurę,i całe wojsko,jakem wstawił,tak i na powrót zsadziłem.Koń,który padł,wywichnšł sobie lewš tylnš nogę,jeŸdziec jednak nie doznał żadnego szwanku.Naprawiłem chustkę,jak mogłem,lecz trwałoœci jej nie œmiałem jużwięcej na próbę wystawiać. Na dwa lub trzy dni przed odzyskaniem wolnoœci,kiedy zabawiałem dwór tego rodzaju rozrywkš,przybył goniec,aby powiadomić Jego Cesarskš Moœć,że paru z jego poddanych, przejeżdżajšc blisko miejsca,skšd zostałem zabrany,znalazło naziemi wielkš czarnš substancję o osobliwymkształcie,rozcišgajšcš się tak szeroko jak cesarska sypialnia,a u szczytu wysokš na wzrost mężczyzny.Że to przedmiot martwy,poznali od razu,bo leżał na trawie bez ruchu.Niektórzy z nich przechadzali siępo nim wiele razy i wchodzšc jedni drugim na ramiona dostali się aż na sam szczyt,który był płaski i równy.Spostrzegliwtedy,że rzecz ta jest w œrodku pusta.Sšdzš pokornie,że należy ona do Człowieka Góry,i na rozkaz Jego CesarskiejMoœci gotowi sš rzecz tę przewieŸć za pomocš pięciu koni.Pojšłem teraz,o czym mówili,i bardzo byłem kontent z tej nowiny.Kiedy po rozbiciu statku dotarłem do brzegu,byłem w takim pomieszaniu,że nim doszedłem do miejsca,gdzie usnšłem,spadłmi kapelusz,choć sznurkiem był przymocowany do głowy.Sznur musiał się przerwać,czego nie postrzegłem,i sšdziłem,żem kapelusz zgubił w morzu.Prosiłem Jego Cesarskš Moœć,by kazał mi go jak najrychlej dostarczyć.Opisałem mu również jego użytek i kształt.Nazajutrz furgony przycišgnęły kapelusz,który wielce ucierpiał na tej podróży.Wywiercono bowiem dwie dziury w rondzie na półtora cala od brzegu i dwa haki umieszczono w owych dziurach.Te haki przymocowane byłydługimi sznurami do końskich uprzęży i w ten sposób wleczono mój kapelusz przez dobre pół mili.Szczęœciem kraj ten jest nadpodziw gładki i równy,tak że kapelusz mniejszej doznał szkody,niż mogłem przypuœcić. We dwa dni po tej przygodzie Cesarz,rozkazawszy,aby częœć wojska w mieœcie stołecznym i okolicy była w gotowoœci,chciał się zabawić osobliwszym sposobem.Kazał mi,żebym stanšł jak kolos,rozkraczywszy nogi jak najszerzej,iletylko można.Potem przykazał swemu generałowi,sędziwemu i doœwiadczonemu żołnierzowi,który wielce mi sprzyjał,ażebywojska uszykował jak do bitwy i kazał im maszerować między moimi nogami.Piechota po dwudziestu czterech,a jazda po szesnastu w szeregu,z biciem w bębny,z rozwiniętymi choršgwiami i z podniesionymi pikami.Wojsko to było złożone z trzech tysięcy piechoty i z tysišca jazdy.Cesarz pod karš œmierci wszystkim przykazał żołnierzom,by w marszu jak najœci- œlejszšwzględem osoby mojej zachowali uczciwoœć,co jednak nie przeszkodziło kilkumłodym oficerom do patrzenia w górę,gdy przechodzili pode mnš,a wyznać muszę,że spodnie moje naówczas w tak złym były stanie,że im dały pobudkę do głoœnego œmiechu i podziwu. Tyłem przedkładał,tyłem posyłał memoriałów o uwolnienie mnie z więzienia,że na koniec Cesarz Jegomoœć podał rzecz tę naprzód do Rady Stanu,a potem na Radę Ministrów, gdzie nikt mi nie był przeciwny prócz ministra Skyresha Bolgolama,który bez żadnej wiadomej przyczyny stał się moim œmiertelnym wrogiem.Reszta Rady była mi jednak przychylna i Cesarz zatwierdził ich zdanie.Tym wrogim mi ministrem był galbet,to jest wielki admirał,który zasłużył na zaufanie swego monarchy przez zdatnoœć w sprawowaniu interesów publicznych,ale charakter miał przykry i dziwaczny.Nie mogšc opierać się sam jedenzdaniom całej Rady,musiał ustšpić,ale wymógł,że sam ułoży artykuły tyczšce sięwarunków mego uwolnienia,żšdajšc,żebym zaprzysišgł ich dotrzymania.Przyniósł mi teartykuły sam Skyresh Bolgolam w asyœcie dwóch podsekretarzy stanu i wielu innych znakomitych osób.Po odczytaniu kazano mi przyrzec zachowanie ich przez przysięgę,naprzód wedle zwyczaju mego kraju,a potem w sposób przez ich prawa przypisany,to jest lewš rękš trzymać za palec u prawej nogi,położyć œredni palec ręki prawej na czubku głowy,a palec wielkina końcu ucha prawego.Lecz że może czytelnik będzie ciekawy poznać styl i sposób wyrażania się tego ludu,jako też i warunki mego uwolnienia,przeto kładę tu cały akt,tłumaczony słowo w słowo: Golbasto Momarem Evlame Gurdiio Shefin Mully Ully Gue,najpotężniejszy Cesarz Lilliputu,rozkosz i postrach całego œwiata,którego państwo rozcišga się na pięć tysięcy blugstrugów (to jest blisko dwunastu mil)naokoło,aż do końca okręgu ziemnego.Monarcha wszystkich monarchów,wyższy aniżeli synowie ludzcy,którego nogi dostajš aż do œrodka ziemi, którego głowa sięga słońca,na którego jedno spojrzenie drżš mocarzów kolana,miły jak wiosna,przyjemny jak lato,obfity jak jesień,straszny jak zima,wszystkim poddanym naszym wiernym i miłym zdrowia życzy.Jego Najwyższy Majestat podaje przybyłemu w prowincje nasze Człowiekowi Górze następujšce artykuły,których zachowanie obowišzany będzie uroczystš przysięgš stwierdzić: 1.Człowiek Góra nie wyjdzie z obszernych państw naszych bez pozwolenia naszego, wielkš opatrzonego pieczęciš. 2.Nie będzie mu wolno wchodzić do naszej stolicy bez wyraŸnego naszego rozkazu,o czym mieszkańcy na dwie godziny pierwej będš ostrzeżeni,żeby nie wychodzili z domów swoich. 3.Tenże Człowiek Góra po wielkich tylko goœcińcach będzie miał wolnoœć chodzenia inie będzie przechadzał się lub kładł na łškach i w zbożach. 4.Przechadzajšc się po drogach publicznych ma się strzec,ile możnoœci,ażeby nie zdeptać którego z naszych wiernych poddanych ani ich koni lub wozów,i nie ma brać żadnego ze wspomnianych poddanych na ręce swoje,chyba za ich własnym zezwoleniem. 5.Gdy zajdzie potrzeba,że kurier gabinetowybędzie miał bieżeć z ekspedycjš ekstraordynaryjnš,Człowiek Góra obowišzany jest nieœć go w kieszeni swojejprzez szeœć dni,raz każdego księżyca,i stawić go zdrowego i całego przed naszš obecnoœć cesarskš. 6.Będzie sprzymierzeńcem naszym przeciw naszym nieprzyjaciołom z wyspy Blefusku iwszelkich użyje sposobów na zgubienie floty,którš oni właœnie uzbrajajš dla wkroczenia w państwo nasze. 7.Pomieniony Człowiek Góra w swoje godziny wolne będzie dopomagał rzemieœlnikom naszym dŸwigać niektóre wielkie kamienie dla dokończenia murów zamku i innych naszych budowli cesarskich. 8.Człowiek Góra winien jest w przecišgu dwóch księżyców złożyć dokładny opis rozmiarów naszego państwa,obliczony własnymi jego krokami. 9.Gdy wykona uroczystš przysięgę,że te wszystkie wyrażone artykuły wspomniany Człowiek Góra zachowa,będzie miał na co dzień jedzenia i napoju tyle,ile by dla tysišca siedmiuset dwudziestu czterech poddanych naszych mogło wystarczyć,i będzie miał wolny przystęp do naszej osobycesarskiej,wraz z innymi znakami naszej dla niego łaski. Dan w pałacu naszym w Belfaborac dwunastego dnia,dziewięćdziesištego pierwszego księżyca panowania naszego. Złożyłem przysięgę i podpisałem z wielkš radoœciš wszystkie artykuły,chociaż niektóre z nich nie były dla mnie tak i zaszczytne,jak bym był sobie tego życzył,co sprawiła złoœć wielkiego admirała,Skyresha Bolgolama.Zdjęto ze mniełańcuchy i wypuszczono na wolnoœć.Cesarz uczynił mi honor,będšc sam przytomny ceremonii uwolnienia mego.Uczyniłem jak najgłębsze podziękowanie Jego Cesarskiej Moœci,upadłszy mu do nóg,ale kazał mi wstać,i to w jak najgrzeczniejszych wyrazach.Obsypawszy mnie łaskawymi słowy,których tu me powtórzę,by nie popaœć w pychę,dodał,że spodziewa się znaleŸć we mnie pożytecznego sługę godnego wszystkich jego dobrodziejstw. Niech czytelnik będzie łaskaw zauważyć,żew ostatnim artykule aktu uwolnienia mojegoj ľAd48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żPŰ+pc€›Gcâ3 L+c€$9K+obowišzał się Cesarz dać mi tyle żywnoœci inapoju,ile by mogło wystarczyć dla tysišca siedmiuset dwudziestu czterech Lillipucjanów.W niejaki czas potem spytałemsię jednego dworzanina,poufnego mego przyjaciela,dlaczego takš iloœć wyznaczono dla mnie żywnoœci i napoju.Odpowiedział mi,iż ponieważ matematycy cesarscy -zmierzywszy wysokoœć ciała mego za pomocš kwadranta i policzywszy gruboœć -znaleŸli moje proporcje w stosunku do nichjak dwanaœcie do jednego,wnieœli z podobieństwa swych ciał,że ja powinienem potrzebować żywnoœci tysišc siedemset dwadzieœcia cztery razy więcej niż oni;skšdmoże czytelnik wnosić,jak dziwny jest narodu tego dowcip,jak mšdra,przezorna i dokładna ekonomika ich wielkiego monarchy.ROZDZIAŁ CZWARTY Opisanie Mildendo,miasta stołecznego Lilliputu,i pałacu cesarskiego.Rozmowa miedzy Gulliwerem i sekretarzem stanu o interesach państwa.Gulliwer ofiarowuje się służyć Cesarzowi podczas wojny. Najpierw memoriał,który po uwolnieniu moim podałem,był proœbš o zezwolenie mi widzenia Mildendo,stolicy tego państwa,na co mi Cesarz pozwolił,zalecajšc,żebym nic złego obywatelom,żadnej szkody ich domomnie uczynił.Lud przestrzeżony był obwołaniem o zamyœle moim zwiedzenia miasta.Mury opasujšce wysokie sš na półtrzeciej stopy,a szerokie przynajmniej na jedenaœcie cali,tak że można po nich bezpiecznie naokoło miasta jeŸdzić powozem.Przy tychże murach sš wieże bardzo mocne,co dziesięć stóp jedna od drugiej. Przelazłszy przez Bramę Zachodniš szedłem bardzo lekko,stšpajšc bokiem przez dwie największe ulice,w kamizelce tylko,bom się obawiał,że połami sukni zwierzchniej uczynię szkodę w dachach.Szedłem z największš ostrożnoœciš,ażeby się ustrzec zdeptania którego z ludzi pozostałych jeszcze na ulicach mimo wyraŸnego rozkazu zalecajšcego wszystkim,by się podczas mojego przejœcia do domów schronili.Okna facjatek i dachy napełnione były tak wielkim tłumem patrzšcych,jakiego nie zdarzyło mi się widzieć podczas żadnej podróży, skšd wniosłem,że miasto było arcyludne.Zbudowane jest w zupełny kwadrat,każda œciana murów opasujšcych ma pięćset stóp długoœci.Dwie wielkie ulice,którymi przechodziłem, przecinajšce się i dzielšce miasto na cztery równe częœci,majš szerokoœć stóp pięć;mniejsze ulice,którymi nie mogłem chodzić,a tylko oglšdałem z góry,sš szerokie na dwanaœciedo osiemnastu cali.Miasto może w sobie pomieœcić pięciokroć sto tysięcy dusz.Domy sš o trzech,czterech i pięciu piętrach;w sklepach i na rynkach pod dostatkiem towarów. Pałac cesarski stoi w samym œrodku miasta,gdzie się dwie wielkie schodzš ulice;opasany jest murem na dwie stopy wysokim,a w odległoœci dwudziestu stóp odmuru sš budynki.Cesarz Imć pozwolił mi przez ten mur przeleŸć dla obaczenia jego pałacu,a że przestrzeń między murami i pałacem dosyć była obszerna,mogłem go przeto obejrzeć z każdej strony. Dziedziniec zewnętrzny jest kwadratowy,naczterdzieœci stóp rozległy,i zawiera w sobie dwa inne dziedzińce.W tym dopiero dziedzińcu,który jest w samym œrodku,sš pokoje cesarskie, które wielkš chęć miałemwidzieć,co jednak było trudne,ponieważ największe bramy,z jednego dziedzińca do drugiego,nie były wyższe nad osiemnaœcie,aszerokie nad siedem cali. Nadto budynki w dziedzińcu zewnętrznym miały przynajmniej pięć stóp wysokoœci;niepodobna mi było przez nie przeleŸć bez niebezpieczeństwa połamania dachówek i dachów,bo co do murów,to byłymocno budowane z kamienia ciosanego,na cztery cale szerokiego.Cesarz jednak wielcepragnšł,abym widział okazałoœć i bogactwajego pałacu,ale nie mogłem mu tego ukontentowania uczynić,aż dopiero po trzech dniach,gdy nożem moim wyrżnšłem kilka najwyższych drzew w parku cesarskim,od miasta prawie na pięćdziesišt prętów odległym.Z tych drzew zrobiłem dwa stołki na trzy stopy wysokie i tak mocne,żeby mnie mogły utrzymać.Gdy ostrzeżono lud powtórnie,przeszedłem znowu przez miasto i udałem się ku pałacowi,niosšc dwa moje stołki w ręku.Przyszedłszy na dziedziniec zewnętrzny,wlazłem na jeden stołek,a drugi wzišłem w rękę,potem przez dach delikatnie spuœciłem stołek na plac,który jest między dziedzińcem zewnętrznym i wewnętrznym,szeroki na stóp osiem. Przestępowałem potem wygodnie przez budynki za pomocš tych dwóch stołków,dostajšc hakiem (który na to wzišłem)stołek na drugiej stronie zostawiony.Takowym wynalazkiem dostałemsię aż do dziedzińca œrodkowego,gdzie położywszy się na boku,przykładałem twarz do wszystkich na pierwszym piętrze okien,które umyœlnie otwarte zostawiono.Widziałem pokoje wspanialsze,niżeli w myœli wystawić można.Widziałem Cesarzowš i cesarzówny w swych apartamentach z całš ich asystencjš,a Cesarzowa Jejmoœć zaszczyciła mnie łaskawym uœmiechem i podaniem mi przez okno do ucałowania rękiswojej. Nie będę wyszczególniać osobliwoœci znajdujšcych się w tym pałacu,do innego jezachowuję dzieła,które już prawie jest gotowe pójœć pod prasę i będzie zawierać w sobie ogólne opisanie państwa tego od założenia swego,historię cesarzów przez wiele wieków,uwagi nad wojnš,politykš,prawami,naukami i religiš kraju,opisanie ziół i zwierzšt,które się tamznajdujš,szczególne obyczaje narodu i wieleinnych ciekawych i nader pożytecznych materii. Zamiarem moim teraz jest tylko opisać to,co się temu narodowi i mnie samemu przez dziewięć prawie miesięcy pobytu mego w tym osobliwym kraju przytrafiło. Po uwolnieniu moim w dni piętnaœcie Reldresal,sekretarz stanu (jak go tam mianujš)w Departamencie Spraw Partykularnych,przyszedł do mnie z jednymtylko sługš.Kazał,żeby kareta czekała na niego opodal,i prosił,abym z nim przez godzinę pomówił.Chętnie się na to zgodziłem ze względu na jego przymioty jako też dla wielu przysług,które mi na dworze oddał,gdy o wolnoœć prosiłem.Chciałem się położyć,żeby miał bliżej moje ucho,ale wolał, abym go trzymał na ręce przez przecišg naszej rozmowy.Zaczšł od winszowania mi wolnoœci i powiedział,iż może sobie pochlebić,że się cokolwiek do uwolnienia mego przyłożył;potem przydał,iż gdyby dwór nie miał w tym swego interesu,nie zostałbym był tak prędko uwolniony,i dodał: -Jakkolwiek państwo nasze w oczach cudzoziemca zdaje się być kwitnšce,musimyjednak z dwiema plagami walczyć:z buntem wewnętrznym i najazdem z zewnštrz,którym nam grozi potężny nieprzyjaciel.Co do pierwszego,trzeba ci wiedzieć,że od siedemdziesięciu księżyców były w tym państwie dwie partie sobie przeciwne pod imionami Tramecksan i Slamecksan,tak nazwane od wysokich i niskich klocków,czyli obcasów u trzewików,którymi się różniły. Wiadomo wszystkim,że Wysokie Klocki bardziej się zgadzajš z naszš starš konstytucjš. A choć tak się ma sprawa,Cesarz postanowił używać tylko Niskich Klocków,tak w sprawowaniu rzšdu,jako też we wszystkich od woli monarszej zależnych urzędach.Mogłeœ nawet zauważyć,że klocki Jego Cesarskiej Moœci sš przynajmniej o drurr niższe niżeliktóregokolwiek z dworskich (drurr jest to prawie czternasta częœć cala). Niechęci dwóch partii – mówił dalej --w takim wysokim sš stopniu,że ani jedzš,ani pijš z sobš,ani do siebie gadajš.Rozumiemy,że Tramecksani,czyli Wysokie Klocki,przechodzš nas liczbš,ale w naszych rękach jest władza. Niestety!Lękamy się,żeby syn cesarski,następca tronu,nie miał skłonnoœci do Klocków Wysokich,zwłaszczagdy łatwo dostrzec,że jeden jego klocek wyższy jest niż drugi,dlatego idšc trochę kuleje.Otóż wœród zamieszania wewnętrznego grozi nam najazdem wyspa Blefusku,która jest drugim wielkim cesarstwem œwiata,tak prawie obszernym imocnym jak nasze państwo.Bo co się tyczy opowiadań twoich,jakoby znajdowały się naœwiecie inne państwa, królestwa,stany,zamieszkane przez ludzi tak wielkich i tak ogromnych jak ty jesteœ,filozofowie nasi bardzo o tym wštpiši wolš raczej wnosić,żeœ spadł z księżyca lub z jakiej gwiazdy,ponieważ stu ludzi twojej wielkoœci w krótkim czasie wyjadłoby w państwie naszego Cesarza wszystkie owoce,wszystkie bydlęta i wszystkš żywnoœć. Nadto,nasi dziejopisowie od szeœciu tysięcyksiężyców o żadnych innych krajach,prócz państw Lilliputu i Blefusku,wzmianki nie czyniš.Te dwa straszne mocarstwa,jakem cinadmienił,przez trzydzieœci szeœć księżyców uporczywš z sobš toczyły wojnę,której powód był następujšcy:wszyscy się na to zgadzajš,że poczštkowo zawsze t łuczono jaja przed jedzeniem z grubszego końca,ale dziad Cesarza miłoœciwie nam panujšcego,gdy jeszcze był dziecięciem,majšc jeœć jajo i nadłamawszy je zgodnie ze starożytnym zwyczajem,nieszczęœliwym jakimœ przypadkiem skaleczył sobie palec,skšd poszło,że Cesarz,ojciec jego,pod surowymikarami wydał prawo,żeby od owego czasu jaja z cieńszego końca tłuczono.Lud tš ustawš tak był oburzony,że dziejopisowie nasi o szeœciu z tej okolicznoœci wspominajš rozruchach,w których jeden cesarz utracił życie,a drugi koronę.To zamieszanie i niezgody wewnętrzne wzniecali zawsze królowie Blefusku,a kiedy bunty poskramiano,winowajcy do ich kraju uciekali.Na jedenaœcie tysięcy liczš ludzi,którzy różnymi czasy woleli œmierć ponieœć aniżeli poddać się prawu tłuczenia jaj z cieńszego końca.Kilkaset wielkich tomów o tej materii napisano i na publiczny widok wydano,ale księgi Grubych Końców zakazane sš od dawnego czasu,a ich partia uznana za niegodnš posiadania urzędów.W czasie tych ustawicznych zamieszek królowie Blefusku często przez posłów swoich oskarżali nas o zbrodnie,jakobyœmy kardynalne gwałcili przykazania naszego wielkiego proroka Lustroga,objawione w pięćdziesištym czwartym rozdziale Brundrecalu (to jest ich Alkoranu),co jednak,myœlę,jest tylko przekręceniem tekstu,którego te sš słowa:„Wszyscy wierni tłuc będš jaja z końca wygodniejszego ”. Podług mojego zdania powinno być każdego sumieniu zostawione,który koniec do tłuczenia jest wygodniejszy,a przynajmniejustanowienie tego należy zostawić najwyższemu sędziemu.Owóż Grube Końce tyle względów u króla Blefusku,tyle tajnej pomocy i wsparcia w swoim własnym krajuznaleŸli,że z tej okolicznoœci między dwomapaństwami już przez trzydzieœci i szeœć księżyców krwawa panuje wojna z odmiennym szczęœciem dla stron walczšcych.W tej wojnie straciliœmy czterdzieœci okrętów liniowych i wiele pomniejszych statków,a trzydzieœci tysięcy najlepszych naszych majtków i żołnierzy.Liczš,że nieprzyjaciel nieco większš poniósł stratę.Jakkolwiek bšdŸ,teraz strasznš uzbraja flotę w celu wkroczenia do kraju naszego.Przeto Jego Cesarska Moœć,pokładajšc zaufanie w męstwie twoim i wysokie o siłach twoich majšc rozumienie,zalecił mi,ażebym ci w szczególnoœci przedłożył stan państwa. Odpowiedziałem sekretarzowi stanu,że go proszę,aby upewnił Jego Cesarskš Moœć o najpokorniejszym moim uszanowaniu i oznajmił mu,że nie przystoi mi,jako cudzoziemcowi, mieszać się do stronnictw,lecz na obronę Jego PoœwięconejOsoby i państwa jego gotów jestem przeciwwszelkim zamachom i najazdom nieprzyjaciół życie moje poœwięcić. ROZDZIAŁ PIĽTY Gulliwer osobliwszym wynalazkiem przeszkadza wtargnieniu nieprzyjaciół.Cesarz nadaje mu wielki tytuł.Posłowie króla Blefusku przychodzš prosić o pokój.Zajmuje się ogień w pałacu Cesarzowej.Gulliwer wiele się przykłada do ugaszenia pożaru. Państwo Blefusku jest wyspš na północny wschód od Lilliputu położonš,od którego dzieli je tylko jeden kanał na czterysta prętów szeroki.Nie widziałem go jeszcze,a przestrzeżony o bliskim Blefuskianów na Lilliput ataku,strzegłem się ukazywać z tamtej strony,aby mnie który z okrętów nieprzyjacielskich nie postrzegł.Blefuskianienic nie wiedzieli o mnie,bo wszelkie zwišzki między tymi państwami były pod karš œmierci zakazane w czasie wojny,a z rozkazu Cesarza każdy ich statek miał być przytrzymany. Zwierzyłem się Cesarzowi z zamysłu opanowania całej floty nieprzyjacielskiej,która,podług uwiadomienia wysłanych od nas szpiegów,stała w porcie,gotowa za pierwszym pomyœlnym wiatrem wyjœć pod żagle.Radziłem się najdoœwiadczeńszych żeglarzów dla zasięgnięcia wiadomoœci,jaka była głębokoœć kanału,a ci zapewnili mnie,że na œrodku podczas najwyższego wezbrania morza jest siedemdziesišt glumgluffów (to jest około szeœciu stóp miary europejskiej),a w innych miejscach co najwyżej pięćdziesišt glumgluffów.Udałem się ku stronie północno -wschodniej,naprzeciw samego Blefusku,i położywszy się za jednym pagórkiem,patrzałem przez mój teleskop i ujrzałem flotę nieprzyjacielskš z pięćdziesięciu okrętów liniowych i z wielkiejliczby statków przewozowych złożonš.Oddaliwszy się stamtšd,kazałem zrobić wiele lin,jak tylko można najmocniejszych,a także wiele szyn żelaznych. Liny te były gruboœci szpagatu,a szyny długoœci i gruboœci drutów do pończoch.Jeszczem liny posplatał po trzy wjednš,żeby były mocniejsze,i z szynami to samo uczyniwszy,końce ich jak haki pozakrzywiałem.Pięćdziesišt takich haków umocowawszy do tyluż lin,powróciłem do brzegów północno -wschodnich i zrzuciwszy obuwie,pończochy i zwierzchniesuknie,wstšpiłem w morze,ubrany w skórzany kaftan,na pół godziny przed przypływem.Z poczštku szedłem z największš,jaka tylko być może,prędkoœciš,potem na œrodku płynšłemprzez jakie piętnaœcie prętów,aż póki dna nie dostałem.Przybyłem do floty mniej jak w pół godziny.Nieprzyjaciele,na mój widok przestraszeni,jak żaby z okrętów powyskakiwali i na wyspę uciekli.Zdawało mi się,że ich było blisko trzydzieœci tysięcy.Wtedy,zaczepiwszy hakiem za dziuręw dziobie każdego okrętu,wszystkie końce lin razem zwišzałem. Gdym się tš pracš zatrudniał,nieprzyjaciel tysišce strzał na mnie wypuœcił,z których wiele ugodziło mnie w twarz i ręce,i nie tylko że mi niewypowiedziany ból sprawiły,ale i przeszkadzały w robocie.Najwięcej się obawiałem o moje oczy,które bym z pewnoœciš postradał, gdyby mi nie przyszedł na myœl sposób prędkiego zapobieżenia temu,Miałem w jednej kieszonce,która,jak już wspomniałem,uniknęła rewizji,pomiędzy innymi użytecznymi drobia- zgami okulary;tedobywszy wsadziłem na nos,jak mogłem najmocniej.Tym sposobem, okularami jakby jakim szyszakiem uzbrojony,kończyłem dalej robotę,nie zważajšc na grad strzał spadajšcych na mnie,z których wiele uderzyło w szkła moich okularów,lecz bez poważniejszego efektu z wyjštkiem obruszenia ich trochę.Zahaczywszy wszystkie okręty,zaczšłem cišgnšć,lecz nadaremnie,gdyż stały na kotwicach.Musiałem teraz wykonać najœmielszy zabieg mego przedsięwzięcia.Wypuœciłem z ršk zwišzaneokręty,pourzynałem czym prędzej nożem wszystkie liny,do których były przywišzanekotwice (otrzymawszy przy tym ze dwieœcie strzał w twarz i ręce),z czym szybko uwinšwszy się,pięćdziesišt największych okrętów bez żadnej trudnoœciza sobš pocišgnšłem. Blefuskianie,którzy zamysłu mego nie odgadli,zostali równie zadziwieni jak przerażeni. Widzšc,że urzynałem liny,sšdzili,iż myœlałem rozpuœcić ich flotę na igrzysko wiatrów albo też jeden okręt o drugi porozbijać.Lecz gdy ujrzeli,żem całš ich flotę cišgnšł za sobš,zawrzeszczeli ze złoœci i rozpaczy.Szedłem przez niejaki czas i gdy mnie już strzałami dosięgnšć niemogli,zatrzymałem się nieco dla powycišgania tych,które mi w twarzy i w rękach utkwiły,namaœciłem rany maœciš danš mi po przybyciu,zdjšłem okulary i poczekawszy z godzinę do odpływu przybyłem bezpiecznie z mojš zdobyczš do portu cesarstwa Lilliputu. Cesarz,czekajšc na przedsięwzięcia mego skutek,stał na brzegu z całym dworem swoim. Widzieli z daleka zbliżajšcš się flotę,ale że byłem w wodzie po piersi,nie postrzegli,że to ja ku nim jš prowadziłem.Kiedym doszedł do œrodka kanału,strach ich wzmógł się,bo byłem w wodzie po szyję,i Cesarz mniemał,żem zginšł i że to flota nieprzyjacielska cišgnie dla wylšdowania;aleta bojaŸń wkrótce ustala,bo jak tylko dna dostałem,zaraz zobaczono mnie na czele wszystkich okrętów i usłyszano,gdym głoœno wykrzyknšł:„Wiwat najpotężniejszy Cesarz Lilliputu!” Monarcha ten,kiedy przybyłem,nieskończone mi dawał pochwały i natychmiast kreował mnie nardakiem,co jest u nich najwyższš godnoœciš.Prosił mnie potem,żebym użył sposobu przeprowadzenia do jego portów wszystkich innych nieprzyjacielskich okrętów.A tak nienasycona jest pycha mojegoj ľAd48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żPÉcZ \sVc € É*őc !ž9“% "Q?' władców,że ambicja monarchę tego podżegała do opanowania całego państwa Blefusku,obrócenia go w prowincję swego cesarstwa i rzšdzenia nim przez swego gubernatora.Myœlał o wygubieniu wszystkich wygnańców ze stronnictwa Grubych Końców i zmuszeniu obu narodów do tłuczenia jaj z cieńszego końca,co by go uczyniło jedynym monarchš całego œwiata.Ale ja argumentami,na polityce i słusznoœci ugruntowanymi,usiłowałem go odwieœć od tego przedsięwzięcia i oœwiadczyłem jawnie,że nigdy nie zechcę być narzędziem,którego by można użyć do pognębienia narodu wolnego,szlachetnego i odważnego.Kiedy póŸniej rzecz tę roztrzšœniono w Radzie,większa częœć poszła za moim zdaniem. Œmiałe i odważne moje sprzeciwienie się polityce i zamysłom monarchy tak bardzo go na mnie obraziło,iż mi tego nie mógł darować.Dał to poznać na Radzie w mowie swojej,arcysztucznej.Powiadano mi,że wieluz radców rozsšdniejszych milczeniem zdaniu mojemu przytwierdziło,lecz drudzy,skryci moi nieprzyjaciele,nie zaniedbali niechęci cesarskiej na zgubę mojš użyć.Od tego czasu Jego Cesarska Moœć i nieprzychylni mi ministrowie zaczęli przeciw mnie intrygę,której skutki dały sięodczuć w niespełna dwa miesišce i która omal mnie o zgubę nie przyprawiła.Tak to mało znaczš u monarchów największe dla nich uczynione zasługi,gdy po nich następuje uchylenie się od œlepego ich namiętnoœciom służenia. We trzy prawie tygodnie po mojej sławnej wyprawie przybyło z Blefusku poselstwo z propozycjš pokoju.Traktat wkrótce został zawarty pod kondycjami dla Lilliputu arcypożytecznymi,którymi nie będę czytelnika zaprzštał.Poselstwo było złożone z szeœciu panów,majšcych z sobš w asyœcie pięćset osób,i trzeba przyznać,że wjazd ich był taki,jak wielkoœci monarchy i ważnoœci negocjacji przystało. Po zawarciu pokoju,w czym wpływ mój byłniemiły (dzięki znaczeniu,którym się cieszyłem lub zdawałem się cieszyć na dworze),posłowie,dowiedziawszy się o uczynionej przeze mnie ich narodowi przysłudze,złożyli mi ceremonialnš wizytę.Zaczęli od pochwał mego męstwa i wspaniałoœci,zapraszali mnie imieniem swego monarchy do jego królestwa i na koniec prosili,ażebym im raczył pokazać próbę mej nadzwyczajnej siły,o której tylezadziwiajšcych opowiadań słyszeli.Zrobiłem,o co prosili,lecz nie będę nużył czytelnika szczegółami,i zyskałem ich zupełne zadowolenie,po czym prosiłem,aby mi wyjednali zaszczyt złożenia mego najgłębszego uszanowania Królowi Imć Blefusku,którego znakomite cnoty całemu œwiatu były znane.Obiecałem stawić się u tronu Jego Królewskiej Moœci pierwej,niżelim miał do kraju mego powrócić. Chciałem mieć jednak uprzednie pozwolenie od swego Cesarza na złożenie uszanowania monarsze Blefusku.W kilka dni potem prosiłem o to Cesarza Imci,na co mi ozięble odpowiedział:„Pozwalam ”,a jeden zmoich przyjaciół doniósł mi sekretnie,że Cesarz,usłuchawszy podszeptów Flimnapa i Bolgolama,rozmowę mojš z posłami za znakwiarołomstwa poczytuje,do którego w sercu swoim się nie poczuwałem.Wtedy to po raz pierwszy o dworze i ministrach powzišłem właœciwe wyobrażenie. Zapomniałem powiedzieć,że posłowie przeztłumaczy ze mnš mówili.Języki tych dwóch państw tak się różniš od siebie jak dwa jakiekolwiek języki w Europie.Obydwa te narody wychwalajš dawnoœć,pięknoœć i mocswego,a sšsiedzki w pogardzie majš.Tymczasem Cesarz,pyszny z przemocynad Blefuskianami,którš zyskał przez zabranie ich floty,rozkazał okazać posłom swoje listy uwierzytelniajšce i mieć mowę w języku lillipuckim.Jakoż potrzeba przyznać,że z przyczyny handlu między tymi dwoma państwami,wzajemnego zbiegów przyjmowania i zwyczaju wysyłania za granicę szlacheckiej młodzieży dla nabycia poloru i umiejętnoœci,mało jest osób znacznych,a mniej jeszcze kupców i żeglarzów,którzy by nie umieli obydwóch języków,jak przekonałem się parę tygodni póŸniej,kiedy udałem się, by złożyć me uszanowanie Królowi Blefusku,co poœród wielu przeciwnoœci spowodowanych złoœciš mych nieprzyjaciół,miało okazać się bardzo szczęœliwym wydarzeniem,jak to opowiem we właœciwym miejscu. Czytelnik raczy sobie przypomnieć,że pomiędzy warunkami mego uwolnienia były itakie,którym byłem niechętny,jako że zbyt mnie poniżały,i do których przyjęcia zmusićmnie mogły tylko okolicznoœci mego położenia.Godnoœć nardaka,którš byłem zaszczycony, uwalniała mnie od warunków uwłaczajšcych mej czci i muszę oddać sprawiedliwoœć Jego Cesarskiej Moœci,iż nigdy mi o tym nie wspomniał.Zdarzyła mi się podówczas okolicznoœć uczynienia Jego Cesarskiej Moœci jednej znakomitej,jak mniemałem,przysługi.Jednego razu obudzony byłem o północy krzykiem zgromadzonego ludu pod drzwiami mego mieszkania, co mnie w pierwszej chwili przestraszyło.Usłyszałem nieustannie powtarzane słowo:burglum,burglum.Niektórzy z dworu Cesarza,przecisnšwszy się przez tłum,prosili mnie,żebym czym prędzej poœpieszył do pałacu,gdzie w pokojach Cesarzowej Jejmoœci wszczšł się pożar przez nieostrożnoœć pewnej damy,która nadczytaniem jednego romansu usnęła.Natychmiast wstałem i udałem się do pałacu,a że wydano już rozkazy,by mi się wszyscy usunęli z drogi,i była to noc księżycowa,nikogo nie zdeptałem w tym powszechnym zamieszaniu.Kiedy na miejsce przyszedłem,zastałem już przystawione dopokojów drabiny i niemało przygotowanych wiader,ale woda była daleko od miejsca pożaru.Wiadra te były wielkoœci dużego naparstka i chociaż lud biedny z wielkim poœpiechem wody dostarczał,ogień jednak był tak gwałtowny,że to niewiele pomagało.Ja bym łatwo ten ogień sukniš mojš przytłumił, ale miałem na sobie tylkomój kaftan skórzany,a pożar tak się zaczšłszerzyć,że wspaniały pałac niechybnie by został w perzynę obrócony,gdyby mi z niepospolitš umysłu przytomnoœciš nie przyszedł na pamięć sposób arcydobry.W wieczór poprzedzajšcy piłem bardzo wiele wybornego wina,nazywajšcego się glimigrim.Mieszkańcy Blefusku nazywajš je flunec,lecz tutejsze uważane jest za lepszygatunek i bardzo pędzi urynę.Szczęœliwym trafem do tej chwili nie załatwiłem jeszcze naturalnej potrzeby.Żar ognia i moje wysiłki ugaszenia go pobudziły jeszcze bardziej działanie wina.Zaczšłem więc operację,tak obficie i tak zręcznie kierujšc masę płynnš na miejsca ratunku potrzebujšce,że w trzech minutach ze wszystkim ogień ugasiłem i resztę tego pysznego budynku,który pochłonšł tyle wieków pracy,zachowałem od nieszczęsnego spłonienia. Dzień zaczšł œwitać,wróciłem więc do siebie nie czekajšc na podziękowanie,zwłaszcza że nie wiedziałem,czy tę przysługę Cesarz przyjmie łaskawie,gdyż podług kardynalnych praw państwa było to głównši œmierci godnš zbrodniš puszczać urynę naplacu otaczajšcym pałac cesarski,alem się uspokoił,gdym się dowiedział,że Jego Cesarska Moœć rozkazał wielkiemu sędziemu wydać list dla mnie na odpuszczenie kary,którego jednak nigdy nie miałem otrzymać.Lecz w tym samym czasiedoniesiono mi,że Cesarzowa,niewymownš z postępku mego powzišwszy obrzydliwoœć,przeniosła się w najodleglejsze częœci pałacu i postanowiła nigdy nie mieszkać w pokojach,którem œmiał zbezczeœcić uczynkiem nieuczciwym ibezwstydnym, za co nawet w obecnoœci najpoufalszych dam swoich zemœcić się poprzysięgła. ROZDZIAŁ SZÓSTY Obyczaje mieszkańców Lilliputu,ich nauki,prawa,zwyczaje i sposoby wychowania dzieci.Sposób życia autora w owym kraju.Jego obrona wielkiej damy. Lubo przedsięwzišłem opisać to państwo wosobnej ksišżce,uważam za rzecz potrzebnš dać na tym miejscu czytelnikowi ogólne o nim wyobrażenie.Tak jak pospolity wzrost mieszkańców Lilliputu jest nieco mniejszy od szeœciu cali,i we wszystkich innych zwierzętach tudzież w ziołach i drzewach doskonała znajduje się proporcja.Na przykład konie i woły najroœlejsze majš wysokoœć czterech,pięciucali;barany około półtora cala.Gęsi ich sš prawie wielkoœci wróbla i tak dalej aż do owadów,których dojrzeć nie mogłem,ale natura tak umiała oczy Lillipucjanów przystosować do tych widoków zgadzajšcych się z ich wzrostem,że wszystkie najmniejsze przedmioty mogš dokładnie widzieć,lecz z niewielkiej odległoœci. Żeby pokazać,jak wzrok majš bystry z bliskiej odległoœci,powiem,jak z ukontentowaniem patrzałem,gdy raz sprawny jeden kucharz skubał skowronka mniejszego od pospolitej muchy,albo gdy panienka jedna na niewidocznš igiełkę nawlekała równie niewidocznš nić jedwabnš. Najwyższe ich drzewa majš około siedmiu stóp wysokoœci.Mam na myœli niektóre drzewa w parku królewskim,których wierzchołków z trudem mogłem dosięgnšć swojš zwartš pięœciš.Inne roœliny sš podobnej proporcji,lecz to pozostawiam fantazji czytelnika.O naukach, które od wieków u nich kwitnš,nie chcę tu mówić,wspomnę tylko o dziwnym rodzaju pisania.Majš litery i pismo,ale sposób ich pisania godny jest uwagi.Pismo ich nie jest ani ze strony lewej ku prawej jak europejskie,ani z prawej ku lewej jak arabskie,ani z góry na dół jak chińskie,ani z dołu do góry jak kaskalieneńskie,ale ukoœne od jednego rogu papieru ku drugiemu,jak piszš damy angielskie. Umarłych grzebiš prosto,głowš w dół,ponieważ utrzymujš,że po jedenastu tysišcach księżyców wszyscy umarli majš zmartwychwstać,że wówczas ziemia,którš wyobrażajš sobie płaskš,przewróci się na drugš stronę i tym sposobem w czasie swego zmartwychwstania wszyscy będš stać jak należy.Uczeni między nimi uznali oddawna niedorzecznoœć tego mniemania,ale zwyczaj trwa,ponieważ jest dawny i na przesšdach pospólstwa oparty. Majš swoje prawa i zwyczaje osobliwsze,które bym może przedsięwzišł usprawiedliwić, gdyby prawom i zwyczajommojej kochanej ojczyzny nie były nazbyt przeciwne.Trzeba by tylko sobie życzyć,by były wszędzie wykonywane.Pierwsze prawo,o którym nadmienię, mówi o donosicielach.Wszystkie zbrodnie przeciw stanowi w tym kraju z osobliwszš karzš surowoœciš,ale jeżeli oskarżony okaże swojš niewinnoœć,oskarżyciela karzš natychmiast œmierciš haniebnš i z jego majštku i posiadłoœci uniewinniony dostaje poczwórne odszkodowanie za czas stracony,za niebezpieczeństwo,na jakie byłnarażony,za udrękę swego uwięzienia i wszystkie koszta,które poniósł w swej obronie.Kiedy fałszywy oskarżyciel nie ma majštku,korona niewinnego nagradza,a Cesarz publicznie okazuje mu swoje uznaniei proklamację jego niewinnoœci ogłasza po całym mieœcie. Oszustwo majš za obrzydliwszš zbrodnię niżeli kradzież i dlatego je zawsze niemal karzš œmierciš,ponieważ utrzymujš,że przyzwyczajnym rozsšdku,staraniu i ostrożnoœci można się od złodziei uchronić,gdy tymczasem uczciwoœć przeciwzdradom i oszukaniem żadnej nie znajdzie obrony.Ponieważ nieustannie odbywa się wymiana i operacje kredytowe,gdzie oszustwo jest dozwolone,pobłażliwie traktowane lub żadnym prawem nie regulowane,przeto uczciwy przegrywa,a złodziej cišgnie korzyœci.Prosiłem raz Cesarza o przebaczenie dla pewnego winowajcy,który znacznš sumę,powierzonš mu przez jego pana,dla siebie zatrzymał i zniš uciekł.Gdy przy proœbie mojej Cesarzowi przypadkiem napomknšłem,że to jest tylko nadużycie zaufania,odpowiedział mi z oburzeniem,że jest szkaradzieństwem chcieć bronić zbrodni najniegodziwszej.Nie mogłem na to znaleŸć innej odpowiedzi,jak tylko powszechnie znane przysłowie:„Co kraj -to obyczaj ”,i przyznaję,żem był mocno zawstydzony. Aczkolwiek kary i nagrody mamy za największe rzšdu podpory,mogę atoli mówić,że ustawy karania i nagradzania nie sš tak w żadnym narodzie mšdrze zachowane jak w państwie Lilliputu.Ktokolwiek może dostateczne okazać dowody,że przez siedemdziesišt i trzy księżyce narodowe ustawy dokładnie zachowywał,ma prawo upomnienia się o niektóre przywileje,podług swego urodzeniai stanu,i o pewnš sumę pieniężnš z dóbr umyœlnie na to przeznaczonych;a nadto zyskuje tytuł snilpall czyli prawomyœlny,który się przydaje do jego nazwiska,ale nie przechodzi na potomstwo. Naród tamtejszy poczytuje za straszny błšd polityki naszej,że wszystkie nasze prawa sš tak groŸne i że złamanie ich surowo bywa karane,gdy tymczasem zachowanie onych nie ma żadnej dla siebie naznaczonej nagrody.Dla tej przyczyny wyobrażajš oni Sprawiedliwoœć z szeœciorgiem oczu,dwoje na przedzie,dwojez tyłu,a po jednym z jednej i z drugiej strony (dla wyobrażenia bacznoœci),trzymajšcš otwarty worek złotaw ręce prawej,a miecz w pochwie w lewej,dajšc przez to poznać,że prędsza jest do nagrody jak do karania. W obieraniu osób na urzędy więcej uważajšna poczciwoœć niżeli na wysokš zdatnoœć. Rzšd potrzebny jest narodowi ludzkiemu,mówiš oni,a zatem każdy człowiek zwyczajnym rozumem obdarzony do jakiegoœ urzędu się nadaje,a Opatrznoœć nie miała zamiaru zawiadywania interesami publicznymi uczynić umiejętnoœciš trudnš i mało komu dostępnš,którš by tylko rzadkie umysły mogły posiadać,jakich dwa lub trzyledwo cały wiek wydaje.Uważajš oni,że rzetelnoœć,sprawiedliwoœć,trzeŸwoœć i innecnoty dla wszystkich ludzi nie sš trudne i ćwiczenie się w tych cnotach,z doœwiadczeniem i dobrš chęciš złšczone,każdego może uczynić zdolnym do służenia swej ojczyŸnie,pominšwszy urzędy,gdzie specjalne nauki sš wymagane.Tak sš dalecy od mniemania,że niedostatek cnót moralnych mogš zastšpić wielkie przymioty rozumu,iż raczej sšdzš,że nie można urzędu w ręce niebezpieczniejsze powierzać,jak w ręce tych rozumów,które nie majš żadnej cnoty,a dalej,że błędy z nieœwiadomoœci człowieka poczciwego pochodzšce nigdy niebędš mieć dla dobra publicznego skutków tak nieszczęœliwych jak czynnoœci człowieka,którego skłonnoœci sš zepsute,którego zamiary sš niegodziwe i który w dowcipie swoim znajduje sposoby czynienia złego bezkarnie. Ktokolwiek między Lillipucjanami nie wierzy boskiej Opatrznoœci,wyłšczony zostaje od sprawowania jakiegokolwiek urzędu publicznego.Lillipucjanie utrzymujš,że nie ma nic dzikszego i nierozsšdniejszego nad postępek monarchy,który podaje się za namiestnika Opatrznoœci,a do rzšdów używaludzi bez religii i w wštpliwoœć podajšcych tę władzę,od której jego własna zawisła.Opisujšc prawa te i następujšce,mówię tylko o prawach Lilliputupoczštkowych i pierwiastkowych,a nie o teraŸniejszym zepsuciu,w które lud ten wpadł przez wykoœlawionš naturę ludzkš,czego najlepszym dowodem jest ów sromotny zwyczaj tańczenia na sznurach dla otrzymania wielkich urzędów i ów drugi -przeskakiwania przez kij lub pełzania pod nim,żeby się przepasać znakiem dystynkcji.Donieœć muszę czytelnikowi,iż te niegodne zwyczaje wprowadził dopiero dziadek panujšcego Cesarza,a urosły one do obecnego rozmiaru przez stopniowe rozszerzenie się partyjnictwa. Niewdzięcznoœć u Lillipucjanów jest szkaradnš zbrodniš karanš œmierciš,tak jakbyła niegdyœ u niektórych narodów cnotliwych.Ten,mówiš oni,co złe wyrzšdza nawet swemu dobrodziejowi, koniecznie musi być nieprzyjacielem wszystkich innychludzi,a więc jest żyć niegodzien. Wyobrażenia ich o wzajemnych obowišzkachdzieci i rodziców różne sš zupełnie od naszych.Uważajš oni,że zwišzek mężczyzny z kobietš ufundowany j est na wielkim prawie natury,którego celem jest rozmnożenie gatunku,jak i u wszystkich zwierzšt.Dlatego sšdzš, że mężczyŸni i kobiety łšczš się z sobš tylko z pożšdania iz t ej samej naturalnej potrzeby rodzi się iczułoœć dla dzieci.Nie chcš,aby dziecko miało jakieœ osobliwsze zobowišzania wobec ojca za jego poczęcie i wobec matki za urodzenie,które,zważywszy nędzę ludzkiego życia,nie było ani dobrodziejstwem,ani też nie było jako dobrodziejstwo zamierzone przez rodziców zajętych innymi myœlami w miłosnych uœciskach.Z tej przyczyny uważajš,że ojciec i matka mniej od kogoœ obcego nadajš się do wychowania swych dzieci.W każdym mieœcie sš instytuty publiczne,do których wszyscy rodzice,wyjšwszy wieœniaków i rzemieœlników,obowišzani sš dzieci swoje obojga pici na wychowanie posył ać,gdy te przyjdš do wieku dwudziestu księżyców,w którym wnoszš,że sš już zdolne do nauk.Szkoły sš różnego rodzaju,podług różnoœci urodzenia i płci,gdzie doskonali nauczyciele sposobiš dzieci stosownie do ich urodzenia,talentów iskłonnoœci. Szkoły dla chłopców wysokiego urodzenia majš sławnych i wykształconych profesorów oraz wielu pomniejszych nauczycieli.Odzież i pokarm dzieci sš ľAd48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷ż#P›c $ëžc %Š V &Ç*7 c €'ţ7i6 proste.Wszczepiajš tam w ich serca chęć sławy,sprawiedliwoœć,odwagę,skromnoœć,-l-i-toœć,religię i miłoœć ojczyzny. Chłopców ubiera służba męska aż do czterech lat,a potem muszš się ubierać sami,chociażby najznakomitszego byli urodzenia.Służebne,których wiek odpowiadanaszym niewiastom pięćdziesięcioletnim,œwiadczš im tylko najpodrzędniejsze posługi.Zawsze sš zatrudnieni poza doœć krótkim czasem jedzenia i spania i dwiema godzinami rozrywki,poœwięconej ćwiczeniom ciała.Używać zabaw wolno im tylko w przytomnoœci nauczyciela lub jego zastępcy,a to w większych i mniejszych grupach,jakoteż wzbronione majš rozmawiać ze służšcymi, przez co unikajš głupstw i zdrożnoœci,które tak wczeœnie zaczynajš psuć obyczaje i skłonnoœci młodzieży.Ojcieci matka majš możnoœć widzenia swych dzieci dwa razy w roku,ale te odwiedziny nie powinny trwać dłużej nad godzinę.Wolnoim pocałować dziecię wchodzšc i wychodzšc,ale nauczyciel,który zawsze jestprzy tym obecny,nie pozwala im z dziecięciem mówić sekretnie,głaskać go i pieœcić,ani na to by mu dawać cacka i łakocie. Koszta edukacji i żywnoœci płacš rodzice zaswoje dzieci,a gdy tego odmówiš,natych- miast sš one egzekwowane przez urzędników cesarskich. Szkoły dla dzieci œredniego stanu,kupców,kramarzy,rzemieœlników,pod- obnie sš urzšdzone,z różnicš zastosowanš do ich stanu.Ci jednak już w siódmym roku oddawani bywajš do rzemiosł lub kunsztów,którym się poœwięcajš,gdy tymczasem dzieci wyższych stanów pozostajš w szkołach aż do piętnastego roku,co równa się wiekowi dwudziestu jeden lat naszych.W ostatnich trzech latach otrzymujš trochę więcej wolnoœci. W żeńskich instytucjach panienki tym samym prawie chowajš się sposobem co i chłopcy, tylko je ubierajš kobiety służšce,zawsze jednak w przytomnoœci nauczycielki lub jej zastępczyni,aż do lat pięciu,po których same się ubierać muszš.Kiedy się czasem wyda,że mamki albosłużšce bawiš te młode panienki historiami głupimi albo powieœciami sposobnymi wrazićw nie bojaŸń (co arcyzwyczajne jest służšcym w Anglii),tak ie trzy razy ćwiczš rózgami w mieœcie,zamykajš do więzienia na rok cały i na całe życie wysyłajš na wygnanie w najodleglejszy kšt kraju.A tak panienki u nich,równo jak i mężczyŸni,wstydzš się być trwożliwymi, gnuœnymi,głupimi,pogardzajš wszelkš ozdobš powierzchownš i tylko majš wzglšd na ochędóstwo i przystojnoœć.Nie postrzegłem też,by je inaczej uczono z powodu ich płci.Ćwiczenia ich ciała jednak nie sš tak pracochłonne jak u chłopców,lubo podobnej natury;przydane majš w zamian niektóre nauki do prowadzenia domu potrzebne,a od niektórych nauk sš zwolnione. Jest to u nich maksymš,że kobieta ma być dla męża swego towarzyszkš zawsze miłš,powinna zatem,skoro nie może być wiecznie młoda,kształcić swój rozum,którysię nigdy nie starzeje. Gdy dziewczyna skończy lat dwanaœcie,staje się podług nich zdatna do małżeństwa,rodzice przeto albo opiekunowie biorš jš do domu,oœwiadczajšc jak największš wdzięcznoœć dla nauczycielki.Rozstanie podobne zawsze prawie jest przyczynš łez odchodzšcej dziewczynki i jej towarzyszek . W szkołach dla dziewczšt niższego stanu uczš się dzieci wszystkich robót stosownych do ich płci;te,które do terminu iœć majš,wypuszczane zostajš w siódmym roku,inne -w jedenastym. Familie uboższe,których dzieci uczš się w tych szkołach,oprócz kosztu na ich utrzymanie,który jest bardzo mały,muszš także składać czšstkę swych dochodów na posag dla dzieci.Dlatego wydatki wszystkich rodziców sš prawem ograniczone,bo uznajšto Lillipucjanie za wielkš niesprawiedliwoœć,gdy rodzice,spłodziwszy dzieci dla zaspokojenia własnych apetytów,zostawiajš ciężar ich utrzymania społecznoœci.Majętniejsi dajš zaręczenie napewnš sumę dla swego dziecka stosownie do stanu i zamożnoœci,staje się ona własnoœciš dziecka i bywa z jak największšoszczędnoœciš i sprawiedliwoœciš zawiadywana. Ubożsi chłopi i najemnicy zatrzymujš dzieciw domu,bo skoro ich jedynym zatrudnieniemjest rolnictwo i domowe gospodarstwo,przeto uczenie ich nie ma wielkiego znaczenia dla społecznoœci,w póŸnej zaœ staroœci lub chorobie udajš się do szpitali,żebractwo bowiem nie jest znaneu tego ludu. Może zrobię przyjemnoœć ciekawemu czytelnikowi,gdy mu opiszę rodzaj życia,które prowadziłem przez dziewięć miesięcy i dni trzynaœcie mego pobytu w tym kraju.Majšc zdatnoœć do prac mechanicznych i zmuszony przez okolicznoœci,zrobiłem sobie z największych drzew,jakie mogłem znaleŸć w parku cesarskim,doœć wygodne krzesło i stół.Dwieœcie szwaczek trudniło się dla mnie szyciem koszul,przeœcieradeł i obrusów z najgrubszego płótna,jakie tylko dostać mogli,a i tak musieli je podwójnie,a czasem i potrójnie składać,bo najgrubsze ich płótno jest o kilka stopni cieńsze od batystu i zwykle bywa szerokie na trzy cale,a cała sztuczka mierzy trzy stopy.Miarę brały szwaczki,gdy na ziemi leżałem:jedna stanęła mi na szyi,druga na kolanach i trzymały wyprężony sznurek,gdytymczasem trzecia linijkš na cal długš mierzyła długoœć sznurka.Potem wzięła mi miarę prawego wielkiego palca u ręki i więcej już nie wymagały;dowiedzione bowiem jest rachunkiem matematycznym, że podwójna miara palca wielkiego jest miarš przegubu ręki,a tę podwoiwszy otrzymuje się miarę szyi,tę zaœ ostatniš znowu zdwoiwszy,okaże się miara w stanie.Rozłożyłem im potem mojš starš koszulę,podług której mi nowš robili.Trzystu krawców podobnie było zatrudnionych,ci jednak przy braniu miary inaczej postępowali;musiałem klęknšć,a oni przystawili wielkš drabinę,aż do szyi mi dostajšcš,i jeden z nich wszedł na górę i spuœcił na dół od mego kołnierza sznurek z kulkš ołowianš na końcu,co odpowiadało długoœci mej sukni;potem sam wzišłem miarę moich ršk i gruboœci.Suknie te robiono u mnie,gdyż największy dom w Lillipucie nie mógłby ich pomieœcić,a gdy jużje skończono,z wyglšdu były bardzo podobne do kołder z kawałków pozszywanych,tak powszechnie przez damy angielskie robionych,tyle tylko że były w jednym kolorze. Trzystu kucharzy gotowało dla mnie jedzenie w domkach niedaleko od mego domu dla nich zbudowanych,gdzie wraz z familiami mieszkali,a każdy przyrzšdzał mi po dwie potrawy.Dwudziestu lokai podnosiłem na stół,stu innych stało na dole,jedni z mięsnymi potrawami,drudzy z winem i likworami w beczułkach,które trzymali na ramionach.Wszystko to służšcy będšcy na stole bardzo zmyœlnie windowali z dołu sznurkami,podobnie jak u nas cišgnšwodę ze studni.Każde mięsne danie i beczka wina starczały mi na jeden kęs i jedno połknięcie.Baranina nie jest u nich tak dobra jak u nas,ale za to wołowina jest przedoskonała.Raz dostałem tak wielki udziec wołowy,że na trzy kęsy mi wystarczył,ale to się rzadko zdarzało.Służšcy moi nie mogli się dosyć wydziwić,gdy wszystko razem z koœćmi jadłem, podobnie jak u nas jedzš skrzydełko skowronka.Gęsi i indyki brałem na raz do gęby i przyznać muszę,że sš daleko delikatniejsze niżeli nasze,a z ich drobnego ptactwa zwykle dwadzieœcia do trzydziestu na raz brałem na koniec mego noża. Jego Cesarska Moœć dosłyszawszy o sposobie mego jedzenia zaszczycił mnie dnia jednego wraz z Cesarzowš i młodymi ksišżętami oœwiadczeniem,że będzie jadł zemnš obiad.Gdy przybyli,posadziłem ich na stole naprzeciw siebie na dworskich krzesłach,razem z ich gwardiš przybocznš.Flimnap,wielki podskarbi,towarzyszył im także,ze swš białš laskš,i uważałem,że na mnie niechętnym spoglšdał okiem,udawałem jednak,że tego nie widzę,i jadłem więcej niż zwykle dla uczynienia honoru mojej ojczyŸnie i dla zadziwienia dworu.Mam powody do wnioskowania,że te cesarskie odwiedziny dodały Flimnapowi sposobnoœci do szkodzenia mi u Cesarza.Ten minister był zawsze nieprzyjacielem moim,lubo mi więcej czynił słownych oœwiadczeń,niżby po jego zrzędnym charakterze oczekiwać wypadało.Przedstawiał Cesarzowi smutny stan finansów cesarstwa,który go zmusza do zacišgnięcia pożyczki na wysokie procenty;że papiery skarbowe spadły o dziewięć procent niżej nominalnej wartoœci,że kosztowałem już skarb cesarski półtora miliona sprugów (jest to największa złota moneta lillipucka wielkoœcipaciorka)i że jest rzeczš koniecznš dołożyćwszelkich starań do pozbycia się mnie przynajmniejszej sposobnoœci. Tu obowišzany jestem stanšć w obronie reputacji pewnej szanownej damy,która z mojej przyczyny najniewinniej bardzo wielemiała nieprzyjemnoœci.Panu podskarbiemu uroiło się być zazdrosnym,a to wskutek złoœliwych języków,które mu doniosły,że ta szanowna dama, jego żona,mocno się wemnie rozkochała.Na dworze nawet biegła plotka,że sama jedna odwiedziła mnie raz w moim mieszkaniu.Wszystko to było szkaradnš potwarzš,bo ta szanowna osoba raczyła tylko łaskawie w najniewinniejszym sposobie przychylnoœć miswojš oœwiadczyć.Przyznaję,że często raczyła mnie odwiedzać,ale zawsze otwarcie i w towarzystwie trzech innych dam w karecie,to jest:siostry,córki i dobrejprzyjaciółki,co bardzo wiele i innych dam dworskich robiło.Wszyscy służšcy moi mogš to zaœwiadczyć,że ilekroć zajechał domnie powóz jaki,zawsze wiedzieli nazwiska osób w nim będšcych.Kiedy tylko służšcy zameldował mi odwiedziny,udawałem się dodrzwi i po należnych ukłonach brałem powóz z parš koni delikatnie na rękę (bo jeżeli powóz był cztero-lub szeœciokonny,toresztę koni odprzęgali)i stawiałem go na stół,który dla bezpieczeństwa miał wokołoruchomš listwę może na pięć cali wysokš.Często stały tak trzy i cztery powozy wraz z końmi na moim stole,a ja siedziałem wtedy na krzeœle i nachyliwszy twarz ku nim rozmawiałem z damami siedzšcymi w powozach.Gdy tak zabawiałemjedno towarzystwo,woŸnice z drugimi goœćmi jeŸdzili w koło po stole.Niejedno popołudnie w taki sposób przyjemnie przepędziłem;ale wzywam tu podskarbiego z jego dwoma donosicielami (wymienię ich i niech się broniš,jak mogš),Ciustrilem i Drunlem,żeby mi udowodnili,czyli kto sekretnie do mnie przychodził, wyjšwszy sekretarza stanu Reidresala,który przysłany był z rozkazu Jego Cesarskiej Moœci, jak to już wyżej opisałem.Nie wchodziłbym w te szczegóły,gdyby nie była zagrożona reputacja dystyngowanej damy,nie mówišc już o mojej.Nadto w randze byłem wyższy od wielkiego podskarbiego,bo byłem nardakiem,gdy on tymczasem był tylko glumglumem (jest to tytuł o jeden stopień niższy,jak markiz wobec diuka w Anglii),lubo wskutek urzędu swego miał wyższe znaczenie ode mnie.O wszystkich tych plotkach dowiedziałem się dużo póŸniej przez przypadek,którego tu ani chcę,ani mogę wspominać,a miały one ten skutek,że pan podskarbi kwaœny był dlaswej żony,a do mnie odnosił się coraz gorzej,i chociaż się póŸniej przekonał o niesłusznoœci swych posšdzeń i z żonš pogodził,nie zmienił się w swej zawziętoœcido mnie,co wkrótce poznałem,gdyż mój wpływ coraz się zmniejszał u Cesarza,nad którym ten faworyt wielkš miał władzę. ROZDZIAŁ SIÓDMY Gulliwer,dowiedziawszy się,że go chcš pozwać o zbrodnię zdrady stanu,ucieka do królestwa Blefusku.Jak go tam przyjęto. Pierwej niżeli powiem o wyjœciu moim z państwa Lilliputu,nie od rzeczy będzie podobno odkryć czytelnikowi jeden potajemny podstęp,który już od dwóch miesięcy był przeciwko mnie knowany.Nie byłem dotšd przy żadnym dworze,a to dla niskoœci urodzenia mego. Czytałem wprawdzie i słyszałem wiele o różnych charakterach ksišżšt i ministrów,nie spodziewałem się jednak nigdy,że w tak odległym kraju,gdzie zupełnie inne niż w Europie panujš prawa,nabędę tak smutnego doœwiadczenia. Właœnie gdym się gotował w podróż do Króla Blefusku,pewna osoba wielkiej u dworu powagi,której znaczne uczyniłem przysługi,gdy była w niełasce Jego Cesarskiej Moœci, przyszła do mnie potajemnie w nocy i nie zapowiadajšc się,zjawiła się w lektyce w moim mieszkaniu.Odesławszy tragarzy,lektykę jego ekscelencji wraz z nim samym schowałem w kieszeń mojej sukni i przykazałem służšcemu drzwi pilnować,a gdyby się kto o mnie pytał, powiedzieć,żemsłaby i spać się położyłem;po czym tego pana postawiłem z lektykš na stole i sam,podług zwyczaju mego,przy stole usiadłem.Po pierwszych komplementach spostrzegłem,że twarz tego pana była smutna,a umysł niespokojny.Gdy spytałem oprzyczynę,odpowiedział mi,proszšc,abym go posłuchał w pewnym interesie,który siętyczy mego honoru i życia.Jego mowę spisałem zaraz,kiedy odszedł.Była ona takiej treœci: „Donoszę ci -rzekł mi -że od niedawnego czasu wiele złożono względem ciebie rad sekretnych i że od dwóch dni Jego CesarskaMoœć przykre przedsięwzišł zamysły. Wiadomo ci jest,że Skyresh Bolgolam (galbetalbo wielki admirał)od czasu twego tu przybycia wielkim jest twoim nieprzyjacielem.Nie wiem,skšd tego poczštek,lecz nienawiœć jego powiększyła się po wyprawie twojej przeciw flocie Blefusku;jako admirał pewnie jest zazdrosny,żeœ tak wielkim zwycięzcš został.Ten pan wraz z Flimnapem,wielkim podskarbim,który ciebie nienawidzi (sprawajego żony),z Limtokiem,generałem,z Lalkonem,wielkim szambelanem,i z Balmuffem,wielkim sędziš,ułożyli artykuły celem oskarżenia cię o zbrodnię zdrady stanu i o inne wielkie występki ”. Te słowa tak mnie zniecierpliwiły,gdyż pewny byłem mej niewinnoœci i zasług,że miałem mu już przerwać mowę,ale prosił,żebym nic się nie odzywał,jeno dalejsłuchał,i tak kończył: „Z wdzięcznoœci za wyœwiadczenie mi przezciebie przysługi star ałem się dowiedzieć ocałym procesie i dostałem jednš kopię artykułów.Oto sprawa,w której dla uczynienia ci przysługi głowę mojš na niebezpieczeństwo podaję: ARTYKUŁY OSKARŻENIA PRZECIW QUINBUS FLESTRINOWI (CZŁOWIEKOWI GÓRZE) A r t y k u ł I Jako Quinbus Flestrin otwarcie zgwałcił ustanowione za panowania Jego Cesarskiej Moœci Calina Dessara Plunę prawo,które na każdego,ktokolwiek by się ważył urynę wypuszczać w obrębie cesarskiego pałacu,rozcišga te same kary,co sš za zbrodnie zdrady stanu przypisane, gdy pod pozorem zgaszenia pożaru wznieconego w pokojach Cesarzowej Jejmoœci złoœliwie, zdradliwie i diabelsko przez wypróżnienie swego pęcherza zgasił pomieniony pożar w rzeczonych pokojach,wszedłszy podówczasna dziedziniec pałacu cesarskiego,wbrew statutom regulujšcym podobne wypadki itd.,wbrew powinnoœci itd. A r t y kuł II Jako tenże Quinbus Flestrin,gdy flotę Króla Blefusku przyprowadził do naszego cesarskiego portu,a Jego Cesarska Moœć zlecił mu,żeby i wszystkie inne pomienionego królestwa Blefusku okręty z żaglami,masztami itd.opanowawszy,państwoto w prowincję obrócił,które by przez wicekróla naszego bylo rzšdzone,i nie tylko wszystkich Grubych Końców na wygnaniu tam znajdujšcych się,ale też wszystek lud tego państwa,który by niezwłocznie herezjiGrubych Końców porzucić nie chciał,wytępił i wygubił;pomieniony QuinbusFlestrin jako zdrajca i buntownik podał Jego Cesarskiej Moœci notę,proszšc o uwolnienie od tej usługi,a to pod nikczemnym i fałszywym pretekstem,że niemógł w sobie przezwyciężyć wstrętu do przymuszania sumienia i gnębienia wolnoœci narodu niewinnego. A r t y k u ł III Jako wkrótce potem,gdy od dworu Blefuskuprzyszli posłowie do Jego Cesarskiej Moœciprosić o pokój,rzeczony Flestrin,jako niewierny poddany,wspierał,wspomagał,ratował i obdarzał pomienionych postów,choć wiedział,że to byli ministrowie monarchy,który œwieżo ogłosił się nieprzyjacielem i otwartš przedsięwzišł wojnę przeciwko Jego Cesarskiej Moœci. A r t y k u ł IV Jako tenże Quinbus Flestrin wbrew powinnoœciom wiernego poddanego do dworuBlefusku gotuje się w podróż,choć ma na tosłowne tylko od Jego Cesarskiej Moœci pozwolenie,i pod pozorem pomienionego pozwolenia zdradliwie i zuchwale układa tę podróż,ażeby Kró- lowi Blefusku,niedawnemu nieprzyjacielowi,któryotwartš przedsięwzišł wojnę przeciw Jego Cesarskiej Moœci,dać pomoc i posiłki. Sš jeszcze -przydał -inne artykuły,ale te sš większej wagi,którem ci w krótkoœci zebrane przedłożył.Podczas różnych nad tym oskarżeniem deliberacji przyznać trzeba,że Jego Cesarska Moœć wiele okazałpomiarkowania,łagodnoœci i słusznoœci,przekładajšc twoje usługi i umniejszajšc szkaradnoœć twych zbrodni.Podskarbi i admirał zawsze byli tego mniemania,że cię należy ukarać okarm dzieci sš ľAd48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷ż(Pęc ):˝c *÷ E +(+c €,-6F ? œmierciš okrutnš i haniebnš,podpalajšc mieszkanie twoje w nocy,a generał miał najœć twój dom z dwudziestu tysišcami ludzi,uzbrojonymi w zatrute strzały dla przeszycia ci ršk i twarzy. Miały być wydane niektórym służšcym twoim sekretne rozkazy,ażeby koszule twoje maczali w jadowitym soku,który by wkrótce poszarpał twe ciało i w okrutnychmęczarniach o œmierć cię przyprawił.Generał był tegoż samego zdania,tak iż przez niejaki czas większoœć głosów była tobie przeciwna,ale Cesarz Jegomoœć,chcšc twoje życie ocalić,pozyskał kreskę szambelana. Gdy się to działo,Reidresal,pierwszy stanu sekretarz,zawsze ci wierny przyjaciel,odebrał od Cesarza rozkaz,aby oznajmił zdanie swoje,jakoż dał je stosownie do nakazu cesarskiego i mowš swojš usprawiedliwił szacunek,który masz dla niego.Uznał on,że zbrodnie twoje sš wielkie,ale i zasługujš na niejakie przebaczenie,które jest u władcy najpiękniejszš cnotš i którym jego CesarskaMoœć tak słusznie się wsławił.Mówił,że przyjaŸń między nim a tobš tak jawna była,iż może go wysoka rada o stronniczoœć posšdzi,ale że będšc posłuszny woli cesarskiej chce szczerze i otwarcie zdanie swoje wynurzyć,że j eżeliby Jego Cesarska Moœć przez wzglšd na usługi twoje i przez wrodzonš skłonnoœć do dobroci chciał ci ocalić życie i przestać tylko na wyłupieniu ci obydwu oczu,sšdzi z winnš majestatowi podległoœciš,iż tym sposobem stałoby się zadoœć sprawiedliwoœci i że litoœć Cesarza,jako też słuszne i wspaniałe wystšpienie tych,co mieli honor być jego radcami,cały œwiat będzie sławił.Dalej,że utrata oczu nie odebrałaby ci siły,która przydać się może jeszcze monarsze,że oœlepienie powiększa odwagę zakrywajšc przed nami niebezpieczeństwa,że wreszcie największš trudnoœciš, któršœ miał w zabieraniu floty nieprzyjacielskiej,była bojaŸń twoja o oczy i że dosyć by ci było,żebyœ patrzał oczami ministrów,ponieważ najpotężniejsi monarchowie inaczej patrzš. Ta propozycja przez całe zgromadzenie z wielkim była przyjęta nieukontentowaniem. Admirał Bolgolam porwał się,cały w ogniu,iuniesiony złoœciš rzekł,że się dziwuje,iż sekretarz stanu œmie radzić zachowanie życia zdrajcy;że usługi,któreœ oddał,sš podług prawdziwych maksym stanu szkaradnymi zbrodniami,że ty,któryœ mógł od razu ugasić pożar kropišc urynš pałac cesarski (czego nie mógł wspomnieć bez wzdrygnienia),mógłbyœ kiedy indziej tymże samym sposobem powódŸ sprawić,cały pałac zalać,i że z tš samš siłš,z któršœ przycišgnšł nieprzyjacielskš flotę,mógłbyœ,jeœli poczujesz się urażony,odprowadzić jš znowu na miejsce,skšd była zabrana;że ma mocne powody do myœlenia,iż w głębi serca jesteœGrubym Końcem,a ponieważ zdrada poczynasię od serca,nim się w uczynkach okaże,więc jako Grubego Końca ogłosił cię zdrajcš i buntownikiem,nalegajšc,żeby cię niezwłocznie stracono. Podskarbi był tegoż zdania.Pokazał,do jakiego stanu przez wydatki na utrzymanie ciebie przyszedł skarb cesarski,który się wkrótce do szczętu wyniszczy;dodał,że poddany przez sekretarza stanu sposób wyłupienia ci oczu nie tylko z tego złego nie uleczy,ale je jeszcze podług wszelkiegopodobieństwa powiększy,jak się pokazuje z doœwiadczenia oœlepionego ptactwa,które potem jeszcze więcej jada i prędzej się tuczy;że ponieważ Jego Cesarska Moœć i rada,którzy sš twymi sędziami,o zbrodniachtwoich sš przeœwiadczeni w swoim sumieniu, jest to więcej,niż trzeba,aby skazać cię na œmierć bez odwoływania się do dowodów formalnych,których wymaga surowe rozumienie prawa. Mimo tego wszystkiego Cesarz Jegomoœć,postanowiwszy koniecznie ci życie ocalić,rzekł łaskawie,iż ponieważ wyłupienie ci oczu zdawało się radzie nadto lekkš karš,można by przydać innš,na co twój przyjaciel sekretarz stanu uprosiwszy głos,ażeby mógł odpowiedzieć na zarzuty podskarbiego,tyczšce wielkich kosztów na utrzymanie twoje,rzekł,że jegoekscelencja podskarbi,który sam cesarskimizawiaduje dochodami,mógłby temu złemu łatwo zapobiec ujmujšc ci powoli stołu,a tym sposobem,nie majšc dostatecznego pożywienia, wpadłbyœ w osłabienie,utracił apetyt,a potem wkrótce i życie.W takim razie i odór z trupa twego nie byłby tak niebezpieczny,bo podobne postępowanie objętoœć jego zmniejszy przynajmniej o połowę.Natychmiast po twojej œmierci można będzie pięć do szeœciu tysięcy poddanych Jego Cesarskiej Moœci wyznaczyć do obkrajania mięsa z twych koœci i wywiózłszy je w odległe okolice zagrzebać dla uniknięcia zarazy,a szkielet zachować dla potomnoœci jako pomnik godnypodziwu. Tak tedy przez wielkš sekretarza przyjaŸń cała sprawa zgodnie zakończona została.Dane sš wyraŸne rozkazy,ażeby zamysł umorzenia cię z wolna głodem w œcisłym sekrecie trzymano.Dekret na wylupienie ci oczu zapisany jest w protokółrady i nikt się temu nie sprzeciwiał oprócz admirała Bolgolama,który będšc zaufanym Cesarzowej,ustawicznie był przez niš podpuszczany,żeby nastawał na twojš œmierć,jako że ona żywiła do ciebie cišgłš urazę z powodu tej haniebnej i bezprawnej metody ugaszenia pożaru w jej apartamentach.Po trzech dniach odbierze rozkaz sekretarz,twój przyjaciel,aby udawszy się do ciebie przeczytał ci artykuły twego oskarżenia,potem dał ci poznać wielkš łaskawoœć Cesarza Jegomoœci i rady, że cię tylko na stracenie oczu skazano,a nie wštpi Jego Cesarska Moœć,że się temu z przyzwoitš pokorš i wdzięcznoœciš poddasz.Dwudziestu chirurgów Jego Cesarskiej Moœci przytomnych będzie,by dopilnować operacji,która zostanie dokonana przez zręczne puszczenie wielu ostrych strzał w Ÿrenice twych oczu,gdy będziesz na ziemi leżał. Do ciebie teraz należy przyzwoite przedsięwzišć kroki,jakie twój rozum uzna za najlepsze,ja zaœ dla zapobieżenia podejrzeniom muszę się stšd oddalić tak sekretnie,jak tu przyszedłem ”. Zostawił mnie ów pan zanurzonego w niespokojnoœci.Był to zwyczaj przez monarchę panujšcego i jego ministra wprowadzony (bardzo różny,jak mi powiadano,od zwyczajów dawnych),że kiedydwóch osšdzi kogo na okrutne stracenie dladogodzenia urazie monarchy albo złoœci faworyta,Cesarz powinien mieć do całej rady mowę,sławišc wielkš litoœć swojš i łagodnoœć jako przymioty znane i uznawaneprzez cały œwiat .Mowa cesarska o mojej osobie wkrótce rozgłoszona była po całympaństwie i nic tak nie przerażało ludu,jak te pochwały litoœci Cesarza,bo doœwiadczono,że im bardziej się rozwodził nad swš łagodnoœciš,tym okrutniejsza karabyła,a większa niewinnoœć skazanego.Co do mnie,przyznać się muszę,że ani z urodzenia,ani z edukacji nie będšc przeznaczony na dworaka,tak się mało znałem na prowadzeniu spraw,iż nie umiałem dostrzec łagodnoœci i łaski w dekrecie na mnie wydanym, a mniemałem (może błędnie),że więcej w nim surowoœci niż dobroci.Z poczštku chciałem poddać się sšdowi,bo choć nie mogłem zaprzeczyć oskarżeniom wymienionym w artykułach, mogłem mieć niejakš nadzieję na okolicznoœci łagodzšce.Lecz napatrzywszy się dawniej wielu spraw podobnych,wiedziałem,że się zawsze kończš podług zamysłu sędziów,i nie ważyłem się w tak poważnej chwili polegaćna ich wyroku majšc równie możnych oskarżycieli. Miałem mocne chęci bronienia się,ponieważ będšc wolny nie obawiałem się całej tego państwa potęgi i mógłbym łatwo kamieniami stołeczne miasto rozbić i zburzyć,ale natychmiast zamysł ten ze wstrętem porzuciłem,przypominajšc sobie przysięgę,którš złożyłem Jego Cesarskiej Moœci,dobrodziejstwa,które odebrałem,i wysokš godnoœć nardaka,którš zostałem zaszczycony.Nadto nie nabrałem tyle duchadworskiego,żebym wyperswadował sobie,żeCesarza Jegomoœci obecna surowoœć uwalnia mnie od wszystkich obowišzków,które byłem mu winien. Na koniec chwyciłem się sposobu,który słusznie zganiony być może,ponieważ sam wyznaję,że jeno przez poœpiech i brak doœwiadczenia zdołałem zachować moje oczy,wolnoœć i życie.Gdybym znał lepiej charakter monarchów i ministrów stanu,których potem obserwowałem po różnych dworach,i gdybym więcej wiedział o ich sposobach postępowania z oskarżonymi mniej niżeli ja winnymi,byłbymsię bez trudnoœci tak łagodnemu poddał ukaraniu.Ale ogniem młodoœci uniesiony i majšc pozwolenie Jego Cesarskiej Moœci na udanie się do Króla Blefusku,poœpieszyłem przed upłynieniem trzech dni z przesłaniemlistu do mego przyjaciela sekretarza stanu,w którym mu doniosłem,iż przedsięwzišłem tego samego dnia płynšć do Blefusku podług pozwolenia,które otrzymałem.Nie czekajšc odpowiedzi udałem się w stronę wyspy,gdzie stała flota.Pochwyciłem jeden wielki okręt wojenny,przywišzałem do przodu linę,podniosłem kotwicę,zdjšłem z siebie odzienie i położyłem na okręcie wraz z kołdrš,którš w ręku przyniosłem,i cišgnšc raz w bród,drugi raz wpław,przybyłem do królewskiego portu Blefusku,gdzie na mnie od dawnego czasu lud czekał.Dano mi dwóchprzewodników dla pokazania drogi do stołecznego miasta,które tegoż co i kraj było nazwiska.Trzymałem ich na ręce,aż pókiœmy nie zbliżyli się do bramy o sto prętów.Natenczas prosiłem ich,ażeby donieœli któremu z sekretarzy stanu o moimprzybyciu i oznajmili,że czekam rozkazów Jego Królewskiej Moœci.W godzinę odebrałem odpowiedŸ,że Król Jegomoœć idzie na spotkanie ze mnš z całym swoim domem i dworem królewskim.Postšpiłem jakie pięćdziesišt kroków.Król i dworzanie zsiedli z koni,a Królowa i damy wysiadły z karet i nie postrzegłem po nich żadnej bojaŸni.Położyłem się na ziemi dla ucałowania ršk Króla i Królowej.Powiedziałem Jego Królewskiej Moœci,że czynišc zadoœć obietnicy mojej przyszedłem za pozwoleniem Cesarza,pana mego,ażeby mieć honor widzieć tak mocnego monarchę i ofiarować mu wszystkie należne usługi,które by obowišzkom,jakiem winien monarsze mojemu,nie były przeciwne;ale o niełasce mojej nic nie nadmieniłem,ponieważ nie byłem o niej oficjalnie powiadomiony,a mniemałem,że sam Cesarz nie odkryje tej tajemnicy, kiedy opuœciłem już jego cesarstwo.Wkrótce jednak okazało się,że się pomyliłem. Nie będę nudził czytelnika opisywaniem przyjęcia mego na tym dworze;odpowiadałoono wspaniałoœci tak wielkiego króla.Nie wyliczam niewygód,które poniosłem,to tylkopowiem, że nie majšc mieszkania ani łóżka musiałem sypiać na ziemi,kołdrš mojš okryty. ROZDZIAŁ ÓSMY Gulliwer szczęœliwym zdarzeniem znajduje sposób porzucenia Blefusku i po niejakich trudnoœciach powraca do swej ojczyzny. W trzy dni po moim przybyciu przechadzajšc się przez ciekawoœć przy północno -wschodnich brzegach wyspy,postrzegłem o pół mili na morzu coœpodobnego do przewróconej łodzi.Zdjšwszy trzewiki i pończochy,szedłem wodš jakieœ dwieœcie do trzystu łokci.Widziałem,że ten statek morze napędza ku brzegom,i poznałem natenczas,że to była prawdziwa[2] szalupa,która,jak sšdziłem,oderwała się podczas burzy z nieznanego okrętu. Powróciwszy do miasta prosiłem natychmiast Króla Jegomoœci,aby mi pożyczył dwadzieœcia okrętów większych,które po utraconej flocie pozostały,tudzież trzy tysišce majtków podrozkazami wiceadmirała.Flota,wyszedłszy pod żagle,kršżyła koło brzegów,a ja tymczasem poœpieszyłem jak najkrótszš drogš w tę stronę,gdzie pierwszy raz łódŸ ujrzałem.Przypływ jeszcze jš bliżej ku brzegom zapędził.Wszyscy majtkowie zaopatrzeni byli w mocne liny, które przedtem sam poskręcałem.Gdy okręty nadeszły,zdjšwszy z siebie odzienie wszedłem w wodę i tak może o pięćdziesištprętów zbliżyłem się do łodzi,potem musiałem płynšć,dopóki się do niej nie dostałem.Majtkowie rzucili mi linę,której jeden koniec przywišzałem do dziury na dziobie łodzi,a drugi do jednego z pożyczonych mi okrętów.Wszystkie jednak moje usiłowania były daremne,bo nie mogšc zgruntować,nie mogłem roboty mej skończyć. Zaczšłem więc płynšć z tyłu łodzi i popychać jš jednš rękš i tym sposobem,korzystajšc z przypływu morza,przypchałem jš tak blisko ku brzegom,że dostałem dna,chociaż wodę jeszcze aż po brodę miałem.Odpoczšłem przez dwie lub trzy minuty i potem łódŸ pchałem aż do miejsca,gdzie mi woda tylko do pachy sięgała.Największš robotę miałemza sobš,wzišłem więc liny,które na jednym z okrętów przywieziono,i przywišzawszy jepierwej do łodzi, a potem do dziewięciu okrętów,które mi towarzyszyły,za pomocš wiatru i majtków przycišgnšłem łódŸ na dwadzieœcia prętów od brzegu.Gdy morze odstšpiło,suchš nogš przeszedłem do łodziiprzy pomocy dwóch tysięcy ludu z linami i machinami zdołałem jš obrócić dnem do góry,i znalazłem,że nie była bardzo uszkodzona. Nie będę nużył czytelnika opisem trudnoœci,jakie miałem,by doprowadzić owšłódŸ przy pomocy wioseł,których sporzšdzenie kosztowało mnie dziesięć dni czasu,do królewskiego portu Blefusku.Tam dla zobaczenia tak ogromnego statku mnóstwo zgromadziło się ludu. Powiedziałem Królowi Jegomoœci,że szczęœliwy los dał mi napotkać ten statek,ażebym mógł popłynšć do jakiegoœ kraju,skšd bym mógł wrócić do ojczyzny mojej.Prosiłem Jego Królewskš Moœć,ażebyrozkazał naprawić statek i przysposobić dopodróży i żeby mi pozwolił wyjechać z państwa swego,na co w bardzo grzeczny sposób przystał. Bardzom się dziwił,że Cesarz Lilliputu nie œcigał mnie po odjeŸdzie moim,ale dowiedziałem się,iż nie wiedzšc,żem o zamysłach jego był przestrzeżony,pewny był,że tylko dla uiszczenia się z obietnicy udałem się do Blefusku i po kilku dniach powrócę.Na próżno jednak oczekujšc mego powrotu,poczšł być niespokojny i złożywszy z podskarbim i innymi intrygantami radę,wysłał jednš znakomitš osobę z kopiš artykułów przeciw mnie ułożonych. Poseł miał instrukcję,ażeby przedłożył Królowi Blefusku wielkš monarchy swego łagodnoœć, który przestał na ukaraniu mniewyłupieniem oczu;żem się uchylił od sprawiedliwoœci i że jeœlibym w dwóch godzinach nie powrócił,będę obdarty z mego tytułu nardaka i za wielkiego zdrajcę i zbrodniarza ogłoszony.Poseł przydał,iż dla zachowania między dwoma państwami pokoju i przyjaŸni monarcha jego miał nadzieję,że jego brat.Król Blefusku,rozkażemnie zwišzanego do Lilliputu odprowadzić,ażeby ukarano mnie jako zdrajcę. Król Blefusku,wzišwszy trzy dni do namysłu,dał odpowiedŸ arcyuprzejmš i dyplomatycznš.Przedstawił,że Cesarz Jegomoœć,brat jego,wie dobrze,iż jest rzeczš niepodobnš odesłanie mnie zwišzanego,a chociażem mu porwał flotę,wszelako jest mi wdzięczny za wielkieprzysługi,którem uczynił przy zawarciu pokoju.Nadto,że obydwaj monarchowie będšw krótkim czasie ode mnie uwolnieni,ponieważ znalazłem na brzegu dziwnej wielkoœci okręt,którym mogę puœcićsię na morze,i że wydał rozkazy,ażeby go przy mojej pomocy i podług moich przepisów naprawiono,tak że spodziewa się,iż za kilka niedziel obydwa państwa zostanš uwolnione od tego nieznoœnego ciężaru,jakim jest moja osoba. Z takš odpowiedziš poseł powrócił do Lilliputu,a Król Blefusku opowiedział,co się stało, ofiarowujšc pod wielkim sekretem łaskawš swojš dla mnie protekcję,jeœlibym chciał na jego usługach zostać.Choć rozumiałem,iż mi to szczerzę mówił,przedsięwzišłem jednak nigdy nie zostawać na łasce ani monarchów,ani ministrów,kiedym się bez nich mógł obejœć.Dlatego oœwiadczywszy Jego Królewskiej Moœci należytš wdzięcznoœć za jego łaskawe dla mnie względy,prosiłem pokornie,aby na mój wyjazd pozwolił,mówišc,iż skoro los dobry lub zły ofiarowuje mi okręt,postanowiłem raczej puœcić się na ocean aniżeli być pobudkš do zerwania przyjaŸni między dwiema tak potężnymi monarchiami.Król nie zdawał się być urażony tš mowš,owszem,dowiedziałemsię,że tak on,jak i wielu ministrów kontencibyli z mego przedsięwzięcia. Te uwagi przywiodły mnie do prędszego,niżeli zamierzałem,odjazdu,a dwór,który sobie tego również życzył,usilnie się przyłożył do przyœpieszenia mej podróży.Pięciuset rzemieœlników użyto do zrobienia podług moich przepisów dwóch żagli do mej łodzi,najgrubsze płótno w trzynaœcioro zszywajšc.Sam się zajšłem robieniem sznurów i lin,dziesięć,dwadzieœcia i trzydzieœci lin skręcajšc w jednš.Wielki kamień,który po długim szukaniu znalazłemprzypadkiem nad brzegiem morza,posłużył mi za kotwicę.Z trzystu wołów dostałem łoju na smarowanie łodzi i inne potrzeby.Nieskończonš miałem pracę przy wycinaniu najgrubszych i największych drzew na wiosła i maszty,w czym mi jednak pomagali cieœle okrętowi Jego sš ľAd48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷ż-Pvc .ĆŤ M /qR €0Ă™c €1\(Ŕc 27<6 Królewskiej Moœci,wygładzajšc je,kiedy dokonałem pierwszej obróbki. W jakiœ miesišc potem,gdy wszystko było gotowe,poszedłem na pożegnanie do Króla. Król Jegomoœć,otoczony familiš,wyszedł z pałacu.Położyłem się twarzš ku ziemi,ażebym miał honor ucałowania ręki królewskiej,którš mi łaskawie podał,podobnież jak Królowa i młodzi ksišżęta i księżniczki.Darował mi pięćdziesišt sakiewek,każda po dwieœcie sprugów, i portret swój naturalnej wielkoœci,co wszystko dla większego bezpieczeństwa w jednš mojš rękawiczkę schowałem.Ceremonie z moim odjazdem zwišzane zbyt były liczne,bym miał nudzić nimi czytelnika. Naładowałem na łódŸ sto zabitych wotów itrzysta skopów,a także chleba i napoju,i mięsiwa pieczonego tyle,ile czterystu kucharzy mogło przygotować.Wzišłem ze sobš szeœć krów,dwa byki,tyleż owiec i baranów żywych,aby w moim rodzinnym kraju założyć ich hodowlę.Ażeby bydło,które zabierałem,mieć czym żywić,wzišłem stosownš iloœć siana i worek pełny zboża.Wielkš miałem ochotę wywieŸć z sobš tuzin ludzi tamtych,ale Królżadnym sposobem pozwolić na to nie chciał,i po œcisłym zrewidowaniu mych kieszeni kazał mi na honor przyrzec,żebymżadnego z poddanych jego nie brał,chociażby który sam tego chciał i o toprosił. Wszystko przygotowawszy,jak tylko mogłem najlepiej,wyszedłem pod żagle o godzinie szóstej rano dnia dwudziestego czwartego wrzeœnia roku 1701.Gdym upłynšł mil cztery ku północy,wiatr zmienił się na południowo-wschodni i okołogodziny szóstej wieczór postrzegłem między północš i zachodem wyspę małš,prawie na pół mili odległš.Zbliżyłem się do niej i rzuciłem kotwicę z tej strony,która była od wiatru bezpieczna.Zdała mi się być bezludna.Podjadłszy,położyłem się na spoczynek i spałem około szeœciu godzin,gdyż we dwie godziny dopiero po moim obudzeniu rozedniało.Zjadłem œniadanie,a majšc wiatr pomyœlny podniosłem kotwicę i płynšłem w tę stronę,co i dnia poprzedzajšcego,za przewodniš mego kieszonkowego kompasu.Zamiarem moim było dostać się dowysp,które sšdziłem,że leżš na północny wschód od Ziemi Van Diemena.Przez cały ten dzień nie odkryłem nic.Ale nazajutrz o trzeciej po południu,gdy podług rachunku mego zrobiłem około dwudziestu czterech mil od Blefusku,postrzegłem statek płynšcyjakby w kierunku południowo -wschodnim. Mój zaœ kierunek był œciœle wschodni.Wołałem na niego,ale nie dostałem odpowiedzi.Postrzegłem jednak,żezaczynam go doganiać,ponieważ wiatr osłabł.Natychmiast wszystkie podniosłem żagle i w pół godziny postrzeżono mnie z okrętu,wywieszono banderę i z działa wystrzelono. Niełatwo wyobrazić sobie radoœć,którš uczułem z tej niespodziewanej nadziei odwiedzenia raz jeszcze ukochanej ojczyzny i drogich moich,których w niej zostawiłem.Statek opuœcił żagle,a ja doœcignšłem go o pištej lub szóstej wieczórdnia dwudziestego szóstego wrzeœnia.Serce moje skakało z radoœci,gdym na okręcie ujrzał flagę angielskš.Włożyłem moje owcei krowy do kieszeni i z całym moim niewielkim ładunkiem przeniosłem się na okręt. Był to statek pewnego angielskiego kupca,powracajšcy przez morza północne ipołudniowe z Japonii,a komendę na nim miał kapitan Jan Biddell z Deptfordu,człowiek zacny i doœwiadczony żeglarz.Byliœmy pod trzydziestym stopniem szerokoœci geograficznej.Znajdowało się natym statku ludzi pięćdziesišt,między któryminapotkałem jednego z dawnych towarzyszy moich,Piotra Williamsa,który mię dobrze kapitanowi zarekomendował.Ten poczciwy mšż bardzo mnie grzecznie przyjšł i prosił,abym mu opowiedział,skšd i dokšd płynšłem.Opowiedziałem mu w krótkich słowach,lecz on sšdził,że cierpienia i niebezpieczeństwa pomieszały mi rozum.Postrzegłszy to,dobyłem z kieszeni moje owce i krowy,na których widok w niewypowiedziane wpadł podziwienie,przekonawszy się o prawdzie tego,co ode mnie słyszał.Pokazałem mu także pienišdze złote,które na odjeŸdzie dał mi Król Blefusku,tudzież jego naturalnejwielkoœci portret i wiele innych tego kraju osobliwoœci.Dałem mu dwie sakiewki,każda po dwieœcie sprugów,i przyobiecałem za naszym do Anglii przybyciem darować mu jednš krowę cielnš i jednš owcę kotnš. Nie chcę nużyć czytelnika opisywaniem szczegółów mej na ogół pomyœlnej podróży.Stanęliœmy na Dunach trzynastego kwietnia roku 1702.Jedno tylko miałem nieszczęœcie,że mi okrętowe szczury porwały owcę.Znalazłem w dziurze jej koœci do czysta obrane z mięsa. Resztę mojego bydła dowiozłem zdrowo i puœciłem na paszę na pewnej równinie w Greenwich,gdzie im trawa bardzo delikatna do smaku przypadła,a żywiłem o to pewne obawy.Nie miałbym ich czym paœć w czasietak długiej podróży,gdyby nie poczciwoœć kapitana,który dał mi najdelikatniejsze suchary.Mieszałem je z wodš i tak karmiłem moje bydło. Przez krótki czas mego bawienia w Anglii zyskałem wiele pokazujšc moje bydlštka różnym osobom dystyngowanym,a nawet i pospólstwu.Nim zaœ drugš podróż przedsięwzišłem, sprzedałem je za szeœćset funtów szterlingów.Po moim ostatnim powrocie zauważyłem,że ich potomstwo znacznie wzrosło,zwłaszcza owce,które dzięki osobliwszej miękkoœci swego runa przyczyniš się,jak przypuszczam,do polepszenia naszych wełnianych manufaktur. Zabawiłem tylko dwa miesišce z mojš żonš i z dziećmi.Nienasycona chęć widzenia obcych krajów nie dozwalała dłużej siedzieć na miejscu.Zostawiłem żonie mojejtysišc pięćset funtów szterlingów i ulokowałem jš w wygodnym domu w Redriff,a resztę fortuny,częœciš w pienišdzach,częœciš w towarach,wzišłem zesobš w nadziei powiększenia mego majštku. Stryj mój Jan zostawił mi grunta blisko Epping,przynoszšce rocznego dochodu trzydzieœci funtów szterlingów,a z arendy dużego folwarku w Czarnej Wólce w Fetter-Lane miałem drugie tyle,tak więc nieobawiałem się,żeby żona i dzieci moje od gminy wsparcia potrzebowały.Syn mój Jan,tego imienia co stryj,uczęszczał do elementarnej szkoły i był posłusznym dzieckiem,a córka Elżbieta (która teraz jestza mężem i ma dzieci)zajmowała się ręcznymi robótkami. Pożegnałem żonę,syna i córkę z wielkim łez z jednej i drugiej strony wylaniem.Wszedłem odważnie na statek,zwany „Przygoda ”,kupiecki,o ładunku trzystu beczek,który płynšł do Suraty.Komendę miał na nim kapitan John Nicholas z Liverpoolu. Opisanie tej podróży zawarte jest w drugiejczęœci dzieła. ------------ [2] Autor przez wtršcenie słówka „prawdziwa ”po raz pierwszy oddziela œwiat wyobraŸni od rzeczywistoœci (przyp.red.). ----------------------------------------- CZĘŒĆ DRUGA Podróż do Brobdingnagu ROZDZIAŁ PIERWSZY Opis wielkiej burzy.Gulliwer dla zwiedzenia kraju wsiada na szalupę wystanš po słodkšwodę.Zostawiony na brzegu,schwytany zostaje przez krajowca i zaprowadzony do domu rolnika.Jak się z nim obchodzono i wiele innych wydarzeń.Opis krajowców. Będšc przez własnš skłonnoœć i los mój skazany na życie niespokojne,we dwa miesišce po moim powrocie znowu opuœciłem kraj mój ojczysty i wstšpiłem na Dunach dnia dwudziestego czerwca roku 1702 na statek „Przygoda ”,na którym kapitan John Nicholas płynšł do Suraty.Mieliœmy wiatr arcypomyœlny aż do Przylšdka Dobrej Nadziei,gdzie dla zaopatrzenia się w wodę przybiliœmy do brzegu,znaczne jednak uszkodzenie statku zmusiło nas dłużej się zatrzymać.Tymczasem kapitan nasz mocno zapadł na febrę,przez co musieliœmy tam całš przepędzić zimę i dopiero przy końcu marca mogliœmy to miejsce opuœcić. Wtenczas rozwinęliœmy żagle i podróż naszaaż do cieœniny Madagaskaru szczęœliwie się odbyła.Lecz gdyœmy znaleŸli się na północ od tej wyspy,mniej więcej pod pištym stopniem szerokoœci południowej,wiatr,co na tych morzach poczšwszy od grudnia aż do maja równo powiewa z północy i zachodu,zaczšł dnia dziewiętnastego kwietnia wiać gwałtownie i bardziej z zachodu niż zazwyczaj. Trwał ten wiatr cišgiem przez dni dwadzieœcia,przez które byliœmy zapędzeni nieco na wschód od Wysp Moluckich i o trzystopnie na północ od równika,co nasz kapitan postrzegł przez swój rachunek dniadrugiego maja,kiedy wiatr ustał i zapanowała zupełna cisza,czym nieco się pocieszyłem.Lecz kapitan,majšc wielkie doœwiadczenie w żegludze na tych morzach,rozkazał nam przygotować się nazajutrz na wielkš nawałnicę,co też się i ziœciło.Zaczšł wiać wiatr z południa,zwanymonsunem.Obawiajšc się,ażeby nie był zbyt gwałtowny, przykrępowaliœmy żagiel dršgiem sztabowym i podnieœliœmy kapę dla przywišzania masztu przedniego.Lecz gdy się wiatr wzmagał coraz bardziej,poprzywišzywaliœmy działa,żagiel zaœ na tylnym małym maszcie rozwinęliœmy.Statek znajdował się na otwartym morzu,więc uznaliœmy za rzecz najlepszš puœcić się za wiatrem.Zanitowaliœmy maszt i poprzycišgaliœmy liny.Ster był od wiatru,a przeto statek nasz dobrze się kierował.Opuœciliœmy wielki żagiel, ale go wiatr podarł.Potem przycišgnęliœmy dršg masztowy i pourzynaliœmy wszystkie sznury.Morze było w największej wysokoœci,a wały roztršcały się jedne o drugie.Jęliœmy się steru dla pomagania sternikowi,który sam nie mógł kierować.Nie chcieliœmy zwijać masztu zwierzchniego,gdy statek bezpieczniej płynšł z wiatrem,i sšdziliœmy,że lepiej,żeby jeden żagiel był rozwinięty.Kiedynawałnica ucichła,widzšc się na wielkim przestworzu,podnieœliœmy maszt przedni i żagiel wielki,puszczajšc się za wiatrem.Potem podnieœliœmy maszt ostatni i wszystkie żagle.Droga nasza była od wschodu na północ,a wiatr wiał od południa ku zachodowi.Poprzywišzywaliœmy liny do sztymborku i kierowaliœmy linami pobocznymi, wszystkie rozpuœciwszy żagle.Przez tę strasznš burzę,po której nieustawał wiatr mocny z południa za zachód,byliœmy podług rachunku mego zapędzeni około mil pięciuset ku wschodowitak dalece,że najsędziwsi i najbieglejsi żeglarze nie umieli powiedzieć,w której częœci œwiata się znajdujemy.Tymczasem nie brakło nam żywnoœci,wszystkim służyło zdrowie i tylko brak wody do picia mocno nam dokuczał.Sšdziliœmy,że lepiej będzie w też samš płynšć stronę aniżeli wracać na północ,z obawy,ażebyœmy nie zostali zapędzeni na wschód ku Wielkiej Tartarii i na Morze Lodowate. Dnia szesnastego czerwca roku 1703 jeden wyrostek ze szczytu masztu zobaczył ziemię. Siedemnastego ujrzeliœmy wszyscy wielkš wyspę czy też lšd jakiegoœ kraju,bo nie mogliœmy poznać,co to było.Od południowej strony nieco się ziemia wdarław morze tworzšc zatokę, ale nie doœć głębokš,aby większy okręt do niej mógł wpłynšć.Rzuciliœmy kotwicę o milę od tej zatoki i kapitan wyprawił dwunastu ludzi naszalupie,dobrze uzbrojonych,z beczkami po słodkš wodę.Prosiłem go o pozwolenie,żebym i ja mógł płynšć dla zwiedzenia kraju,jeœliby co było w nim ciekawego.Wyszedłszy na lšd nie znaleŸliœmy ani rzeki,ani zdroju,ani œladu mieszkańców.Majtkowie nasi trzymali się cišgle brzegu szukajšc wody w pobliskoœci morza. Ja zaœ przechadzałem się sam jeden i zaszedłem w głšb kraju około mili,gdzie znalazłem tylko ziemię pustš i skał pełnš.Jużem się nieco zmordował i nie znajdujšc nic ciekawego powracałem z wolna ku małej zatoce,kiedy ujrzałem żeglarzy na łodzi,którzy wiosłami usilnie robišc zdawali się od jakiegoœ niebezpieczeństwa uciekać.Chciałem wołać,choć mało by mi to pomogło,gdy wtem spostrzegłem człowieka dziwnej wielkoœci,który ich gonił.Chociaż wszedł w morze,wszelako po kolana tylko miał wody iniepojęcie szerokie czynił kroki, ale że nasijuż byli od niego na pół mili,a morze w tymmiejscu pełne skał,nie mógł wielkolud szalupy dogonić.Te szczegóły opowiadano mipóŸniej,gdyż skorom go zoczył,zaczšłem, jak tylko umiałem najprędzej,uciekać i wdrapałem się na spadzisty pagórek,skšd miałem widok na znacznš częœć kraju.Znalazłem,że był doskonale uprawny,alem się zadziwił nad wielkoœciš trawy,która była na dwadzieœcia stóp wysoka. Puœciłem się drogš,która zdawała mi się być wielkim goœcińcem,chociaż dla mieszkańców tego kraju była tylko œcieżkš przechodzšcš przez jęczmień.Szedłem w tęstronę przez czas niejaki,ale nic zobaczyć nie mogłem,ponieważ czas był żniw,a zboże na czterdzieœci stóp wysokie.Godzina upłynęła,nim przyszedłem na koniec pola,które ogrodzone było płotem,przynajmniej na sto dwadzieœcia stóp wysokim.Co do drzew,tak były wielkie,że niepodobna mi było ich wysokoœcizmiarkować.Były tam schody prowadzšce z jednego pola do drugiego,składajšce się z czterech stopni,każdy na szeœć stóp wysoki,i z jednego kamienia ponad dwadzieœcia stóp wysokiego. Nie będšc w stanie wejœć na te schody,szukałem dziury jakiej w płocie,gdym spostrzegł na sšsiednim polu człowieka takiego wzrostu jak ten,którego widziałem gonišcego po morzu za szalupš naszš.Zdał mi się być tak wysoki jak wieże zwyczajne,a kroki przynajmniej na pięć prętów szerokie stawiał.Niewypowiedziany mnie strach ogarnšł,biegłem schować się w zbożu.Stamtšd widziałem,jak zatrzymawszy się na górnym stopniu obejrzał się w tył i zawołał głosem ogromniejszym i bardziej rozlegajšcym się niżeli przez tršbę.Odgłos był tak mocny i wpowietrzu rozchodzšcy się,iż z poczštku zdało mi się,żem grzmot słyszał.Natychmiast przyszło do niego siedmiu ludzi takiegoż samego wzrostu,każdy z sierpem tak długim jak szeœć kos naszych.Ci ludzie nie byli tak dobrze odziani jak pierwszy i zdali się być jego sługami,gdyż podług jego rozkazu poszli żšć żyto,w którym się ukryłem.Uchodziłem od nich,jak tylko mogłem najdalej,ale niewypowiedzianš miałem w uciekaniu trudnoœć,ponieważ kłosod kłosa był często tylko o stopę odległy,tak że trudno mi było postępować w tak gęstym lesie.Dostałem się na koniec w jednš stronę pola,gdzie deszcz i wiatr obaliły żyto.Wtedy żadnym sposobem iœć niemogłem dalej,gdyż ŸdŸbła tak gęsto leżały na ziemi,iż niepodobna było pomiędzy nimi przeleżę,a ze spadłych kłosów oœcie były tak mocne i ostre,że mi przez odzienie kaleczyły ciało.Wtem usłyszałem,że żeńcyjuż może o sto łokci sš ode mnie.Straciwszy siły i do rozpaczy przywiedziony,położyłem się w bruŸdzie, pragnšc œmierci.Ubolewałem nad losem wdowy i sierot nieszczęœliwych,opłakiwałem moje szaleństwo,które mi kazało ruszyć w tę drugš podróż wbrew radom wszystkich moich przyjaciół i krewnych. W tym strasznym pomieszaniu nie mogłem nie przypomnieć sobie kraju Lilliputu,którego mieszkańcy mieli mnie za największy cud,jaki się mógł kiedy ukazać na œwiecie,gdzie potrafiłem jednš rękš cała flotę cesarskš pocišgnšć i tyle innych dziwnych spraw dokazać,których pamištka wiecznie się w kronikach państwa tego zachowa i w które może nawet potomnoœć, mimo œwiadectwa całego narodu,nie zechceuwierzyć.Rozmyœlałem,jakie bym miał umartwienie,gdybym u narodu tego,u któregom się naówczas znajdował,pokazał się tak nikczemny,jakby Lillipucjanin nam się wydawał.Ale to poczytywałem za najmniejsze moje nieszczęœcie,uważałem bowiem,że ludzie tym sš dziksi i okrutniejsi,im większego sš wzrostu.Czegóżoczekiwać mogłem,jak nie tylko tego,że stanę się zakšskš pierwszego z wielkoludów,który mnie złapie.Filozofowie majš powody mówić,iż wielkoœć i małoœć torzecz względna.Być może,że Lillipucjanie znajdš naród daleko od siebie drobniejszy niżeli oni w porównaniu ze mnš,i kto wie,czy ten ród wielkoludów nie byłby Lilliputem w porównaniu z jakimœ innym,któregoœmy jeszcze nie odkryli. Tym myœlom mimo największej trwogi się oddajšc,ledwom nie zginšł,bo jeden z żeńców przybliżył się o pięć prętów do bruzdy,w której leżałem.Zlškłem się,żeby postšpiwszy raz jeszcze nie rozdeptał mnienogš albo sierpem na dwoje nie przecišł,przeto widzšc,że podnosi nogę,zaczšłem żałoœnie krzyczeć,ile mi tylko w strachu sił stawało.Natychmiast się wielkolud zatrzymał i obejrzawszy się pilnie około siebie,a potem w górę i na dół,na koniec mnie postrzegł.Przypatrywałmi się przez niejaki czas z ostrożnoœciš człowieka,który próbuje podnieœć małe niebezpieczne zwierzštko,tak żeby go nie ukšsiło albo nie zadrapało,i jak ja sam czasem czyniłem łapišc w Anglii łasicę.Nareszcie oœmieliwszy się,ujšł mnie w pasie kciukiem i palcem wskazujšcym i podniósł na półtora pręta od oczu,aby się lepiej kształtowi mojemu przypatrzyć.Zgadłem jego myœli i postanowiłem nic się nie sprzeciwiać, chociaż trzymał mnie na wysokoœci gali cieœle okrętowi Jego sš ľAd48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷ż3PŚc 4öŽc 5¤×c 6{,K F 7Ć6ľ=€szeœćdziesięciu stóp nad ziemiš i okrutnie œciskał uda, obawiajšc się,żebym mu się z palców nie wyœliznšł.Oœmieliłem się tylko oczy moje podnieœć ku słońcu,złożyć ręce jak do modlitwy i wymówić słów kilka głosem pokornym i smutnym,stosownym do stanu,w którym naówczas byłem,gdyż co moment obawiałem się, żeby mnie o ziemię nie uderzył,jak to czynimy nieraz z małym,szkodliwym zwierzštkiem, które chcemy wygubić.Ale on zdał mi się być kontent z mego głosu i gestu i zaczšł mi się przypatrywać jako rzeczy jakiej ciekawej,mocno zdziwiony,że wymawiam słowa,chociaż ich nie mógł zrozumieć. Ja tymczasem nie mogłem wstrzymać się od jęczenia i wylewania łez i obracajšc na niego oczy,ile możnoœci dawałem mu poznać,jak bardzo mnie œciskał swymi palcami.Zdało mi się,że mnie zrozumiał,ponieważ podniósłszy połę swej sukni włożył mnie w niš z lekka i zaraz pobiegł do swego pana,bogatego kmiecia,którego najpierw zobaczyłem na polu. Kmieć,dowiedziawszy się o mnie (jak dorozumiewać się mogłem)t ego,co mu sługa powiedzieć zdołał,wzišł małe ŸdŸbło słomy wielkoœci laski,której do podpierania się używamy, podniósł nim połymej wierzchniej sukni,pokazujšc po sobie,jakby jš miał za jakowyœ gatunek odzienia,które mi samo przyrodzenie nadało.Dmuchnšł mi we włosy,aby się lepiej przypatrzyć mojej twarzy.Zwołał swoich parobków i pytał (jak mi potem powiedziano),czy kiedy nie widzieli na polach zwierzštka mnie podobnego.Na koniec położył mnie z wolna na ziemi na czworakach,ale ja natychmiast wstałem i przechadzałem się przed nimi dla pokazania,żem nie miał myœli uciekać.Obsiedli mnie naokoło wszyscy,aby się lepiej moim ruchom przypatrzyć.Zdjšłem kapelusz,pokłoniłem się z największš uniŸonoœciš kmieciowi,rzuciłem się do nóg jego,podniosłem do góry ręce i oczy i wymówiłem wiele słów,jak tylko mogłem najgłoœniej.Wycišgnšłem z kieszeni worek pełen złota i z największš uniŸonoœciš mu go podałem.Wzišł go na dłoń i przypatrywał mu się z bliska,chcšc widzieć,co by to było,a potem wyjšwszy zeswego rękawa szpilkę przewracał go końcem jej na wszystkie strony,ale nie mógł zrozumieć,co by to było.Widzšc to dałem mu znak,żeby rękę swojš na ziemi położył, i wzišwszy worek,otworzyłem go i wszystkie pienišdze na ręce mu wysypałem.Było tam szeœć poczwórnych pistolów hiszpańskich,nie liczšc dwudziestu lub trzydziestu sztuk mniejszych.Widziałem,jak poœliniwszy palec przyciskał go do największych sztuk i jednš po drugiej podnosił,ale zdawało mi się,że wcale nie rozumiał,co by to było.Dałmi znak,żebym je nazad schował,co wydałomi się najlepsze po daremnych próbach uczynienia mu z nich prezentu. To wszystko przekonało gospodarza,iż muszę być jakimœ stworzeniem obdarzonymrozumem.Często do mnie mówił,lecz głos jego,chociaż z wyraŸnych słów złożony,ogłuszał mnie jak gruchotanie młyna wodnego.Jak także jak najgłoœniej odpowiadałem różnymi językami,a on trzymał wtedy ucho swoje o pręt ode mnie,ale darmo,nie mogliœmy się zrozumieć.Na koniec odesławszy czeladŸ swojš do roboty i dobywszy z kieszeni chustkę do nosa złożył jš na dwoje,rozcišgnšł na ręce lewej,położywszy jš na ziemi,i dał mi znak,żebym w tę chustkę wlazł,co łatwo mogłem uczynić,ponieważ ręka jego nie była grubsza nad jednš stopę.Sšdziłem,iż trzeba posłuchać,a bojšc się,ażebym nie spadł,rozcišgnšłem się jak długi na chustce,w którš mnie obwinšł,i tym sposobem do domu zaniósł.Tam zawołał swojš żonę i pokazał mnie jej,lecz ona z przestrachu krzyknęła i odskoczyła jak kobiety w Anglii na widok żaby lub pajška.Gdy jednak po niejakim czasie przypatrzyła się wszystkim moim postępkom i jak pilnie znaki,które dawał mijej mšż,wypełniałem,straciła prędko odrazę i nawet bardzo dla mnie zrobiła się łaskawš. Około południa jeden ze służšcych przyniósł jedzenie.Była to potrawa mięsna,do stanu i zatrudnień rolnika stosowna,przyniesiono jš na półmisku,którymiał przynajmniej dwadzieœcia cztery stopyœrednicy.Kmieć,jego żona,troje dzieci i sędziwa babka zasiedli do jedzenia.Gospodarz postawił mnie w niejakiej od siebie odległoœci na stole prawie trzydzieœci stóp wysokim.Stałem,jakmogłem najdalej od brzegu,bojšc się,że spadnę.Gospodyni,ukroiwszy kawałek mięsa i pokruszywszy nieco chleba na deskę do siekania,postawiła jš przede mnš.Podziękowałem jej z największš pokorš i dobywszy noża i grabków zaczšłem jeœć,co ich niewymownie bawiło.Gospodyni posłała swojš służšcš pomały kieliszek,którego używano do picia likworów,a który ze dwanaœcie kwart w sobie zawierał,i napełniła mi go napojem.Z wielkš trudnoœciš mogłem to naczynie podnieœć i w sposób jak najgrzeczniejszy piłem zdrowie jejmoœci,wymawiajšc jak najgłoœniej słowa po angielsku,z czego tak się kompania œmiała,że mało nie ogłuchłem.Napój był podobny do jabłecznika i dosyć przyjemny.Gospodarz dał mi znak,żebym podszedł do jego talerza,ale ja,biegnšc prędko i będšc bardzo zmieszany,potknšłem się o jednš kruszynę chleba i upadłem na twarz,nic sobie złego nie zrobiwszy.Wstałem natychmiast,a spostrzegłszy,że tych poczciwych ludzi mocno mój przypadek obchodził,wzišłem kapelusz,który trzymałem pod pachš (zgodnie z dobrymi manierami),podrzuciłem go trzy razy nad głowš i po trzykroć wykrzyknšłem „hura ”,dajšc im poznać,że mi się nic złego nie stało.Ale gdy szedłem do mego pana (tym go imieniem odtšd będę nazywać),najmłodszy jego syn,jakie może dziesięć lat majšcy,arcyzłoœliwy,pochwyciłmnie za nogi i w górę podniósł,tak żem się zatrzšsł cały.Ojciec wydarł mnie z jego ršk i zaraz strzelił go w ucho tak silnie,że cały pułk europejskiej jazdy mógłby takim uderzeniem wywrócić;kazał mu też natychmiast pójœć od stołu.Ale obawiajšc się,żeby ten chłopiec nie powzišł do mnie urazy -pamiętałem bowiem,jak złoœliwi sš u nas wszyscy chłopcy względem ptaszšt,królików,kocišt i szczeništ -uklškłem przed gospodarzem i pokazujšc palcem na owego chłopca,dałem do zrozumienia,jak tylko umiałem najwymowniej,że proszę,ażeby mu darował.Zezwolił na to ojciec i syn powrócił na miejsce swoje.Wtenczas zbliżywszy się pocałowałem go w rękę,którš z kolei ujšł mój pan i pogłaskałmnie niš łagodnie. Podczas obiadu kot,pieszczoch pani,wskoczył na jej podołek.Usłyszawszy za sobš straszny huk,jaki u nas dwunastu pończoszników na warsztatach robi,obróciłem się i ujrzałem,że to kot mruczy.Zdał mi się być trzy razy większy od wołu,jak mogłem sšdzić widzšc głowę jego i jednš łapę,gdy mu pani jeœć dawała.Dzikoœć zwierza tego niezmiernie mnie przeraziła,choć stałem od niego na jakie pięćdziesišt stóp i gospodyni mocno gotrzymała z obawy,żeby na mnie nie skoczył.Ale nie groziło mi żadne niebezpieczeństwo,bo kot nie zwracał na mnie najmniejszej uwagi,choć pan mój postawił mnie przy nim tylko o półtora pręta.Wiedzšc,że najbardziej do napadu pobudza drapieżne zwierzęta,kiedy kto pokazuje, że się ich lęka albo też od nich ucieka,postanowiłem odważnie przed nim stać i bynajmniej nie okazywać po sobie bojaŸni.Przechadzałem się przed nim œmiało i zbliżyłem się ku niemu aż do osiemnastu cali.Wtenczas kot ode mnie odskoczył,jakby właœnie on się mnie ulškł. Psów daleko mniej się obawiałem.Trzy albo cztery weszły do pokoju,jak to bywa zwyczajnie w domu kmiecia,był między nimijeden brytan wielkoœci czterech naszych słoni i jeden chart,trochę wyższy od brytana,ale nie tak gruby. Przy końcu obiadu przyszła mamka trzymajšc na ręku roczne dziecię,które,skoro mnie na stole zobaczyło,zaczęło krzyczeć tak głoœno,że zdaniem moim można by je łatwo od Mostu Londyńskiego aż do Chelsea usłyszeć.Dziecko wzięło mnie za lalkę i chciało się mnš bawić. Matka,straciwszy cierpliwoœć,natychmiast mnie wzięła ze stołu i podała dziecięciu,które, pochwyciwszy mnie rękš,zaraz głowę mojšwłożyło w gębę;lecz ja tak straszliwie zaczšłem wrzeszczeć,że przestraszone dziecię mnie upuœciło,przy czym głowę bymsobie niezawodnie strzaskał,gdyby matka nie podstawiła swego fartucha,w który wpadłem.Mamka chcšc ukoić niemowlę bawiła je grzechotkš,która była rodzajem pustego naczynia,wypełnionego wielkimi kamieniami i przywišzanego na linie do paska dziecka. A gdy i to nie pomogło,musiała ostatniego użyć sposobu,to jest dać mu ssać.Muszę wyznać,że żaden widok nigdy mi takiej nie sprawił obrzydliwoœci jak olbrzymia pierœ tej mamki,którš nie wiem do czego mógłbym przyrównać,by dać pojęcie czytelnikowi o jej objętoœci,kształcie,kolorze.Wystawała na szeœć stóp i musiała mieć nie mniej szesnastu w obwodzie.Sutka była gruba jakpołowa mojej głowy,a skóra jej,podobnie jak i całych piersi,tak była plamami i krostami upstrzona,że nic chyba nie może być bardziej odrażajšcego.Miałem sposobnoœć oglšdać te piersi w bliskoœci,stojšc na stole,kiedy mamka usiadła dla wygodniejszego karmienia dziecięcia. Myœlałem wtedy o delikatnym ciele naszych dam angielskich,które nam się tylko takim wydaje,będšc w miarę naszego wzroku i wzrostu,lecz szkło,które je powiększa i różne częœci oczami naszymi nie dojrzane odkrywa,najgładszš i najbielszš płeć niewypowiedzianie brzydkš czyni. Przypominam sobie,że w Lillipucie płeć tychmalutkich ludzi wydala mi się najpiękniejszana œwiecie,lecz kiedy rozmawiałem o tym zjednym z tamtejszych uczonych,a moim serdecznym przyjacielem,powiedział mi,że twarz moja,piękna i delikatna,kiedy jš z ziemi oglšda,z bliska okropne na nim czyni wrażenie.W skórze mojej postrzega wielkie dziury, włosy na mej brodzie sš dziesięć razy twardsze niż szczecina,a od twarzy mojej pstrego koloru nie ma nic nieprzyjemniejszego,chociaż,niech mi to będzie wolno o sobie powiedzieć, doœć jestem biały i uchodziłem w mojej ojczyŸnie za człowieka majšcego twarz dosyć pięknš, a w podróżach bardzo się mało opaliłem. O damach cesarskiego dworu wcale inne miał od mojego zdanie:jednej twarz wydawała mu się pełna piegów,usta drugiejza wielkie i szerokie,innej nos długi i gruby,czego ja znów nie mogłem w żaden sposób dostrzec.Nie chciałem tych uwag pominšć,choć zbytnimi się mogš wydawać,ażeby łaskawy czytelnik nie powzišł mniemania,iż olbrzymi ten naród jest istotnie brzydki;przeciwnie,wcale jest nadobny,a rysy mojego pana,który był rolnikiem jeno,wydawały mi się,w odległoœci szeœćdziesięciu stóp,proporcjonalne i kształtne. Po obiedzie pan mój poszedł do swoich robotników i jak ze słów jego i znaków pomiarkować mogłem,zalecił swej żonie,ażeby wielkie o mnie miała staranie.Byłem mocno zmordowany i bardzomi spać się chciało,co pani moja spostrzegłszy,położyła mnie na swoim łóżku i przykryła chustkš białš,ale nierównie obszerniejszš i grubszš aniżeli główny żagiel okrętu wojennego.Spałem przez dwie godziny i zdawało mi się we œnie,żem był u siebie z żonš i z dziećmi,co powiększyło mój smutek,gdy obudziwszy się ze snu spostrzegłem,że jestem sam jeden w obszernej izbie,na dwieœcie lub trzysta stóp szerokiej,a na jakie dwieœcie wysokiej,i leżę w łóżku szerokim na dziesięć prętów.Moja pani wyszła do swychdomowych zatrudnień i zamknęła mnie na klucz.Łóżko było wysokie na cztery pręty.Naturalna potrzeba nagliła mnie do zejœcia.Nie œmiałem wołać,a choćbym i wołał,cóż by mi to pomogło? Kuchnia,gdziesię znajdowali służšcy,była dla mojego słabego głosu zbyt daleko.W tym przykrym położeniu dwa szczury wlazły po firankachi zaczęły biegać po pokoju.Jeden zbliżył siędo mojej twarzy,czym przestraszony porwałem się i dobywszy szpady bronić sięzaczšłem.Straszne bestie natarły na mnie zobu stron,jeden już nawet cišgnšł mnie za kołnierz, lecz mu rozpłatałem brzuch i padł martwy u nóg moich.Drugi,widzšc los towarzysza,uciekł, lecz zdołałem go jeszcze zranić w grzbiet,tak że podłogę krwiš zbroczył.Po tym zwycięstwie przechadzałem się trochę po łóżku dla odpoczynku i ochłonięcia ze strachu.Zwierzęta te były wielkoœci najroœlejszych brytanów,ale daleko żywsze i zjadliwsze,tak że gdybym idšc spać odpasał szpadę,niechybnie zostałbym przeznie pożarty.Zmierzyłem ogon zabitego szczura. Miał dwa łokcie bez jednego cala.Z wielkiego obrzydzenia nie mogłem tejpadliny dotknšć i wyrzucić z łóżka,które krwiš zbroczył,a postrzegłszy,że ten,którego œmiertelnie zraniłem, jeszcze cokolwiek oddycha,dobiłem go mocnym cięciem w gardło. Wkrótce potem weszła do izby pani moja,a widzšc mnie całego skrwawionego,przybiegła i na rękę wzięła.Ja,pokazawszy jej zabitego szczura,uœmiechem i innymi znakami dałem poznać,że nie byłem zraniony,z czego się niewymownie ucieszyła i zawołała służšcš,by szczypcami wyrzuciła zabitego szczura przez okno.Kiedy posadzi ła mnie na stole,pokazałem jej mojš szpadę we krwi,wytarłem jš o połę mej kurty i schowałem do pochwy.Odczuwałem gwałtownš potrzebę,której nikt inny za mnie wykonać nie mógł i usiłowałem dać jej poznać,aby mnie na ziemię zsadziła,co też uczyniła;ale skromnoœć moja nie pozwalała mi tłumaczyć się inaczej,jak wskazujšc palcem drzwi i często się kłaniajšc.Poczciwa kobieta, domyœliwszy się,o co mi chodzi,wzięła mnie na rękę i wyszedłszy ze mnš do ogrodu postawiła naziemię.Oddaliłem się od niej na jakie sto prętów i dajšc jej znak,żeby nie patrzyła, skrywszy się między dwa liœcie szczawiu,zrobiłem to,czego się domyœlić możesz. Łaskawy czytelnik wybaczy,że się zatrzymuję nad szczegółami na pierwszy rzut oka niewielkiej wagi,lecz pospolity tylko człowiek za czcze i niepotrzebne uznać je może;dla filozofa będš one wielkš pomocš do rozszerzenia myœli i wyobraŸni ku polepszeniu społeczeństwa.Było to też głównym moim zamiarem przy wydawaniu mych podróży.Unikałem wszelkich upiększeń,tak co do języka,jak i naukowoœci,i tylko prawdę najœciœlejszš miałem na celu. Podróż ta tak wielkie i głębokie na mnie zrobiła wrażenie,że opisujšc jš,nic prawie nie opuœciłem.Przy przejrzeniu jednak rękopisu wykreœliłem niektóre miejsca z obawy,aby drobiazgowoœciš nie znudzić lub nie rozœmieszyć czytelnika,co niektórym podróżnikom można słusznie zarzucić. ROZDZIAŁ DRUGI Portret córki kmiecia.Gulliwer zaprowadzony do miasta jarmarcznego,a stamtšd do stolicy.Opisanie tej podróży. Pani moja miała jednš dziesięcioletniš córeczkę,dziecko na swój wiek arcydowcipne, gdyż z wielkš już zręcznoœciš umiało igłš robić i swojš lalkę jak najładniej ubierać.Przyszło jej wraz z matkš na myœl narzšdzić mi posłanie w kolebce jej lalki.Kolebkę tę włożono do małej szuflady z szafy i przymocowano do wiszšcej tarcicy dla zabezpieczenia mnie przed szczurami;było to moje łóżko przez cały czas przebywania u tych poczciwych ludzi,a było coraz wygodniejsze,w miarę jak przywykałem do nich,uczyłem się ich języka i zaczynali mnie rozumieć.Dziewczynka tak była pojętna,że kiedy raz czy dwa rozebrałem się i ubrałem w jej oczach,umiała,kiedy się jej podobało,ubrać mnie i rozebrać,na co jej pozwalałem, tylko chcšc jej być posłusznym.Zrobiła mi szeœć koszul i innš bieliznę z najcieńszego płótna, jakie możnabyło dostać,które jednak grubsze było niżeli płótno żaglowe.Bieliznę mojš zawsze sama prała.Praczka moja była mi także nauczycielkš języka.Kiedy na jakš rzecz pokazałem palcem,ona mi zaraz powiedziała nazwę tego,tak że w krótkim czasie umiałem prosić prawie o wszystko,czego tylko potrzebowałem.Naturę miała niewypowiedzianie dobrš. Wzrost jej nie przenosił czterdziestu stóp,była trochę mała na swoje lata.Dała mi imię Grildrig,które przejęła cała jej rodzina,a potem całe królestwo.Słowo to oznacza to samo co w języku łacińskim nanunculus,we włoskim homunceletino,w angielskim mannikin,w polskim karzełeczek.Jej winienem ocalenie moje w tym kraju,zawszeœmy oboje byli razem,nazywałem jš Glumdalclitch,czyli malutkš piastunkš,i byłbym winowajcš szkaradnej niewdzięcznoœci,gdybym kiedy zapomniał jej starań i przywišzania.Pragnšłbym z całego serca odwdzięczyć się za wyœwiadczone mi przez niš dobrodziejstwa,a tymczasem stałem się,czego się bardzo obawiam,niezawinionš przyczynš jej nieszczęœcia. Rozgłosiło się wtedy po całym kraju,że pan mój znalazł na polu jedno malutkie zwierzštko,tej prawie wielkoœci co splacknuc [3] ,ale majšce postać ludzkš,że to zwierzštko naœladuje człowieka we wszystkich swoich czynnoœciach i zdaje się d48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷ż8P›c9ëŰc:Ɲ1;c$€c€<ă2† Vmówić j akimœ językiem sobie właœciwym,że już nauczyło się wielu słów,że chodzi prosto na dwóch nogach,jest spokojne i łagodne,idzie,gdy je zawołajš,czyni,co tylko mu każš,członki ma delikatne,płeć bielszš i piękniejszš niżelinajlepszego urodzenia trzyletnia dziewczynka.Jeden kmieć,sšsiad i przyjacielmego pana,odwiedził go umyœlnie dla dowiedzenia się o prawdzie rozsianej pogłoski. Przyprowadzono mnie i postawiono na stole,po którym chodziłem,jak mi kazano.Dobyłem mej szpady i znowu jš do pochwy włożyłem.Ukłoniłem się przyjacielowi pana mego,spytałem w jego języku,jak się ma,i powiedziałem komplement z okazji jego przybycia,wszystko podług nauki mojej malutkiej nauczycielki.Ten człowiek,majšc wzrok sędziwoœciš osłabiony,dla przypatrzenia mi się lepiej włożył na nos okulary,z czego nie mogłem się wstrzymać od œmiechu,gdyż oczy jego,szkłami powiększone,wydawały mi się jak dwa księżyce w pełni,zaglšdajšce do pokoju o dwu oknach.CzeladŸ,postrzegłszy przyczynęmej wesołoœci, także œmiać się zaczęła,co starca tego niewypowiedzianie rozgniewało.Miał minę starego skšpca,z czym się aż nadto wydał,dajšc panu memu podłš radę,aby mnie pokazywać za pienišdze na jarmarku w sšsiednim mieœcie,odległym o jakie pół godziny konnejjazdy,czyli o dwadzieœcia dwie mile od naszego domu.Domyœliłem się,że coœ ze mnšchcš zrobić,gdy postrzegłem,iż pan mój z przyjacielem swoim przez długi czas po cichu gadali,niekiedy palcem wskazujšc na mnie,a w strachu mym sšdziłem,że dosłyszałem i zrozumiałem niektóre ich słowa. Nazajutrz rano Glumdalclitch,moja malutka pani,opowiedziała mi całš sprawę,o której się od matki chytrze dowiedziała.Biedne dziewczę,przycisnšwszy mnie do piersi,nie mogło się od łez utulić ze wstydu i żalu.Obawiała się,żeby mi się co złego nie stało,żeby mię nie stłukli,nie skaleczyli i nie wyłamali członków grubianie,którzy mnie będš oglšdać ujšwszy w ręce.A jako postrzegła we mnie wrodzonš skromnoœć i wielkš delikatnoœć we wszystkim, co się tyczy honoru,ubolewała,że miałem być wystawiony za pienišdze na bawienie ciekawoœci najpodlejszego pospólstwa.Mówiła,że tatuleńko i matuleńkaprzyrzekli jej,iż Grildrig do niej należeć będzie,ale że poznała dobrze,iż jš oszukujš,jak oszukano w roku przeszłym, kiedy niby jej darowano baranka,a jak tylkosię upasł,sprzedano go jednemu rzeŸnikowi.Co do mnie,daleko się mniej smuciłem niż moja malutka pani.Powzišłem wielkš nadzieję,w której zawsze trwałem,że odzyskam jeszcze wolnoœć,co zaœ do obelgi,że będę pokazywany jak jakiœ dziwotwór,pocieszałem się myœlš,że jestemw kraju tym zupełnie obcy i nikt mi po powrocie do Anglii nie wyrzuci,że splamiłemhonor,gdyż sam król Wielkiej Brytanii,jeœliby się w podobnym znajdował stanie,tegoż by doznał losu. Pan mój podług rady swego przyjaciela wsadził mnie w pudełko i w dzień najbliższego jarmarku poprowadził do miasta z córkš swojš.Pudło zewszšd było zamknięte i tylko w nim kilka dziur przewiercono dla przechodu powietrza,posiadało też małe drzwi,przez które wchodzić i wychodzić mogłem.Dziewczynka pamiętała,aby podesłać pode mnie pierzynę z łóżka swej lalki,jednakowoż straszne wycierpiałem rzucania i t rzęsienia w tej podróży,choć nie trwała więcej nad pół godziny.Koń za każdym stšpnieniem czynił około czterdziestu stóp,a kłusował tak wysoko,że największa burza na morzu większych wstrzšsów nie sprawia.Droga trochę dłuższa była jak z Londynu do St.Albans.Pan mój zatrzymał się w jednej oberży,do której miał zwyczaj wstępować,inaradziwszy się z gospodarzem,i potrzebneprzygotowania poczyniwszy najšł grultruda,czyli wywoływacza,ażeby obwołał po całym mieœcie,że w oberży podznakiem „Zielonego Orła ”będzie pokazywane zwierzę cudzoziemskie,mniejsze niżeli splacknuck (najdrobniejsze zwierzštko w tym kraju,majšce szeœć stóp długoœci),podobne we wszystkim do człowieka,które może wiele słów wymawiać i niezliczone dowcipne sztuki pokazywać. Postawiono mnie na stole w oberży,w największej sali,która miała powierzchni przynajmniej stóp trzysta,a malutka moja pani stała na stołku dla pilnowania mnie i nauczania,co trzeba było czynić.Pan mój,unikajšc zamieszania i tłumu,nie wpuszczał naraz więcej niż trzydzieœci osób do sali.Przechadzałem się tam i sam po stole podług rozkazu dziewczyny. Zadawała mi wielorakie pytania,o których wiedziała,że nie były nad moje siły i umiejętnoœci,a ja odpowiadałem,jak tylko mogłem najgłoœniej.Często obracałem się do widzów i tysišczne im czyniłem ukłony,wygłaszajšc mowy,których mnie nauczono.Wzišłem jeden naparstek pełen wina,który mi Glumdaiclitch podała zamiast kielicha,i wypiłem ich zdrowie. Dobyłem szpady i szermowałem niš jak fechmistrze w Anglii.Dziewczyna podała mi słomkę,którš robiłem jak pikš,nauczywszy się tej sztuki w młodoœci.Tego dnia byłem pokazywany dwanaœcie razy i musiałem zawsze toż samo powtarzać,tak że prawie konałem z trudu,przykroœci i nudnoœci. Ci,co mnie widzieli,tak dziwne wszędy wieœci porozglaszali,że pospólstwo,ażeby mnie oglšdać,chciało drzwi wyłamać.Pan mój,majšc na oku swój własny pożytek,nie chciał pozwolić,żeby mnie kto dotykał oprócz córki swojej,a dla uniknięcia wszelkiego przypadku postawiono ławy naokoło stołu w takiej odległoœci,aby mnie żaden widz nie mógł dosięgnšć. Ale i tak jeden złoœliwy uczniak rzucił włoskim orzechem w głowę mojš tak silnie,że gdyby nie chybił,zapewne by mi zgruchotał czaszkę,bo orzech był taki wielki jak œredni melon.Miałem tylko to ukontentowanie,że studencika obito przykładnie i ze wstydem wyrzucono z sali.Pan mój kazał obwieœcić,że na następnym jarmarku będzie miał honor znowu mnie pokazywać.Tymczasem kazał zrobić dla mnie wygodniejsze pudełko,bo pierwsza podróż i widowisko,którem dawał przez osiem godzin,tak mnie osłabiły,że nie mogłem się na nogach utrzymać i prawie zewszystkim głos straciłem.Po trzech dniach dopiero przyszedłem cokolwiek do siebie,ale we własnym nawet mieszkaniu nie miałem spokojnoœci,bo znaczniejsi panowie,do których sława moja z odległoœci stu mil doszła,przyjeżdżali i przychodzili,aby odwiedzić mnie w domu pana mego.Nieraz było w izbie nie mniej niżtrzydzieœci osób z żonami i dziećmi (ponieważ kraj ten bardzo jest ludny),a od każdej takiej familii brał mój pan zapłatę jakby za pełnš salę.Przez cały ten czas niemiałem prawie odpoczynku (z wyjštkiem œrody,która jest u nich niedzielš),chociaż do miasta mnie nie wożono. Mój pan,widzšc,jak wielkie dla niego mogę przynosić zyski,umyœlił pokazywać mnie w największych miastach królestwa.Opatrzywszy się więc we wszystkie potrzeby na podróż długš,zarzšdziwszy interesami domowymi i pożegnawszy żonę,dnia siedemnastego sierpnia roku 1703,około dwóch miesięcy pomoim przybyciu,wyjechaliœmy do miasta stołecznego. Było ono prawie w samym œrodku państwa,o jakie trzy tysišce mil od mieszkania naszego. Pan mój córkę swojš umieœcił na koniu za sobš.Wiozła mnie ona na swym łonie w pudle przywišzanym do paska.Dziewczynka zwielkš troskliwoœciš wyłożyła œciany najmiększym suknem,jakie tylko dostać mogła,włożyła do pudełka łóżeczko dla lalki i wszystko,co potrzebne.Mieliœmy też ze sobš chłopca,który z pakunkami za namijechał.Pan mój zamierzał pokazywać mnie po wszystkich miastach,miasteczkach,wsiach znaczniejszych,a nawet dworach szlacheckich,które niedaleko były z drogi.Jechaliœmy z wolna,po sto czterdzieœci albo po sto szeœćdziesišt mil na dzień,gdyż Glumdalclitch dla uchronienia mnie od zbyt wielkich trudów uskarżała sięczęsto,że jazdy konnej znieœć nie może.Czasem na mojš proœbę wyjmowała mnie z pudełka dla zażycia wolnego powietrza i widzenia kraju,przy czym zawsze trzymała mnie mocno na postronku.Przejechaliœmy przez pięć czy szeœć rzek daleko szerszych i głębszych niżeli Nil i Ganges,nie było żadnego potoku,który by nie był większy od Tamizy,kędy jest Most Londyński.Przepędziliœmy w podróży dziesięć tygodni i byłem pokazywany w osiemnastu wielkich miastach,nie liczšc wielu miasteczek i prywatnych domostw. Dnia dwudziestego szóstego paŸdziernika przybyliœmy do stolicy,zwanej w ich języku Lorbrulgrud,czyli Duma Œwiata.Pan mój najšł pokoje na głównej ulicy,niedaleko pałacu królewskiego,i rozlepił podług zwyczaju afisze,zawierajšce opisanie osobyi przymiotów moich.Najšł bardzo wielkš salę na trzysta lub czterysta stóp szerokš,gdzie postawił stół, majšcy szeœćdziesišt stóp œrednicy,z poręczš naokoło,o trzy stopy od krawędzi odległš i na tyleż wysokš,ażebym nie spadł. Na tym stole pokazywano mnie po razy dziesięć na dzień z wielkim podziwieniem i ukontentowaniem wszystkiego ludu.Już nieŸle naówczas znałem ich język i rozumiałem,co do mnie mówiono,nadto nauczyłem się abecadła i mogłem,choć z trudem,przetłumaczyć czasami jakieœ zdanie,bo Glumdalclitch dawała mi lekcje i w domu swego ojca,i w wolne godziny w podróży.Nosiła w kieszeni ksišżeczkę,małoco większš niż atlas Sansona,umyœlnie ułożonš dla młodych panienek,która zawierała coœ w rodzaju katechizmu.Na tejksišżeczce uczyła mnie czytać i tłumaczyła słowa. ----------- [3] Neologizm Swifta,który wszedł do języka angielskiego na oznaczenie dziwacznego zwierzštka lub osoby (przyp.red.). ROZDZIAŁ TRZECI Gulliwer wezwany jest do dworu.Królowa kupuje go i prezentuje Królowi.Wchodzi w dysputę z mędrcami Jego Królewskiej Moœci.Gotujš mu pokoje.Zostaje faworytem Królowej.Broni honoru swego kraju.Kłóci sięz karłem Królowej. Pracę i trudy,które codziennie podejmować musiałem,wielkš w zdrowiu moim uczyniły odmianę,im więcej bowiem pan mój zarabiał,tym bardziej stawał się nienasycony.Straciłem zupełnie apetyt i została ze mnie tylko skóra i koœci.Postrzegł to mój pan,a rozumiejšc,żewkrótce umrę,usiłował co tylko można,z pokazywania mnie wycišgnšć.Gdy tak rozmyœlał, przyszedł slardral ,czyli szambelan królewski,z rozkazem do mego pana,aby niezwłocznie szedł ze mnš do dworu dla zabawienia Królowej i wszystkichjej dam.Niektóre z tych dam już mnie widziały i dziwnych rzeczy naopowiadały o moim wzroœcie drobniuchnym,trzymaniu się przyjemnym i dowcipie arcydelikatnym.Królowa Jejmoœć z całym dworem swoim niewypowiedzianie sztukami mymi została ukontentowana.Uklęknšwszy prosiłem,żebym miał honor ucałować nogi królewskie,ale ta łaskawa pani podała mi do pocałowania swój mały palec (po usadowieniu mnie na stole),który ja wzišwszy w obydwie ręce z największym uszanowaniem jego koniuszek do ust moich przytuliłem.Pytała mnie o mojš ojczyznę i podróże,na co,ile możnoœci,krótko i jasno odpowiedziałem.Pytała mnie znowu,czybym sobie nie życzył zostać na zawsze u dworu;pokłoniłem się aż do blatu stołu,na którym stałem,i pokornie rzekłem,że jestem niewolnikiem mego pana,ale jeœliby to ode mnie tylko zależało, miałbym za największe szczęœcie poœwięcić życie moje na usługi Jej Królewskiej Moœci. Spytała potem pana mego,czyby mnie nie zechciał sprzedać za dobrš zapłatę.Ten,sšdzšc,że nie pocišgnę i miesišca,kontent był z tej okolicznoœci i zażšdał za mnie tysišc sztuk złota, które mu natychmiast wyliczono.Każda sztuka była wielkoœci oœmiuset luidorów.W proporcji jednak do wielkoœci wszystkiego iwielkiej ceny złota w tym kraju,owa ogromna suma odpowiadała zaledwie tysišcowi gwinei w Anglii.Wtenczas powiedziałem Królowej,że ponieważ zostałem pokornym Jej Królewskiej Moœci niewolnikiem,proszę o tę łaskę,żeby Glumdalclitch,która zawsze miała o mnie tak wiele starania i pieczołowitoœci,miała także honor zostawania w służbie Królowejinadal była mojš piastunkš.Pozwoliła na to Królowa i z łatwoœciš uzyskała zgodę gospodarza,który kontent był,że córka jegozostanie na dworze. Biedna dziewczyna nie mogła ukryć swojej radoœci.Odchodzšc pan mój powiedział,że mnie w dobrym zostawia miejscu,na co mu tylko zimnym ukłonem odpowiedziałem. Królowa,spostrzegłszy oziębłoœć w pożegnaniu moim z pierwszym panem,spytała o przyczynę.Oœmieliłem się powiedzieć Królowej,że mogłem mu być tylko za to wdzięczny, iż znalazłszy mnie przypadkiem na polu,nie rozdeptał jak jakieliche stworzenie,że to dobrodziejstwo sowicie sobie wynagrodził pokazujšc mnie za pienišdze i sprzedajšc za sumę,którš muwyliczono,że twarde życie,jakie prowadziłem,zabiłoby stworzenie dziesięćkroć ode mnie silniejsze,że zdrowiemoje znacznie zostało nadwerężone przez niewolę i obowišzek bawienia co godzina najpospolitszego ludu,że jedynie z obawy,abym wkrótce nie umarł,za tak umiarkowanš cenę mnie sprzedał. „Lecz teraz -mówiłem -zostajšc pod protekcjš Królowej,tak wielkiej i tak dobrej,ozdoby natury,podziwienia œwiata,rozkoszy jej poddanych,feniksa między stworzeniami,spodziewam się,że bojaŸń dotychczasowego pana mego o moje życie będzie próżna,ponieważ już czuję się zdrowszy i nowe siły we mnie wstšpiły przez wpływ jej przeœwietnej przytomnoœci ”. Taka była moja rozmowa,w której często zacinałem się i wiele omyłek w języku czyniłem.Ostatnia jej częœć odpowiadała sposobowi mówienia tego ludu,którego nauczyłem się od Glumdalclitch,kiedy prowadziła mnie do dworu.Królowa,przebaczajšc przez dobroć swojš omyłkom języka,zadziwiła się widzšc taki dowcip i rozum w stworzeniu tak małym. Wzięła mnie na ręce swoje i zaniosła do Króla,który naówczas znajdował się w swoim gabinecie.Król Jegomoœć,pan bardzo poważny i twarzy posępnej,nie dojrzawszy na pierwszy rzut oka mojej postaci,spytał ozięble Królowej,od jak dawna tyle we mnieznajduje upodobania.(Wzišł mnie bowiem za robaczka,kiedym leżał wycišgnięty jak długi na prawej dłoni Jej Królewskiej Moœci).Ale Królowa,majšc wielki dowcip,postawiła mnie łagodnie na królewskim stoliku do pisania i rozkazała,abym powiedział Królowi,kim jestem.Opowiedziałem w krótkich słowach,a Glumdalclitch,która została przed drzwiami gabinetu,nie mogšc dłużej znieœć mojej nieobecnoœci weszła i powiedziała Królowi,co się zdarzyło ze mnšw domu jej ojca od czasu znalezienia mnie na polu. Król tak mšdry jak nikt inny w królestwie,wychowany na filozofii,a zwłaszcza na matematyce,przypatrzywszy się,jak chodzę wyprostowany,nim jeszcze zaczšłem mówić,sšdził, że jestem sztucznš machinš,jak kołowrot albo zegarek jaki osobliwszy,przez doskonałego rzemieœlnika wynaleziony i zrobiony (mechanika bowiem do wielkiego stopnia doskonałoœci doszła w tym kraju).Lecz gdyusłyszał mój głos i widział w mowie mojejrozum,nie mógł w sobie ukryć podziwienia.Opowiadanie moje,jakim sposobem dostałem się do kraju,zdawało mu się zmyœlone przez pana mego i Glumdalclitch,aby mnie za wyższš cenę sprzedać.Zadawał mi różne pytania,na które mu do rzeczy odpowiadałem,wyj šwszy cudzoziemskš wymowę,niektóre błędy i wyrażenia chłopskie,których się w domu gospodarza mego nauczyłem,a które nie pasowały wcale do języka dworskiego. Posłał po trzech sławnych mędrców,mieszkajšcych naówczas przy dworze i odprawujšcych tygodniowš służbępodług panujšcego w tym państwie zwyczaju.Ci ichmoœcie,przypatrzywszy się dokładnie mojej osobie,różnie względem mnie rozumowali.Wszyscy się zgodzili,że niemogłem zostać stworzony podług zwyczajnych ustaw natury,ponieważ ogołocony byłem z władzy przyrodzonej zachowania się przy życiu bšdŸ przez szybkoœć,bšdŸ przez łatwoœć drapania się na drzewo,bšdŸ przez sposobnoœć kopania jam w ziemi.Przypatrujšc się zaœ przez czas długi zębom moim,wnosili,że jestem zwierzęciem mięsożernym.Ale ponieważ wszystkie zwierzęta silniejsze sš ode mnie,a myszy polne i tym podobne stworzenia zbyt zręczne,by stały się mym łupem,nie mogli dojœć,z czego żyję,chyba że jem œlimaki i różne owady;że zaœ to ostatnie być nie może,podjęli się wszyscy trz ej nader uczonymi wywodami tego dokazać. Jeden spomiędzy tych filozofów wyrwał sięze zdaniem,iż byłem zarodkiem lub nie donoszonym płodem,ale to mniemanie odrzucili dwaj drudzy,którzy uważali,że częœci ciała mego sš doskonałe i dojrzałe iże wiele lat żyłem,co poznać z mojej brody,na której przez szkło powiększajšcebyło widać włosy.Nie chciano przyznać,żem był karłem,ponieważ małoœćmoja była bez porównania.Karzeł bowiem,faworyt Królowej,najmniejszy,jakiego tylko widzianoiach i zdaje się d48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷ż=P„c>Ôqc?EÔc@,‡ A -Łc€BC<*w tym królestwie,miał prawie trzydzieœci stóp wysokoœci.Po długich sprzeczkach zgodzono się na koniec,żem był relplum scalcatch,co tłumaczšc dosłownie znaczy:igraszka natury.Ta decyzja odpowiada najzupełniej teraŸniejszej filozofii europejskiej,której profesorowie,gardzšc występowaniem ukrytych przyczyn,pod których zasłonš naœladowcy Arystotelesa usiłowali ukryć swojš niewiedzę,wynaleŸli to cudowne rozwišzanie wszystkich trudnoœci,ku wielkiemu postępowi w umiejętnoœci ludzkiej! Po tej ostatniej decyzji błagałem,by mi kilka słów powiedzieć dozwolono.Obracajšc mowę mojš do Króla Jegomoœci,upewniłem,żem przybył z kraju,w którym znajduje się wiele milionówludzi płci obojga gatunku mego,w którym zwierzęta,drzewa i domy sš na miarę mojego wzrostu,w którym przeto mogę bronić się i znajdować pożywienie jak każdypoddany Jego Królewskiej Moœci.Na tę odpowiedŸ,uœmiechajšc się z przekšsem,rzekli filozofowie,że się dobrze lekcji u mego gospodarza nauczyłem.Król,który miał rozum nierówniebardziej oœwiecony,odprawił mędrców i posłał szukać kmiecia,który szczęœciem niewyjechał jeszcze z miasta.Wypytawszy się go zaraz na osobnoœci,a potem porównawszy jego odpowiedŸ z tym,co słyszał ode mnie i od jego córki,zaczšł wierzyć,iż to,co mu powiadałem,mogło byćprawdš.Prosił Królowej,aby zaleciła mieć omnie wielkie staranie,i był zdania,żeby zostawić mnie pod dozorem Glumdalclitch,widzšc,jak jesteœmy do siebie przywišzani. Urzšdzono dla niej wygodne w pałacu mieszkanie,przyjęto guwernantkę,pokojówkę i dwie służšce do jej usług,ja zaœ wyłšcznie jej staraniom zostałem powierzony. Królowa dała rozkaz nadwornemu stolarzowi,ażeby podług wzoru,przeze mniei Glumdalclitch przedłożonego,zrobił pudło majšce mi służyć za sypialnię.Z największš biegłoœciš wykonał dane sobie zlecenie,sporzšdziwszy mi w przecišgu trzech niedziel drewniany pokój,szesnaœcie stóp kwadratowych powierzchni,a dwanaœcie stóp wysokoœci majšcy,z oknami,drzwiami i dwoma przybocznymi gabinecikami,wielkoœci zwyczajnej sypialni w Londynie.Powała była tak kunsztownie zrobiona,że można jš było odemknšć.Tym sposobem mogła Glumdalclitch co dzień wyjšć moje łóżko,a usławszy je,nazad włożyć i powałę znowu nade mnš zamknšć.Œciany,podłoga i sufit były jak najwykwintniej i najwygodniej przez tapicera Królowej obite,ażebym przez niezręcznoœć nosicieli lub trzęsienie powozunie został uszkodzony.Stolarz jeden,bardzo biegły w sporzšdzaniu najdrobniejszych bawidełek, zrobił dla mnie dwa krzesła z materiału do koœci słoniowej podobnego,jako też dwa stoły i szafę dla rzeczy.Prosiłem też o zamek do drzwi,ażeby i szczury,i myszy nie mogły wejœć do œrodka.Po wielu próbach zrobił miœlusarz zamek tak mały,jakiego w tym kraju dotychczas jeszcze nie oglšdano,ja zaœ widziałem większy tylko u bramy jednego pałacu londyńskiego. Klucz postanowiłem nosić przy sobie z obawy,że Glumdaiclitch może go zgubić.Królowa kazała mi sprawić odzież z najdelikatniejszego jedwabiu,niewiele grubszego od angielskiego koca.Z poczštku odzież ta była mi nieznoœna i dużo póŸniej zledwoœciš mogłem się do niej przyzwyczaić.Krój sukien był podług najnowszej mody krajowej,mieszaniny chińskiej z perskš,w ogóle był to jednak ubiór przystojny i poważny. Królowa tak sobie upodobała moje towarzystwo,ze beze mnie nawet obiadowaćnie mogła.Stół i krzesło dla mnie umieszczono na stole,przy którym Jej Królewska Moœć siedziała. Glumdalclitch stała też na stołku około stołu i dawała bacznoœć na mnie.Miałem kompletny serwis srebrny,zawierajšcy wszystkie naczynia i narzędzia do jedzenia,które w porównaniu znarzędziami przez Królowš używanymi wydawały się jak cacka dla dzieci.Cały ten serwis nosiła Glumdalclitch w kieszeni,w srebrnym pudełku,i wyjmowała na moje żšdanie,a zawsze go sama czyœciła.Z Królowš obiadowały razem tylko księżniczki,jej córki:jedna majšca lat bliskoszesnaœcie,druga -trzynaœcie i jeden miesišc.Królowa sama kładła mi zawsze kawałek mięsa na mój talerz,z którego odcinałem sobie skrawek.Królowš i księżniczki niezmiernie bawiło,kiedy oglšdały takš miniaturę jedzenia.Każdy kęs Królowej (a miała najdelikatniejszy żołšdek)był tak ogromny,że dwunastu angielskich dzierżawców nie dałoby mu rady,co z poczštku wielkš odrazę we mnie wzbudzało.Całe skrzydło skowronka,koœć imięso,zjadała,chociaż ptak był dziewięć razy większy od naszego tuczonego indyka.Wkładała do ust kawałek chleba tak duży jak dwa bochenki dwunastopensowe i wychylała jednym łykiem złoty puchar wielkoœci sporej beczułki.Nóż jej był dwa razy większy od wyprostowanej kosy,widelce i inne narzędzia były też proporcjonalnej wielkoœci.Piastunka moja zaniosła mnie raz do pokoju,gdzie obiadowali dworzanie,i wyznać muszę,że widok mnóstwa noży i widelców w ruchu wielkš trwogš mnie przejšł. W każdš œrodę,która u nich niedzielę stanowi,Król,Królowa i cała familia królewska obiadowali w pokojach Króla,który,upodobawszy mnie sobie,rozkazał,ażeby stół mój i krzesło stawiano obok niego na stole,koło solniczki.Lubił rozmawiać ze mnš,dowiadywać się o obyczajach,religii,prawach,rzšdzie i naukach w Europie,a ja,ile możnoœci,starałem się odpowiadać jak najlepiej.Rozum jego był tak jasny,rozsšdektak przenikajšcy,że na wszystko,co ode mnie usłyszał,arcyrozumne dawał uwagi.Lecz muszę wyznać,że gdym razu jednego zanadto szczegółowo mówił o mojej kochanej ojczyŸnie,o naszym handlu,naszych wojnach lšdowych i morskich,sporach religijnych i politycznych partiach.Król,przesšdami swej edukacji przejęty,wzišł mnie w jednš rękę,a drugš łagodnie uderzywszy spytał, œmiejšc się,czy jestem wig,czy torys?Obrócił się potem do pierwszego ministra,który stał zanim,trzymajšc w ręku białš laskę,prawie tak wielkš jak główny maszt angielskiego wojennego okrętu „Royal Sovereign ”,i rzekł: -Jakże wielkoœć ludzka jest marna,kiedy takliche robaczki mogš jš naœladować;i oni majš zapewne swoje rangi i tytuły,swoje gniazda i jamki królicze,które pałacami i miastami nazywajš;majš jak i my ekwipaże,liberie,dostojeństwa i urzędy,którymi się szczycš.I u nich,równie jak u nas,kochajš,walczš,kłócš się,oszukujš i zdradzajš. Tak filozofował nad tym,co mu o Anglii opowiadałem.Bladłem i czerwieniłem się z oburzenia,widzšc mojš kochanš ojczyznę,mistrzynię nauk,paniš morza,plagęFrancji,wzór Europy,siedlisko cnoty,pobożnoœci,honoru i prawdy,przedmiot dumy i zazdroœci œwiata,tak wzgardliwie potraktowanš i najdotkliwiej obrażanš. Zemœcić się,gdybym nawet chciał,nie mogłem i po namyœle zaczšłem wštpić,czym został obrażony.Przepędziwszy bowiem niejaki czas między tymi ludŸmi,tak się do nich przyzwyczaiłem,że na koniec wszystkie przedmioty,które widziałem,wydawały mi się proporcjonalne i żadnego nieprzyjemnego wrażenia nie sprawiały z powodu swej wielkoœci.I zdaje mi się, że gdybym wtedy ujrzał towarzystwo lordów idam angielskich w ich wykwintnych strojach, rozmawiajšcych ze sobš,komplementujšcych się i pysznišcych jak doskonali dworacy, œmiałbym się z nich,tak jak Król i jego œwita œmiali się ze mnie.Często nawet,gdy mnie Królowa wzięłana rękę i przed zwierciadłem trzymała,z siebie samego œmiać się musiałem, bo nie było nic œmieszniejszego nad porównywanienaszych postaci,tak że mi się zdało,iż ciałomoje istotnie się skurczyło. Nikt mnie jednak tak nie gniewał i nie martwił jak karzeł Królowej,który,będšc najmniejszego wzrostu w tym kraju (przypuszczam,że miał jakieœ trzydzieœci stóp),skoro zobaczył jeszcze mniejszego od siebie,stał się niezmiernie zuchwały.Obchodził się ze mnš z największš pogardš i zawsze,kiedy mnie widział na stole,jak rozmawiałem z panamiidamami dworu,szydził z mojej drobnej figury.Mœciłem się na nim nazywajšc go bratem,wyzywajšc do pasowania się ze mnšlub dajšc mu uszczypliwe odpowiedzi,jak t osłużalcy dworu czynić zwykli.Jednego dnia tak go na siebie rozgniewałem,że wdrapawszy się na poręcze krzesła Królowej porwał mnie wpół,kiedym się niczego nie spodziewał,wrzucił w miskę œmietany i uciekł.Utonšłbym niezawodnie,gdybym nie był doskonałym pływakiem,bo aż po uszy się zanurzyłem. Glumdalclitch była na drugim końcu sali,a Królowa tak ze strachu przytomnoœć straciła, że nie mogła mnie ratować.Na krzyki moje piastunka przybiegła i wycišgnęła mnie z miski, gdzie z kwartę œmietany połknšłem. Zaniesiono mnie do łóżka,lecz żadnej mi ta kšpiel nie sprawiła szkody,tylko ubiór mój kompletnie został zepsuty.Karła za to dobrze oćwiczono i musiał wszystkš œmietanę wypić, do której mnie wrzucił.Stracił też łaskę Królowej,która go podarowała jednej damie dworskiej,co mnie mocno ucieszyło,bo pierwej czy póŸniej złoœliwy stwór zemœciłby się na mnie strasznie. Już i przedtem przysłużył mi się dobrš sztuczkš,z której Królowa serdecznie się uœmiała, choć za to jeszcze surowsza spotkałaby go kara,gdybym za nim nie był prosił.Królowa miała na swym talerzu wielkš koœć,z której szpik wyjšwszy,znowujš na półmisek położyła,otworem do góry.Karzeł zobaczywszy to skorzystał z nieobecnoœci mojej piastunki,wskoczył na stołek,porwał mnie,nogi mocno mi przycisnšł i wepchnšł mnie aż po pas w otwór tej koœci. Siedziałem w niej przez niejaki czas,bo niktnie wiedział,gdziem się podział,a krzyczeć wstydziłem się,nie chcšc œcišgać uwagi na to œmieszne widowisko.Szkody żadnej nie doznałem,rzadko bowiem ciepłe potrawy nastół królewski się podaje,więc nie mogłem się sparzyć,tylko pończochy moje i spodnie żałoœnie wyglšdały.Karłowi tym razem,na mojš proœbę,przebaczono i tylko go plagamiukarano. Nieraz Królowa naœmiewała się z mojej wielkiej bojaŸliwoœci i pytała,czy wszyscy w mojej ojczyŸnie sš tacy lękliwi.Powodem tego były nieznoœne przykroœci,które od much cierpieć musiałem.Brzydkie te owady,duże jak skowronki,cišgłym swoim brzęczeniem ani na chwilę spokoju mi nie dawały.Kiedym jadł,rzucały się z zaciętoœciš na mój pokarm i zostawiały tamswoje jajka i inne nieczystoœci,dla mnie tylko widzialne,bo krajowcy tak drobnych rzeczy dojrzeć nie mogli.Czasem siadały mina nos lub czoło i dręczyły mnie tym nielitoœciwie,gdyż czuć je było okropnie.Mogłem też wyraŸnie widzieć klejowatš materię,za pomocš której,jak naturaliœci utrzymujš,zwierzęta te mogš głowš na dół po powale chodzić. Z wielkim tylko trudem mogłem je od siebieodstraszyć,a karzeł łapał często mnóstwotych much i wypuszczał je wszystkie hurmem pod mój nos,chcšc mnie tym trwożyć,a Królowš bawić.Musiałem walczyćz tymi nienawistnymi zwierzętami przy pomocy noża,którym je latajšce w powietrzu przecinałem;wszyscy się dziwili nad wielkš zręcznoœciš,którš przy tym okazywałem. Razu jednego piastunka postawiła mieszkanie moje przy otwartym oknie dla nabrania œwieżego powietrza (nigdy bowiemnie pozwalałem,ażeby je jak klatkę zawieszano na gwoŸdziu).Otworzyłem okno mojego pokoju i chciałem zjeœć kawałek ciasta na œniadanie,gdy ze dwadzieœcia os wleciało do mojego mieszkania,brzęczšc głoœniej niż tuzin muzykantów na kobzach.Jedne rzuciły się na ciasto,unoszšcje kawałkami,inne koło twarzy i głowy mojej chciwie się uwijały,ogłuszajšc mnie hałasem i napędzajšc mi wielkiego strachu swymi ogromnymi żšdłami.Wyjšłem kordelas i œmiało zaatakowałem je w powietrzu.Cztery z nich zabiłem,a gdy drugie uciekły,okno moje zamknšłem.Owadybyły wielkie jak kuropatwy;z zabitych wycišgnšłem żšdła,które miały długoœć półtora cala i ostre były jak igły.Schowałem je troskliwie i z innymi osobliwoœciami pokazywałem potem w Europie.Trzy z nich podarowałem do kolegium Gresham,czwarte dla siebie zatrzymałem. ROZDZIAŁ CZWARTY Opis kraju.Plan poprawienia nowszych map.Pałac Króla i stolica.Sposób podróżowania Gulliwera.Główny koœciół. Chcę dać czytelnikowi krótki opis Brodbingnagu,o ile go mogłem poznać towarzyszšc zawsze Królowej w jej podróżach.Nie oddalała się ona jednak dalejze swej stolicy Lorbrulgrudu jak na dwa tysišce mil,oczekujšc potem w stolicy powrotu Króla,zwiedzajšcego granice swegopaństwa.Rozległoœć tego kraju wynosi szeœć tysięcy mil długoœci i trzy do pięciu szerokoœci.Stšd wniosłem,że geografowie nasi zupełnie błędnie utrzymujš,że między Kaliforniš i Japoniš samo tylko jest morze.Ja zawsze byłem zdania,że musi byćmiędzy nimi jakiœ wielki lšd dla trzymania równowagi przeciw Wielkiej Tartarii.Geografowie więc powinni karty poprawić,dołšczajšc ten obszerny kraj do północno-zachodniej Ameryki,i gotów jestem być im w tym,ile możnoœci,pomocny.Królestwo to jest półwyspom,otoczonym odpółnocnego wschodu łańcuchem gór na trzydzieœci mil wysokim,które z powodu wulkanów na ich szczycie zupełnie sš niedostępne. Najwięksi nawet uczeni nie wiedzš,jaki rodzaj ludzi za górami mieszka ani też czy teren ten jest zamieszkany.Z pozostałych trzech stron kraj olbrzymów otoczony jest morzem.W całym królestwie nie ma żadnegoportu,a ujœcia rzek tak sš najeżone skałami i morze tak burzliwe, że żaden mieszkaniec nie odważa się wypłynšć choćby najlżejszym statkiem,przez co Brobdingnag z wszelkiej komunikacji z resztš œwiata jest wyłšczony.Szerokie rzeki pełne sš okrętów i majš wielkš obfitoœć ryb najwyborniejszych.Rzadko kiedy mieszkańcy łowiš ryby w morzu,bo te nie sš większe od europejskich,przeto niewarte zachodu.Pokazuje się stšd,że natura ten kraj obdarzyła wyłšcznie zwierzętami i roœlinami tak ogromnej wielkoœci.Przyczynę zaœ tego bardzo osobliwego zjawiska pozostawiam filozofomdo wynalezienia. Około brzegów mieszkańcy łowiš czasami rzucane przez morze na skały wieloryby,które sš ulubionš żywnoœciš pospolitego ludu.Raz widziałem tak wielkiego,że go człowiek ledwo udŸwignšć zdołał.Niekiedy i do stolicy dla osobliwoœci je przywożš,a nawet na stole królewskim jednego widziałem,podanego jako rarytas,zdawało mi się jednak,że Król nie bardzo lubił tę potrawę.Może wielkoœć zwierza odrazę w nim zbudziła,lubo nieco większego widziałem w Grenlandii. Kraj jest bardzo zaludniony,ma bowiem pięćdziesišt jeden głównych miast,sto mniejszych,murami opasanych,i wielkš iloœćwsi.Opis miasta Lorbrulgrudu będzie może dostateczny dla zaspokojenia ciekawoœci czytelnika.Miasto to leży nad rzekš,która dzieli je na dwie równe częœci.Ma osiemdziesišt tysięcy domów.Długoœć jego wynosi trzy glonglungi (około pięćdziesięciuczterech mil angielskich),a dwa i pół glonglunga szerokoœci,podług wymiaru przeze mnie uczynionego na karcie z rozkazu Króla sporzšdzonej.Karta ta miała sto stóp długoœci;rozłożono jš dla mnie na ziemi,chodziłem na niej gołymi nogami,liczyłem stopy i tym sposobem dosyć œcisłego doszedłem rezultatu. Pałac królewski nie jest regularnš budowlš,ale raczej zbiorem wielu gmachów o obwodzie siedmiomilowym.Główne sale sš na dwieœcie czterdzieœci stóp wysokie,przy proporcjonalnej szerokoœci i długoœci. Ja i moja piastunka mieliœmy zawsze do dyspozycji powóz,do którego jej guwernantka zabierała nas dla zwiedzenia miasta i obejrzenia pałaców,placów i wielkich sklepów.Trzymała mnie zwyczajnieprzy sobie w moim pudle,lecz na proœbę mojš często mnie wyjmowała,abym mógł wszystko lepiej oglšdać.Powóz nasz był takwielki jak jeden czworobok Westminster Hallu,ale nie tak wysoki,być może jednak,żesię omyliłem.Jednego dnia zatrzymywaliœmysię przed niektórymi sklepami;żebracy,korzystajšc z tej sposobnoœci,cisnęli się hurmem do drzwiczek powozu,przedstawiajšc widok,jakiego j eszcze nigdy europejskie oko nie miało. Kobieta jedna miała raka na piersi okropniezapuchłej i tak ogromnych dziur pełnej,że w niektórych cały mógłbym się wygodnie pomieœcić.Jeden miał wielkš naroœl na karku,jak pięć bel wełny,drugi chodził na drewnianych nogach na dwadzieœcia stóp wysokich. Najobrzydliwszy ze wszystkiego był widok niezliczonych wszy uwijajšcych się na odzieży tych nieszczęœliwych.Członki tego robactwa mogłem gołym okiem doskonalej rozpoznać niżeli członki wszy europejskich za pomocš lupy i wyraŸnie widziałem,że pysk majš podobny do ryja œwini.Były to pierwsze wszy,które tu widziałem,i miałem wielkš chęć anatomicznieje rozbierać,ale nieszczęœciem zostawiłem był instrumenty na statku,widok zaœ tych zwierzšt był tak i zdaje się d48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żCPścD EŁvc€FÂcGŰ-cHă<‡odrażajšcy,że mi się aż mdło robiło. Oprócz wielkiego pudła,które było moim zwyczajnym mieszkaniem,kazała Królowa zrobić dla mnie mniejsze,majšce dwanaœcie stóp kwadratowych powierzchni i dziesięć wysokoœci,które w podróży było daleko wygodniejsze i na kolanach mojej piastunki lepiej się mogło pomieœcić,nadto mniej zawadzało w powozie.Zrobił go ten sam rzemieœlnik,co się sporzšdzeniem pierwszego tak chwalebnie odznaczył.Miałoformę czworoboku,trzy jego œciany miały po jednym oknie dla bezpieczeństwa opatrzonym kratami,a w czwartej,bez okien,były dwa skoble do przecišgnięcia rzemieni,którymi służšcy,co mnie nosił,pudło do swego ciała przywišzywał,kiedy miałem fantazję odbyćkonnš przejażdżkę.Tym sposobem towarzyszyłem Królowi i Królowej,oglšdałem ogrody i składałem wizyty,kiedy Glumdalclitch nie była przy zupełnym zdrowiu.Dworzanie bardzo mnie szanowali i kochali,co niechybnie przychylnoœci Króla,nie zaœ moim zasługom zawdzięczałem.I w podróżach wolałem byćtak wożony,kiedy mi bowiem trzęsienie wozu zaczynało dokuczać,wyjmował mnie służšcy,brał na konia i stawiał przed sobšna poduszce,gdzie wyborny miewałem widok z trzech stron na całš okolicę. Miałem w tym pudełku łóżko i wiszšcy u powały hamak,dwa krzesła i stół do podłogi zgrabnie przyœrubowany dla uniknięcia wstrzšsów przy podskakiwaniu konia lub powozu,a że do podróży morskiej byłem przyzwyczajony,te wstrzšsy żadnego szkodliwego wpływu na moje zdrowie nie wywierały. Jeżeli chciałem miasto oglšdać,noszono mnie zawsze w tym pudełku.Glumdalclitch trzymała je na kolanach siedzšc sama w otwartej lektyce,noszonej przez czterech ludzi,a za niš postępowało dwu służšcych w liberii Królowej.Lud,który słyszał o mnie,cisnšł się do nas,pragnšc mnie widzieć.Glumdalclitch była zawsze tak grzeczna,że zatrzymywała lektykę,wyjmowała mnie i stawiała na swejręce,abym lepiej mógł być widziany. Mocno byłem ciekawy zobaczyć główny koœciół,a osobliwie jego wieżę,uchodzšcš za najwyższš w całym kraju.Zaniosła mnie tam moja piastunka,lecz muszę wyznać,że zupełnie zawiedziony zostałem w moich oczekiwaniach,bo wysokoœć jej nawet trzech tysięcy stóp nie dochodziła,a jeżeli weŸmiemy pod uwagę różnicę zachodzšcš między wielkoœciš tych ludzi a naszš,wysokoœć tej wieży nie tylko na zadziwienie nie zasługuje,ale nawet nie odpowiada wysokoœci wieży katedry w Salisbury.Nie chcšc wszelako uwłaczać narodowi,któremu do końca życia największš wdzięcznoœć zachowam,muszę dodać,że czego tej wieży na wysokoœci brakuje,to wynagradza pięknoœć i gruntownoœć budowy.Mury z ciosanych kamieni, wielkoœci czterdziestu stóp kwadratowych,majš sto stóp gruboœci i sš ozdobione ogromnymi marmurowymi posšgami bogów i cesarzy,ustawionymi w kilku niszach.Zmierzyłem mały palec jednego z tych posšgów,który się odłamał ileżał między gruzami,i znalazłem,że był nacztery stopy i jeden cal długi.Glumdalclitch owinęła go w chustkę,wzięła ze sobš do domu i schowała między inne bawidełka,w których,jak każde dziecię,miała wielkie upodobanie. Kuchnia królewska jest pysznie sklepionš budowlš,majšcš szeœćset stóp wysokoœci.Największy piec jest w obwodzieo dziesięć stóp mniejszy niżeli kopuła Œwiętego Pawła w Londynie,którš dla porównania za powrotem moim zmierzyłem.Gdybym chciał opisać ruszt kuchenny,ogromne garnki i kotły,sztuki mięsa na rożnach,nie dano by mi wiary lub posšdzono o przesadę,podróżujšcym właœciwš.Dla uniknięcia tego zarzutu zanadto może ostrożnoœć posunšłem i w drugš ostatecznoœć wpadłem,i w razie gdyby to moje dzieło na język brobdingnański zostało przetłumaczone,Król i naród,obawiam się,mogliby się słusznie uskarżać,że przez fałszywe wszystkiego zmniejszenie wielkš krzywdę im wyrzšdziłem. Król nie trzyma więcej jak szeœćset koni w swojej stajni;majš one od pięćdziesięciu czterech do szeœćdziesięciu stóp wysokoœci.Jeżeli na jakšœ uroczystoœć wyjeżdża,natenczas towarzyszy mu gwardia złożona z pięciusetkawalerzystów,i z poczštku myœlałem,że nie ma nic wystawniejszego;lecz widok jednej częœci armii w szyku bojowym ustawionej daleko większe zrobił na mnie wrażenie,o czym opowiem przy innej sposobnoœci. ROZDZIAŁ PIĽTY Niektóre przygody Gulliwera.Stracenie złoczyńcy.Gulliwer pokazuje swojš zręcznoœć w żeglarstwie. Przyjemne miałbym w tym kraju życie,gdyby małoœć moja nie wystawiała mnie cišgle na przykre i œmieszne przygody,z których kilka czytelnikowi opowiem.Często brała mnie Glumdalclitch zesobš do ogrodu dworskiego,wyjmowała z pudła,trzymała na ręce lub stawiała na ziemi,ażebym się przechadzał.Jednego dnia karzeł Królowej (jeszcze przed utratš jej łaski)znajdował się razem z nami w ogrodzie i gdy mnie piastunka na ziemię puœciła,zszedłem się z nim przypadkiem pod karłowatš jabłoniš.Chcšc pokazać mój dowcip,nie mogłem się wstrzymać,abym munie przycišł,porównujšc go z tym drzewem(które i w języku brobdingnańskim odpowiednie ma nazwisko).Złoœliwiec postanowił się zemœcić za mojš przymówkęi zobaczywszy mnie pod tym drzewem zatrzšsł gałęziš tak mocno,że z tuzin jabłek,jak beczki bristolskie dużych,na mnie spadło.Jedno,jakem się schylił,trafiłomnie w grzbiet i obaliło na ziemię.Nie odniósłszy stšd wielkiej szkody i będšc samtego przyczynš,prosiłem o darowanie karłowi winy. Innego razu piastunka moja posadziła mnie na trawniku,a sama przechadzała się ze swojš guwernantkš w niejakiej odległoœci.Wtem rozszalała się gwałtowna burza z takim gradobiciem,że w jednej chwili na ziemię powalony strasznie przez grad zostałem zbity,jakby przez piłki tenisowe.Z największym trudem czołgajšc się na czworakach,ledwo zdołałem schronić się pod macierzankš,tak jednak okropnie byłem stłuczony,żem przez dziesięć dni nie mógł wychodzić.Zadziwiajšce to wcale być nie powinno,bo wszystkie rzeczy w tym kraju majš wielkoœć gigantycznš w stosunku do nas,tak też i grad,który dla przekonania sięzmierzyłem i odważyłem,był tysišc i osiemset razy większy niż u nas w Europie.Piastunka moja zaniosła mnie razu jednego do ogrodu,ale dla zaoszczędzenia sobie trudu nie wzięła ze sobš pudła i posadziła mnie w bezpiecznym i spokojnym miejscu,bom często jš to prosił,abym się mógł bez przeszkody oddać moim myœlom,sama zaœ oddaliła się z guwernantkš i towarzyszkami.Podczas jej nieobecnoœci mały wyżeł,należšcy do jednego z ogrodników,wpadł do ogrodu,zaczšł się kręcić w tej stronie,w której siedziałem,a prowadzony swoim węchem przybiegł prosto do mnie,wzišł w pysk,zaniósł do swego pana i położył przy nim najostrożniej na ziemi.Pies był tak wyuczony,że mi żadnej boleœci ni szkody w ubiorze nie sprawił,ale ogrodnik,który dobrze mnie znał i niezmiernie lubił,mocno był moim widokiem przestraszony.Podniósł mnie więc łagodnie i pytał z największš troskliwoœciš,jak się czuję,ale ja ze strachu i przez nadzwyczajnš prędkoœć,z jakš mnie pies niósł,nie mogłem ani słowa wymówić.W parę minut przyszedłem do siebie i ogrodnik zaniósł mnie natychmiast do mojej piastunki,która nie zastawszy mnie na zwykłym miejscu była wielkš trwogš przejęta. Gniewała się mocno na ogrodnika za niedopilnowanie psa,a bojšc się bardzo gniewu Królowej,zupełnie o tym zdarzeniu zamilczała,ja zaœ także przed nikim o tym wspomnieć nie chciałem w przekonaniu,że to mi wielkiego honoru przysporzyć nie może. Z powodu tego przypadku postanowiła Glumdalclitch nie puszczać mnie więcej od siebie poza domem.Już dawno takiego postanowienia się lękałem,ukryłem więc przed niš wiele przygód,które mi się zdarzały.Razu jednego kot kršżšcy po ogrodzie rzucił się na mnie i pewno by mnieporwał i uniósł,gdybym się nie obronił szpadš i nie ukrył w gęstym szpalerze.Innego razu wpadłem aż po szyjęw dziurę przez kreta wykopanš;ledwo mogłem z niej wyleŸć i musiałem zmyœlić jakieœ kłamstwo,by wytłumaczyć,dlaczego mam pobrudzonš odzież.Raz małom nogi sobie nie złamał,gdy myœlšc głęboko o drogiej ojczyŸnie potknšłem się o œlimaczš skorupę. Nie mogę istotnie powiedzieć,czy mi to przyjemnoœć,czy zmartwienie sprawiało,żemałe ptaki zupełnie mnie się nie lękały i w mojej obecnoœci z największym spokojem uganiały za żywnoœciš,jakoby żadnego stworzenia w bliskoœci nie było.Jeden drozdbył nawet tak zuchwały,że wyrwał mi kawałek ciasta z ręki,który mi Glumdalclitch dała na œniadanie.Jeżeli chciałem złapać którego ptaka,œmiało się do mnie obracał i dziobem groził,a potem,jakby nic się nie stało,najspokojniej koło mnie skakał,szukajšc robaków lub innego pożywienia. Lecz raz rzuciłem wielki kij tak zręcznie na czeczotkę,że jš obaliłem,wzišłem jš potem za szyję oburšcz i pobiegłem do miejsca,gdzie moja piastunka była,ale ptak,który tylko był ogłuszony,ocucił się i tak mocno zaczšł mnie bić skrzydłami,choćtrzymałem go na odległoœć ramienia i on nie mógł mnie pazurami dosięgnšć,iż pewnomusiałbym go puœcić,gdyby mi służšcy w pomoc nie przyszedł i nie ukręcił ptakowi głowy.Nazajutrz z rozkazu Królowej dostałem na obiad kawałek mojej zdobyczy.Czeczotka była nieco większa od łabędzia angielskiego. Panny Królowej często prosiły Glumdalclitch,aby ze mnš przychodziła do ich pokoju, chcšc się mnš bawić i piastowaćmnie na ręku.Często zdejmowały ze mnie wszystkie odzienie i obnażały od stóp do głowy dla tym lepszego przypatrzenia się delikatnoœci moich członków.W tym stanie głaskały mnie i przyciskały do swoich piersi,co mi wielkš nieprzyjemnoœć sprawiało z powodu mocnego odoru ich ciała.Nie mówię o tym,aby uwłaczać tym damom,które bardzo szanuję,lecz mniemam,że proporcjonalna moja małoœć czyniła zapewne mój zmysł powonienia zanadto delikatnym i że te damy dla swych przyjaciół i wzajem dla siebie nie były mniej przyjemne od dam angielskich.Przy tym wszystkim odór ich naturalny nie miał tyle dla mnie nieprzyjemnoœci,ile perfumy przez nich czasem używane,których zapacho straszne mdłoœci zawsze mnie przyprawiał.Przypominam sobie,że w Lillipucie dobry jeden mój przyjaciel uskarżał się jednego dnia letniego,gdy wielesię gimnastykowałem,na nieznoœny odór mojego ciała,lubo na czystoœć więcej może uważam niż większa częœć mojej płci.Pochodziło to niezawodnie stšd,że jegowęch był w stosunku do mnie jak mój do tego narodu.Muszę jednak wyznać,że Królowa i piastunka moja miały najdelikatniejsze i najpiękniejsze ciała i pachniały jak która z moich rodaczek. Jestem przekonany,że damy te nie miały w tym złych myœli.Postępowały ze mnš bez ogródek,jak ze stworzeniem nic nie rozumiejšcym.Rozbierały się przy mnie,nawet koszule w mej przytomnoœci z siebie zdejmowały,nic nie uważajšc na wstyd i przystojnoœć,a ja tuż przy nich stojšc w gotowalni musiałem patrzeć na niecałe nagie,mimo chęci mojej.Mówię: mimo chęci mojej,gdyż w rzeczy samej to widzenie żadnej mi pokusy nie czyniło,żadnego upodobania.Skóra ich zdawała mi się podziurawiona,nierówna,różnych kolorów i gdzieniegdzie plamami wielkimi jak talerze popstrzona,zwisały z niej włosy jak najmocniejszy szpagat grube,że nie chcę już mówić o reszcie ich ciała.Nawet nie wstydziły się przede mnš uczynić zadoœć pewnej naturalnej potrzebie,przy czym napełniały co najmniej dwie trzecie naczynia jak trzy beczki wielkiego.Najprzystojniejsza z tych panienek dworskich,zalotna dziewczyna,majšca lat szesnaœcie najwyżej,bawiła się ze mnš sadzajšc mnie nagiego okrakiem na jednej ze swych sutek i inne podobne ze mnš wyprawiała sztuczki,o których,czytelnik wybaczy,nie będę wspominał.Było mi to tak przykre,żemprosił Glumdalclitch,aby mnie więcej do tej panny nie nosiła. Jednego razu młody panicz,kuzyn guwernantki,prosił,abym razem z Glumdalclitch był obecny przy traceniu złoczyńcy,który zamordował jego bliskiegoprzyjaciela.Piastunka moja,dobrego i czułego serca,z trudnoœciš dała się do tego nakłonić,ja zaœ,chociaż nie jestem lubownikiem podobnych widowisk,nie mogłem sobie odmówić,abym tak nadzwyczajnej rzeczy nie oglšdał,i zgodziłem się.Przywišzano zbrodniarza do krzesła na szafocie i jednym cięciem miecza,na czterdzieœci stóp długiego,głowęmu ucięto.Krew z arterii i wen w tak wielkiej masie i do takiej wysokoœci wytrysnęła,że fontanna wersalska wcale wporównanie z tym iœć nie może,a głowa z tak okropnym trzaskiem na rusztowanie spadła,żem struchlał, choć byłem w odległoœci mili angielskiej od tego miejsca. Królowa,która miała upodobanie słuchać przypadków,co mi się przytrafiały w podróżach, starała się mnie rozerwać wszelkimi sposobami,gdyż widziała,żem byłsmutny.Jednego dnia spytała mnie,czy umiem robić wiosłem i kierować żaglem i czy taka rozrywka nie służyłaby mojemu zdrowiu.Odpowiedziałem,że choć z zatrudnienia byłem chirurgiem,to jest okrętowym doktorem,jednakże odbywajšc niekiedy w potrzebie służbę majtka,znam się cokolwiek na tym,lecz wštpię,czy będę mógł w tym kraju żeglować,gdzie najmniejsze czółno równe jest największemu okrętowi,i czy statek,na miarę mego wzrostu i sił,będzie mógł długo na tutejszych rzekach pływać.Królowa Jejmoœć rzekła mi na to,żejeżeli zechcę,to okrętowy cieœla królewski zrobi mi malutkie czółenko,a ona sama wyszuka dla mnie miejsce,gdzie będę mógł bezpiecznie żeglować.Cieœla podług przepisów moich w przecišgu dni dziesięciu zrobił mi mały stateczek z żaglami i powrozami,mogšcy unieœć oœmiu Europejczyków.Gdy był gotów.Królowa tak się ucieszyła,że wzišwszy go w swój fartuszek zaniosła do Króla;ten kazał,ażeby na próbę wsadzić go do beczułki napełnionej wodš.Niestety,nie mogłem nim tam kierować,bo brak miejsca robieniu wiosłami przeszkadzał.Królowa inny już plan uło- żyła:kazała cieœli zrobić koryto z drzewa,długie na stóp sto,szerokie na pięćdziesišt i głębokie na stóp osiem,które opatrzywszy dobrze,ażebynie wyciekała woda,postawiono na posadzcepod œcianš jednego z przedpokojów pałacu.U spodu był korek do spuszczania wody i dwóch ludzi w pół godziny mogło je znowu napełnić.W tym to korycie żeglowałem dla mej własnej rozrywki,a dlazabawy Królowej i jej dam,które wielkie ukontentowanie miały z oglšdania mej sprawnoœci i szybkoœci.Czasem podniosłem żagiel i tylko brałem się do steru, gdy tymczasem damy wachlarzami swymi dodawały wiatru,a gdy się zmordowały,niektórzy paziowie dmuchali,a ja popisywałem się obrotem raz z prawej,drugi raz z lewej strony statku,wedle własnej chęci.Po zakończonej żegludze Glumdalclitch odnosiła mój statek do swego pokoju i zawieszała go na gwoŸdziu dla przesuszenia. W tej rozrywce trafiło się raz,żem o małożycia nie postradał.Gdy paŸ włożył mój statek w koryto,jedna z kobiet służšcych do pomocy Glumdalclitch podniosła mnie bardzo uczynnię,chcšc wsadzić mnie na statek,ale trafunkiem wyœliznšłem jej się zpalców i niechybnie spadłbym na posadzkę zwysokoœci jakich stóp czterdziestu,gdybym najszczęœliwszym w œwiecie przypadkiem nie zaczepił o haftkę jej stanika,która przeszyła mi koszulę i pasek u spodni.Tak wisiałem na pasku,póki Glumdalclitch nie przybiegła mi na ratunek. Innym razem jeden ze służšcych,którego powinnoœciš było co trzeci dzień napełniać œwieżš wodš koryto,nie spostrzegł,że żabaz wiadra do koryta skoczyła.Ta żaba skryła się, póki nie wszedłem na statek.Wtedy,upatrzywszy sobie wygodne miejsce do odpoczynku, wlazła na statek i tak go przechyliła,iż musiałem go z drugiejstrony przeważać,żeby się nie wywrócił.Wlazłszy na statek zaczęła skakać po nim nad mojš głowš -a jeden skok był na pół długoœci statku -paskudzšcmi twarz i całe ciało swš brzydkš flegmš.Lubo przejęła mnie strachem i odrazš ogromna wielkoœć tego zwierza,prosiłem jednak Glumdalclitch,aby mi w pomoc nie przychodziła,chcšc sam sobie z niš poradzić.Biłem jš tak długo wiosłem,aż wyskoczyła ze statku. Największe jednak niebezpieczeństwo,na które w tym państwie byłem narażony,spowodowała małpa należšca do pewnego kuchmistrza.Jednego razu Glumdalclitch zamknęła mnie w swoim pokoju na klucz,wyszedłszy dla jakiegoœ interesu czy też dla oddania komuœ wizyty.Było bardzo goršco i okna w pokoju,jako też okna i drzwi w moim pudle,były otwarte. Siedzšc pogršżony w smutku przy moim stoliku,usłyszałem,że coœ przez okno wlazło do pokoju i skakało tam i k i zdaje się d48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żIPôcJDÇ.K `c€Lk$ücMg3ő Qówdzie.Choć nieco strwożyłem się,miałem jednak odwagę wyjrzeć przez okno i zobaczyłem bestię grymaœnš,skaczšcš na wszystkie strony,która na koniec zbliżywszy się do mego pudła przypatrywała mi się z niejakim ukontentowaniem i ciekawoœciš, zaglšdajšc przez drzwi i przez wszystkie okna.Skryłem się w najdalszy kšt mego pudła,ale ta bestia,patrzšc po wszystkich kštach,takiej mnie nabawiła bojaŸni,że nie miałem przytomnoœci schować się pod łóżko.Po wielu grymasach i skakaniach na koniec mnie postrzegła. Włożyła przez drzwi łapę jak kot,kiedy z myszš igra,i choć uchodziłem z miejsca na miejsce,złapała mnie z tyłu za fałdy sukni(zrobionej z mocnej krajowej materii)i wycišgnęła z pudła.Wzięła mnie teraz na prawš łapę i trzymała jak mamka dzi ecię,kiedy mu piersi daje. Widziałem w Europie,że się ten rodzaj zwierzšt tak bawiz kotkami młodymi.Gdym się wyrywał,tak mocno mnie przyciskała,że za najrozumniejszy œrodek osšdziłem poddać się jej i zgodzić na wszystko,co by tylko czynić chciała.Mam niejakš przyczynę rozumieć,iż wzięła mnie za młodš małpeczkę,gdyż drugš łapš łagodnie mnie pod brodš głaskała. Przerwało jej tę zabawę stukanie do drzwi,jak gdyby kto chciał do pokoju wchodzić. Z nagła skoczyła w okno,przez które wlazła,a stamtšd po rynnach,idšc na trzech łapach,a czwartš mnie trzymajšc,wgramoliła się aż na dach sšsiedniego domu.W tym momencie usłyszałem żałoœnie płaczšcš Glumdalclitch.Biedna dziewczyna była w rozpaczy,a w całym pałacu powstało wielkie zamieszanie.Służšcy pobiegli szukać drabin.Wiele osób patrzyło, jak małpa na samym szczycie dachu trzyma mnie jak lalkę w łapie przedniej,a drugš daje mi jeœć,wtykajšc w usta zgniłš żywnoœć,któršwycišgała z rynny,i bijšc mnie,kiedy jeœć nie chciałem,z czego niepoczciwi służšcy œmieli się do rozpuku.Jakoż mieli przyczynę,bo rzecz była arcyzabawna,choćnie dla mnie.Niektórzy zaczęli rzucać kamieniami,spodziewajšc się tym małpę spędzić,ale zakazano im tak czynić z obawy,aby mnie w głowę nie trafili. Przystawiono drabiny i wielu na dach wlazło.Natychmiast małpa,osaczona niemal ze wszystkich stron i niezdolna do wielkiej szybkoœci na trzech łapach,uciekła na drugie miejsce,a mnie upuœciła na dachówkę.Siedziałem przez pewien czas na wysokoœci pięciuset łokci,największš trwogš przejęty,aby mnie wiatr nie zdmuchnšł lub żebym nie spadł dostawszy zawrotu głowy.Wtenczas jeden z lokajów mojej malutkiej pani,człowiek poczciwy,dostał się do mnie i włożywszy mnie do kieszeni swych spodni zniósł na dół z wszelkim bezpieczeństwem. Ledwiem się nie udusił paskudztwem,którym mi małpa zapchała gębę,ale moja kochana guwernantka wydłubała je z mych ust małš igłš,wtedy napadły mnie wymioty,co mi wielkš ulgę sprawiło.Byłem tak słaby i połamany od œciskania tej bestii,że przez piętnaœcie dni musiałem w łóżku leżeć.Król i cały dwór przysyłali co dzień pytać się o moje zdrowie,a Królowa przychodziła sama razy kilka nawiedzać mnie w tej chorobie.Małpę zabito i wyszedł od tego czasu rozkaz,żebytakiego zwierzęcia nie chowano blisko pałacu.Kiedy przyszedłszy do zdrowia udałem się do Króla dla podziękowania mu za jego dobroć,bardzo żartował z mego przypadku.Pytał się,co myœlałem znajdujšc się w łapach małpy,jaki smak miały potrawy, którymi mię karmiła,i czy œwieże powietrze,którego użyłem na dachu,nie zaostrzyło mego apetytu;mocno pragnšł wiedzieć,co bym uczynił w podobnym wypadku w moim kraju.Powiedziałem Jego Królewskiej Moœci,że nie ma w Europie małp oprócz tych,które nam przywożš z krajów obcych i które sš tak małe,że uporałbym się z tuzinem tych zwierzšt,gdyby oœmieliły się mnie napaœć.Cosię zaœ tyczy tej straszliwej bestii,z którš miałem do czynienia (była w rzeczy samej tak wielka jak słoń),to gdybym z wielkiego strachu nie zapomniał wzišć się do broni,gdy wsuwała łapę do mego pokoju (przy tych słowach dumnš przyjšłem postawę i uchwyciłem za rękojeœć szpady),zadałbym jej tak bolesnš ranę,że prędzej by jeszcze łapę wyjęła,niżeli włożyła.Wymówiłem te słowa jak człowiekczuły i dbajšcy o swój honor.Mimo to wszyscy œmiać się zaczęli i nawet obecnoœćKróla nie mogła ich od tego wstrzymać.Przyszła mi natenczas uwaga nad głupotš człowieka,co usiłuje sam sobiechwałę czynić przed takimi,z którymi żadnego porównania mieć nie może.Często widziałem w Anglii,że marny chudopachołek,nie mogšcy poszczycić się urodzeniem wysokim,postawš, dowcipem czy rozsšdkiem,waży się z największymi w królestwie osobami używać tonu poufnego. Dostarczałem co dzień dworowi pobudek doœmiechu,a Glumdalclitch,choć mnie serdecznie kochała,była jednak tak swawolnš dziewczynš,że zawsze opowiadała Królowej, kiedy uczyniłem jakiegłupstwo,chcšc jej tym przyjemnoœć sprawić.Razu jednego piastunka moja,cokolwiek słaba,pojechała z guwernantkš i ze mnš na spacer za miasto dla użycia œwieżego powietrza.W godzinę ujechaliœmy ze trzydzieœci mil.Wysiedliœmy zkarety przy œcieżce polnej i Glumdalclitch postawiła na ziemi moje pudło podróżne.Zachciało mi się przejœć piechotš.Idšc,natrafiłem na œcieżce na kupę krowiego gnoju,a chcšc się popisać swojš zręcznoœciš przed damami,chciałem jš przeskoczyć i wpadłem w sam œrodek,tak żem się aż po kolana uwalał.Z największš trudnoœciš się wydostałem i służšcy musiał mnie obetrzeć chustkš z tejbrzydkiej nieczystoœci.Moja piastunka wsadziła mnie z powrotem do pudła,bom był szkaradnie brudny.Zaraz Królowa o tymprzypadku wiedziała,lokaje go po całym dworze roztrzęœli,tak że przez kilka dni wszyscy się moim kosztem bawili. ROZDZIAŁ SZÓSTY Różne wynalazki Gulliwera dla przypodobaniasię Królowej i Królowi.Pokazuje on swojš umiejętnoœć w muzyce.Król wypytuje go o stan Europy,o czym mu Gulliwer opowiada. Uwagi Króla w tym przedmiocie. Miałem zwyczaj,wstawszy z rana,raz lub dwa razy na tydzień chodzić do Króla i zjawiałem się często,gdy go cyrulik golił.Z poczštku drżałem na ten widok,ponieważ brzytwa była dwa razy większa od kosy.Król jegomoœć podług zwyczaju krajowego golił się tylko dwa razy w tygodniu.Jednego dnia poprosiłem cyrulika otrochę piany,z której wycišgnšłem ze czterdzieœci czy pięćdziesišt najgrubszych włosów z brody królewskiej.Wzišwszy kawałek drewna porobiłem w nim szpilkš dziurki w równej od siebie odległoœci i powbijawszy w nie włosy bardzo kunsztownie,zaostrzywszy ich końce nożem,zrobiłem grzebień,którym wybornie czesać się mogłem.Wielkš miałem z tego wygodę,ponieważ mój się połamał i już go nie można było używać,a w całym kraju nie mógłbym znaleŸć rzemieœlnika dostatecznie delikatnego w ręku,który by mipotrafił go zrobić. Pamiętam o jednej rozrywce,która mi wypełniła wiele wolnych chwil.Prosiłem jednej z pokojowych,aby mi nazbierała włosów,które spadały z głowy Królowej,kiedy jš czesano,i aby mi je dała.Nazbierałem ich dosyć i naradziwszy się ze stolarzem,który miał rozkaz wykonywać dla mnie wszystkie roboty,którebym mu kazał,powiedziałem mu,żeby zrobiłdwa krzesła tej samej wielkoœci jak te,co były w mym pudle,i żeby porobił dziurki subtelnym szydłem w miejscach,gdzie miało być oparcie i siedzenie.Gdy już nogi,poręcze,wspora z tyłu i wszystko do złożenia krzeseł było gotowe,zrobiłem siedzenia i oparcia z włosów Królowej,przewlekajšc je przez dziurki i przeplatajšc,tak że krzesła moje były podobne do krzeseł plecionych z trzcin,jakich pospolicie używamy w Anglii.Miałem honor dać je w podarunku Królowej,która umieœciła je w swojej szafce i jako największš osobliwoœć pokazywała ku wielkiemu wszystkich podziwowi. Jednego dnia chciała,abym usiadł na jednym z tych krzeseł,ale wymówiłem się,oœwiadczajšc,że wolałbym tysišc razy œmierć ponieœć,niżeli tak nieszlachetnš częœć mego ciała na wspaniałych włosach Jej Królewskiej Moœci umieœcić.A jako miałem wielkš sposobnoœć do robót ręcznych,zrobiłem raz z tych włosów sakiewkę na dwa łokcie długš z imieniem królewskim złotymi literami tkanym,którš za pozwoleniem Królowej darowałem mojej Glumdalclitch.Była ona jednak za mała dla większych monet,toteż piastunka moja kładła do niej tylko różne bawidełka,majšce tyle powabu dla młodych dziewczšt. Król,majšc wielkie upodobanie w muzyce,częste miewał koncerty,na które mnie zanoszono w pudle moim,lecz huk był tak wielki,iż ledwie mogłem poznawać melodie.Upewniam,że wszystkie tršby i kotły wojska królewskiego,umieszczone tużprzy uszach,nie narobiłyby takiego hałasu jak ta muzyka.Kazałem więc pudło moje stawiać w kšcie,jak najdalej od orkiestry,zamykałem drzwi i firankami okna zasuwałem.Takim sposobem muzykę ich nie znajdowałem nieprzyjemnš. Nauczyłem się w młodoœci mojej grać na klawicymbale.Glumdalclitch miała jeden w swym pokoju,na którym dwa razy na tydzień przychodził jš uczyć metr jeden.Nazywam ten instrument klawicymbałem z powodu jego wyglšdu i sposobu,w jaki na nim grano.Pewnego dnia przyszła mi ochota zabawienia Króla i Królowej zagraniem na tym instrumencie jednej arii angielskiej.Ale zdało się to być rzeczš arcytrudnš,ponieważ klawicymbał był przynajmniej na szeœćdziesišt stóp długi,a klawisze na stopę szerokie,tak dalece,że rozcišgnšwszy obydwie ręce nie mogłem dosięgnšć więcej nad pięć klawiszów,a nadto dla dobycia głosu trzebami było całš pięœciš w klawisze uderzać,cobardzo by mnie zmęczyło i skutku żadnego nie dało.Oto sposób,którego użyłem:zrobiłem dwa kije z jednego końca grubsze i żeby nie czyniły trzasku i nie niszczyły klawiszy,poobwijałem grube końce w skórki mysie.Kazałem przy klawicymbale umieœcić ławę o cztery stopy niższš od klawiatury,na którš wlazłszy,zaczšłem,jak tylko sobie w myœli wystawić można,prędko biegać po niej i tami sam po klawiszach bić kijami z całej siły.Tym sposobem potrafiłem wygrać jeden taniec angielski z wielkim Królestwa Ichmoœciów ukontentowaniem.Ale przyznać muszę,że nigdy jeszcze nie zbiegałem się tak jak wtenczas.Nie mogłem jednak nawetwtedy więcej jak szesnastu klawiszów dosięgnšć,a zatem basu i dyszkantu razem grać nie potrafiłem,przez co gra moja wiele na przyjemnoœci traciła. Król,który jak powiedziałem,miał wielki rozum,często kazał mnie przynosić w moimpudle i stawiać na stole w swoim pokoju.Wtenczas rozkazywał mi,żebym wyniósłszy jedno krzesło z pudła siadał na jego pulpicie,tak żeby twarz moja była równo z twarzš jego.Na takich posiedzeniach miewałem z nim różne rozmowy.Raz oœmieliłem się powiedzieć,że pogarda,w której Jego Królewska Moœć ma Europę i resztę œwiata,nie odpowiada wcaletak jasnemu rozumowi.Mšdroœć nie zależy od wielkoœci ciała i w kraju naszym mieliœmy możnoœć stwierdzić,że osoby wielkiego wzrostu pospolicie nie bywajš najdowcipniejsze,że między zwierzętami pszczoły i mrówki majš zaszczyt największego dowcipu,sprawnoœci i roztropnoœci i że na koniec,choć tak mało osobę mojš poważa,mógł bym mu może,mimo mojej małoœci,wielkie uczynić przysługi.Król słuchał mnie uważnie i zaczšł innym poglšdać na mnie okiem. Wtedy rozkazał,abym mu dokładne o rzšdzie Anglii uczynił sprawozdanie,bo jakkolwiek monarchowie ceniš najbardziej maksymy i obyczaje własnego kraju (co wnosi z moich opowiadań o innych monarchach),on rad by się dowiedzieć,czyby nie było czego w kraju moim, co by mógł naœladować.Wystaw sobiew myœli,mój kochany czytelniku,jak goršco naówczas pragnšłem mieć dowcip i wymowę Demostenesa i Cycerona,aby godnieopisać Anglię, ojczyznę mojš,i wysokie jej przymioty oraz szczęœliwoœć odmalować. Zaczšłem od opowiadania,że nasze stany sšzłożone z dwóch wysp,zawierajšcych trzy potężne królestwa pod jednym monarchš,nieliczšc osad,które w Ameryce mamy.Rozwiodłem się mocno nad urodzajemnaszej ziemi i nad umiarkowaniem powietrza.Opisałem po tem ustanowienie naszego Parlamentu,złożonego po częœci zeznakomitego ciała,nazwanego Izbš Lordów,osób krwi najszlachetniejszej,dawnych dziedziców i panów najpiękniejszych majętnoœci w kraju.Opowiadałem,jak im najtroskliwszš dajš edukację,tak w naukach,jak w sztuce wojennej,aby mogli być urodzonymi króla i królestwa konsyliarzami,prawodawcami państwa,członkami Najwyższej Izby Sprawiedliwoœci,od której nie ma apelacji,i gorliwymi obrońcami monarchy i ojczyzny przez swoje męstwo,postępki i wiernoœć;żeci panowie sš ozdobš i bezpieczeństwem królestwa,godnymi następcami swoich stawnych przodków,których dostojeństwa były nagrodš za znakomite cnoty i których potomstwa odrodnego nie widziano.Razem z nimi zasiada w tej Izbie wielu mężów œwiętych,tytułowanych biskupami, których szczególniejszš powinnoœciš jest czuwać nad religiš i tymi,co jš opowiadajš,że na to wysokie dostojeństwo król i najmędrsi jegodoradcy wybierajš spoœród duchowieństwa ludzi najœwištobliwszych i najuczeńszych i że ci biskupi sš duchownymi ojcami kleru i narodu. Przydałem,że drugš częœć tego Parlamentu stanowi zacne zgromadzenie,nazwane Izbš Gmin,złożone z osób szlachetnych,wolnym głosem przez sam lud obranych dla ich rozumu, przymiotów i miłoœci ojczyzny,ażeby wyobrażali mšdroœć całego narodu.Powiedziałem,że te dwa ciała czynišnajzacniejsze w Europie zgromadzenie,któremu wraz z królem prawodawstwo jest poruczone. Potem opisałem nasze sšdy,gdzie zasiadajš mędrcy wielebni,rzetelni prawa tłumacze, którzy wyrokami swymi zaspokajajš prywatnych osób kłótnie,którzy karzš zbrodnie,a niewinnoœci broniš.Nie zaniedbałem powiedzieć o mšdrej ekonomice naszych dochodów,o walecznoœciidoskonałej dyscyplinie naszych wojsk lšdowych i morskich.Wymieniłem liczbę ludu,podajšc,ile milionów liczy każda sekta religijna i partia polityczna.Nie opuœciłem ani naszych zabaw,ani widowisk publicznych,ani żadnych szczegółów,które mogły czynić zaszczyt ojczyŸnie mojej.Zakończyłem krótkim opisaniem wypadków i zdarzeń w cišgu ostatnich stu lat w Anglii. Ta rozmowa cišgnęła się przez pięć audiencji,a każda audiencja trwałš po kilka godzin. Król Jegomoœć słuchał wszystkiego z wielkš pilnoœciš,notujšc w krótkoœci,co mówiłem,i pytania,które mi zadawać myœlał.Gdy zakończyłem moje długie mowy.Król Jegomoœć na szóstej audiencji,przejrzawszy,co sobie z nich zapisał,miał wiele wštpliwoœci,pytań i zarzutów względem każdego artykułu.Spytał mnie naprzód,jakš otrzymuje edukację młodzież szlacheckiegourodzenia dla wykształcenia ciała i duszy i czym się najwięcej zajmuje w latach do nauki najzdatniejszych.Co się robi,by zapełnić wakujšce miejsce w Izbie Lordów,kiedy zgaœnie jaki dom szlachetny,co musi czasem się przytrafiać?Jakie przymioty potrzebne sš tym,których na nowych wynoszš lordów?Czy widzimisię monarchy albo suma wręczona damie jakiej lub pierwszemu ministrowi,albo też chęć wzmocnienia partii,dobru publicznemu nieprzyjaznej,nie bywajš pobudkš do takich promocji?Jakš znajomoœć praw krajowych posiadajš lordowie i w jaki sposób stajš sięzdolni do ostatecznego rozsšdzania praw swych współobywateli?Czy od chciwoœć,stronniczoœci i potrzeb sš wolni,tak że przekupstwo lub inne niegodne względy nie majš mieć do nich dostępu?Czy ci œwięci biskupi,o których mówiłem,do godnoœci swojej zawsze przychodzš przez umiejętnoœci teologiczne i pobożnoœć?Czy nie czyniš czasem podłoœci?Albo czy nie wchodzš w intrygi,będšc jeszcze prostymi kapłanami?Czy nigdy taki œwięty lord nie był zaprzedany jakiemuœ możnemu panu, zaktórego staraniem przyszedł do biskupstwa?I czyli w takowym razie nie idzie potem zawsze œlepo za zdaniem swegodobrodzieja na zgromadzeniach Izby Lordów? Chciał wiedzieć,jak lud obiera tych,których do Izby Gmin wysyła dla wyobrażenia mšdroœci narodu;czy kto nieznany,lecz z pełnym workiem złota nie może za pomocš przekupstwa zyskać większoœci głosów i zostać wyniesiony nad panów i najzacniejszš w okolicy szlachtę?Dlaczego ztakš gwałtownoœciš ubiegajš się o to,aby być obranymi na członków Parlamentu,gdy to obranie wielkie za sobš pocišga troski i wydatki,a żadnego nie przynosi zysku,często pocišgajšc za sobš zubożenie całego rodu?Ponieważ twierdziłem,że brak wynagrodzenia dla członków Parlamentu jest próbš najwyższej cnoty i ducha obywatelskiego, Król Jegomoœć wštpił,by to zawsze szczerebyło.Pytał,czy te osoby sš zupełnie kakało tam i k i zdaje się d48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żNPlcOźg BP#c€Q@&ŒcRĚ4‰ HSU?%bezinteresowne i czyniš to jedynie z wielkiej miłoœci ojczyzny,czy też spodziewajš się koszta swoje odebrać z lichwš od słabego i złego monarchy i przedajnych ministrów,poœwięcajšc im dobro publiczne?Król Jegomoœć tyle mi pytań nad tym przedmiotem zadawał,tyle zarzutów czynił, iż roztropnoœć nie pozwala mi ich wszystkich powtarzać. Co do sšdów,chciał także,ażebym mu niektóre dawał objaœnienia,co z wielkš dokładnoœciš uczynić mogłem,bo sam zostałem niegdyœ prawie zniszczony przez długie prowadzenie sprawy,mimo że jš w końcu ze zwrotem kosztów wygrałem.Spytał mnie,jak wiele pospolicie potrzeba czasu dla wyjaœnienia,co jest słuszne,a co niesłuszne.Czy prawowanie nie kosztuje wiele?Czy adwokaci majš wolnoœć bronienia spraw oczywiœcie niesprawiedliwych? Czy religia lub polityka odgrywajš jakš rolę w wymiarze sprawiedliwoœci?Czy adwokaci znajš gruntownie ogólne i pierwsze zasady sprawiedliwoœci,czy też poprzestajš na wiadomoœci praw od mniemania tylko ludzkiego ustanowionych i miejscowych zwyczajów kraju swego?Czy adwokaci i sędziowie majš moc ustanawiania tych praw,które tłumaczš i wykładajš, jak się im zda i podoba?Czy ci prawnicy nigdy nie występujš jako obrońcy i oskarżyciele tegosamego przestępstwa i nie cytujš swoich poprzednich opinii,tłumaczšc je coraz inaczej? Czy stan ten jest bogaty,czy ubogi?Czy za obronę lub konsultację biorš zapłatę i czy mogš być wybierani do Izby Gmin? Potem zaczšł mówić o sprawowaniu ekonomiki i powiedział mi,że,zdaniem jego,pomyliłem się w tym artykule,ponieważ podałem,że podatki przynoszš tylko pięć lub szeœć milionów na rok,a tymczasem rozchód nierównie sięga dalej i dwukrotnie przewyższa dochody. Bardzo dokładnie sobie zanotował przedtemto,co mówiłem w tym względzie,mniemajšc,że się z naszej ekonomiki czegoœ nauczyć może. -Nie mogę pojšć -mówił -jak królestwo œmie czynić większe wydatki nad intraty i zjadać dobra swoje jak jaki prywatny człowiek. Pytał mnie,kim sš nasi wierzyciele i skšd bierzemy pienišdze,aby im zapłacić.Mocno dziwił się,że podejmujemy tak kosztowne i wyczerpujšce wojny. -Zapewne musi być -mówił -że albo jesteœcie narodem niespokojnym i kłótliwym,albo też macie bardzo złych sšsiadów,a wasi generałowie muszš być bogatsi od waszych królów. Co wy macie zasprawę do innych państw oprócz wysp waszych,cóż macie z nimi za interesa oprócz handlu i traktatów,czyż musicie myœleć o ich podboju,czyż nie dosyć jest dla was dobrze pilnować portów i brzegów swoich? A najbardziej temu się dziwił,żeœmy utrzymywali najemne wojska wœród pokoju i wœród narodu wolnego.Mówił mi,że jeżeli nami rzšdzš wybrani przez nas członkowie Parlamentu, nie może pojšć,kogo się mamy obawiać i przeciw komu wojnę toczyć.Pytałsię mnie,czy dom prywatnego człowieka nielepiej bywa strzeżony przez niegoż samego,przez jego dzieci i sługi domowe aniżeli przez hultajów przypadkowo najętych,bardzo mizernie płatnych,którzy by zarzynajšc nas sto razy więcej zyskać mogli. Œmiał się bardzo z mojej dziwacznej (jak mu się podobało nazywać)arytmetyki,gdy mu wyrachowałem,ile nas jest,a uczyniłemto porównujšc,wiele mamy sekt religijnych ipolitycznych. -Czemu -powiedział -zmusza się ludzi majšcych przekonania przeciwne publicznemu dobru,aby je zmieniali,zamiast zmuszać ich,aby je ukrywali?Pierwsze jest tyraniš,niewykonanie drugiego słaboœciš.Niemożna nikomu zabronić,aby trzymał truciznę w swoim domu,ale koniecznie należy zakazać jej publicznej sprzedaży. Uczynił mi uwagę,że między zabawami naszej szlachty wspomniałem o grze hazardowej. Chciał wiedzieć,od którego wieku pospolicie na tę zabawę sobie pozwalajš.Wiele na niš czasu tracš?Czy niekiedy przez niš majštków swoich nie trwoniš?Czy ludzie podli i nikczemni nie mogš czasem przez swojš w tym rzemioœlesprawnoœć zgromadzać wielkich bogactw,trzymać lordów naszych w niejakim rodzaju podległoœci,przyzwyczajaćich do złego towarzystwa,odrywać ich zupełnie od doskonalenia rozumu i starannoœci w interesach domowych,a przez straty,które mogš ponosić,nauczać ich,ażeby tejże samej używali bezecnej sprawnoœci,przez którš sami zostali zrujnowani? Dziwiła go niewypowiedzianie historia naszego ostatniego stulecia.Był to podług niego tylko okropny łańcuch sprzysiężeń,buntów,zabójstw,rzezi,rewol-u- cji,wygnań i najszkaradniejszych skutków,które chciwoœć,partyjnictwo,hipokryzja,zdrada,-o- krucieństwo,zajadłoœć,szaleństwo,nienaw-i- œć,zazdroœć,żšdza,złoœć i ambicja mogły wydać. Podczas następnej audiencji Jego KrólewskaMoœć powtórzył znowu wszystko,co mu powiadałem.Porównał zapytania swoje,które mi czynił,z odpowiedziami,które mu dawałem,a potem wzišwszy mnie na ręce swoje i łagodnie głaszczšc,wyraził się w tych słowach,których nigdy nie zapomnę,równie jak i sposobu,którym je wymówił: -Mój malutki przyjacielu,Grildrigu,uczyniłeœniezwyczajnš swego kraju pochwałę.Dowiodłeœ arcydobrze,że niewiedza,lenistwo i występek sš właœciwymi przymiotami do ubiegania się o miano prawodawcy,że prawa bywajš objaœniane,tłumaczone i stosowane przez osoby,których interes i umiejętnoœci skłaniajš do zepsucia,zawikłania i omijania tych praw. Pierwotne zasady instytucji waszego rzšdu mogłyby jeszcze uchodzić,ale widzę,że je występki cale odmieniły.Z tego nawet,coœ mi powiadał,niewidzę,żeby jedna przynajmniej cnota była potrzebna dla dostšpienia urzędu.Nie widzę,żeby ludzie zaliczani byli do szlachty przez swoje cnoty;żeby kapłani wynoszeni byli na dostojeństwa przez œwištobliwoœć i umiejętnoœci,żołnierze przez dobre sprawyimęstwo,sędziowie przez nieposzlakowanš poczciwoœć,senatorowie przez miłoœć ojczyzny,ministrowie przez mšdroœć.Lecz co do ciebie - kończył Król -któryœ większšczęœć swego życia w podróżach przepędził,chcę trzymać,iż występkami swego kraju nie całkiem jesteœ zarażony.Ale z tego wszystkiego,coœ mi opo- wiadał,i z odpowiedzi,jakie z największym trudem z ciebie wydobyłem,sšdzę,iż większa częœć współziomków twoich jest najszkodliwszymrodzajem robaków,jakiemu natura na powierzchni ziemi czołgać się pozwoliła. ROZDZIAŁ SIÓDMY Dbałoœć Gulliwera o honor swojej ojczyzny.Czyni pożytecznš Królowi propozycje,która jest odrzucona.Nieœwiadomoœć Króla w polityce.Nauki narodu tego sš niedostateczne i ograniczone.Ich prawa,sprawy wojenne i partie. Przez miłoœć jedynie prawdy nie chciałem zataić mojej z Królem rozmowy,lecz nieroztropnoœciš byłoby z mojej strony,gdybym mu dal poznać wielkie oburzenie z powodu zniewagi wyrzšdzonej mojej ojczyŸnie.Œmiech szyderczy byłby niezawodnie takiego postępowania skutkiem,słuchałem więc cierpliwie tych uwag tak mocno obrażajšcych mój kraj rodzinny.Że ja byłem tego przyczynš,bardzo mnie martwiło,ale Król był tak ciekawy,pytania jego były tak liczne i trafne,że nie tylko wdzięcznoœć,ale już nawet sama grzecznoœć wkładała na mnie obowišzek odpowiadać mu z największš dokładnoœciš.Dla usprawiedliwienia się z tego mogę zapewnić,że starałem się,ile możnoœci,wielkiej częœci j ego pytań zręcznie unikać i każdej rzeczy najlepszy i najpochlebniejszy dawać obrót i barwę,gdyżstronnoœć szlachetna dla mojej ojczyzny,którš Dionisius z Halikarnasu dziejopisarzom tak mocno zaleca,była zawsze moim przymiotem.Nic nie opuœciłem,co by mogło wady i ułomnoœci mojej ojczyzny ukrywać,a jej cnotę i zasługi w najwdzięczniejszym œwietle wystawiać.Lecz niestety usiłowania moje pomyœlnym nie zostały uwieńczone skutkiem. Trzeba atoli wybaczyć Królowi,który żyjšc zupełnie odłšczony od reszty œwiata,nie zna obyczajów i zwyczajów innych narodów.Ten niedostatek wiadomoœci będzie zawsze przyczynš wielu przesšdów i ograniczonego sposobu myœlenia, od czego my i bardziej oœwiecone kraje Europy jesteœmy wolni.Byłoby rzeczš œmiesznš,żeby wyobrażenia o cnocie i występku jednego króla obcego,gdzieœ tam daleko mieszkajšcego,miały być brane za prawidła i maksymy dla całej ludzkoœci do naœladowania. Dla potwierdzenia tego,co mówię,i pokazanianieszczęœliwych skutków ograniczonej edukacji opiszę rzecz jednš,w którš może trudno będzie uwierzyć.Dla zyskania sobie łaski Króla podałem mu sposób robienia prochu,od jakich trzech -lub czterechset latwynalezionego,którego największe nawet kupy jedna iskierka zapala,iż może góry w powietrze wysadzać,z trzaskiem i hukiem od piorunowego większym.Powiedziałem mu,że wsypawszy częœć tego prochu w rurę mosiężnš lub żelaznš można ciskać kulš ołowianš lub żelaznš z takš prędkoœciši gwałtownoœciš,że nic nie wytrzyma jej siły;że wielkie kule,przez zapalenie tego prochu z rury wypędzone i wyrzucone,łamiš,wywracajš i walš całe pułki i roty,kruszš najmocniejsze mury,obalajš najogromniejsze wieże,zatapiajš największe okręty z tysišcami majtków;że gęsto puszczane kule przecinajš maszty i takielunek,rozbijajš zwarte szeregi i wszystko z ziemiš równajš;że tenże proch wsypany w kulę żelaznš,którš rzuca się jednš machinš,pali itłucze domy,rzuca na wszystkie strony błyskawice i piorunuje wszystko,cokolwiek się nawinie,a używamy tych kuł żelaznych przy obleganiu miast.Powiedziałem Królowi,że umiem robić ten proch cudowny,do którego pospolite tylko i tanie rzeczy wchodzš,i że mógłbym tego sekretunauczyć poddanych Jego Królewskiej Moœci,jeœliby tego żšdał;że za pomocš prochu tego mógłby zburzyć najmocniejsze w królestwie swoim miasto, jeœliby się kiedy ważyło zbuntować i monarsze swemusprzeciwić;że mu tę małš czynię przysługęna znak wdzięcznoœci za wyœwiadczone mi dobrodziejstwa. Król był przerażony opisaniem tak okropnych prochu mego skutków i zdawał się nie pojmować,w jaki sposób słaby,nędzny,podły,nikczemny,po ziemi czołgajšcy się robak,do mnie podobny (tak raczył się wyrazić),mógł wymyœlić rzecz tak strasznš i mówić o niej sposobem tak poufałym,iż zdaje się,że rzeŸ i spustoszenie,które ten wynalazek dziki powoduje, ma jedynie za fraszkę. -Musiał być -rzekł -jakim złym geniuszem,nieprzyjacielem całego stworzenia ten,co ten proch wynalazł. Oœwiadczył mi,że chociaż wiadomoœć o nowych odkryciach w kunsztach i rzemiosłach największe mu sprawia ukontentowanie,wolałby utracić pół królestwa niżeli używać tak nieszczęsnego sekretu,o którym zakazał mi pod karš œmierci kiedykolwiek wspominać. Oto nędzny skutek niewiedzy i ograniczonych nauk tego monarchy bez edukacji!Ten pan,ozdobiony wszystkimi przymiotami,które jednać mogš uszanowanie i miłoœć narodów,zaszczyconyrozumem mocnym i bystrym,mšdroœciš wielkš,umiejętnoœciami gruntownymi,obdarzony przedziwnymi do królowania talentami i prawie od narodu swego jak bóstwo czczony,odrzuca przez delikatne niepotrzebne skrupuły, o których w Europie pojęcia nie mamy,najlepszš sposobnoœć zostania absolutnym panem życia, wolnoœci i dóbr poddanych swoich.Nieczynię ja tego z myœlš poniżenia cnót i mšdroœci tego monarchy,który przez to w opinii angielskiego czytelnika wiele niezawodnie straci,ale mniemam,iż wada jego pochodzi tylko z prostoty,ponieważ naród ten jeszcze nie doprowadził polityki do tej sztuki,do jakiej doprowadziły jš wysokie umysły europejskie. Przypominam sobie,że dnia jednego,rozmawiajšc z Królem,powiedziałem mu przypadkiem o wielkiej liczbie tomów napisanych u nas o sztuce rzšdzenia,czyli polityce.Król oœwiadczył na to (czego nie,mogłem przypuœcić),iż bardzo złe myœli powzišł o dowcipie naszym,i przydał,że wszelkimi skrytoœciami,wybiegami i intrygami w postępkach bšdŸ monarchy,bšdŸ jego ministrów,niewypowiedzianie się brzydzi.Niemógł pojšć,co ja rozumiem przez „sekret gabinetowy ”,kiedy w grę nie wchodzi ani nieprzyjaciel,ani rywalizacja obcego narodu.Umiejętnoœć rzšdzenia pojmował Król bardzo ciasno,opierajšc jš na zdrowymrozsšdku i rozumie,na sprawiedliwoœci i łagodnoœci,na prędkim rozstrzyganiu sprawtak cywilnych,jako i kryminalnych,i na innych podobnych postępkach,które nikomu nie sš trudne i o których nie ma nawet co mówić.Na koniec odezwał się,że gdyby kto dokazał,aby dwa kłosy albo dwa ŸdŸbła ziela rosły na tym kawałku ziemi,na którym przedtem rosło tylko jedno, więcej by miał u narodu ludzkiego zasługi i istotniejszš by krajowi swemu uczynił przysługę aniżeli cała rzesza polityków naszych. Nauki tego narodu sš rzeczš arcybagatelnš i dotyczš tylko obyczajów,historii,poezji i matematyki,ale przyznać trzeba,że w tych czterech gatunkach wielkš doskonałoœć osišgnęły. Ostatniej z tych czterech umiejętnoœci używajš tylko do tego,co ku pożytkowi służy,jak wydoskonalenie kunsztów mechanicznych i polepszenie rolnictwa,tak że u nas za nic by była poczytana.Co zaœ do pojęć metafizycznych,abstrakcji i kategorii,żadnym sposobem nie mogłem im wytłumaczyć,co by to było. W tym kraju nie wolno ustanawiać prawa,wktórym byłoby więcej słów niż liter w abecadle,a tych jest dwadzieœcia i dwie.Mało nawet jest praw takich,co by siędo tej długoœci rozcišgały.Wszystkie sš wyrażone w słowach jak najjaœniejszych,jak najprostszych,a naród ten nie jest ani tak dowcipny,ani tak bystry,żeby w nich mógł znajdować rozmaite znaczenia. Nadto pisać komentarze do praw jest u nich gardłowym występkiem.Co się zaœ tyczy wyroków w sprawach cywilnych lub kryminalnych,to tak mało ich wydano,że naród ten nie może się poszczycić wielkš zręcznoœciš w tej mierze. Posiadajš oni,równie jak Chińczycy,umiejętnoœć drukowania od niepamiętnych czasów, ale biblioteki ich nie sš wielkie.Królewska jest najliczniejsza,a nie składa się więcej jak z tysišca ksišg,ułożonych na galerii długiej na tysišcdwieœcie stóp,gdzie miałem wolnoœć czytania wszystkich ksišżek,jakie mi się tylko podobały. Stolarz Królowej wybudował dla mnie w jednym z pokojów Glumdalclitch coœ w rodzaju drewnianej machiny,wysokiej na dwadzieœcia pięć stóp i przypominajšcej drabinę.Każdy stopień miał pięćdziesišt stópdługoœci.Były to jak gdyby ruchome schody,których najniższy schodek umieszczony był w odległoœci dziesięciu stóp od œciany,a ksišżkę,którš chciałem czytać,opierano o œcianę.Właziłem na najwyższy szczebel drabiny i czytałem chodzšc z lewej strony na prawš,z góry nadół i tak na powrót,majšc zawsze każdy wiersz trochę poniżej oczu.W ten sposób mogłem całe dwie stronice przeczytać,po czym przewracałem kartę obiema rękami,bo papier był tęgi i twardy jak najgrubsza tektura,a karty miały osiemnaœcie do dwudziestu stóp długoœci. Styl ich jest jasny,męski i przyjemny,ale bez ozdób,bo unikajš słów niepożytecznych i coraz innego odmieniania wyrazów.Przeczytałem wiele ich ksišżek,nade wszystko moralnych i historycznych.Między innymi znalazłem jeden starożytny traktat,który leżał zawsze w pokoju Glumdalclitch,a należał dojej guwernantki,starszej i poważnej kobiety,która wiele poœwięcała czasu czytaniu ksišg moralnych oraz pobożnoœci.Ksišżka traktowała o słaboœci narodu ludzkiego i była w wielkim poważaniu u kobiet i pospólstwa.Ciekawy byłem wiedzieć,co autor w tym kraju mógłnapisać w podobnej materii.Autor,podobnie jak moraliœci europejscy,usiłował obszernie pokazać,jak słabym i ułomnym jest człowiek stworzeniem, nie mogšcym się obronić ani przed srogoœciš powietrza,ani przed zajadłoœciš bestii dzikich. Jak bardzo go przechodzš inne zwierzęta wsile,w szybkoœci,w przewidywaniu,w dowcipie. Pokazywał,że się natura w póŸniejszych wiekach wyrodziła i ku schyłkowi miała,że w porównaniu z przeszłoœciš same tylko nędzne stwory wydaje.Ludzie byli pierwej daleko więksi, o czym nas historia,tradycja i znalezione olbrzymiej wielkoœci szkielety dostatecznie przekonujš. Nauczał,że same prawa natury wymagały,abyœmy z poczštku byli wzrostu potężniejszego niż teraz,gdzie najmniejszy przypadek,spadajšca z góry dachówka,rzucony rękš dziecka kamień lub niepomyœlny przewóz przez rzeczkę o œmierć nas może przyprawić.Z takich uwag wiele autor wyprowadzał moralnych wniosków o postępkach życia ludzkiego.Co do mnie,myœlę,że ludzie wszędzie prawiš nauki moralne i majš nieprzezwyciężonš skłonnoœć żalenia się na naturę,chociaż gruntownie rzecz roztrzšsnšwszy,skargi tezarówno u nich,jak i u nas sš zupełnie niesłuszne. Co do ich wojska,mówiš,że Król Jegomoœć ma sto siedemdziesišt szeœć tysięcy d48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żTP{2Uˆc€VQ_cW°$/cXß2‡ Vpiechoty, a trzydzieœci dwa tysišce jazdy,jeżeli można dać takš nazwę wojsku,które składa się tylko z samych kupców i rolników,w którym komendantami sš panowie i szlachta,bez żadnego żołdu i nagrody.Sš oni wprawdzie doskonali w swejsztuce i arcydobrš zachowujš karnoœć, czemu nie trzeba się dziwić,ponieważ każdyrolnik ma za komendanta swego własnego pana, a każdy mieszczanin przedniejszych miasta swego obywateli,zwyczajem weneckim obranych przez tajne głosowanie.Widziałem nieraz,jak pospolite ruszenie z Lorbrulgrudu musztrowano na wielkiej za miastem równinie,majšcej dwadzieœcia mil kwadratowych obszernoœci.Liczyło ono blisko dwadzieœcia pięć tysięcy piechoty i szeœć tysięcy kawalerii,lecz z przyczyny ogromu przez nich zajmowanej przestrzeni œciœle ich liczby oznaczyć nie mogłem.Kawalerzysta na koniu miał wysokoœć dziewięćdziesięciu stóp.Na jedno słowo komenderujšcego cała kawaleria wyjęła w mgnieniu oka swoje szable i machała nimi w powietrzu.Imaginacja nie może sobie nic nad to większego i bardziej uderzajšcego utworzyć;był to widok,jak gdyby naraz tysišce błyskawic powietrze we wszystkich kierunkach przerzynało. Byłem ciekawy,dlaczego monarcha,którego państwo jest niedostępne,utrzymuje wojskatak wiele i w tak doskonałej karnoœci.Dowiedziałem się o tym i z rozmów,które w tej mierze miewałem,i z czytania ksišżek historycznych.Przez wiele wieków naród ten cierpiał chorobę,jakiej ludzkoœć cała podlega,kiedy panowie i szlachta dobijajš się mocy,lud wolnoœci,a król samowładztwa.Te rzeczy,chociaż mšdrze przez prawa narodowe umiarkowane,były pogwałcone czasem przez który ze stanów i stawały się wtedy przyczynš niezgod,kłótni i wojen domowych.Ostatniš z nich szczęœliwie zakończył przez wzajemny układ dziad monarchy panujšcego. Pospolite ruszenie naówczas w królestwie ustanowiono za dozwoleniem wszystkich stanów i służbę swojš dotšd odbywa. ROZDZIAŁ ÓSMY Król i Królowa jadš ku granicy.Gulliwer im towarzyszy.Opisanie,jakim sposobem wyszedł z państwa tego i do Anglii się dostał. Zawsze czułem w sercu jakšœ nadzieję,że kiedyœ odzyskam wolnoœć,chociaż nie mogłem zgadnšć,jakim sposobem,ani też wymyœlić planu,który mógłby się powieœć.Statek,na którym się tam dostałem,pierwszy był z okrętów europejskich,o którym wiedziano,że się do ich brzegów zbliżył,a Król wyraŸny dał rozkaz,aby jak tylko się jaki ukaże,zaraz go na lšd wycišgnięto i z ludŸmi,i z całym ładunkiem na furgonie przyprowadzono do Lorbrulgrudu. Mocno tego pragnšł,aby mi wynaleŸć żonę podobnego mnie wzrostu,dla rozmnożenia rodzaju mego.Ale wolałbym umrzeć aniżeli płodzić dzieci nieszczęœliwe,przeznaczone,żeby je sadzano jak kanarki w klatkę,a może nawetosobom znacznym w królestwie sprzedawano jak małe zwierzštka.Prawda,że obchodzono się ze mnš bardzo dobrze,byłem faworytem wielkiego Króla i Królowej,byłem pieszczochem całego dworu,ale było to na takiej stopie, że uwłaczało godnoœci mojej natury ludzkiej.Nie mogłem także zapomnieć o mojej drogiej familii,którš u siebie w domu zostawiłem.Pragnšłem być wœród ludzi,z którymi mógłbym żyć jak z równymi sobie i przechadzać się po ulicach i polach bez bojaŸni,żeby mnie kto nie roztršcił nogš albo jak żabę lub pieska nie rozdeptał.Lecz uwolnienie moje zdarzyło się prędzej,niżelim się mógł spodziewać,a to sposobem osobliwszym,tak jak go wiernie opiszę ze wszystkimi tego cudownego zdarzenia okolicznoœciami. Już się dwa lata skończyło mego mieszkania w tym kraju.Na poczštku trzeciego znajdowałem się z Glumdalclitch,zdworem Króla i Królowej w podróży do południowych granic państwa.Niesiono mnie,jak zawsze,w moim podróżnym pudle,które było wygodnym,na dwanaœcie stóp obszernym pokojem.Zawieszano z rozkazu mego hamak na czterech sznurach jedwabnych zamocowanych w czterech rogach mojego pudła,ażebym nie czuł trzęsienia,kiedy jeden ze służšcych wiózł mnie przed sobš na koniu,ilekroć miałem nato chętkę,a wtedy spałem sobie podczas podróży.Kazałem cieœli,by w dachu pudła mego zrobił okienko czworograniaste,abym w goršce dnie miał œwieże powietrze w czasie snu,tak że kiedy chciałem,mogłem je deskš zamknšć i otworzyć. Gdyœmy stanęli na miejscu.Król Jegomoœć umyœlił zabawić dni kilka w jednym pałacu wiejskim,blisko miasta Flanflasnic,o osiemnaœcie mil angielskich od brzegów morskich.Ja i Glumdalclitch mocno byliœmy utrudzeni,jam tylko trochę dostał kataru,ale biedna dziewczyna była tak słaba,że musiała zawsze siedzieć w pokoju.Zachciało mi się widzieć morze,gdyżtylko morzem uciec mogłem,gdyby się to kiedy stać miało;udałem większš słaboœć,niż była w rzeczy samej,i prosiłem,żeby mi pozwolono użyć powietrzanadmorskiego z jednym paziem,którego wielce sobie upodobałem i któremu czasem mnie powierzano.Nie zapomnę nigdy,z jakš trudnoœciš na to pozwoliła Glumdalclitch,jaksurowo przykazywała paziowi mieć o mnie staranie,ile łez wylała,jakby przeczuwajšcwypadek,który mi się miał przytrafić.Niósłmnie tedy paŸ w moim pudełku ku skałom nad brzegiem morza stojšcym.O jakie pół mili od pałacu powiedziałem mu,aby mnie na ziemi postawił,i otworzywszy jedno okno zaczšłem smutnym okiem poglšdać na morze.Rzekłem potem paziowi,że chciałbymtrochę na łóżku zasnšć,co mi może ulgę przyniesie.PaŸ zamknšł dobrze okno,żebym się nie przeziębił,a ja,położywszy się,usnšłem.To tylko wnosić mogę,że paŸ,widzšc,iż nie miał się czego o mnie obawiać,oddalił się od pudła dla szukania jaj ptasich,gdyż widziałem go z okna,iż czegoœ między skalami nad brzegiem morza szukał,a znalazłszy podnosił i do kieszeni chował.Obudziłem się nagle na gwałtowne mego pudła wstrzšœnięcie i uczułem,że było do góry cišgnione,a potem w powietrze unoszone z niewypowiedzianš szybkoœciš. Pierwsze wstrzšœnięcie omal mnie nie zrzuciło z mego wiszšcego łóżka,ale potembardzo lekko cišgniony byłem.Krzyczałem ze wszystkich sił,ale nadaremno.Wyjrzawszy przez okno,same tylko widziałem obłoki,a nad głowš słyszałem szum straszny jakby machania skrzydeł.Naówczas zaczšłem poznawać,w jak niebezpiecznym znajdowałem się stanie,i domyœlać się,że orzeł trzymał w dziobie sznur od pudła mego,chcšc je upuœcić na jakš skałę, jak żółwia w skorupie,i tym sposobem stłukłszy,trupa mego wycišgnšć i pożreć,gdyż ptak ten takšma roztropnoœć i węch,że może z bardzo daleka postrzec swój łup,choćby nawet lepiej był ukryty aniżeli ja pod deskami,które nie były grubsze nad dwa cale. Po niejakim czasie usłyszałem,że bicie skrzydeł znacznie się powiększyło,i poczułem,że się moje pudło w tę i owš stronę miota jak szyld podczas wielkiego wiatru.Usłyszałem,iż niosšcy mnie orzeł dostał kilka gwałtownych uderzeń (bo niechybnie orzeł mnie niósł),potem nagle poczułem,żem leciał prosto na dół przez dobrš minutę,al e z takš szybkoœciš,żem niemógł złapać oddechu.Spadanie moje zakończyło się strasznym wstrzšœnieniem,które mi większy szum w uszach sprawiło niż spadajšce wody Niagary.Potem pozostawałem w ciemnoœciach przez drugš minutę,na koniec pudło moje zaczęło się do góry podnosić,tak żem zobaczył œwiatłoœć przezokienko górne. Poznałem naówczas,iż wpadłem w morze.Moje pudło z powodu ciężaru mego ciała i rzeczy,które w nim były,oraz blach metalowych użytych do wzmocnienia czterech rogów od góry i od dołu,zanurzało się na pięć stóp w wodzie.Zdawało mi się wtenczas i jeszcze teraz jestem tego mniemania,że orzeł,który mnie porwał,musiał zostać napadnięty przez dwa albo trzy inne orły,chcšce mu wydrzeć jego połów,i upuœcił mnie,aby się lepiej bronić.Blachy żelazne bardzo grube i mocne,u spodu pudła mego przykute,utrzymywały je w równowadze i zapobiegły rozbiciu.Fugi jego były mocne i œcisłe,drzwi zaœ nie otwierały się na zawiasach, ale wysuwały się w górę i najmniejsze tylko iloœci wody przepuszczały.Wylazłem z hamaka nie bez wielkich trudnoœci i otworzyłem wierzchni otwór pudła dla wpuszczenia œwieżego powietrza,bo mi niezmiernie było duszno. O,jak natenczas pragnšłem,aby kochana Glumdaiclitch mogła mnie poratować,od której tym nagłym przypadkiem tak bardzo zostałem oddalony.Myœlšc zaœ,w jakim ona smutku z powodu straty mojej i z nieukontentowania Królowej zostaje,rzetelnie mówię,że poœród nieszczęœliwoœci moich niewypowiedzianie nad niš ubolewałem.Pewny jestem,iż mało komu w podróży trafiło się doznać tak opłakanego stanu,gdyż co moment oczekiwać mogłem,że pudło moje się rozleci albo je pierwszy wiatr wywróci,albopierwszy wał na dnie pogršży.Dosyć,żeby się jedna szyba w oknie stłukła,już po mnie.Okna moje utrzymywały tylko pręty żelazne,którymi dla przypadków zdarzajšcych się w podróży mocno i gęsto z zewnštrz były okute.Postrzegłem,że przez niektóre małe szpary cisnęła się woda.Starałem się pozatykać je jak najlepiej.Niestety,nie miałem doœć sil do podniesienia dachu mojego pudła,co byłbymniewštpliwie zrobił,wolšc raczej na wierzchu siedzieć,gdzie przynajmniej mógłbym się utrzymać parę godzin dłużej,niż pozostawać w zamknięciu jak w kajucie okrętowej.Gdybym nawet przez kilkadni mógł uchodzić tym niebezpieczeństwom,jeszcze okropniejsza œmierć mnie czekała z głodu i pragnienia.Cztery godziny znajdowałem się w tym nie do wyobrażenia okropnym stanie,każdy moment uważajšc za ostatni wmoim życiu,a nawet chwilami życzšc sobie tego. Jak już opisywałem,na jednej œcianie mojego pudła były przymocowane dwie klamry dla przewleczenia skórzanego pasa,którym opasywali się moi opiekunowie,gdy brali mnie na konnš przechadzkę. W tym opłakanym stanie usłyszałem niby jakiœ szum z tej strony pudła,gdzie były umieszczone owe klamry,a potem zdało mi się,jakby coœ cišgnęło,bo czułem mocne przesuwanie się pudła w jednym kierunku,tak że przez to fale aż powyżej mego okna się wznosiły i zostawałem w ciemnoœciach.Powzišłem wtedy słabš nadzieję ratunku,choć pojšć nie mogłem,w jaki sposób się to stanie.Odœrubowałem krzesło i stanšwszy na nim przyłożyłem wargi do szpary,która była w dachu,i zaczšłem z całych sił wołać,proszšc o ratunek we wszystkich językach,którem tylko umiał.Na koniec,przywišzawszy chustkę do kija i wystawiwszy przez okienko górne,ruszałem jš w powietrzu,ażeby w przypadku,jeœliby okręt lub inny jaki statek był blisko,mogli się domyœlić żeglarze,iż się w tym pudle znajdował zamknięty człowiek. Nie postrzegłem,żeby to wszystko jaki skutek sprawiło,ale oczywiœcie poznałem,że pudło moje cišgnięto.W godzinę poczułem,że się otarto o coœ twardego.Z poczštku rozumiałem,że o skałę,i mocnom się tego przelškł,bo kołysało mnš gorzej niż dotšd,natenczas wyraŸnie usłyszałem uderzenie o dach pudła,jakby z rzucenia liny pochodzšce,i tarcie o kółko, które się tam znajdowało.Potem zdało mi się,jakbym powoli był podniesiony do góry,najmniej na trzy stopy wyżej,aniżeli byłem pierwej.Zaczšłem chwiać kijem i chustkš,wołajšc ratunku aż do ochrypnienia.Zamiast odpowiedzi usłyszałem głoœne okrzyki po trzykroć powtórzone,które tak wielkš we mnie wznieciły radoœć,iż nikt jej pojšć nie może,chyba że w podobnym znajdował się przypadku.Usłyszałem,iż ktoœ szedł po dachu pudła mego i przez okienko zawołał w języku angielskim: -Jest tu kto? -Jestem Anglikiem -powiedziałem -którego okrutny los wpędził w takie nieszczęœcie, jakiego nigdy jeszcze nie doznało żadne stworzenie.Na miłoœć Boga,uwolnij mnie od tego więzienia. -Uspokój się -rzekł mi głos -nie masz się czego lękać,pudło twoje przywišzane jest do statku i zaraz idzie cieœla dla wyršbania w dachu dziury,przez którš cię stamtšd wycišgniemy. Odpowiedziałem mu,że nie ma potrzeby,a wiele czasu to zabierze.Dosyć jest,żeby kto, wzišwszy palcem za kółko,wycišgnšł pudło z morza i przeniósł na statek,a potem je do po- koju kapitana zaniósł.Niektórzy słyszšc mnie tak mówišcego myœleli,że jestem jakiœ biedny wariat,drudzy się zaœ z tego œmieli.Nie myœlałem naówczas,że znajdowałem się między ludŸmi mego wzrostu i siły.Przyszedł cieœla i prędko zrobiwszy dziurę w dachu pudła,na cztery stopy szerokš,spuœcił mi drabinę,po której wlazłem na statek,będšc bardzo osłabiony. Żeglarze,niezmiernie zadziwieni,tysišczne czynili mi zapytywania,na które nie miałem ochoty odpowiadać.Zdawało mi się,jakbym patrzał na Pigmejczyków,majšc przyzwyczajone oczy do tych niezmiernej wielkoœci ludzi,których tylko co porzuciłem.Kapitan,pan Tomasz Wilcocks,człowiek roztropny i poczciwy,rodem z hrabstwa Shropshire,widzšc,że ze słaboœci mógłbym upaœć,wprowadził mnie do swego pokoju,dał mi zażyć kordiału,położył na swoim łóżku i radził,żebym zażył spoczynku,którego wielce potrzebowałem.Nim usnš- łem,powiedziałem mu,że w pudle moim miałem sprzęty szacowne,wspaniały hamak,wygodne łóżko,dwa krzesła,stół i sekretarzyk,że pudło moje jest wybite alboraczej wysłane bawełnianymi i jedwabnymimateriałami i że gdyby któremu z majtków kazał je przynieœć do swego pokoju,otworzyłbym je w jego przytomnoœci i pokazałbym mu te wszystkiesprzęty. Kapitan,słyszšc,żem mu tak dzikie rzeczy prawił,uznał mnie za głupiego,ale nie chcšc mi się przeciwić,przyobiecał,iż rozkaże uczynić,jak żšdałem,i wstšpiwszy na pokład posłał ludzi dla obejrzenia pudłamego.Majtkowie,jak się póŸniej dowiedziałem,rzeczy z pudła wyjęli,obicie oberwali,meble,mocno do podłogi przyœrubowane,przez niedbałe i spieszne oderwanie zepsuli,a wzišwszy kilka tarcic,które im się do czegoœ przydały,puœcili na morze pudło,które wskutek wybitych dziur wkrótce zatonęło.Mocno byłem kontent,iż nie widziałem zniszczenia mojego domu,bo może bym sobie przypomniał rzeczy,o których wolałbym raz na zawsze zapomnieć. Spałem przez kilka godzin,ale wyobrażenie kraju,który porzuciłem,i niebezpieczeństwo, w jakim się znalazłem,nieustannš we mnie sprawiały niespokojnoœć,wszelako obudziwszy się,poczułem się pokrzepiony na siłach.Była natenczas ósma godzina wieczór i kapitan kazał mi niezwłocznie dać wieczerzę,rozumiejšc,żem przez długi czas poœcił.Postępował ze mnš bardzo ludzko,zwracajšc mi uwagę,abym nie pozierał tak dziwnie i nie mówił od rzeczy.Gdyœmy zostali sami,prosił mnie,ażebym muopisał moje podróże i jakim przypadkiem wyrzucony zostałem na morze w tej olbrzymiej skrzyni drewnianej.Powiedział mi,że około południa,gdy patrzył przez lornetę,postrzegł bardzo z daleka coœ do statku podobnego i chciał doœcignšć dla kupienia sucharów,ponieważ już mu się zapasy wyczerpywały;że zbliżywszy się,poznał swój błšd i posłał łódŸ dla zobaczenia co by to było;że ludzie jego powrócili mocno zestraszeni,przysięgajšc,że widzieli dom pływajšcy,że się z tej ich głupoty mocno uœmiał i sam wsiadł do łodzi,kazawszy majtkom wzišć ze sobš linę mocnš;że ponieważ czas był cichy,objechawszy naokoło to wielkie pudło,spostrzegł okno,apotem klamry w jednej ze œcian,że natenczas kazał swoim ludziom przywišzać do nich linę i cišgnšć skrzynię (jak on to nazywał).Potem kazał te liny przywišzać dokółka na dachu dla podniesienia skrzyni do góry,lecz wszyscy jego majtkowie nie moglijej wyżej nad trzy stopy podŸwignšć. Widział mój kij i chustkę na wierzch wystawione i wtenczas poznał,iż wewnštrzjacyœ nieszczęœliwi muszš być zamknięci.Spytałem go,czy on albo kto z jego ludzi w momencie,gdy mnie postrzeżono,nie widział ptaków jakich osobliwszej wielkoœci.Na to mi odpowiedział, iż gdy rozmawiał o tym przypadku z majtkami,wtenczas gdy spałem,jeden powiedział mu, że widział kilka orłów odlatujšcych ku północy,ale niezdawało mu się,żeby były większe niż zwyczajne,co,zdaniem moim,trzeba przypisać wielkiej wysokoœci,na której się znajdowały,a tak nie mógł zgadnšć,dlaczegom się o to pytał. Spytałem się potem tegoż kapitana,jak daleko,sšdzi,jesteœmy oddaleni od lšdu.Odpowiedział,iż podług najdokładniejszej kalkulacji blisko o sto mil.Upewniłem go,że się bez wštpienia prawie o połowę pomylił,bo nie więcej jak dwie upłynęły godziny,kiedy po opuszczeniulšdu wpadłem w morze.Kapitan zaczšł znowu myœleć,że mi się mózg pomieszał,i radził,ażebym poszedł do łóżka w kajucie,którš dla mnie kazał przygotować.Zapewniałem go,żem się należycie wieczerzš jego posilił,żem kontent z jego kompanii i że mam rozum i sišt szeœć tysięcy d48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żY`ĐcZ0‚c[˛˝\o!‹ €]ú!pc€^j0śc_ ?Xzmysły tak doskonale zdrowe jak nigdy.Natenczas użył tonu poważnego i prosił mnie,abym mu otwarcie powiedział,czy nie mam pomieszania w duszy mojej i zgryzot sumienia po jakichœ wielkich zbrodniach,za które na rozkaz władzy zostałem ukarany rzuceniem w tympudle na morze,jak czasem w niektórych krajach bywajš złoczyńcy puszczani na łaskę fal,w statku bez żagli i bez żywnoœci;że choć niekontent był z przyjęcia na swój statek takiego zbrodniarza,wszelako upewniał mnie słowem honoru,że w pierwszym porcie,do którego zawinie,wysadzi mnie na lšd z wszelkim bezpieczeństwem.Przydał,że podejrzenia jego bardzo powiększyły niektóre mowy nierozsšdne,które miałem z majtkami i z nim samym o moim pudle,czyli mieszkaniu,tudzież oczy obłškane i dziwaczne zachowanie podczas wieczerzy. Prosiłem,żeby cierpliwie chciał posłuchać historii mojej,którš od czasu ostatniego mego z Anglii wyjazdu aż do momentu,kiedy mnie znalazł,wiernie opowiedziałem,a jako dla prawdy umysły rozsšdne zawsze otworem stojš,człowiek ten,poczciwy i zacny,majšcy rozsšdek wielki i cokolwiek nauk posiadajšcy,kontent był z mojej rzetelnoœci i szczeroœci.Dla potwierdzenia zaœ tego wszystkiego,com mu opowiadał,prosiłem,aby rozkazał przynieœćmój sekretarzyk,od którego klucz miałem przy sobie (wiedziałem już wtenczas,jaki los spotkał moje pudło).Otworzyłem go w jego przytomnoœci i pokazałem wszystkie rzeczy ciekawe, robione w tym kraju,z którego wyszedłem tak dziwnym sposobem.Między innymi rzeczami był tam grzebień,który zrobiłem z włosów brody królewskiej,a drugi z tegoż samego materiału,którego osada była z kawałka urżniętego paznokcia Jej Królewskiej Moœci.Była tam jedna paczka igieł i szpilek długich na półtorej stopy,cztery żšdła os,jak stolarskie sztyfty grube,i jeden pierœcionek złoty,który darowała mi Królowa,w sposób arcygrzeczny zdej- mujšc go ze swego małego palca i kładšc mi go na szyję jako naszyjnik.Prosiłem kapitana, żeby na znak wdzięcznoœci za jego dobroć i grzecznoœć przyjšł ode mnie ten pierœcień,lecz tego żadnym sposobem uczynić nie chciał.Pokazałem mu też nagniotek,który sam z nogi dworskiej damy odjšłem;był on gruby jak największe jabłko i tak stwardniał,że za powrotem do Anglii kazałem go wydršżyć na kubek i w srebro oprawić.Na koniec prosiłem go,żebysię przypatrzył moim pludrom,które były ze skórki mysiej. Najusilniejszymi tylko proœbami mogłem go nakłonić do przyjęcia ode mnie zęba lokaja,który największš uwagę jego na siebie zwrócił.Dziękował mi za to bardzo i nawet więcej,niż ta bagatelka warta była.Zšb ten został przez nieumiejętnego chirurga jednemu ze służšcych mojej piastunki wyrwany,chociaż był zupełnie zdrowy;kazałem go oczyscic i schowalem wmoim sekretarzyku,Długoœć jego wynosiła przeszło jednš stopę,a œrednica cztery cale. Kapitan mocno był kontent z tego,co mu opowiedziałem,i rzekł,że się spodziewa,iż za przybyciem naszym do Anglii opiszę te przypadki podróży moich i do druku podam.Jam mu na to odpowiedział,że zdaniem moim już nadto mamy ksišżek podróżniczych,a teraz tylko takie dzieła chcš czytać,które coœ nadzwyczajnego zawierajš;że wielu pisarzy więcej troszczysię o własnš próżnoœć i interes niż o prawdę.Moja ksišżka zawierałaby tylko rzeczy zwyczajne,a nie opisywałaby tak osobliwych roœlin,drzew,ptaków i innych zwierzšt,obyczajów i bałwochwalstwa dzikich ludów,którymi większa częœć pisarzy dzieła swoje ozdabia.Podziękowałem mu przy tym za jego radę i przyrzekłem zastanowić się nadniš. Słyszšc,że mówię zawsze głoœno,dziwowałsię temu i spytał mnie,czy Król i Królowa tego kraju nie byli głusi.Odpowiedziałem,żem się do tego przyzwyczaił przez dwa lata i że w wielkimmiałem podziwieniu głos jego i wszystkich żeglarzy,którzy zdawali mi się mówić po cichu i jakby do ucha,ale z tym wszystkim dosyć dobrze ich słyszałem.Kiedy znajdowałem się w tym kraju,rozmawiałemzawsze jak człowiek,który by chciał przemówić z ulicy do drugiego stojšcego nawysokiej wieży,chyba że mnie stawiano na stole albo kto na ręce trzymał. Powiedziałem mu jeszcze,iż majtkowie wydali mi się z poczštku najdrobniejszymi,jakiem tylko widział,stworzeniami,że podczas mieszkania mego w tym kraju,majšc przyzwyczajone oczy do przedmiotów wielkich,nie mogłem przeglšdać się w zwierciadle,takš mnie wzgardš napełniało porównanie mojej osoby z innymi. Kapitan mi rzekł,iż podczas wieczerzy uważał,żem na wszystkie rzeczy poglšdał z niejakim podziwieniem,i że mu się zdawało,jakoby czasem trudno mi było wstrzymać się od œmiechu,ale nie wiedzšc,jakie tego były pobudki,przypisywał to pomieszaniu mego rozumu. Odpowiedziałem,iż właœnie dziwowałem sięsam sobie,jak mogłem od œmiechu się wstrzymać widzšc półmiski tak małe jak srebrny trojak,łopatkę baraniš jak jeden zrazik,kubek mniejszy od skorupy orzechowej,i tak opisałem mu resztę jego sprzętów i potraw;bo choć Królowa do użytku mego kazała wszystkie rzeczy odpowiedniej robić wielkoœci,wszelako wyobrażenia moje zaprzštnięte były jedynietym,co wokoło siebie widziałem,i tak czyniłem, jak wszyscy ludzie,którzy patrzšc nieustannie na innych,a nie zastanawiajšc się nigdy nad sobš,nie dajš bacznoœci na własnš małoœć.Kapitan zrozumiał mój żart i œmiejšc się odpowiedział starym angielskim przysłowiem,że oczy moje były większe niżeli mój brzuch,gdyż uważał,że nie miałem wielkiego apetytu,chociażem się przez cały dzień przepoœcił,potem swój żart kończšc,dalej mówił,iż dałby sto funtów szterlingów,żeby mógł widzieć,jak orzeł pudło moje trzymał w dziobie i jak potem leciało z tak wielkiej wysokoœci w morze,co zaiste byłoby widokiem bardzo dziwnym i wartym podania następnym wiekom.Porównnie z Faetonem było tak bliskie,iż nie omieszkał go zastosować,choćzdawało mi się,że nie jest bardzo na miejscu. Kapitan wracajšc z Tonkinu płynšł ku Anglii,ale nawałnica zapędziła go między wschód i północ aż pod czterdziesty stopień szerokoœci i sto czterdziesty trzecidługoœci.Dwa dni po moim na statek przybyciu zerwał się wiatr i przez długi czas pędził nas na południe.Ominšwszy Nowš Holandię udaliœmy się ku zachodowi,a potem nieco ku południu,aż pókiœmy nie opłynęli Przylšdka Dobrej Nadziei.Żegluga nasza była bardzo szczęœliwa,ale nie chcę opisywaniem jej nudzić czytelnika. Kapitan zawijał do jednego czy dwóch portów i wysyłał szalupy dla kupowania żywnoœci i zaopatrywania się w wodę,ale janigdzie nie wysiadałem ze statku,aż stanęliœmy na Dunach. Był,zdaje się,naówczas dzień trzeci czerwca roku 1706,prawie dziewięć miesięcy po moim wyjœciu od Brobdingnagów.Ofiarowałem dla zabezpieczenia zapłaty za przewóz zostawienie moich sprzętów,ale kapitan oœwiadczył,że żadnym sposobem nic ode mnie wzišć nie chce. Pożegnaliœmy się serdecznie i zobowišzałemgo,że mnie odwiedzi w Redriff.Najšłem konia i przewodnika za talara,którego pożyczyłem u kapitana.W podróży,widzšc szczupłoœć domów,drzew,bydlšt i ludzi,rozumiałem,żem się znowu znalazł w Lillipucie.Obawiałem się, żebym którego z podróżnych nie nadeptał i nie roztratował,idlatego często wołałem,ażeby uciekali z drogi,tak że o mało mnie nie pobito raz czydwa za moje grubiańskie postępowanie. Gdy przybyłem do mego domu,który zaledwie poznałem,a jeden ze służšcych drzwi otworzył,schyliłem się z obawy,abym nie uderzył w nie głowš.Żona moja wybiegła dla ucałowania mnie,a ja schyliłem się niżej jej kolan,myœlšc,że inaczej nie dosięgnie ust moich.Córka moja uklękła przede mnš,proszšc mnie o błogosławieństwo,a ja nie mogłem jej dojrzeć,będšc od dawna przyzwyczajony mieć głowę i oczy obrócone do góry,aż kiedy wstała,i wtedy chciałem jš podnieœć,jednš rękš objšwszy jš w pasie.Patrzałem z góry na moich służšcychina jednego czy dwóch przyjaciół,jakby oni wszyscy byli karłami,a ja olbrzymem.Powiedziałem żonie,że musiała żyć nazbyt oszczędnie,gdyż wydało mi się,że ona i córka zagłodziły się zupełnie.Zgoła tak dziko postępowałem,że wszyscy byli tegoż zdania co kapitan,kiedy mnie pierwszy raz zobaczył,rozumiejšc,żem rozum stracił.Wymieniam te fraszki,aby pokazać,jak wielkš moc ma przesšd i nałóg.W krótkim czasie przyzwyczaiłem się do żony,do dzieci i do przyjaciół.Żona moja poprzysięgła,iż nigdy więcej nie puœci mnie na morze.Złe przeznaczenie moje inaczej rozporzšdziło,a ona nie zdołała mnie zatrzymać,jak w dalszym cišgu zobaczy mój czytelnik.Jednak na tym miejscu kończęnieszczęœliwych podróży moich częœć drugš.---------------------------------------- CZĘŒĆ TRZECIA Podróż do Laputy Do Balnibarbów Do Luggnaggu Do Glubbdubdribu I do Japonii ROZDZIAŁ PIERWSZY Gulliwer rozpoczyna trzeciš podróż.Złapanyprzez rozbójników morskich.Złoœliwoœć jednego Holandczyka.Dostaje się do Laputy. Ledwie dni dziesięć zabawiłem w domu,gdy odwiedził mnie kapitan William Robinson z Kornwalii,dowódca statku „Dobra Nadzieja ”,o ładunku trzystu beczek.Byłem ja kiedyœ chirurgiem na innym statku,który w czwartej częœci ładunku do niego należał,i odprawiłem z nim podróż do Lewantu.Obchodził się ze mnš nie jak z podwładnym,ale jak z własnym bratem.Dowiedziawszy się o moim przybyciuprzyszedł do mnie jedynie dla okazania mi,jakem się domyœlał,swojej życzliwoœci,gdyż mówił tylko o rzeczach podługim niewidzeniu przyjaciela zwyczajnych.Lecz póŸniej odwiedzał mnie bardzo często,cieszył się mocno z pomyœlnego stanu mego zdrowia i pytał,czylim na zawsze postanowił zostać w domu.Powiedział,że myœlał jechać do Indii Wschodnich i że się spodziewał we dwa miesišce ruszyć w tę podróż.Wmówił przy tym we mnie,że miałby za wielkie ukontentowanie,gdybym chciał zostać chirurgiem na jego statku,że miałbym pod sobš innego chirurga i dwóch chłopców,że mi wyznaczy podwójnš płacę i że doœwiadczywszy,iż się prawie równie jak i on znam na morzu,przyrzeka obchodzić się ze mnš,jakbym był współdowódcš statku. Na koniec tyle mi naœwiadczył grzecznoœci i tak mi się zdał człowiekiem poczciwym,żemajšc,mimo doznanych nieszczęœliwoœci,cišgle wielkš ochotę oglšdania œwiata,dałem się namówić.Jedyna trudnoœć była dostać zezwolenie mojej żony,lecz ona w końcu na to przystała,zapewne majšc przed oczyma pożytki,które stšd dla dzieci mogły wyniknšć. Wyszliœmy pod żagle dnia pištego sierpnia roku 1706 i przybyliœmy do fortecy Œwiętego Jerzego dnia jedenastego kwietniaroku 1707.Tam bawiliœmy przez trzy tygodnie dla poratowania zdrowia naszych ludzi,z których większa częœć chorowała.Stamtšd udaliœmy się ku Tonkinowi,gdzie kapitan nasz myœlał zatrzymać się czas niejaki,ponieważ towary,których nakupić pragnšł,nie mogły mu być dostarczone prędzej jak w kilka miesięcy.Ażeby sobie koszt tego opóŸnienia wynagrodzić,kupił jeden statek naładowanyróżnymi towarami,którymi pospolicie mieszkańcy Tonkinu z pobliskimi wyspami handlujš,i wsadziwszy na ten mały statek ludzi czternastu,między którymi trzech było tamtejszych rodaków,postawił mnie nad nimi kapitanem,dajšc mi moc na czas,przez który sam interesa swoje w Tonkinie miał sprawiać. Nie minęły trzy dni od naszego puszczenia się na morze,jak za powstaniem wielkiej nawałnicy pędzeni byliœmy przez dni pięć między wschód i północ,a potem na wschód.Czas nieco się wypogodził,ale wiatrzachodni zawsze wiał mocno.Dnia dziesištego dwóch rozbójników morskich nanas napadło i wkrótce nas złapali,gdyż statek nasz był tak obcišżony, że niepodobna nam było ani uciekać,ani też siębronić. Rozbójnicy i ich majtkowie z zapalczywoœcišwpadli na nasz statek,lecz znalazłszy nas wszystkich pokornie na ziemi leżšcych (co ja pierwej jeszcze rozkazałem),poprzestalina powišzaniu nas i przydaniu nam straży,apotem zaczęli plšdrować nasz statek.Postrzegłem miedzy nimi jednego Holandczyka,który zdał się mieć jakšœ władzę,choć nie był komendantem żadnego z ich statków.Poznał po naszych twarzach,żeœmy Anglicy,i zapowiedział, szwargocšc w swoim języku,że nas wszystkich powišżš plecami do siebie i w morze wrzucš. Znajšc doœć dobrze język holenderski powiedziałem mu,kim byliœmy,i błagałem,ażeby za nas,jako chrzeœcijan i protestantów,swoich sšsiadów i sprzymierzeńców,raczył wstawić się do kapitanów.Moje słowa bardziej go jeszcze rozjštrzyły,podwoił swoje groŸby i obróciwszy się do swych towarzyszy mówiłdo nich językiem japońskim,często powtarzajšc słowo christianos. Większy tych rozbójników statek był pod komendš jednego kapitana Japończyka,którytrochę mówił po holendersku.Przystšpiwszydo mnie po różnych zapytaniach,na które mu z największš odpowiedziałem pokorš,upewnił mnie,że nam nie będzie odebrane życie.Uczyniłem mu jak najuniżeńszy ukłon i -obróciwszy się natenczas do Holandczyka -rzekłem mu,iż przykro mi bardzo więcej widzieć ludzkoœciw bałwochwalcy niżeli w chrzeœcijaninie. Ale wkrótce żałowałem tych słów nieroztropnych,ponieważ ten nędzny potępieniec,gdy nie mógł namówić dwóch kapitanów do wrzucenia mnie w morze (na co oni przystać nie chcieli z przyczyny danego słowa),wymógł na nich,że srożej jeszcze ze mnš postšpiono,niż gdyby mi życie odebrali.Rozdzielili moich ludzi na dwa statki pirackie,żadnego nie zostawiwszy na pokładzie,na który przysłali swoich ludzi.Codo mnie,uchwalili puœcić mnie na los szczęœcia w czółnie małym o dwóch wiosłach i jednym żaglu,z żywnoœciš na dnicztery.Kapitan Japończyk podwoił jš dla mnie z własnych zapasów i nie pozwolił mnie oszukać.Wstšpiłem więc w czółno,gdytymczasem dziki Holandczyk,stojšc na pokładzie,okładał mnie obelżywoœciami i przekleństwami,jakich tylko jego język mógł mu dostarczyć. Godzinę pierwej,nim nas rozbójnicy napadli,znalazłem z mojej kalkulacji,żeœmy się znajdowali pod czterdziestym szóstym stopniem szerokoœci południowej,a sto osiemdziesištym trzecim -długoœci.Oddaliwszy się nieco,postrzegłem przez lunetę wiele wysp między południem izachodem.Wtenczas,majšc wiatr pomyœlny,podniosłem żagiel,chcšc do najbliższej zawinšć,czego w trzy godziny z wielkš trudnoœciš dokazałem.Wyspa ta byłacałkiem skalista.Znalazłszy jednak wiele jajptasich,skrzesałem ognia i roznieciłem go z wrzosu i z sitowia morskiego,ugotowałemjaja,które tego dnia były moim pokarmem,ponieważ ile możnoœci,wszelkimi sposobami chciałem żywnoœć mojš oszczędzać.Przepędziłem tę noc pod skałš,gdzie nasławszy wrzosu spałem dosyć dobrze. Nazajutrz udałem się do drugiej wyspy,stamtšd do trzeciej i do czwartej,czasem używajšc wiosła,czasem żagla.Lecz żebym mego czytelnika nie nudził,powiem mu tylko,iż dnia pištego zawinšłem do ostatniej wyspy,która leżała na południowy wschód od poprzedniej. Byłaona dalej,niż mi się zdawało,i ledwiem mógł do niej w pięć godzin dopłynšć.Musiałem jš naokoło objechać,nimznalazłem miejsce,w którym by można zawinšć do lšdu. Wysiadłszy w małej zatoce,trzy razy od mego czółna szerszej,znalazłem,że cała wyspa była skałš,tylko gdzieniegdzie znajdowały się miejsca,na których rosła trawa i zioła arcywonne. Wzišłem trochę żywnoœci i nieco posiliwszy się,resztę złożyłem w jednej z jaskiń,których tam było dosyć.Nazbierałem jaj,narwałem sitowia morskiego i ziół suchych,aby nazajutrz roznieciwszy ogień ugotować jaja,gdyż miałem przy sobie krzesiwo,hubkę i szkło palšce. Przepędziłem noc całš w jaskini,gdzie złożyłem mojš żywnoœć,i spałem na tych ziołach, które na ogień były przygotowane.Mało spałem,będšc bardziej jeszcze niespokojny niż utrudzony.Uważałem,że niepodobna było nieumrzeć w tak nędznym miejscu i że najnędzniejszy koniec mnie czeka.Tak zostałem tymi myœlami skołatany,że mi nawet wstawać było ciężko;nim przyszedłszy do sił wyszedłem z jaskini,już było blisko południa.Czas był piękny,a słońce tak dogrzewało,że musiałem twarz odwrócić. Ale nagle zachmurzyło się,innym jednak sposobem,niż kiedy słońce za chmurę zajdzie. Spojrzałem na słońce i zobaczyłem jakšœ wielkš machinę nieprzezroczystš między mnš i słońcem,która,zdało mi się,w tę i owš stronę się ruszała.Machina ta,zawieszona na jakie mil dwie w górze,zasłaniała mi słońce przez szeœć lub siedem minut.Nie spostrzegłem jednak,ażeby powietrze było zimniejsze i niebo ciemniejsze,niż gdybym się znajdował w cieniu wielkiej góry.Gdy ta št szeœć tysięcy d48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż`Pe Naľ ]c€bŠccť(™cdT73machina spuœciła się bliżej ku miejscu,gdziestałem,zdała mi się być z materii twardej,z gładkim i płaskim spodem,który przez odbijajšce od niego z morza promienie słoneczne przepysznie się œwiecił.Zatrzymałem się na jednym wzgórku,o jakie dwieœcie kroków od brzegu,i widziałem,że się ta machina równolegle do mnie spuszczała i jakby na milę zbliżyła.Naówczas wzišwszy teleskop postrzegłem mnóstwo ludzi uwijajšcych siępo jej spadzistych brzegach,nie mogłem jednak dostrzec,co by robili. Przyrodzona miłoœć życia wznieciła w sercu moim niejakie uczucia radoœci i nadziei,że przypadek ten wyratuje mnie może z tak smutnego położenia.Ale trudno,żeby czytelnik pojšł,w jakie wpadłem podziwianie widzšc wyspę napowietrznš,zamieszkanš przez ludzi,którzy (jak się zdawało)mogš niš w górę lub na dół kierować i podług upodobania swego jeŸdzić niš w powietrzu.Lecz nie znajdujšc się naówczas w stanie filozofowania nad tym tak dziwnym przypadkiem,uważałem tylko,w którš stronę obróci się ta wyspa,ponieważ zdało mi się,że się w biegu przez niejaki czas zatrzymała. Niedługo potem zaczęła się zbliżać ku mnie,że już dobrze widzi ałem na niej gankii gdzieniegdzie schody dla komunikacji jednych z drugimi.Na najniższym ganku widziałem wielu ludzi łowišcych wędkš ptaki,drugich zaœ,co się na to patrzyli.Dawałem im znaki czapkš (kapeluszmój już dawno był zużyty),powiewałem chustkš,a gdy się jeszcze bardziej zbliżyli,wołałem ze wszystkich sił i postrzegłem,że na brzeg naprzeciwko mniemnóstwo ludu wyległo.Poznałem po nich,że mnie postrzegli,chociaż nic mi nie odpowiadali.Ujrzałem naówczas pięciu lub szeœciu ludzi szybko idšcych ku wierzchołkowi wyspy i pomyœlałem,że wysłano ich do jakiejœ osoby majšcej zwierzchnoœć,dla wzięcia od niej rozkazu,co w tej okolicznoœci uczynić. Powiększał się tłum ludu,a w mniej jak półgodziny wyspa tak się zbliżyła,że najniższyganek był nie dalej ode mnie nad sto kroków.Wtenczas zaczšłem w różnych postaciach okazywać najwyższe proœby z największš uniżonoœciš i pokorš,ale żadnej odpowiedzi nie odebrałem.Ci,co byli najbliżej mnie,sšdzšc z ich odzienia,zdawalisię być osobami znakomitymi.Rozmawiali ze sobš poważnie,często na mnie spoglšdajšc. Na koniec jeden z nich odezwał się do mniejęzykiem gładkim,jasnym i bardzo przyjemnym,którego brzmienie było do włoskiego podobne.Ja też odpowiedziałem po włosku,myœlšc,że głos i ton języka tegomilszy ich uszom będzie niż jakikolwiek inny. Chociaż to wszystko było daremne,bo zrozumieć się wcale nie mogliœmy,poznano jednak,że w nieszczęœliwym znajduję się położeniu,i dano mi znak,żebym zstšpił ze skały i szedł ku brzegowi,co natychmiast uczyniłem,a wtenczas gdy się wyspa zniżyła do odpowiedniej wysokoœci,z najniższego ganku spuszczono łańcuch z przywišzanym na końcu krzesełkiem,na którym usiadłszy,w jednej chwili za pomocš kafara zostałem na wyspę wycišgnięty. ROZDZIAŁ DRUGI Charakter Lapucjanów.Ich wiadomoœci.Król idwór jego.Przyjęcie Gulliwera.BojaŸń i niespokojnoœć mieszkańców.Charakter Lapucjanek. Zaraz po moim przybyciu na wyspę -która zwała się Laputa -tłum ludu otoczył mnie naokoło (ci,co stali bliżej,zdali mi się wyższego stanu),przypatrujšc mi się z podziwieniem, które i ja razem z nimi dzieliłem,bo nigdy jeszcze nie widziałem ludzi tak osobliwych w swojej postaci,odzieniu i obyczajach.Głowy mieli zwieszone raz na prawš,drugi raz na lewš stronę.Jednym okiem patrzyli w niebo,drugim ku ziemi.Suknie ich były upstrzone niezliczonymi figurami słońca,gwiazd,księżyca,pomiędzy którymi znajdowały się skrzypce,flety, arfy,gitary,lutnie i wiele innych instrumentów muzycznych nie znanych w Europie.Widziałem naokoło nich wiele sług trzymajšcych w rękach przywišzane do krótkich kijów pęcherze, w których było nieco grochu i kamyków małych,jak się póŸniej dowiedziałem.Coraz tymi pęcherzami bili po uszach i po ustach tych,przy których stali,i nie mogłem z poczštku przyczyny tego zgadnšć.Mieszkańcy tej wyspy zdali mi się być tak roztargnieni i pogršżeni w tak głębokim zamyœleniu,iż nie mogli ani mówić,ani uważać,co drudzy do nich mówiš,bez pomocy tych trzaskajšcych pęcherzy,którymi ich dla ocucenia bito albo po ustach,albo po uszach.Dlatego osoby majętniejsze utrzymywały człowieka,któryim służył za budziciela,w ich języku zwanego climenole,bez którego z domu nie wychodziły.Do powinnoœci takiego budzicielanależało,gdy się dwie lub trzy osoby znajdowały razem,uderzać zręcznie po ustach tego,który miał mówić,a potem po uszach tych,co majš słyszeć.On zawsze,kiedykolwiek jego pan wychodził,szedł przy nim i lekko go uderzał po oczach,bo inaczej przez swoje głębokie zamyœlenie chlebodawca jego mógłby wpaœć w jakšœ przepaœć,uderzyć o słup głowš,roztršcać na ulicy przechodzšcych lub przez tychże zostać wtršcony w rynsztok. Te uwagi były niezbędnie potrzebne,aby nie zostawić czytelnika w zdumieniu,w jakim jasię z przyczyny dziwnego postępowania tych ludzi znalazłem.Kiedy mnie na szczyt wyspy do pałacu królewskiego prowadzono,przewodnicy moi zapominali często,co mieli czynić,i zostawiali mnie samemu sobie,aż ich budziciel obudził;ani postać moja,ani krzyki mniej roztargnionego od nich ludu nie sprawiały na nich najmniejszego wrażenia. Nareszcie wprowadzono mnie do królewskiego pałacu,gdzie widziałem Jego Królewskš Moœć na tronie,w otoczeniu osóbpierwszej godnoœci.Przed tronem stał wielki stół zastawiony globami,sferami i różnymi innymi instrumentami matematycznymi.Król nie postrzegł mnie,gdy wszedłem,chociaż tłum przybyły ze mnš wielkiego hałasu narobił.Był zajęty naówczas dochodzeniem do rozwišzania jakiegoœ problemu i musieliœmy stać przed nim całš godzinę,nim swojš operację skończył.Miał przy sobie dwóch paziów trzymajšcych w ręku pęcherze.Jeden z paziów,gdy Jego Królewska Moœć zakończyłrobotę,uderzył go pęcherzem łagodnie i uniżenie po ustach,a drugi po uchu prawym.Naówczas Król porwał się jakby zesnu i spojrzawszy na mnie i na otaczajšcych mnie ludzi,przypomniał sobie,co mu niedawno powiedziano o moim przybyciu.Rzekł do mnie słów kilka i natychmiast młody człowiek uzbrojony pęcherzem zbliżył się do mnie i po prawym uchu uderzył.Aleja dałem poznać,że fatyga ta względem mnie nie była potrzebna,przezco Król i dwór jego najgorsze o moim rozumie powzięli mniemanie.Król różne czynił zapytania,na które odpowiadałem wewszystkich,jakie tylko umiałem,językach,lecz gdy widziano,że ani zrozumieć,ani zrozumiany być nie mogę,zaprowadzono mnie do jednego pokojuw pałacu i dwóch służšcych dano mi do usług,gdyż monarcha ten odznaczał się wielkš goœcinnoœciš.Cztery osoby znaczne,które widziałem blisko osoby królewskiej,uczyniły mi honor usiadłszy dostołu wraz ze mnš.Mieliœmy każdy z nas dwa dania,po trzy potrawy.Pierwsze danie składało się z łopatki skopowej wyrżniętejw równoboczny trianguł,ze sztuki mięsa w kształcie romboidu i z puddingu w kształciecykloidu.Na drugie dano dwie kaczki podobne dwom skrzypcom, kiszki i kiełbasy,które się wydawały jak flety i oboje,i mostek cielęcy,majšcy kształt arfy.Chleb,który nam dawano do stołu,był pokrojony w stożki,cylindry,równoległobokiiinne matematyczne figury.Podczas obiadu pozwoliłem sobie spytać się o nazwy wielu rzeczy w języku krajowym i znakomici moi towarzysze byli łaskawi odpowiadać mi przy pomocy swoich budzicieli,w mniemaniu zapewne,że będę podziwiał ich zdolnoœci i talenta nadzwyczajne,jeżeli potrafię rozmawiać z nimi.Niedługo potem byłem w stanie żšdać chleba,wina i innych rzeczy potrzebnych. Po obiedzie towarzysze moi odeszli;przyszedł do mnie jeden człowiek od Króla z piórem, inkaustem,papierem i trzema lub czterema księgami,dajšc mi poznać,iż miał rozkaz nauczenia mnie języka.Bawiłem z nim prawie cztery godziny,przez które na jednej kolumnie napisałem wiele słów,a na drugiej,naprzeciwko,ich tłumaczenie.Nauczył mnie też na pamięć wielu krótkich zwrotów,których sens dał mi poznać każšc czynić przede mnš swojemu służšcemu to,co one znaczyły,a więc siadać,wstawać,kłaniać się,chodzić i tak dalej,a ja zapisywałem każdy zwrot.Potem mój nauczyciel pokazał mi w ksišżce wyobrażenia słońca,księżyca,gwiazd,zodiaku,równika i kół biegunowych,mówišc mi ich nazwy,a także wszystkie gatunki instrumentów muzycznych,powiadajšc,jak się który właœciwie nazywa,i grajšc na nich po kolei,abym ich sztukę wyrozumiał.Gdy swojš lekcję skończył,ułożyłem ze słów, których się nauczyłem,bardzo piękny mały dykcjonarz i w krótkim czasie,dzięki szczęœliwej mojej pamięci,nauczyłem się jako tako lapucjańskiego języka. Wyraz,który jako latajšca lub unoszšca się wyspa tłumaczę,brzmi w oryginale Laputa. Prawdziwej etymologii tego wyrazu dojœć nie mogłem.Lap znaczyło w dawnym i wyszłym już z użycia języku -wysoko,a untuch -rzšdca,z tych dwóch więc wyrazówzrobiło się przez fałszywe wymawianie:Laputa zamiast Lapuntuch.To wywodzenie,jako zbyt nacišgane,nie bardzo mi się podobało.Oœmieliłem się więc przedłożyć uczonym inne przeze mnie wynalezione,to jest,że Laputa pochodzi z lap outed;lap znaczy -lœnienie się promieni słonecznych na morzu,outed -skrzydło.Nie chcę nikomu mojego wywodzenia narzucać,podaję je tylko pod sšd rozumnego czytelnika. Ci,którym mnie Król powierzył,widzšc,że bardzo Ÿle jestem ubrany,przysłali mi krawca dla wzięcia miary do nowego stroju.Krawcy w tym kraju inaczej sprawujš kunszt swój niżeli w Europie.Ten naprzód zmierzył wysokoœć mojš kwadrantem,potem wzišł miarę mojej obszernoœci liniš i cyrklem tudzież proporcje wszystkich moich członków i na papierze pokalkulowawszy przyniósł mi po szeœciu dniach suknie bardzo Ÿle zrobione.Ekskuzował mi się, że nieszczęœciem pomylił się w rachowaniu.Ku mojemu pocieszeniu widziałem,że takie przypadki często się zdarzały i nikt na to nie zważał. Dla braku przyzwoitej odzieży i z powodu małej słaboœci nie mogłem przez kilka dni wychodzić.Powiększył się przez to mój dykcjonarz i jakem znowu pierwszy raz udał się do dworu,potrafiłem już odpowiadać na niektóre zapytania królewskie. Król Jegomoœć kazał ruszyć wyspš swojš na północny wschód,a potem na wschód,i zatrzymać się w górze ponad miastem Lagado,które jest stolicš całego królestwa na lšdzie stałym.Była ona odległa o jakieœ dziewięćdziesišt mil,a podróż nasza trwała cztery i pół dnia. Ruch wyspy w powietrzu nie sprawił mi najmniejszej przykroœci.Następnego dnia,koło jedenastejw południe.Król w otoczeniu szlachty,dworzan i znaczniejszych osób grał przez trzy godziny bez przerwy na przygotowanych dla nich umyœlnie instrumentach muzycznych. Byłem zupełnie ogłuszony hałasem i nie mogłem odgadnšć,w jakim to dzieje się celu,aż dowiedziałem się wszystkiego od mego nauczyciela.Powiedział mi,że mieszkańcy tej wyspy majš uszy dostosowane do muzyki sfer,która gra w okreœlonym czasie,a dwór był obowišzany w niej uczestniczyć,każdy na instrumencie,na jakim gra najlepiej. W czasie naszej podróży do Lagado Król Jegomoœć rozkazał,aby wyspa zatrzymywała się ponad wieloma miastami imiasteczkami dla przyjmowania próœb od jego poddanych.W tym celu spuszczono wiele sznurków z uwišzanym na końcu ołowiem,ażeby lud do tych sznurków przywišzywał swoje supliki,które potem cišgnione i które na powietrzu wyglšdały jak skrawki papieru przywišzane przez uczniów do ogona latawca.Podobnym sposobem otrzymywaliœmy z dołu wino i żywnoœć. Wiadomoœci,które miałem w nauce matematycznej,wielce mi dopomogły do pojęcia ich sposobu mówienia i rozumienia wyrazów,których najwięcej brali z matematyki i muzyki,a ja trochę i na muzyce się znam.Wszystko wyrażajš w liniach i figurach,nawet grzecznoœci ich sš geometryczne.Jeżeli na przykład chcieli wychwalać pięknoœć którejœ panienki lub jakiegoœ zwierzęcia,porównywali je do równoległoboków,cyrkułów,półglobów,elip- s i innych figur geometrycznych,lub też posługiwali się słownictwem muzycznym,które zbędnie byłoby tu przytaczać.Widziałem w kuchniach królewskich różne rodzaje instrumentów matematycznych i muzycznych;podług ich figur krajš mięsiwa na stół królewski przeznaczone. Domy u nich sš bardzo Ÿle pobudowane,œciany nie sš nigdy stawiane pod kštem prostym, a to z tej przyczyny,żew tym kraju geometrię praktycznš majš w pogardzie jako rzecz mechanicznš i podłš.Unich matematyk jest dla głębokiego myœlenia,a nie dla publicznego pożytku.Projekty,które dajš rzemieœlnikom,sš zbyt zawiłe i niezrozumiałe,aby mogły być dokładnie wykonywane,stšd pochodzš niezliczone błędy,lubo w używaniu linii,ołówka i cyrkla sš bardzo biegli.Nie widziałem nigdy narodutak durnego,tak głupiego,tak nieroztropnego we wszystkich czynnoœciachzwyczajnych,poza matematykš i muzykš.Sš to jeszcze prócz tego najgorsi na œwiecie mędrkowie,zawsze gotowi przeczyć,lubo niewtedy,kiedy przypadkiem myœlš dobrze,ale to im się rzadko przytrafia.Nie znajš,co to jest imaginacja,wynalazek,dowcip,i nawet nie majš słów w swoim języku,które by te rzeczy wyobrażały,bo wszystkie myœli zajęte majš dwiema naukami,o których wspomniałem. Wielu z nich,osobliwie zatapiajšcych się w astronomii,wpada w astrologię,choć z tym się publicznie ogłaszać nie œmie,a co dziwniejsza rzecz,postrzegł em w nich skłonnoœć do polityki i wielkš ciekawoœć do gazet.Nieustannie rozmawiali o sprawach publicznych i bez ogródek wyrażali swoje zdania o interesach stanu,kłócšc się namiętnie o każdy szczegół różnych opinii politycznych.Postrzegłem ten sam charakter i w naszych matematykach europejskich, chociaż nigdy nie mogłem znaleŸć najmniejszego zwišzku między matematykš i politykš; myœlš może,że jako najmniejsze koło ma tyleż gradusów,ile i największe,tak ten,kto umie poruszać globem,może równie łatwo i rzšdzić œwiatem.Ale czyż nie jest to przywarš raczej wrodzonš wszystkim ludziom,którzy pospolicie lubiš mówić i zdania swoje dawaćo tym,co najmniej rozumiejš? Naród ten zawsze zostawał w niespokojnoœci i bojaŸni,a co innych ludzi nigdy nie niepokoi,u nich jest pobudkš do nieustannej trwogi i strachu.Niespokojnoœć ta bierze się stšd,że lękajš się odmiany ciał niebieskich,na przykład żeby ziemia przez ustawiczne zbliżanie się słońca nie została na koniec jego płomieniem pochłonięta,żeby to œwiatło natury powoli nie zasklepiło się swojš pianš i nagle nie zgasło dla ludzi.Bojš się,że jeœli ziemia ledwie uszła szczęœliwie pierwszej komecie,która jš niezawodnie mogła zniszczyć,nie ujdzie przed drugš, która ma się pokazać podług ich rachuby za lat trzydzieœci i jeden,i w zbliżeniu swym do słońca przyjmie od niego goršcoœć dziesięćtysięcy razy większš niżeli rozpalone do czerwonoœci żelazo,a oddalajšc się od słońca rozpostrze płomienisty ogon sto tysięcy i czternaœcie mil majšcy,przez który gdyby ziemia przeszła nawet w odległoœci stu tysięcy mil od jšdra, czyli ciała komety,zostanie spalona i obrócona wperzynę.Bojš się jeszcze,żeby słońce, ustawicznie rozpraszajšc promienie swoje na wszystkie strony i nie majšc znikšd zasilenia, nie wyniszczyło się na koniec i całej swej istoty nie utraciło,co oznaczałoby koniec życia na ziemi i innych planetach pobierajšcych œwiatło ze słońca.Oto sš zwyczajne bojaŸnie i strachy,które im spać nie dajš i wszystkichich uciech pozbawiajš,a dlatego,skoro się tylko z rana z sobš spotkajš,zaraz jedni oddrugich dowiadujš się o słońcu,jak się ma iw jakim stanie zaszło i wzeszło,oraz jakiesš nadzieje uniknięcia zbliżajšcej się komety.W rozmowy takie wdajš się z tym samym zapałem co chłopcy,którzy słuchajš łapczywie okropnych opowiadań oduchach i potem bojš się położyć do łóżka. Kobiety na tej wyspie sš arcyżywe,za nic majš swoich mężów,a bardzo lubiš cudzoziemców,których zawsze znaczna liczba przybywa na dwór z kontynentu dla załatwiania interesów własnych jako też różnych korporacji z miast stałego lšdu.Lapucjanie nie poważajš ich wcale,bo nie posiadajš żadnych znamienitych zdolnoœci umysłowych.Zwyczaj jest także,że damy znamienitsze obierajš sobie gachów między cudzoziemcami,a co gorsza,że się z nimi bawiš bez żadnej przeszkody,z wszelkim bezpieczeństwem,boj góry.Gdy ta št szeœć tysięcy d48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żeP|:fĚBc€gch& *i,hc€j†:ë!ich mężowie tak sš zatopieni w swoich myœlach geometrycznych,że się drudzy pieszczš z ich żonami w ich przytomnoœci, a oni tego nie postrzegajš,jeżeli tylko majš przed sobš papier i instrument w ręku,a budziciel z pęcherzem przypadkiem się oddali. Kobiety i panny bardzo sš niekontente,że natej wyspie jak na wygnaniu zostajš,chociaż to jest miejsce najrozkoszniejsze na œwiecie i choć żyjš tam w bogactwach i wspaniałoœci. Mogš wszędy,gdzie tylko chcš,bywać na wyspie,ale rade by z duszy włóczyć się po œwiecie,bywać w mieœcie stołecznym,dokšd nie wolno im iœć bez królewskiego pozwolenia,które niełatwo otrzymujš,ponieważ nieraz doœwiadczyli mężowie,że trudno je stamtšd wycišgnšć.Słyszałem,iż jedna wielka pani ode dworu,poszedłszy za pierwszego ministra,człowieka urodziwego i w całym królestwie najbogatszego,który jš pasjami kochał i w najwspanialszym pałacu na wyspie trzymał,gdy się dostała do Lagado pod pozorem ratowania swego zdrowia,zostawała tam skrycie przez wielemiesięcy,aż Król posłał jej szukać.Znaleziono jš w stanie opłakanym w jednej lichej karczmie.Pozastawiała wszystkie swoje suknie na utrzymywanie jednego brzydkiego i starego lokaja,który jš bił co dzień.Wzięto jš od niego mimo jej chęci.I chociaż mšż przyjšł jš ze wszelkš dobrociš,nie wyrzucał jej tego postępku, owszem,wszelkimi jš ujmował grzecznoœciami,jednakowoż znowu wkrótce uciekła,zabraw- szy wszystkie swoje klejnoty,i poszła szukać zacnego swego gacha;od tego czasu żadnej już o niej wiadomoœci nie było.Może czytelnik weŸmie to za historię europejskš albo za angielskš,ale ja go proszę,żeby zważył,iż dziwactwa kobiece nie sš ograniczone do jednego tylko kraju albo klimatu,ale wszędysš też same. Po jakimœ miesišcu znaczne zrobiłem postępy w języku krajowym i mogłem odpowiadać na pytania Króla,kiedy przypuszczony zostałem do audiencji.Jego Królewska Moœć nie był wcale ciekaw poznać praw,historii,form rzšdów,religii i obyczajów tych krajów,które widziałem;wszystkie jego pytania ograniczały się do matematyki.Moich odpowiedzi słuchał z największš obojętnoœciš i wzgardš,chociaż budziciele cišgle go uderzali pęcherzami. ROZDZIAŁ TRZECI Fenomen przez nowszš filozofię i astronomię rozwišzany.Lapucjanie sš wielcyastronomowie.Jakim sposobem Król poskramia bunty. Prosiłem Jego Królewskš Moœć o pozwolenie obejrzenia osobliwoœci wyspy jego.Pozwolił i dał jednego z dworzan,aby był mi przewodnikiem.Chciałem najbardziej wiedzieć,jaki to sekret,naturalny czy też przez dowcip ludzki wynaleziony,był zasadšporuszania się wyspy w różne strony,o czym czytelnikowi memu dokładne i filozoficzne zdam sprawozdanie.Wyspa latajšca jest zupełnie okršgła.Jej œrednica wynosi cztery tysišce czterysta osiemnaœcie prętów,to jest około czterech i pół mili,a zatem zawiera w sobie prawie dziesięć tysięcy morgów.Głębokoœci ma prętów sto pięćdziesišt.Grunt tej wyspy,czyli spód jaki się wydaje patrzšcymz dołu,ma kształt szerokiego diamentu,płasko i równo szlifowanego,wznoszšcego się ku górze na wysokoœć stu prętów.Powyżej niego znajduje się wiele kruszców podług zwyczajnego porzšdku ułożonych,a na samym wierzchu jest ziemia urodzajna gruboœci na stóp dziesięć lub dwanaœcie.Pochyłoœć częœci okólnych ku œrodkowi wyspy jest naturalnš przyczynš,że wszystkie spadajšce deszcze i rosy œciekajš małymi strumykami ku œrodkowi w cztery wielkie doły,po pół mili okręgu majšce,a o dwieœcie kroków od samego œrodka wyspy odległe.Woda zbierajšca się w nich paruje przez upały słońca,co zapobiega wylewom.Nadto,jako jest w mocy monarchy wznieœć się wyspš swojš ponad chmury,gdy chce,może przeszkodzić padaniu deszczów i rosy,zwłaszcza,że obłoki nie mogš,podług mniemania wszystkich naturalistów,wznieœćsię wyżej nad dwie mile od ziemi;przynajmniej w tym kraju takie zrobiono postrzeżenia.W samym œrodku wyspy jest dziura o œrednicy prawie dwudziestu pięciu prętów,przez którš astronomowie spuszczajš się do obszernej jaskini,z tej przyczyny Flandona Gagnole,czyli Jaskiniš Astronomów zwanej.Znajduje się ona na głębokoœci pięćdziesięciu prętów.W tej jaskini pali się nieustannie dwadzieœcia lamp,których płomienie, odbijajšc się od diamentu,wielkim wszystkie strony napełniajš œwiatłem.Miejsce to ozdobione jest sekstantami,kwadrantami,teleskopami,astr- olabiami i innymi astronomicznymi instrumentami,ale największš osobliwoœciš,od której los całej wyspy zależy,jest niezmiernej wielkoœci magnesowy kamień w kształcie czółenka tkackiego zrobiony.Długoœci ma prętów trzy,a gruboœci,gdzie jest największa,ma półtora pręta.Ten magnes osadzony jest na osi diamentowej,przechodzšcej przez jego œrodek w tak œcisłej równowadze,że najsłabsza ręka może go bardzo łatwo obracać.Otacza go cylinder diamentowy na cztery stopy głęboki i na tyleż gruby,we œrodku wydršżony,majšcy œrednicy prętów szeœć,położony horyzontalnie na oœmiu słupach diamentowych,każdy o trzech prętach wysokoœci.W œrodku tego cylindra sš duże dziury czopowe,głębokie na dwanaœcie cali,w które wchodzš końce osi iobracajš się jak potrzeba. Żadna siła nie zdoła tej maszyny poruszyć,gdyż cylinder i słupy,na których leży,sš jednš całoœciš z diamentem,który stanowi grunt całej wyspy.Przez ten oto magnes wyspa idzie do góry,na dół,i jak tylko potrzeba,z jednego miejsca na drugie.Względem bowiem tej częœci ziemi,naktórej monarcha panuje,magnes ma jednš stronę,która zawiera moc odpychania. Jeœli magnes obrócić prosto ku ziemi stronšprzycišgajšcš,wyspa spuszcza się na dół,gdy obrócić stronš odpychajšcš ku tejże ziemi,wyspa idzie do góry,gdy zaœ kamień obrócš ukoœno,wyspa idzie ukoœno,ponieważ w tym magnesie moc sprawuje swój skutek liniš równoległš do swego położenia.Przez ukoœne położenie magnesu wyspa dociera do różnych częœci państwa monarchy tego. Dla jaœniejszego wyobrażenia sobie tego,niech A-B będzie liniš przez cały kraj Balnibarbi prowadzonš,C -D magnesem,którego przycišgajšcy koniec jest w C,odpychajšcy -w D. Skoro magnes ustawiony jest w kierunku C -D,odpychajšcym końcem na dół,natenczas wyspa porusza się do D.Znajdujšc się w D magnesowi dajš kierunek,ażeby przycišgajšcy koniec był w E,i wyspa udajesię tamże.Jeżeli magnes jest w linii E -F z odpychajšcym końcem w dół,wyspa podnosisię do F,a obróciwszy koniec przycišgajšcy do G wyspa porusza się do G i od G do H,jeżeli odpychajšcy koniec na dół się obraca.Tym sposobem odmieniajšc położeniemagnesu można w kierunku ukoœnym spuszczać i podnosić wyspę (ukoœnoœć położenia jest nieznaczna),i do wszystkich częœci państwa jš transportować. Trzeba wiedzieć,że ta wyspa nie może się za obręb królestwa,położonego pod niš,oddalić ani podnosić wyżej nad cztery mile.Astronomowie,którzy mnóstwo ksišżek o tym magnesie pisali,objaœniajš to takim sposobem:siła magnesowa rozcišga się tylko na cztery mile, minerał zaœ,działajšcy na magnes i leżšcy w łonie ziemi i w morzu nie dalej jak trzy mile od brzegu,nie znajduje się na całej ziemi,ale tylko w tym państwie,dlatego było bardzo łatwš rzeczš podbić każdy kraj w obrębie magnesu leżšcy. Jeżeli magnes w równoległej z horyzontem znajduje się linii,natenczas wyspa staje,bo jeden koniec cišgnie na dół,drugi odpycha,więc siły znoszš się i żadne nie może nastšpić poruszenie. Kamienia magnesowego pilnujš niektórzy astronomowie i kierujš nim podług rozkazów królewskich.Największš częœć życia swego przepędzajš na obserwacji nieba i majš teleskopy nierównie lepsze od naszych.Lubo ich teleskopy tylko na trzy stopy sš długie,powiększajš jednak więcej aniżeli nasze,sto stóp długoœci majšce,i daleko wyraziœciej pokazujš gwiazdy. Przez to zrobili odkrycia daleko ważniejsze niżeli nasi europejscy astronomowie.Odkryli dziesięć tysięcy gwiazd nieruchomych,gdy tymczasem my znamy zaledwie trzeciš częœć tej liczby.Odkryli dwa trabanty Marsa,z których bliższy odległy jest od swej planety o trzy jego œrednice,a dalszy o pięć œrednic.Pierwszy obraca się w przecišgu dziesięciu,drugi w przecišgu dwudziestu jednej i pół godziny koło Marsa,tak że kwadraty ich periodycznych obrotów majš się do siebie jak szeœciany ich odległoœci od Marsa,z czego wnosić trzeba,że podlegajš tym samym prawom ciężkoœci jak inne ciała niebieskie.Sš oni także szczęœliwi,że postrzegli komet różnych dziewięćdziesišt trzy i pokalkulowali ich obrót z dokładnoœciš zazdroœci godnš.Jeżeli to jest prawda,a utrzymujš to z największš pewnoœciš,należałoby sobie życzyć,aby ich postrzeżenia podane zostały do wiadomoœcipublicznej,przez co teoria o kometach,którawielce jest niedostateczna i ułomna,do równej by przyszła doskonałoœci jak inne działy astronomii. Król byłby najbardziej absolutnym na œwiecie monarchš,gdyby do poddania się zupełnie swojej woli mógł ministrów nakłonić,ale ci majš swoje dobra na ziemi iuważajšc,że królów łaska jest niestała,strzegš się szkodzić sobie samym,uciskajšc swoich ziomków.Jeżeli które miasto zbuntuje się,podzieli się na walczšce stronnictwa polityczne lub nie chce płacić podatków,Król ma dwa sposoby poskromienia.Pierwszym i bardziej umiarkowanym jest zatrzymanie wyspy nad miastem zbuntowanym i jego okolicš,przez co kraj pozbawiony zostaje słońca i rosy,co mieszkańców o głód i chorobę przyprawia.Jeżeli zbrodnia mieszkańców nasurowszš zasługuje karę.Król każe ze swejwyspy rzucać na nich kamienie wielkie,przed którymi muszš kryć się w lochach i piwnicach,a domy ich zostajš potłuczone i zburzone. Jeżeli trwajš w swojej zaciętoœci i rokoszu,naówczas Król używa ostatniego œrodka:każe spuœcić na nich z góry wyspę i tym sposobem całe miasto i wszyscy mieszkańcy zgruchotani zostajš.Wszelako rzadko kiedy Król chwyta się tego strasznego œrodka,którego nie œmiejš doradzać ministrowie z obawy,że takowy gwałtowny postępek podałby ich w nienawiœć narodu i szkodziłby im samym,którzy majš dobra na ziemi..Wyspa bowiem do samego Króla należy. Jest jeszcze ważniejsza przyczyna,dla której królowie tego państwa rzadko kiedy chcš używać tego ostatniego ukarania,wyjšwszy tylko przypadek nieuchronnej potrzeby.Jeżeli miasto zbuntowane stało przy jakich wysokich skałach (gdyż w tym kraju wiele jest skał przy wielkich miastach,które umyœlnie między skałami budowano dla uchronienia się przed gniewem królów)albo gdyby miałowiele wież i piramid kamiennych,wyspa królewska,mimo że na jednym diamencie gruboœci stu prętów położona,przez swoje spadnienie mogłaby się skruszyć albo pęknšć od ognia i rozbijanych domów,jak tosię często naszym kominom zdarza,chociaż sš z żelaza i kamieni zrobione.Lud zna to wszystko i wie,jak daleko może posunšć swój opór,kiedy wolnoœć i majštek sš zagrożone.A tak,choć Jego Królewska Moœć w największym jest gniewie,każe powoli spuszczać wyspę swojš,pod pozorem,jak mówi,żeby nie ucisnšć ludu swego;w gruncie jednak boi się,żeby o wieże wyspa się jego nie roztršciła. W takowym przypadku filozofowie sšdzš,żemagnes nie mógłby jej więcej utrzymywać imusiałaby upaœć. Według prawa obowišzujšcego w państwie Królowi i jego dwóm starszym synom wzbronione jest opuszczać wyspę;tyczy to także i Królowej,jak długo jeszcze dzieci rodzić może. ROZDZIAŁ CZWARTY Gulliwer opuszcza wyspę Laputę i zstępuje do kraju Balnibarbów.Jego przybycie do stołecznego miasta.Opisanie tegoż miasta i okolicy.Jeden wielki pan przyjmuje z dobrociš Gulliwera.Rozmowa Gulliwera z tympanem. Chociaż nie mogę powiedzieć,że się ze mnš Ÿle na tej wyspie obchodzono,przy tym wszystkim zdawało mi się,żem nieco był zaniedbany i wzgardzony.Monarcha i naród byli tylko ciekawi matematyki i muzyki,a ja w tym gatunku umiejętnoœci daleko byłem po nich i prawdę mówišc,słusznš mieli przyczynę niewiele dbać o mnie.Z drugiej strony,zobaczywszy na tej wyspie wszystkie ciekawoœci,miałem wielkš chęć wyjœcia z niej,przykrzšc sobie niewypowiedzianie żyć między tymi obywatelami powietrznymi. To prawda,że oni celujš w umiejętnoœciach,które ja wielce szanuję i jakiekolwiek ich mam poczštki,ale tak sš zanurzeni w swoich myœlach,że nigdy mi sięnie przytrafiło znajdować się w towarzystwie tak smutnym.Bawiłem się jedynie z ich żonami,z rzemieœlnikami, z budzicielami i z paziami królewskimi,co jeszcze bardziej powiększyło ich ku mnie wzgardę.Lecz w rzeczy samej mogłemże postępować inaczej?Z tymi tyl ko mogłem obcować,byli to jedyni,od których można było dostać rozsšdnš odpowiedŸ. Przez pilne uczenie się dosięgnšłem swej doskonałoœci w języku krajowym,lecz nudziło mnie zostawać dłużej w miejscu,gdzie tak mało się mnš zajmowano.Postanowiłem więc opuœcić je przy pierwszej sposobnoœci. Znajdował się na dworze pan jeden wielki,krewny królewski,i przez to jedynie szanowany,bo ogólnie miano go za człowieka nieuka i głupiego.Wielkie krajowi wyœwiadczył usługi,miał znakomite zdolnoœci wrodzone,był bardzo wykształcony,poczciwy i kochajšcy swój honor,ale wcale nie miał ucha do muzyki i bardzo fałszywe brał klawisze.W dodatku najłatwiejszych wzorów matematycznych nigdy nie mógł pojšć.Ten pan okazał mi tysišczne dowody dobroci.Często mnie odwiedzał,chcšc dowiedzieć się o int eresach Europy i nauczyć się obyczajów,zwyczajów,praw,umiejętnoœci różnych narodów,między którymi bawiłem. Słuchał mnie zawsze z wielkš pilnoœciš i bardzo piękne na to wszystko,co mu opowiadałem, dawał uwagi.Dwóch budzicielitrzymał tylko dla zwyczaju,ale ich nigdy niezatrudniał, prócz na dworze i na wizytach ceremonialnych,a gdyœmy byli sam na sam,zawsze kazał im wychodzić. Prosiłem pana tego,żeby się wstawił za mnš do Króla Jegomoœci o pozwolenie opuszczenia wyspy,na co zezwolił z wielkimżalem,jak mi sam przez dobroć swojš wyznał.Wiele mi też bardzo korzystnych robił propozycji,których nie przyjšłem,oœwiadczajšc mu za jego łaskawe serce najżyczliwszš wdzięcznoœć. Szesnastego lutego pożegnałem Króla,który dał mi prezent wartoœci dwustu funtów szterlingów,mój protektor równie tyle mi podarował,wraz z listem polecajšcym do jednego pana, swego przyjaciela mieszkajšcego w Lagado,stolicy Balnibarbów.Natenczas,gdy wyspa zatrzymała się nad jednš górš,o dwie mile odległš,spuœciłem się z ostatniego ganku wyspy tymże samym sposobem,jakim mnie na niš wcišgniono. Ziemia pozostajšca pod panowaniem Króla Wyspy Latajšcej nazywa się Balnibarbi,a stolica jej,jak powiedziałem,zowie się Lagado.Naprzód uczułem wielkie ukontentowanie,żem się nie znajdował w powietrzu,ale na ziemi;szedłem do miasta bez wszelkiej bojaŸni i niespokojnoœci,będšcodziany jak tamtejsi mieszkańcy i umiejšc dosyć język krajowy.Znalazłem zaraz mieszkanie osoby,której byłem polecony,oddałem list od owego wielkiego pana i bardzo dobrze byłem przyjęty.Był tojeden z najznaczniejszych obywateli Balnibarbów,a nazywał się Munodi.Dał mi u siebie pokój piękny,gdzie przez całe moje w tym kraju bawienie mieszkałem ze wszelkimi wygodami. Nazajutrz rano po moim przybyciu Munodi wzišł mnie do swojej karety,abym się przypatrzył miastu,które wielkie jest jak połowa Londynu,choć domy sš dziwnie budowane i po większej częœci się walš.Lud,w łachmanach,chodzi po ulicach krokiem szybkim,z twarzš dzikš i oczami wytrzeszczonymi.Przejechawszy przez jednš bramę miejskš,wyjechaliœmy w pole omil trzy,gdzie zobaczyłem wielkš liczbę rolników,uprawiajšcych ziemię różnymi narzędziami,ale nie mogłem się domyœlić,cooni robili,ponieważ nigdzie nie widziałem anizbóż,ani trawy,choć grunt zdawał się wyborny.Prosiłem mego przewodnika,żeby mnie chciał objaœnić,czym się tyle głów i ršk w mieœcie i na polu trudni,kiedy nie widać żadnego ich roboty skutku.Nigdzie bowiem nie widziałem ani ziemi tak Ÿle uprawnej,ani domów w tak złym stanie i tak wniwecz obróconych,ani ludu tak ubogiego i nędznego. Pan Munodi przez wiele lat był gubernatorem w Lagado,lecz przez podstępy ministrów został złożony z urzędu z powodu niezdatnoœci.Z tym wszystkim poważał go Król jako człowieka majšcego chęci dobre,choć mocno ograniczonego.Gdy tak œmiało przyganiałemkrajowi i mieszkańcom,on mi na to odpowiedział,że zbyt krótko bawiłem między nimi, abym mógł o nich sšdzić,i że tysięcy d48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żkPĚcl8m+Uc€n€%McoÍ3› Próżne na œwiecie narody różne obyczaje majš.Przytaczał mi i inne podobne przykłady.Lecz gdyœmy wrócili do niego,spytał się,co sšdziłem o jego pałacu,jakie w nim znajdowałem nieporzšdki i co upatrywałem nagannego w odzieniu i postępkach jego domowników.Łatwo mógł takie mi czynić pytanie,bo u niego wszędy było wspaniale, porzšdnie i czysto.Odpowiedziałem,że jego wielkoœć,roztropnoœć i bogactwa uchroniły go od tych wszystkich przywar,które innych czyniły nędzarzami i głupimi.Rzekł mi na to,że jeœlibym chciał pojechać z nim do jego dóbr,od miasta o dwadzieœcia mil odległych,miałby więcej czasu o tym ze mnš pomówić.Zgodziłem się na wszystko,coby mu tylko odpowiadało.Zatem wyjechaliœmy nazajutrz rano. W podróży opowiadał mi o różnych sposobach zasiewania gruntu,wszelako wyjšwszy niektóre miejsca nie widziałem wcałym kraju ani nadziei na żniwa,ani znaku uprawy roli. Ale dalej,jeszcze po trzech godzinach podróży widok się całkiem odmienił.Mieszkania kmiece były jedne od drugich nieco oddalone i bardzo dobrze pobudowane.Pola ogrodzone,z winnicami i łškami.Nie pamiętam,żebym kiedy co milszego widział.Ten pan,zauważywszy że nic nie mówiłem,westchnšł i rzekł do mnie:-Moje to zaczynajš się dobra,ale mimo tegolud wyœmiewa mnie i wzgardzš mnš,że niedobrze się rzšdzę,że zły przykład daję,choć tylko starzy,uparci i słabi w moje idš œlady. Przybyliœmy na koniec do jego zamku,znalazłem go przedziwnej wspaniałoœci i podług najlepszych zasad starej architektury zbudowanym.Fontanny,ogrody,œcieżki,aleje-,-l-aski - wszystko rozsšdnie i gustownie urzšdzone.Każdš rzecz wychwalałem,na co Munodi zdawał się nie dawać bacznoœci.Dopiero po wieczerzy,kiedy zostało nas tylko dwóch,rzekł do mnie tonem arcysmutnym: -Nie wiem,czy nie przyjdzie mi wkrótce poobalać te domy na wsi i w mieœcie,a pobudować inne podług mody,i czy nie będę musiał gospodarstwa swego popsuć,żeby goprzekształcić podług teraŸniejszego gustu,wydawszy podobne rozkazy moim dzierżawcom,bo inaczej będę uznany za ambitnego,nieroztropnego dziwaka i nieuka,a może też narażę się na większš niełaskę Króla.Przestałbyœ się dziwować -przydał -skoro ci opowiem rzeczy,o których u dworu dowiedzieć się nie mogłeœ,bo ludzie mieszkajšcy na górze tak sš zatopieni w swoich spekulacjach,że nie myœlš wcale,co się tu na dole dzieje. Mówił mi potem tak: -Przed czterdziestu laty niektóre osoby,czydla interesów jakich,czy dla rozrywki,udałysię do Laputy i po pięciu miesišcach powróciły,liznšwszy nieco matematyki i takprzejšwszy się lekkomyœlnym duchem,którego nachwytały się w tym powietrznym kraju,że za powrotem swoim zaczęły wszystko ganić,co się działo w kraju ziemnym,i ułożyły projekt postawienia umiejętnoœci i rzemiosł na inakszym stopniu doskonałoœci.W końcu otrzymali oni przywilej na założenie akademii wynalazców,to jest ludzi systematycznych,i ta nowoœć tak się w krótkim czasie rozszerzyła,że we wszystkich wielkich miastach znajduje się jedna takowa akademia.Profesorowie w tych akademiach powynajdywali nowe sposoby rolnictwa i budowli,nowe narzędziado wszystkich rzemiosł i manufaktur,którymi by jeden człowiek mógł tyle zrobić co dziesięciu;pałac ma byćzbudowany w jednym tygodniu z materiałówtak mocnych,iżby trwał wieczyœcie,nie potrzebujšc żadnej reperacji;wszystkie owoce ziemne powinny się rodzić w każdej porze roku sto razy większe niż teraz i inne podobnie zbawienne projekta.Szkoda,żeżaden z tych projektów dotychczas nie został udoskonalony,że w krótkim czasie wszystkie wsie opustoszały,że po większejczęœci domy się walš i że lud wszystek umiera z zimna,pragnienia i głodu.Nic to ichnie odstrasza,owszem,z jeszcze większš gorliwoœciš biegajš za swymi planami,do czego ich na przemiany raz nadzieja,drugi raz rozpacz podżega.Co do mnie -przydał -nie będšc człowiekiem zdolnym do przedsięwzięcia rzeczy osobliwszych,postępuję sposobem dawnym,żyję w domach od przodków moich pobudowanych i nic nie wznawiajšc,czynię,co oni czynili.Niektóre znaczne osoby poszły za moim przykładem,ale popadły w pogardę i stały się nawet znienawidzone,jako nieprzyjacielekunsztów,nieuki i Ÿli obywatele,przenoszšcywłasnš wygodę i lenistwo nad dobro publiczne. Lecz nie chcę długim opowiadaniem uprzedzać ukontentowania,jakie mieć możesz oglšdajšcAkademię Systematyków,do której koniecznie pójœć musisz.Chciałbym tylko,abyœ się przypatrzył temu obalonemu budynkowi,co go widzisz pod górš,stšd o trzy mile.Miałem młyn wodny,o pół mili odległy,na jednej wielkiej rzece,który i na potrzeby domowe,i dla wielu dzierżawców wystarczał.Lat temu siedem Towarzystwo Wynalazców przyszło do mnie,ażebym ten młyn obalił,a na miejsce jego postawił inny,pod samš górš,na której wierzchu można by zrobić sadzawkę,a do niej łatwo pompami sprowadzać wodę,że wiatry i powietrze,poruszajšc wodę na wierzchołkugóry,przyœpieszyłyby jej przepływanie,a spadajšc z takiej wysokoœci połowa wody rzecznej,co na dawny młyn wychodziła,na nowy dostatecznie wystarczy.Nie byłem wtedy dobrze widziany u dworu i z namowywielu moich przyjaciół chwyciłem się ich rady.Lecz po dwuletniej pracy robota nie udała się,majstrowie uciekli.Stu ludzi pracowało i dzieło nie udało się wcale,projektanci oddalili się wczeœniej,kpišc i zwalajšc całš winę na mnie.Jeszcze wielu innych przywiedli do podobnych przedsięwzięć z równymi obietnicami i z równš bezskutecznoœciš. Po kilku dniach chciałem widzieć Akademię Systematyków,a że pan Munodi nie był dobrze widziany w Akademii,zarekomendował mnie jednemu ze swoich przyjaciół,aby mnie tam zaprowadził.Był tak łaskaw,że przedstawiłmnie jako człowieka,co wszelkie nowoœci ma w podziwieniu,co ma ducha ciekawego i łatwowiernego.W rzeczy samej byłem w młodoœci chętny do projektów i systematyki,więc daleko od prawdy nie odbiegał. ROZDZIAŁ PIĽTY Gulliwer zwiedza Akademię i opisuje jš.Nauki,którymi zajmujš się profesorowie.Akademia nie jest to dom jeden,ale różne budynki z jednej i drugiej strony ulicy ustawione,które że nie zamieszkane były i zapadłe,w tym celu zostały zakupione.Bardzo mnie grzecznie dozorca przyjšł i przez kilka dni nieprzerwanie zwiedzałem Akademię.W każdym pokoju jestjeden lub kilku wynalazców i jeżeli się nie mylę,t o byłem co najmniej w pięciuset pokojach. Pierwszy akademik,którego zobaczyłem,zdał się być bardzo wyschły.Miał ręce i twarz sadzš zwalane,włosy i brodę długie,zmierzwione iw wielu miejscach osmolone,odzienie podarte,koszulę tegoż koloru co i ciało.Pracował on przez lat osiem nad jednym ciekawym projektem wycišgnienia z ogórków promieni słonecznych,żeby je,zamknšwszy w butlach i mocno zatkawszy,użyć na ogrzewanie powietrza latem w dniach chłodnych i niepogodnych. Powiedział mi,że po nowych oœmiu latach będzie mógł dostarczać do ogrodów promieni słonecznych za pomiernš cenę.Ale żalił się,że ma dochody małe,i prosił,żebym mu co dał dla zachęcenia w tak pożytecznym wynalazku,bo w tym roku ogórki były bardzo drogie.Dałem mu mały podarunek,gospodarz mój bowiem opatrzył mnie pieniędzmi,wiedzšc,że ci uczeni majš zwyczaj wypraszać sobie cokolwiek u zwiedzajšcych Akademię. Poszedłem do drugiej stancji,ale cofnšłem się szybko,nie mogšc znieœć smrodu.Mój przewodnik popchnšł mnie i prosił po cichu,żebym się strzegł urazić akademika,nie œmiałem więc nawet nosa zatknšć.Wynalazca,który w tej stancji mieszkał,był najdawniejszy w Akademii.Twarz jego i broda były bladożółte,a ręce i odzienie zawalane bezecnym plugastwem. Gdym mu był prezentowany,obłapił mnie i mocno do siebie przycisnšł,grzecznoœć,bez której mogłem się obejœć.Bawił się od wejœcia swego do Akademii usiłowaniem przywrócenia gnoju ludzkiego do natury pokarmów,z których się utworzył,a to odłšczajšc różne częœci, oczyszczajšc z żółci,oddzielajšc smród i zbierajšc z wierzchu pianę.Każdego tygodnia Towarzystwo dostarczało mu pełne naczynie tego materiału,wielkoœci beczki. Zobaczyłem drugiego,co tłukł lód dla wycišgnienia z niego przedniej saletry i robienia dobrego prochu.Pokazał mi jedno pismo tyczšce się kowalnoœci ognia,które miał chęć podać do druku.Widziałem potem jednego arcydowcipnego architekta,który wynalazł przedziwny sposób budowania domów,zaczynajšc od dachu,a kończšc na fundamentach,projekt,który mi łatwo usprawiedliwił dajšc za przykład dwa najroztropniejsze owady:pajška i pszczołę. Był tam jeden człowiek œlepy od narodzenia,który miał pod sobš wielu uczniów tak samo œlepych jak i on.Bawili sięoni robieniem farb dla malarzy.Nauczyciel ten uczył ich rozpoznawać farby przez dotykanie i węch.Byłem tak nieszczęœliwy,żem ich znalazł nie bardzo wtej umiejętnoœci doskonałych,i sam ich nauczyciel,jak można sšdzić,nie był doskonalszy od nich.Ten artysta jest najbardziej zachwalany i ceniony przez całe bractwo. Wstšpiłem do jednego pokoju,gdzie mieszkał wielki człowiek,co wynalazł sposób uprawiania roli przy użyciu wieprzy,a tym samym oszczędzania kosztu na konie,woły,pług i oraczy.Oto jaki ten sposób:na jednym łanie ziemi zakopuje się w odstępach szeœciu cali i na głębokoœci oœmiu żołędzie,daktyle,kasztany i tym podobne owoce,które wieprze lubiš. Wtenczas wypuszcza się na pole szeœćset lub więcej tych zwierzšt,które nogami i pyskiem tak ziemię rozkopujš,że na niej wybornie siać można,a co większa,że jš zarazem gnojš, zwracajšc to,co z niej wydobyły.Nieszczęœciem zrobiono doœwiadczenie i prócz tego,że wynalazek okazał się kosztowny i ucišżliwy,rola nic prawie z siebie nie wydała.Nie wštpiono jednak,że ten wynalazek da się jeszcze udoskonalić. Poszedłem potem do innej stancji,która takbyła pełna pajęczyny,że zaledwie mała drożyna zostawała dla uczonego.Skoro mnieujrzał,krzyknšł:„Strzeż się,żebyœ mi pajęczyn nie porwał ”.Wdałem się z nim wrozmowę. -Opłakanaż to rzecz -mówił -z jakim zaœlepieniem ludzie hodujš jedwabne robaczki! Majš u siebie robaczki domowe,których do niczego nie używajš,choć niektóre nad robaczki jedwabne sš pożyteczniejsze,ponieważ tamte umiejš tylko przšœć,a zaœ pajšk i przšœć,i tkać umie.Używanie pajęczyny -przydał -mogłobyjeszcze oszczędzić kosztu farbowania,co łatwo byœ pojšł,gdybym ci pokazał mnóstwo much różnych kolorów przedziwnie pięknych, którymi karmię moje pajški.Pewny jestem,że pajęczyna niechybnie koloru much nabędzie,a mam je wszelakiego rodzaju.Spodziewam się,że dla osobliwoœci kolorów dogodzę rozmaitym gustom ludzkim,skoro tylko będę mógł wynaleŸć pod dostatkiem pokarmu kleistego,ażeby stšd nici pajęcze nabrały więcej mocy i tęgoœci. Widziałem potem jednego sławnego astronoma,który przedsięwzišł na samym kurku wieży ratuszowej ustanowić zegar słoneczny,wskazujšcy dzienne i roczne obroty Ziemi koło Słońca w taki sposób,żeby się mogły godzić z wszystkimi przypadkowymi odmianami wiatrów. Zaczšłem nieco czuć kolki właœnie natenczas,gdy mnie przewodnik mój wprowadził do jednego doktora,który się wsławił przez sekret leczenia kolek wcale dziwnym sposobem. Miał on wielki mieszek z kankš słoniowš,którš,włożywszy w zad,dawał enemę wietrznš; mówił,iż takowš enemš wyprowadza z wnętrza wszystkie wiatry,co rozdymajšc wnętrznoœci sprawiajš kolkę.Jeżeli zaœ choroba była mocniejsza i uporczywsza,natenczas napełniał pierwej miech powietrzem i wsadziwszy rurkę do otworu wpuszczał je do wnętrznoœci chorego, potem wycišgał jš dla napełnieniaznowu powietrzem,zapchawszy jednak pierwej otwór u chorego palcem.Przez powtarzanie kilka razy tej operacji wiatr wpuszczany musiał gwałtownie wybuchnšć i porwać ze sobš powietrze szkodliwe,a chory powracał do zdrowia.Widziałem,jak uczynił te doœwiadczenia na jednym psie:przy pierwszym żadnego nie postrzegłem skutku,przy drugim zaœ pies omało nie pękł i taki nareszcie zrobił wybuch,iż prawdziwie mnie i mojemu przewodnikowi Ÿle się zrobiło.Pies zdechł na miejscu,a doktor zabrał się do przywracania mu życia tym samym sposobem. Zwiedziłem jeszcze wiele innych pokoi,ale nie chcę nudzić czyt elnika opisywaniem wszystkich ciekawych rzeczy,które tam widziałem,bo życzę sobie o ile można,opowiadać zwięŸle i krótko. Dotšd widziałem tylko jednš stronę Akademii,poœwięconš wynalazkom mechanicznym, druga strona przeznaczona jest dla zajmujšcych się wiadomoœciami spekulacyjnymi,lecz nim do opisania jej przystšpię,chcę pierwej w krótkoœci wspomnieć jednego bardzo sławnego akademika,znanego pod nazwiskiem sztukmistrza uniwersalnego.Powiedział nam,że już trzydzieœci lat rozmyœla nad polepszeniem życia człowieka.Miał dwa wielkie pokoje napełnione osobliwoœciami,a pięćdziesięciu robotników pracowało pod jego dozorem.Jedni zatrudniali się zgęszczaniem powietrza,wydzielajšc saletroród i parujšc częœci płynne dla zrobienia z niego substancji dotykalnej,drudzy zmiękczali marmur na poduszki,inni skamieniali kopyta żywych konidla uchronienia ich od łamania się.On sam zajmował się dwoma wielkimi projektami.Jeden,żeby zasiewać pole plewami,które podług niego prawdziwš siłężyciowš zawierajš,czego dowodził różnymi swoimi doœwiadczeniami,których przez nieznajomoœć rzeczy zrozumieć nie mogłem.Drugi projekt polegał na tym,by za pomocš pewnej kompozycji z gumy,minerałów i roœlin przeszkadzać roœnięciu wełny na dwóch młodych jagniętach.Utrzymywał,że w krótkim czasiebędzie w stanie rozszerzyć po całym krajurasę nagich owiec. Potem udaliœmy się na drugš stronę Akademii,przez projektantów wiadomoœci spekulacyjnych zajmowanš. Pierwszy profesor,którego ujrzałem,znajdował się w wielkim pokoju,otoczony przez czterdziestu uczniów.Po przywitaniu się,gdy spostrzegł,że bardzo uważnie oglšdam wielkš machinę zabierajšcš większš częœć pokoju,zapytał,czy nie budzi we mnie zdziwienia,że trudni się udoskonaleniem wiadomoœci spekulacyjnych za pomocš operacji mechanicznych. Pochlebia sobie,że œwiat uzna ważnoœć jegowynalazku i że wzni oœlejsza myœl nigdy w głowie człowieka nie powstała.Wiadomo,jaktrudno przychodzi każdemu człowiekowi nauczyć się kunsztów i umiejętnoœci,lecz dzięki jego wynalazkowi człowiek najbardziej nawet niewykształcony potrafi niewielkim kosztem i po lekkim ćwiczeniu ciała pisać ksišżki filozoficzne,poetyczne,rozprawy o polityce,teologii i matematyce bez najmniejszej pomocy naturalnych zdolnoœci lub nauk.Zaprowadził mnie do warsztatu,przy którym uczniowie stali ustawieni w szeregach. Była to wielka rama,majšca dwadzieœcia stóp kwadratowych;powierzchnia jej składała się z małych kawałków drzewa wkształcie kostki;niektóre z nich były większe od drugich,a wszystkie połšczone ze sobš przez cienkie druty.Na powierzchniszeœcianów przylepione były kawałki papieru,na których napisano wszystkie wyrazy języka krajowego w różnych odmianach,koniugacjach,deklinacjach,ale bezżadnego porzšdku.Profesor prosił mnie,ażebym uważał,bo chce machinę poruszyć.Na jego rozkaz uczeń ujšł jednš z czterdziestu antab w ramie będšcych i obróciwszy je odmienił rozkład wyrazów.Rozkazał potem trzydziestu szeœciu chłopcom,ażeby wiersze powoli czytali.Kiedy znajdowali cišg kilku wyrazów mogšcych stanowić częœć zdania,dyktowali je czterem innym chłopcom,którzy to pisali.Ta operacja powtórzona została kilka razy,za każdym obróceniem szeœcianki naokoło się obracały i wyrazy coraz inne zajmowały miejsca. Szeœć godzin dziennie pracowali uczniowie przy tej nauce;profesor pokazał mi wiele foliałów powstałych z ułamków zdań,obejmujšcych,jak zapewniał,skarb wszystkich kunsztów i umiejętnoœci,które ułożyć i wydać zamyœla.Lecz zamiar ten wtedy dopiero może przyjœć do skutku,a dzieło do wielkiego stopnia doskonałoœci,jeżeli społeczeństwo zechce dostarczyć potrzebnych funduszów na założenie pięciuset takich machin i jeżeli dyrektorowie ich obowišzani zostanš przykładać się wspólnie do wydania tak wielkiego i powszechnie użytecznego dzieła.Zapewnił mnie,że ten wynalazek był owocem wszystkich jego myœli od wczesnejmłodoœci,że użył całego dykcjonarza do tych ram i obliczył œciœle proporcje,jakie sš w księgach między rodzajnikami,imionami,czasownikami i innymi rodzajami mowy. Podziękowałem sławnemu profesorowi za ić,i że tysięcy d48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żpPŕ ]q0ŕ c€rşcsĘ*ƒ JtM5 E€uR?(łaskawe pokazanie i objaœnienie mi tego wszystkiego i zapewniłem,że jeżelibym wrócił kiedy do mej ojczyzny,to uznam go za pierwszego i jedynego wynalazcę cudownej maszyny,której kształt dla lepszej pamięci na papier przeniosłem i na dowód tutaj załšczam.Powiedziałem mu także,że zwyczajem jest u uczonych w Europie przywłaszczać sobie wzajemnie cudze wynalazki i dlatego będzie miał przynajmniej tę korzyœć,że gdyby powstał spór,kto istotnie jest pierwszym wynalazcš,ja swoim œwiadectwem sprawię,że jemu jednemu zostanie przyznany honor pierwszeństwa. Weszliœmy do szkoły języków,gdzie trzech akademików naradzało się ze sobš nad sposobami doskonalenia języka.Jeden z nich był zdania,że dla skrócenia mowy potrzeba wszystkie wyrazy wielozgłoskowe zamienićna jednosylabowe,a wszystkie czasowniki i imiesłowy wyrzucić,bo wszystkie rzeczy możemy wyrażać przez imiona.Drugi sięgał dalej i doradzał zniesienie wszystkich wyrazów,tak żeby rozumować nic nie mówišc,co byłoby korzystne dla prędkoœci porozumienia się i arcydobre na piersi,ponieważ rzecz jasna,że od mówieniapsujš się płuca i nadweręża zdrowie.Sposóbna to znajdował taki:żeby wszystkie rzeczy,o których by chciano rozmawiać,nosić ze sobš. Ten nowy wynalazek zostałby niezawodnie przyjęty,gdyby mu się nie oparło pospólstwo i kobiety,które zagroziły rewolucjš,gdyby chciano pozbawić je wolnoœci mówienia za przykładem ich przodków;tak pospólstwo jest zawsze największym nieprzyjacielem oœwiaty. Jednakowoż wiele wyższych w tej Akademii umysłów nie zaniedbało stosować się do nowego sposobu wyrażania rzeczy przez rzeczy same,w czym natrafiali na trudnoœćtylko wtenczas,kiedy im trzeba było mówić o różnych materiałach.W takim przypadku musieli dŸwigać niezmierne ciężary,osobliwie jeżeli nie mieli jednego lubdwóch sług silnych dla ulżenia sobie w pracy.Nieraz widziałem takich mędrców,uginajšcych się jak nasi kramarzepod ciężarem rzeczy,które dŸwigać im przyszło.Kiedy się spotkali na ulicy,składalipaki na ziemię, otwierali worki i całogodzinne prowadzili rozmowy,potem pakowali znowu swoje rzeczy,a wzišwszy ciężar na siebie żegnali się. Dla zwyczajnych i krótkich rozmów można potrzebne rzeczy nosić w kieszeni i pod pachš, w domu zaœ nikomu tego nie brakuje,i pokoje,gdzie gromadzili się mówišcy tym językiem, zaopatrzone były we wszystkie rzeczy potrzebne do tych kunsztownych rozmów.Daleko większa jeszcze korzyœć wynika z tego wynalazku,że przez niego język powszechnyzaprowadzony zostaje,bo wszystkie rzeczy i instrumenty sš u wszystkich narodów cywilizowanych jedne i też same;praca więc,jako też wielkie koszta dla nauczenia się języków obcych byłyby przez to oszczędzone.Tym sposobem ambasadorowie mogliby rozmawiać z monarchami i ministrami nie rozumiejšc wcale ich języka.Stamtšd weszliœmy do szkoły matematycznej,gdzie profesor nauczał swych uczniów sposobem,który Europejczykom trudno sobie nawet w myœli wystawić.Każdš propozycję i demonstrację pisano inkaustem na opłatku z lekarstwem na zaburzenia rozumu zrobionym. Uczeń powinien był,połknšwszy na czczo ten opłatek,wstrzymać się od picia i jedzenia przez trzy dni,tak aby po strawieniu opłatka lekarstwo mogło pójœć do mózgu i zanieœć tam ze sobš propozycję i demonstrację.Prawda,że ten sposób niewielkie dał dotychczas skutki, ale to dlatego,że albo mylono się w iloœci i kompozycji lekarstwa,albo Ÿli i nieposłusznistudenci udawali tylko,jakoby opłatek połknęli,albo prędko szli na stolec i przez te trzy dni po kryjomu jadali. ROZDZIAŁ SZÓSTY Dalsze opisanie Akademii.Gulliwer przedkłada niektóre ulepszenia,które zaszczytnie przyjęte zostajš. Nie miałem ukontentowania ze szkoły polityki,którš potem zwiedziłem.Nauczycielezdali mi się całkiem rozumu pozbawieni,a widok takich osób zawsze mnie o melancholię przyprawia.Ci nieszczęœliwcy utrzymywali,że monarchowie powinni sobie za faworytów tych obierać,w których najwięcej upatrujš mšdroœci,zdatnoœci i cnoty,chcieli nauczyć ministrów troski o dobro publiczne i nagradzania zasług,umiejętnoœci i zdolnoœci.Pouczali władców,że ich i ludu interes jest jeden i ten sam i że powinni urzędy publiczne rozdawać tylko osobom najzdolniejszym i najdoœwiadczeńszym.Prócz tego wymyœlali jeszcze wiele innych głupstw, o stosowaniuktórych żaden człowiek nigdy nie pomyœlał,co mnie utwierdziło w starej prawdzie,że nie ma nic tak dzikiego,czego by który z filozofów twierdzić i nauczać nie przedsięwzišł. Ale nie wszyscy członkowie Akademii podobni byli do tych oryginałów dopiero wymienionych.Widziałem jednego medyka wysokiego dowcipu,który z gruntu posiadał umiejętnoœć panowania.Poœwięcał on wszystkie swoje dotychczasowe prace na wynalezienie sposobu uleczenia licznych chorób,którym wszystkie gałęzie administracji publicznej podlegać zwykły,tak przez niezdatnoœć i słaboœć rzšdzšcych,jak i nieposłuszeństwo rzšdzonych. -Wszyscy się -mówił -na to zgadzajš,że ciało naturalne i ciało polityczne doskonałemajš do siebie podobieństwo.Zatem jedno i drugie jednakowym można leczyć sposobem.Wiadomo,że senaty i wielkie zgromadzenia miewajš następujšce choroby:bywajš pełne gadatliwoœci,swarów i innych grzesznych humorów,które osłabiajš ich głowę i serce,a czasem sprawiajš konwulsje,skurczenie w ręce prawej,żółć,wzdęcie,zawroty głowy i pomieszanie zmysłów,skrofuliczne wrzody pełne ropiejšcej materii,odbijanie kwaskowe,głód zwierzęcy, niestrawnoœć i inne dolegliwoœci,których tu wyliczać nie potrzeba. Dla leczenia tych chorób wielki nasz doktor radził,żeby tym,co sprawujš interesa publiczne,macać puls przez pierwsze trzy dni debat,a to pod koniec każdego dnia,i tymsposobem dochodzić gatunku choroby,żeby czwartego dnia sesji posyłać do nich aptekarzy z lekarstwami œcišgajšcymi,uœmierzajšcymi,laksujšcymi,-g- łównymi,usznymi,serdecznymi etc., podług różnicy chorób,a te lekarstwa żeby na każdš sesję powtarzać,zmieniać lub ich zaniechać,zależnie od tego,jak działajš. Wykonanie tego projektu niewiele by potrzebowało kosztu,a podług mego zdania byłoby arcypożyteczne w kraju,gdzie parlamenty majš udział w prawodawstwie,bo zapewne sprawiłoby jednomyœlnoœć i uspokajało niezgody,niemym by otwierało usta,a wielomówców oniemiało,hamowałoby porywczoœć młodych senatorów,zagrzewało oziębłoœć starców,obudzało zamyœlonych,wstrzymywało wrzeszczšcych. A że się pospolicie na to żalš,że faworyci monarchów krótkš i nieszczęœliwš majš pamięć, tenże sam doktor radził,ażeby po przełożeniu interesu w słowach jak najkrótszych każdy miał wolnoœć dać panu pierwszemu ministrowi szczutka w nos,nogš w brzuch,szpilkš w spodnie, przydeptać mu nagniotek,uszczypnšć mocnow ramię lub za uszy pocišgnšć,ażeby lepiej pamiętał sprawę,którš mu opowiedziano.Tenże eksperyment należy dopóty powtarzać,aż póki rzecz albo nie nastšpi,albo zupełnie odmówionš zostanie. Chciał on także,żeby każdy senator,otworzywszy zdanie swoje i powiedziawszy,co miał powiedzieć,zakończył wnioskiem temu wszystkiemu przeciwnym;tym sposobem uchwały takowych zgromadzeń byłyby bez wštpienia pożyteczniejsze dla publicznego dobra. Jeżeli partie polityczne w jakim kraju sš zanadto zacięte,wtedy dla uspokojenia ich i pogodzenia następujšcego należy używać sposobu.Trzeba wzišć stu naczelników różnych partii,ustawić ich kołosiebie podług podobieństwa ich czaszek i polecić biegłemu operatorowi, ażeby w jednym czasie przerżnšł im czaszki,tak abymózg na dwie równe częœci został podzielony,po czym zmienia się połowy mózgów,tak ażeby każdy dostał połowę mózgu przeciwnika,i na odwrót.Operacja jest wprawdzie bardzo subtelna,ale profesor zapewniał,że skoro z należytš zręcznoœciš uskuteczniona będzie,wyzdrowienie niezawodnie nastšpi. -Ponieważ -dowodził -obydwie połowy mózgu,załatwiajšc w jednej czaszce całš rzecz między sobš,musiałyby się wkrótce zgodzić,stšd wyniknęłaby powœcišgliwoœć i regularnoœć w myœleniu,tak potrzebne głowom tych ludzi,którzy mniemajš,że przyszli na œwiat,aby go strzec i nim rzšdzić. Co się tyczy różnicy w iloœci i własnoœci mózgów między naczelnikami partii,doktor zapewniał,że to nic nie znaczy. Widziałem dwóch akademików żwawo dyskutujšcych nad takim sposobem wybierania podatków,żeby na nie nikt nie utyskiwał.Jeden utrzymywał,że najlepszy sposób jest nałożyć podatki na występki i głupstwa ludzkie i każdego taksować podług uznania jego sšsiadów. Drugi akademik był zdania wcale przeciwnego,utrzymujšc,że trzeba,by te przymioty ciała i duszy podatkiem nałożyć,którymi się każdy sam szczyci,wysokoœć zaœ podatku uzależnić od stopnia,w jakim dany przymiot posiadamy,i każdy ma być w tym względzie swoim własnym sędziš.Największe zaœ podatki potrzeba by nałożyć na pieszczoszków Wenery i na faworytów płci pięknej w miarę łask,których od niej doznajš,i w tymartykule należy zdać się na ich własne uznanie.Trzeba by także pod wielkie podatki poddać dowcip i męstwo podług ogłoszenia,jakie każdy sam uczyni o tych swoich przymiotach,a zaœ honor,sprawiedliwoœć,mšdroœć i biegłoœć wnaukach wyłšczyć od wszelkiego opodatkowania,ponieważ cnoty te tak szczególnej sš natury,iż nikt nie chce przyznać,że je widzi w swym sšsiedzie,i nikt też nie ceni ich u siebie. Damy powinny podatki płacić od swej pięknoœci,przyjemnego wyglšdu i zręcznoœciw ubiorze na równi z mężczyznami,czyli podług ich własnego o sobie rozumienia,alew zamian żadnej od wiernoœci,czystoœci obyczajów,rozsšdku i dobrej natury opłaty wycišgać nie należy,bo wszystek dochód,który by stamtšd mieć można,nie wystarczyłby nawet na poborców. Inny akademik,aby senatorów obchodziła osoba monarchy,taki znajdował œrodek:kazał o wszystkie wielkie urzędy grać w koœci,w ten jednak sposób,iżby każdy senator pierwej,nim koœci rzuci,poprzysišgł i zaręczył,że bšdŸ wygra,bšdŸ przegra,zawsze przychylać się będzie zdaniem swoim do chęci dworu;ci,którzy przegrajš,winni mieć jednak prawo grania o urzędy,jak tylko który zawakuje.Tym sposobem byliby zawsze pełni nadziei,nie uskarżaliby się na obietnice fałszywe,które się im czynić zwykło,i na samš by się tylko żalili fortunę, której ramię zawsze jest silniejsze niżeli ramię ministra. Jeszcze jeden akademik pokazał mi ciekawepismo,zawierajšce sposób dochodzenia spisków i podstępów.Radził dowiadywać się,jakim pokarmem żywiš się osoby podejrzane, postrzegać czas,w którym jadajš,dowiadywać się,na którym boku sypiajš,którš rękš ucierajš sobie tył,patrzeć,jakie majš ekskrementy,i z ich zapachu,koloru,smaku,gęstoœci,twardoœci i sposobu przetrawienia sšdzić o zamysłach człowieka,gdyż nigdy myœl nie bywa bardziej natężona i poważna,a umysł tak zamyœlony i zatrudniony samym sobš,jak kiedy się siedzi na stolcu,czego swoim własnym doœwiadczeniem dowodził.Przydawał,że kiedy raz dla doœwiadczenia tylko pomyœlał o zabiciu króla,ekskrementy j ego pokazały się bardzo zielone,a kiedy zamyœlił tylko podnieœć bunt i stolicę spalić,znalazł je koloru całkiem innego. Cała rozprawa napisana była z wielkš przenikliwoœciš i zawierała wiele pożytecznych uwag dla polityków,lecz zdawała mi się jeszcze niekompletna.Oœmieliłem się nieco przydać do projektu tego polityka,co przyjšł z większš chęciš niżeli inni pisarze,a osobliwie teoretycy czynić zwykli,i oœwiadczył mi,iż z wdzięcznoœciš przyjmuje moje nauki. Opowiedziałem mu,że w królestwie Tribnia,przez krajowców Langden zwanym,gdzie przez długi czas bawiłem,ludskłada się po większej częœci z denuncjantów,œwiadków, szpiegów,oskarżycieli i przysięgajšcych,jako też innych płatnych służalców ministrów i ich zastępców.Spiski w tym królestwie sš zwyczajnie dziełem ludzi chcšcych zjednać sobie sławę wielkichpolityków,wzmacniać zwariowany rzšd,przytłumić lub odwrócić w innš stronępowszechne nieukontentowanic,zbogacić się skonfiskowanymi dobrami,podwyższać lub obniżać kredyt publiczny stosownie do własnych korzyœci.Ci układajš pierwej między sobš, które osoby majš być oskarżone o spisek,potem rozkazujš zabierać im papiery,listy i wtršcajš do więzienia.Papiery oddane zostajš towarzystwu sztukmistrzów umiejšcych odkrywać tajemne znaczenia wyrazów,sylabi liter.Tak na przykład odgadujš,że:stolec oznacza tajnš radę;stado gęsi -senat;kulawy pies oznacza napad nieprzyjacielski;zaraza -stałš armię; chrabšszcz -ministra;podagra -wielkiego kapłana;szubienica oznacza sekretarza stanu; uryna -komitet lordów;sito -damę dworskš;miotła -rewolucję;łapka na myszyoznacza urzšd publiczny;studnia bez dna -skarb państwa;kanał odchodowy -dwór;czapka błazeńska oznacza faworyta;złamana trzcina -sšd;próżna beczka -generała;ropiejšca rana oznacza administrację kraju. Jeżeli ta metoda jest niedostateczna,wtedy używajš sposobów daleko skuteczniejszych,które uczeni akrostychami i anagramami nazywajš.Wszystkie wielkie litery majš u nich znaczenie polityczne. Na przykład:N znaczy spisek polityczny;B -pułk kawalerii;L -flotę.Albo przestawiajš litery i odkrywajš najtajniejsze plany niespokojnej partii.Jeżeli na przykład piszesz do przyjaciela: „Mój brat Tomasz K.miał hemoroidy ”,biegły odcyfrowujšcy umie znaleŸć w tym period znaczšcy:„Trójmaszt Bohemia -omyłka i mord ”.To jest metoda anagramatyczna. Podziękował mi ten szanowny akademik za udzielone mu uwagi i przyobiecał chwalebnšo mnie uczynić wzmiankę w traktacie,który w tej materii miał podać do druku. Nie widziałem nic w tym kraju,co by mnie zachęcało do dłuższego w nim przebywania,a przeto zaczšłem mocno myœleć o moim do Anglii powrocie. ROZDZIAŁ SIÓDMY Gulliwer porzuca Lagado i dostaje się do Maldonady,skšd na czas krótki wyjeżdża doGlubbdubdribu.Jak go tam gubernator przyjšł. Ziemia,której to królestwo jest częœciš,rozcišga się,ile mogłem sšdzić,na wschód ku nieznajomej krainie Ameryki,leżšcej na zachód od Kalifornii,na północ od Oceanu Spokojnego,który nie więcej stamtšd jest odległy jak mil sto pięćdziesišt.To państwo ma jeden port sławny i wielki i prowadzi handel z wyspš Luggnagg,leżšcš na północno--zachodniej stronie, prawie pod dwudziestym dziewištym stopniem szerokoœci północnej isto czterdziestym długoœci.Wyspa Luggnaggleży od południa i wschodu Japonii na jakie mil sto.Cesarz japoński i Król Luggnaggu majš ze sobš œcisłe powišzania,przez co częste bywajš okazje przedostania się z jednej wyspy na drugš.Dla tej przyczyny postanowiłem udać się do Japonii,skšd bym łatwiej mógł powrócić do Europy.Najšłem dwa muły pod moje sprzęty i przewodnika dla pokazani mi drogi.Pożegnałem zacnego mego protektora,który mi tyle okazał dobroci i na odjeŸdzie obdarzył mnie wspaniałym upominkiem. Nie przytrafił mi się w podróży żaden przypadek godny opisania.Za przybyciem do portu Maldonady nie zastałem żadnego statku,który by miał wprędce płynšć do Luggnaggu.Miasto Maldonada jest prawie takwielkie jak Portsmouth.Zawarłem znajomoœci i byłem bardzo goœcinnie przyjęty.Jeden zacny szlachcic powiedział mi,że ponieważ żaden statek nie popłynie do Luggnaggu,aż chyba za miesišc,nieŸle bym zrobił,abym dla rozrywki odprawił małš podróż do wyspy Glubbdubdrib,ku południowi leżšcej nie dalej jak mil pięć.Ofiarował mi się z jednym ze swych przyjaciół towarzyszyć w tej podróży i o mały statek się wystarać Glubbdubdrib oznacza w tym języku Wyspę Czarowników,czyli Czarnoksiężników.Jest prawie tak wielka jak jedna trzecia wyspy Wight i bardzo urodzajna.Rzšdzi niš naczelnik pokolenia składajšcego się z samych tylko czarowników,z nikim prócz siebie nie łšczšcych się i zawsze obierajšcych sobie za monarchę najsędziwszego.Monarcha ten,czyli rzšdca,ma wspaniały pałac i ogród rozcišgajšcy się na trzy tysišce staj naokoło,opasany murem z kamienia ciosowego na dwadzieœcia stóp wysokim.W ogrodzie tym jest mnóstwo małych zakštków dla bydła,zboża i ogrodnictwa.On sam i cała familia używajš do swej usługi bardzo osobliwych służšcych.Przez umiejętnoœć czarnoksięstwa ma rzšdca mocwywołania umarłych i przymuszenia ich,aby mu służyli przez dwadzieœcia cztery godziny,ale nie więcej;nie może też powtórzyć przyzwania jednego i tego samego z umarłych,aż po upływie trzech d48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żvPacwąÇ#xxAc€yš!~cz70]c{”>ç miesięcy,chyba że mu się coœ nadzwyczajnego wydarzy. Była prawie jedenasta rano,gdyœmy zawinęli do wyspy.Jeden z moich towarzyszów poszedł do rzšdcy i powiedział mu,iż pewien cudzoziemiec pragnie mieć honor oddać mu uniżonoœć swojš.Komplement ten był dobrze przyjęty.Weszliœmy na dziedziniec pałacowyi przechodziliœmy między dwoma rzędami gwardii,po staroœwiecku ubranej i uzbrojonej,której widok nabawił mnie niewypowiedzianego strachu.Przeszliœmy przez wiele pokojów i napotkaliœmy wielkš gromadę służšcych tego samego rodzaju,nim weszliœmy do pokoju rzšdcy.Gdyœmy się po trzykroć bardzo niskoskłonili,rozkazał nam usišœć na małych taboretach przy najniższym stopniu tronu swego.Rozumiał język Balnibarbów,choć różni się od języka tej wyspy.Prosił,abym mu opisał moje podróże,i chcšc pokazać,żepragnie ze mnš postępować bez żadnych ceremonii,dał rękš znak służšcym,aby wyszli,i w tym momencie (co mnie mocno zadziwiło)wszyscy jak dym zniknęli.Nie mogłem przez niejaki czas przyjœć do siebie,aż mi gubernator powiedział,że nie mam się czego lękać.Widzšc,że towarzysze moi bynajmniej się tym zdarzeniem nie trwożš,będšc już do podobnych widoków przyzwyczajeni,zaczšłem nabierać serca i opowiedziałem różne przypadki moich podróży.Coraz się jednak przez głupiš mojšimaginację mieszałem,coraz oglšdałem w prawo i w lewo,coraz rzucałem oko na miejsce,gdzie te straszydła zniknęły. Miałem honor ż gubernatorem jeœć obiad,podczas którego usługiwała nam nowa kupa tychże straszydeł.Nie trwożyłem się tak mocno jak pierwej.Bawiliœmy u stołu aż do zachodu słońca.Prosiłem gubernatora o wybaczenie,że w jego pałacu nie będę nocował,i poszliœmy szukać łóżka w mieœcie pobliskim,będšcym stolicš całej wyspy. Nazajutrz rano powróciliœmy do gubernatora,czynišc winnš mu atencję.Przez dziesięć dni zostawania mego na wyspie spędzałem większš częœć dnia z rzšdcš,a w nocy powracałem do miasta.Taksię spoufaliłem z duchami,żem się ich więcej nie lękał,a jeżeli co pozostało jeszcze bojaŸni,ta ustępowała ciekawoœci,której wkrótce miałem okolicznoœć zupełnie dogodzić. Jednego dnia gubernator powiedział mi,żebym mu wymienił imiona umarłych,których by mi się tylko podobało,a on każe im stanšć i na wszystkie moje pytania odpowiadać,bylebymtylko o to pytał,co się stało za ich czasów.Upewnił mnie,że powiedzš zawsze prawdę,ponieważ kłamstwo na nic się umarłym nie przyda. Wyraziłem jak najuniżeńsze podziękowanie gubernatorowi.Znajdowaliœmy się w pokoju, skšd piękny był widok na cały park,i ponieważ najbardziej pragnšłem oglšdać widowiska pełne przepychu i okazałoœci,powiedziałem,że życzyłbym sobie widzieć Aleksandra Wielkiego na czele jego wojska po bitwie pod Arbellš,który teżna znak gubernatora zjawił się z całš swojš armiš na obszernym polu pod naszymi oknami. Aleksander został przywołany do pokoju.Z największš trudnoœciš mogłem zrozumieć jego język grecki,lecz również i on mojego wcale nie rozumiał.Zapewnił mnie na swój honor,że go nie otruto,ale œmierć jego byłaskutkiem febry wynikłej ze zbytku w napojach. Potem widziałem Hannibala przechodzšcego przez Alpy.Powiedział mi,że ani kropli octu nie miał w całym swoim obozie. Przyzwani potem zostali Cezar i Pompejusz na czele swych wojsk,gotujšcych się do starcia,i widziałem Cezara tryumfujšcego po walce.Życzyłem sobie widzieć w jednej wielkiej sali rzymski senat,a w drugiej dla porównania jakieœ zgromadzenie prawodawcze z naszych czasów.Senat wydał mi się jak zgromadzenie bohaterów ipółbogów,drugie zaœ jak zbiór kramarzy,łotrów,rzezimieszków i rajfurów.Na moje życzenie dał gubernator znak Brutusowi i Cezarowi,żeby się do nas zbliżyli.Widok Brutusa napełnił mnie największym uszanowaniem i podziwieniem,z rysów jego twarzy mogłem wyczytać najsurowszš cnotę,największš odwagę,stałoœć umysłu,miłoœć ojczyzny połšczone z serdecznš życzliwoœciš dla całej ludzkoœci. Z wielkš przyjemnoœciš spostrzegłem,że tedwie osoby w największej ze sobš zostajš zgodzie,i Cezar wyznał mi otwarcie,że Brutus postępkiem swoim wszystkie jego piękne czyny zgasił,kiedy odebrał mu życiedla uwolnienia Rzymu od tyranii. Miałem szczęœcie dosyć długo rozmawiać zBrutusem,który mi powiedział,że jego przodek Junius oraz Sokrates,Epaminondas,Kato Młodszy,TomaszMore i on zawsze sš w towarzystwie ze sobš;jest to zjednoczenie szeœciu mężów,doktórego wszystkie wieki œwiata nie sš w stanie dodać siódmego. Nudziłbym może czytelnika,gdybym wszystkie znakomite opisywał osoby,które przez gubernatora przyzywane zostały dla zadoœćuczynienia mojej nienasyconej chęci widzenia œwiata w każdym okresie starożytnoœci.Z największym upodobaniem patrzyłem na bohaterów,którzy zwrócili wolnoœć skrzywdzonym i uciemiężonym narodom,lecz żadnym sposobem nie jestem w stanie opisać rozkoszy stšd doznanej,ażeby dać czytelnikowi o tym odpowiednie wyobrażenie. ROZDZIAŁ ÓSMY Dalsze opisanie Glubbdubdribu.Historia starożytna i nowoczesna zostajš sprostowane Dla zadoœćuczynienia chęci mojej,aby widzieć przede wszystkim tych ze starożytnoœci, którzy się rozumem i naukš wsławili,przeznaczyłem osobno dzień cały.Żšdałem,aby Homer i Arystoteles zjawili się na czele wszystkich swoich komentatorów,lecz było ich tak wielu,że kilkuset na dworze i w przyległych pokojach czekać musiało.Na pierwszy rzut oka poznałem tych dwóch wielkich mężów i nie tylko mogłem ich łatwo odróżnić od otaczajšcej ich masy, ale nawet jednego oddrugiego.Homer był większy i piękniejszej powierzchownoœci od Arystotelesa,lubo w latach podeszły,miał postawę prostš,nadzwyczaj przenikliwe i żywe oczy.Arystoteles zaœ schylony był i chodził o jednej kuli.Twarz miał chudš,włosy krótkieirzadkie,głos bardzo słaby.Postrzegłem,że obydwaj wcale obcymi byli swoim towarzyszom i że nigdy nic o nich nie słyszeli. Jeden z duchów,którego nie chcę wymieniać,powiedział mi do ucha,że wszyscy ci wykładacze trzymajš się zawsze w największym oddaleniu od swoichautorów,wstydzš się bowiem niepomiernie,że tak fałszywie wytłumaczylimyœli tych wielkich pisarzy i podali je potomnoœci.Przedstawiłem Homerowi Dydymusa i Eustachiusa i wymogłem na nim,aby się lepiej z nimi obchodził,niż możezasłużyli,poznał bowiem zaraz,że nie mieli dostatecznego rozumu do pojęcia tak wielkiego poety.Arystoteles zaœ rozgniewał się mocno,gdy mu opowiadałem o pracach Dunsa Szkota i Ramusa,przedstawiajšc tych dwóch uczonych.Pytał,czy wszyscy do tej klasy należšcy sš tak głupi i ograniczeni jak oni. Prosiłem potem gubernatora,ażeby przyzwał Kartezjusza i Gassendiego,i namówiłem ich, żeby system swój przedłożyli Arystotelesowi.Sławny ten filozof wyznał otwarcie,że wielkie popełniłw fizyce błędy opierajšc się przy wielu rzeczach na własnych domysłach,co każdy człowiek czynić musi.Podług jego mniemania system Gassendiego,który naukę Epikura ile możnoœci ozdobił i jako godnš przyjęcia wystawił,równie jak i zasady Kartezjusza odrzucić trzeba.Ten sam los przepowiedział systemowi o sile przycišgajšcej,którego teraz uczeni broniš z tak wielkš gorliwoœciš. -Nowe systema natury -mówił dalej -sš jaknowe mody,które z każdym wiekiem się zmieniajš,a nawet te,które udowadnia się zasadami matematycznymi,niedługo się utrzymajš i po niejakim czasie pójdš w zapomnienie. Pięć dni przepędziłem rozmawiajšc z innymijeszcze uczonymi ze starożytnoœci.Widziałem prawie wszystkich cesarzy rzymskich.Namówiłem gubernatora,ażeby przyzwał kucharzy Heliogabala dla przysposobienia nam porzšdnego obiadu,lecz nie mogli się swojš biegłoœciš popisać z powodu braku potrzebnych do tego materiałów.Niewolnik Agezylausa przygotował nam miskę zupy spartańskiej,lecz nie byłem w stanie więcej nad jednš łyżkę jej przełknšć. Ci dwaj panowie,którzy przybyli ze mnš na tę wyspę,musieli za dwa dni wracać do domu dla załatwienia potrzebnych interesów.Obróciłem te parę dni na oglšdanie kilku sławnych umarłych,którzy w ostatnich trzech wiekach tak w Anglii,jakiinnych krajach Europy wielkš grali rolę.Ponieważ zawsze byłem wielkim wielbicielem jaœnie oœwieconych familii,prosiłem przeto gubernatora,aby przyzwał parę tuzinów królów z ich poprzednikami aż do ósmego lub dziewištegopokolenia.Jakże mocno zostałem w moich oczekiwaniach omylony,gdyzamiast długiegorzędu osób z diademami widziałem w jednejfamilii dwóch skrzypków, trzech wesołych dworaków i włoskiego prałata,w drugiej zaœ golibrodę,opata i dwóch kardynałów. Miałem zbyt duże uszanowanie dla głów koronowanych,ażebym miał dłużej przy takdelikatnym przedmiocie zabawić,lecz względem innych wielkich familii nie byłem tak skrupulatny.Jak wielkš rozkosz miałem w poznaniu poczštku większej częœci naszych ksišżšt,margrabiów,hrabiów,szlachty dzisiejszej i wszystkich osób,w których krew tamtych płynęła! Mogłem poznać,dlaczego jedna familia ma spiczaste podbródki,dlaczego w innej jest tylu łotrów od dwu pokoleń,a tylu głupców od czterech,dlaczego w trzeciej wszyscy sš półgłówkami,a w czwartej szalbierzami.Pojšłem przyczynę,dla której Polidor Wirgili powiedział: „Nec vir fortis,nec femina casta ”[4] . Widziałem,jak okrucieństwo,fałsz i bojaŸństały się znamionami niejednej familii,po których jš równie łatwo jak po herbie odróżnić można. Poznałem,kto pierwszy zaraził pewnš wielkš familię francuskš chorobš,która wybucha wrzodami skrofulicznymi w całympotomstwie.I nie zdziwiło mnie to wcale,kiedy w rodowodzie wielu panów ujrzałem hajduków,paziów,kamerdynerów,lokai,tanc- mistrzów,graczy,komediantów,obieżyœwiat- ów i złodziejaszków. Najbardziej obmierziłem sobie historię nowoczesnš;kiedy poznałem bowiem najsławniejsze osoby,które się od stu lat na dworach monarchów pojawiały,znalazłem,że œwiat oszukany został przez kupnych dziejopisów,którzy tchórzów przekształcili w wielkich wodzów, głupich i szalonych w mšdrych mężów stanu,pochlebców w ludzi poczciwych,zdrajców ojczyzny w obywateli cnotliwych jak Rzymianie,bezbożników w osoby pełne pobożnoœci, zboczeńców w ludzi skromnych i czystych,donosicieli w rzetelnych obywateli.Dowiedziałem się,ilu niewinnych zostało skazanych na œmierć albo na wygnanie przez intrygi faworyta przekupujšcego sšdy oraz przez złoœliwoœćfrakcji politycznych.Jak się to stało,że nikczemnicy zostali wyniesieni do najwyższych godnoœci,obdarzeni zaufaniem,władzš,tytułami i majštkiem.Dowiedziałem się,jakš rolę w poczynaniach dworów i rad królewskich oraz senatów odegrali:rajfurzy,podwiki,pieczeniarze i błazny.Zobaczywszy Ÿródło wszystkich na œwiecie oszustw,sromotne pobudki najznakomitszych czynów,sprężyny albo raczej przypadki nieprzewidziane,które do uskutecznienia przedsięwzięcia ludzkiego wiele pomagajš,zobaczywszy,mówię,to wszystko,jakże mšdroœć i cnotę ludzkš poczytałem za rzecz nikczemnš! Odkryłem nieœwiadomoœć i zuchwałoœć dziejopisów,piszšcych anegdoty,czyli historie sekretne,którzy niektórych królów jakby truciznš zgubionych opisujš,którzy œmiejš powtarzać rozmowy sekretne monarchy z pierwszym ministrem,a nikt przy nich nie był przytomny, wytrychem,żetak powiem,dobierajš się do gabinetów i myœli ambasadorów i ministrów,a zawsze na swoje nieszczęœcie się mylš. W tym to miejscu dowiedziałem się o tajemnych przyczynach niektórych przypadków,co zadziwiły œwiat cały,jak jedna podwika rzšdziła buduarem,buduar rzšdził radš sekretnš,a rada sekretna całym Parlamentem. Przyznał mi się jeden wódz,że odniósł raz zwycięstwo przez swojš bojaŸń i podłoœć,apewien admirał powiedział mi,iż z braku œcisłych wiadomoœci zniósł nieprzyjacielskšflotę wtenczas,kiedy życzył sobie,żeby jego flotę zbito.Trzech królów wyznało,iż przez cały czas panowania swego żadnego poczciwego i zasłużonego człowieka na żaden nie wynieœli urzšd,wyjšwszy wypadki,gdy ich oszukał minister,któremu ufali,i nie postępowaliby inaczej,gdyby znowu żyli,ponieważ,jak z wielkš siłš rozumu dowodzili,tron nie utrzymałby się bez przekupstwa,a ufnoœć i rozwaga,które sš nieodłšczne od cnoty,były ustawicznš zawadš w sprawach publicznych. Byłem ciekawy,jakim sposobem tak wiele osób przyszło do tak zaszczytnych tytułówi tak wysokiej fortuny.Przestałem na czasach niedawnych,teraŸniejszoœć zaœ najtroskliwiej pomijałem z obawy,ażebym nawet cudzoziemców nie obraził.Nie ma bowiem chyba potrzeby uœwiadamiać czytelnika,iż cokolwiek mówię,bynajmniej się nie odnosi do mej kochanej ojczyzny.Wielu się zjawiło i po kilku pytaniach rozwinęli przede mnš taki obraz hańby,że zmuszany byłem poważnie się zastanowić.Pomiędzy sposobami tymi krzywoprzysięstwa, uciemiężenia,podstępy,zdrady,oszustwa,kr- adzieże i inne „słabostki ”były po prostu fraszkami niewartymi uwagi i miałem dla nich należytš wyrozumiałoœć,ale wielu wyznało,iż wywyższenie swoje zawdzięczali łatwoœci podawania żon i córek na najokropniejsze rozpusty,sodomii ikazirodztwu,zdradzie ojczyzny i monarchy,używaniu trucizny albo gwałceniusprawiedliwoœci dla zniszczenia niewinnych.Po takowych odkryciach trzeba mi darować, jeżeli od owego czasu zaczšłem mniej cenić wielkoœć,którš naturalnie szanuję i poważam, jak wszyscy niżsi powinni szanować tych,których naturalub szczęœcie posadziły w wyższym rzędzie. Czytałem w niektórych ksišżkach,że niektórzy poddani wielkie monarchom i ojczyŸnie swojej uczynili przysługi,chciałem ich widzieć,ale mi odpowiedziano,że zapomniano ich imion,i tylko tych pamiętano,o których dziejopisowie uczynili wzmiankę,podajšc ichza zdrajców i oszustów.I ci ludzie poczciwi,co o nich zapomniano,stanęli przede mnš;ale bardzo upokorzeni,w mizernym stanie.Powiedzieli,że większoœć poumierała w ubóstwie i w nieszczęœciu,a niektórzy z nich nawet na rusztowaniu lub szubienicy. Między nimi ujrzałem jednego człowieka,którego przypadek zdał mi się osobliwy.Miał przy sobie młodziana z osiemnaœcie lat majšcego.Powiedział mi,iż przez wiele lat był kapitanem na jednym okręcie,że w potyczce wodnej pod Akcjum uderzył na pierwszš linię,zatopił trzy pierwszego rzędu okręty i zabrał czwarty,co było jedynš przyczynš ucieczki Antoniusza i rozbicia całej jego floty;że młodzian znajdujšcy się przy nim jest jego jedynym synem,który w tej potyczce zostałzabity.Przydał,iż po skończonej wojnie przyszedł do Rzymu prosić w nagrodę o komendę nad większym okrętem,którego kapitan w potyczce zginšł, ale oddano ten urzšd jednemu młodzikowi,który jeszcze nie widział morza,lecz był synem wyzwolonej niewolnicy,będšcej na usługachjednej z kochanek cesarza.Kiedy powrócił do swej kwatery,oskarżano go,że nie uczynił zadoœć swojej powinnoœci,a komendę nad jego okrętem oddano jednemu paziowi,faworytowi wiceadmirała Publikoli;naówczas powrócił on do swego szczupłego folwarku,daleko od Rzymu,i tamdni swoje zakończył.Chcšc się dowiedzieć,czy ta historia była prawdziwa,pytałem o Agryppę,który naówczas był admirałem floty zwycięskiej.Stanšł i potwierdził mi prawdę,dodajšc jeszcze okolicznoœci,a których kapitan przez swojš skromnoœć zamilczał. Zdumiewałem się widzšc,jak niedawno wprowadzony zbytek zepsuł obyczaje w tym państwie,co zadziwienie moje znacznie zmniejszyło nad podobnymi zdarzeniami w innych krajach,gdzie zbytek i występki od niepamiętnych czasów panujš i gdzie całš sławę i wszystkš zdobycz przywłaszczajš sobie generałowie,lubo nieraz mniej do nichmajš prawa od ostatniego ze swych żołnierzy. A jako wszystkie osoby,które dla mnie wywoływano,pokazywały się takimi,jakimi były na œwiecie,patrzyłem z żalem,jak od stu lat zwyrodniał naród ludzki,jak bardzo francuska choroba ze wszystkimi swymi skutkami popsuła wdzięki twarzy,zmniejszyła ciała,œcišgnęła żyły,zwolniła muskuły,zgasiła kolory,zgubiła płeć Anglików. Chciałem na koniec widzieć niektórych z naszych dawnych wieœniaków,co tak bardzoich sławiš z prostoty,z trzeŸwoœci i sprawiedliwoœci,ducha wolnoœci,męstwa i miłoœci ojczyzny. Widziałem ich i nie mogłem nie porównać z teraŸniejszymi,którzy,przedajšc za pienišdze kreski swoje w obieraniu deputowanych do Parlamentu,majš w tym punkcie wszelkš przewrotnoœć i chytroœć osób dworskich. -------------- [4] Ani męża dzielnego,ani kobiety czystej d48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷ż|P }Z3c€~ĺ `rď c€€a*Ąc9o*(łac.). ROZDZIAŁ DZIEWIĽTY Powrót Gulliwera do Maldonady.Stamtšd płynie do królestwa Luggnaggu.Za przybyciem swoim zatrzymany i zaprowadzony do dworu.Jak na nim był przyjęty.Łagodnoœć Króla dla swych poddanych. Z nadejœciem dnia naszego odjazdu pożegnałem gubernatora Glubbdubdribu i powróciłem z dwoma mymi towarzyszami do Maldonady,gdzie zabawiwszy dni piętnaœcie siadłem na statek,który płynšł do królestwa Luggnaggu.Obaj panowie i niektóre inne osoby opatrzyli mnie przez grzecznoœć w żywnoœć na tę podróż i odprowadzili aż do brzegu.Miesišc cały trwała ta podróż.Wytrzymaliœmy jednš gwałtownš burzę i musieliœmy zawrócić na zachód, aby płynšć z wiatrem,który w tym miejscu przez mil szeœćdziesišt wieje.Dnia dwudziestego pierwszego kwietnia roku 1708 weszliœmy na znacznš rzekę,nad któršleżało miasto Klumegnig,które jest portem królestwa Luggnaggu ze strony południowo -wschodniej.Rzuciliœmy kotwicę o milę od miasta i daliœmy znać,żeby do nas przyjechał sternik.W pół godziny przybyło dwóch sterników i przeprowadzili nas pomiędzy bardzo na tym przybrzeżu niebezpiecznymi skalami do jednego kanału o długoœć kotwicznej liny oddalonego od miasta. Niektórzy z naszych majtków przez podstęp czy przez nieroztropnoœć powiedzieli sternikom,żem cudzoziemiec i wielki podróżnik.Ci o tym przestrzegli przełożonego komory,który poddał mnie œcisłej inkwizycji,skoro tylko na lšd wysiadłem.Mówił ze mnš językiem Balnibarbów,który rozumiejš w tym mieœcieżeglarze i celnicy z powodu znacznego z tym krajem handlu.Odpowiedziałem w krótkich słowach,mówišc mu historię,jak tylko to było możliwe,do prawdy podobnš.Osšdziłem jednakże za rzecz potrzebnš zamilczeć o mojej ojczyŸnie.Powiedziałem mu,żem Holandczyk,udajšcy się do Japonii,gdzie,jak wiedziałem, nikogo prócz Holandczyków nie przyjmujš.Rzekłem więc przełożonemu,iż rozbiwszy się przy brzegach Balnibarbi,byłem na wyspie latajšcej Lapucie,o której często słyszał,i teraz chciałbym dostać się do Japonii,skšd mógłbym powrócić do kraju.Przełożony mi na to odpowiedział,że musi mnie zatrzymać,póki nie odbierze rozkazów od dworu,dokšd natychmiast miał pisać i spodziewał się za piętnaœcie dni odebrać respons.Dano mi stancję przyzwoitš i postawiono straż u drzwi.Miałem wielki ogród do przechadzki i wszelkie wygody opłacone ze skarbu królewskiego.Wiele osóbprzychodziło do mnie z ciekawoœci widzeniaczłowieka przybyłego z dalekich krajów,o których nigdy nie słyszeli. Zgodziłem jednego wyrostka z naszego statku,żeby mi był za tłumacza;był on rodem z Luggnaggu,ale przepędziwszy lat wiele w Maldonadzie obydwa języki doskonale umiał.Za jego pomocš mogłem bawić wszystkich,którzy mi czynili honor składajšc wizytę,to jest mogłem rozumieć ich zapytania i tłumaczyć im moje odpowiedzi. Respons od dworu przyszedł w dni piętnaœcie,jak się spodziewano,zawierał zaœ w sobie rozkaz,aby mnie i mój orszak w asyœcie dziesięciu kawalerzystów zaprowadzono do Traldragdubbu,czyli Trildrogribu,gdyż,o ile spamiętać mogę,dwojako tę nazwę wymawiano. Cały mój orszak składał się tylko z biednego chłopaka -tłumacza,którego do posług moich przyjšłem.Na mojš proœbę dano nam dwa muły do drogi.Wysłano przednami kuriera,który półtora dnia pierwej stanšł,aby dać znać o moim bliskim przybyciu i prosić o „dzień i godzinę,kiedy bym miał honor i ukontentowanie lizać proch z podnóżka Jego Królewskiej Moœci ”. Taki jest styl dworski tego kraju i nie jest to tylko formalnoœciš,bo gdy w dwa dni po moim przybyciu miałem audiencję,zaraz mi kazano położyć się,czołgać na brzuchu i zamiatać językiem posadzkę przy posuwaniusię do tronu królewskiego.Ale żem był cudzoziemiec, umieciono łaskawie podłogę,tak że proch nie mógł mi wiele sprawić przykroœci.Była to szczególniejsza łaska,której nie pozwalano dostšpić nikomuoprócz najpierwszej godnoœci osobom,kiedysię im zdarza honor audiencji u Jego Królewskiej Moœci.Czasem nawet umyœlnie zostawiajš posadzkę brudnš i kurzem okrytš,kiedy ci,co przychodzš na audiencję,majš nieprzyjaciół u dworu. Widziałem raz jednego pana,który tak pełne miał usta prochu i paskudztwa,którego nazbierał na posadzce językiem swoim,że kiedy przypełzł do tronu,nie mógł wymówić jednego słowa.Na to nieszczęœcie nie ma rady,ponieważ pod karš œmierci zabronione jest spluwać lub usta ocierać w przytomnoœci królewskiej.Jest także na tym dworze zwyczaj,którego wcale pochwalić nie mogę.Gdy Król chce jakiego pana lub dworzanina stracić sposobem honorowym i łagodnym,każe posypać posadzkę jadowitymproszkiem brunatnym,od którego niechybniez wolna i bez hałasu musi rozpęknšć się wedwadzieœcia cztery godziny.Trzeba jednak oddać sprawiedliwoœć wielkiej łagodnoœci i troskliwoœci władcy tego o życie swych poddanych (w czym bardzo by się przydało,aby go naœladowali monarchowie europejscy), gdyż zawsze po takowych egzekucjach jak najdokładniej przykazuje zamiatać posadzkę i jeœliby tego służšcy zapomnieli,byliby w niebezpieczeństwie popadnięcia w jego niełaskę. Widziałem jednego razu,że kazał dobrze oćwiczyć jednego małego pazia,iż złoœliwiezaniedbał przestrzec,aby posadzkę zamieciono po takowym przypadku,co było przyczynš,że się struł jeden młody pan rokujšcy wielkie nadzieje,chociaż Król nie miał natenczas zamiaru pozbawienia go życia.Lecz monarcha okazał i w tym zdarzeniu dobroć swojš,darujšc paziowi i od plag go uwalniajšc pod warunkiem,że więcej tak nie postšpi bez specjalnego przykazu. Wracam jednak do rzeczy.Gdy się przyczołgałem o cztery kroki od tronu Jego Królewskiej Moœci,powstałem na kolana i uderzywszy siedem razy czołem o ziemię,wymówiłem słowa następujšce,których mnie dzień pierwej na pamięć nauczono: -Ickpling gloffthrobb squutserumm blhiop mlashnalt zwin tnodbalkguffh slhiophad gurdlubh asht. Jest to formuła prawami tego królestwa przepisana dla wszystkich,którzy miewajš audiencję,i można jš tak przetłumaczyć:„Oby Wasz Niebieski Majestat przeżył słońce o jedenaœcie i półksiężyców ”. Król Jegomoœć dał mi odpowiedŸ,której nie zrozumiałem,ale jednak powiedziałem słowa, których mnie nauczono: -Fluft drin yalerick dwuldum prastrad mirplush,co znaczy :„Język mój jest w ustach mego przyjaciela ”. Dałem przez to poznać,żem chciał użyć mego tłumacza;natenczas wprowadzono wyrostka,o którym nadmieniłem,i za jego pomocš odpowiadałem na wszystkie pytania,które mi czynił Król Jegomoœć przez godzinę.Ja mówiłem językiem Balnibarbów,a tłumacz mój przekładał słowa moje na język Luggnaggu.Bardzo był Król kontent z mojej rozmowy i przykazał swemu bliffmarklubowi,czyli szambelanowi,ażeby dla mnie i dla tłumaczamego przygotowano pokoje w jego pałacu i żeby mi na pożywienie co dzień dawano pienišdze,a także worek pełen złota na drobniejsze wydatki. Mieszkałem przez trzy miesišce na dworzebędšc posłuszny Królowi Jegomoœci,który mnie obdarzył swymi łaskami i wielkie czynił obietnice dla zobowišzania mnie,abymw jego państwie osiadł.Ale zdało mi się rzeczš rozsšdniejszš i sprawiedliwszš powrócić do mojej ojczyzny dla zakończenia w niej życia przy ukochanej żonie,która od dawnego czasu pozbawiona była słodyczy mej przytomnoœci. ROZDZIAŁ DZIESIĽTY Pochwała Lugganggów.Opis Struldbruggów,czyli Nieœmiertelnych.Rozmowy Gulliwera z kilkoma znakomitymi osobami. Luggnaggowie sš narodem œwiatłym i mężnym.Chociaż majš nieco pychy,wszystkim narodom wschodnim pospolitej,sš jednak uczciwi i ludzcy względem cudzoziemców,zwłaszcza tych,którzy sš dobrze u dworu przyjęci.Zawarłem znajomoœci i poczyniłemzwišzki z osobami wielkiego œwiata,a przez poœrednictwo mego tłumacza miewałem z nimi często rozmowy zabawne i pożyteczne.Jeden z nich spytał się mnie jednego razu,czy widziałem kiedy Struldbruggów,czyli Nieœmiertelnych.Odpowiedziałem,że nie i że jestem bardzo ciekawy,jak można było dać takš nazwę ludziom.Powiedział mi na to,iż czasem (lubo rzadko)rodzi się w rodzie dziecię z plamš czerwonš prosto nad brwiš lewš i że to szczęœliwe znamię uwalnia je od œmierci,że plama ta z poczštku jest wielkoœci srebrnej trzypensówki,że potem roœnie i kolor odmienia, że w lat dwanaœcie staje się zielona,w lat dwadzieœcia pięć -błękitna,w lat czterdzieœci pięć -zupełnie czarna i tak wielka jak szyling i już się więcej nie odmienia.Przydał,że tak się małorodzi tych dzieci na czole znaczonych,iż zaledwie tysišc sto Nieœmiertelnych obojej płci liczono w całym królestwie,a około pięćdziesięciu w stolicy,między którymi jedna trzyletnia dziewczynka.Narodzenie Nieœmiertelnego nie jest przywišzane do żadnej familii, jest to szczery dar natury,czyli przypadku,i nawet dzieci Struldbruggów rodzš się jak dzieci innych ludzi bez żadnego przywileju.Ucieszyłem sięniewypowiedzianie z tej wiadomoœci,a że osoba,która mi to opowiadała,znała język Balnibarbów,którym mogłem mówić z łatwoœciš,oœwiadczyłem moje podziwienie iradoœć w słowach jak najżywszych.Zawołałem,w wielkim będšc zachwyceniu: -Szczęœliwy naród,którego wszystkie majšce się rodzić dzieci mogš przynajmniejsię spodziewać nieœmiertelnoœci!Szczęœliwy kraj,gdzie starożytnych czasów przykłady zawsze trwajš,gdzie pierwszych wieków cnota nie zaginęła,gdzie pierwsi jeszcze ludzie żyjš i żyć będš wiecznie,ażeby nauczali mšdroœci wszystkich swych potomków!Szczęœliwi ci zacni Struldbruggowie,co majš przywilej nieumierania nigdy,których wyobrażenie œmierci nie zastrasza,nie osłabia,nie zasmuca! Oœwiadczyłem potem moje podziwienie,że dotychczas nie widziałem jeszcze na dworze żadnego z tych Nieœmiertelnych,bo jeœliby się który na nim znajdował,chwalebne znamię,na czole jego wypiętnowane,zapewne wpadłoby mi w oczy. -Co za przyczyna -przydałem -że Król tak rozsšdny nie używa ich za ministrów i nie darzy wszelkim zaufaniem?Być może,surowa cnota tych starców przykrzyłaby się oczom dworu,gdzie panujeprzedajnoœć i rozpusta.Wiemy z doœwiadczenia,że młodzież,lekkomyœlna i zadufana w sobie,wzbrania się iœć za radš starszych.Będę o tym mówić Królowi za pierwszš,jaka się tylko nadarzy,okolicznoœciš,i czy rad moich usłucha,czy nie,przyjmę na zawsze mieszkanie,które mi przez dobroć swojš Król Jegomoœć ofiarował w swoim państwie,aby dokończyć reszty dni moich wprzezacnym towarzystwie ludzi Nieœmiertelnych, byle mnie do społeczeństwa swego przyjšć zechcieli. Ten,do którego mówiłem,spojrzawszy naówczas na mnie z uœmiechem oznaczajšcym mojš nieœwiadomoœć godnš politowania,odpowiedział,iż bardzo był kontent,że przedsiębrałem zamieszkać w tym kraju,i prosił,abym mu pozwolił wytłumaczyć kompanii,co mu powiadałem.Wytłumaczył i przez niejaki czas rozmawiali ze sobš językiem,którego nie rozumiałem.Nie mogłem nawet z ich oczu wyczytać,jaki skutek mowa moja sprawiła.Na koniec ten sam,co ze mnš rozmawiał dotychczas,rzekł do mnie z grzecznoœciš,że przyjaciele jego i moi (tak się łaskawie wyraził)byli bardzo kontenci zmoich rozsšdnych uwag nad szczęœliwoœciš i korzyœciš nieœmiertelnoœci,ale chcieli wiedzi eć,jaki bym układ życia uczynił i jakie by były moje zabawy i zamiary,gdyby natura pozwoliła mi urodzić się Struldbruggiem. Na tak ważne zapytanie odpowiedziałem,iż z radoœciš dogodzę natychmiast ich ciekawoœci,że projekty mało mnie kosztujš,że przyzwyczajony jestem myœleć,co bym uczynił,gdybym był królem,wodzem albo możnym panem,że co się tyczy nawet nieœmiertelnoœci,rozmyœlałem niekiedy,jak bym się miał sprawować,gdybym miał żyć wiecznie,i że ponieważ tego chciano,zaraz natężę mojš myœl i rozum. Powiedziałem więc,iż gdybym miał szczęœcie urodzenia się Struldbruggiem,jak tylko mógłbym poznać radoœć mojš,widzšc różnicę między œmierciš a życiem,tak zarazstarałbym się zbierać wszelkimi sposobami wielkie bogactwa,aby przez roztropnoœć i oszczędnoœć stać się po upływie dwustu latnajbogatszym człowiekiem w całym królestwie.Po wtóre,przykładałbym się usilnie od pierwszej młodoœci do nauk,abymsobie mógł obiecywać,iż zostanę kiedyœ najmędrszym człowiekiem na œwiecie.Uważałbym troskliwie i zapisywał wszystkie ważne przypadki,postrzegałbym bezstronnie wszystkich monarchów i ministrów i czyniłbym w tej mierze własneuwagi.Pisałbym wierny i dokładny pamiętnikwszystkich rewolucji mody i języka,wszystkich odmian zachodzšcych w zwyczajach,prawach,obyczajach,a nawet wjedzeniu i w rozkoszach.Przez te nauki i uwagi stałbym się na koniec żyjšcym skarbem mšdroœci i wiedzy,ustawicznym współziomków moich doradcš. -W takowym stanie -mówiłem dalej -nigdy bym się nie żenił po szeœćdziesištce,prowadziłbym życie jak młodzian,wesoło,wolno,ale z oszczędnoœciš.Bawiłbym się kształceniem umysłu młodzieży,udzielajšc jej mego œwiatła i długiego doœwiadczenia,popartegoprzykładami użytecznoœci cnoty w sprawach publicznych i osobistych.Moimi prawdziwymi i poufałymi przyjaciółmi byliby zacni Struldbruggowie,między którymiwybrałbym ze dwustu od najdawniejszych do mych rówieœników,aby się z nimi jak najœciœlej zjednoczyć.Gdyby niektórym niedostatek dokuczył,ofiarowałbym im mieszkanie u siebie i kilku miałbym zawsze przy stole.Nie zaniedbałbym także odwiedzać godnych œmiertelnych,do którychœmierci przyzwyczaiłbym się bez smutku i żalu,cieszšc się po zejœciu i ch z tego œwiata ich potomstwem.Mogłoby to być nawet dla mnie widokiem przyjemnym,tak jak ogrodnik ma rozkosz patrzeć,kiedy w jego ogrodzie tulipany i gwoŸdziki rodzš się,umierajš i odradzajš. My,Struldbruggowie,przekazywalibyœmy sobie wzajemne uwagi nasze nad przyczynami zepsucia narodu ludzkiego.Ułożylibyœmy księgę moralnš pełnš nauk pożytecznych i pozwalajšcych zmienić naturę ludzkš,żeby się więcej nie wyradzała,jak się co dzień wyradza i co jej od dwóch tysięcy lat przyganiajš.Jakże głębokš budziłby zadumę widok schyłku i upadku królestw,odmiany postaci ziemi,pysznych miast w liche miasteczka przekształconych albo pogrzebanych smutnie w swych rozwalinach,wiosek nikczemnych zamienionych w siedziby monarchów i ich dworów,sławnych rzek obróconych w małe strumyki,oceanów obmywajšcych inne brzegi,nowo odkrytych krajów wychodzšcych na œwiat nowy z ciemnoœci,barbarzyństwa i prostactwa istniejšcego w narodach najoœwieceńszych inajobyczajniejszych, oœwiecenia przenikajšcego do narodów barbarzyńskich.Mógłbym się doczekać odkrycia perpetuum mobile,leku uniwersalnego i innych ważnych wynalazkównajwiększej doskonałoœci. Ileż nadzwyczajnych odkryć można by zrobić w astronomii,majšc możnoœć doczekania i sprawdzenia przepowiadanych przez nas zdarzeń,oglšdania ruchu i powrotów komet i wszelkich odmian w poruszeniach słońca,księżyca i gwiazd. Jeszcze długo mówiłem o innych różnych przedmiotach,które mi nasunęła chęć wiecznego życia i szczęœcia bez końca na ziemi.Gdy skończyłem,ten,co mnie rozumiał,obróciwszy się do kompanii przełożył im mojš mowę w krótkoœci w ichjęzyku.Potem zaczęli wszyscy przez niejaki czas ze sobš rozmawiać,œmiejšc się trochęz tego,co ode mnie słyszeli.Nareszcie tegożsamego,który był moim tłumaczem,prosiła kompania,by mi otworzył oczy i odkrył moje błędy,w które popadłem przez zwykłš głupotę ludzkš,co je nieco mniejszymi czyni. Rzekł mi naprzód,że Nieœmiertelni tylko w ich kraju się rodzš,iż nie tylko ja sam z podziwieniem i zazdroœciš patrzę na stan Struldbruggów,gdyż takie prawie zdanie zdarzało mu się znajdować u Balnibarbów i Japończyków,że chęć życia jest przyrodzona człowiekowi,że ten,co nogš jednš stoi w grobie,usiłuje mocno trzymać się na drugiej,że aż do ziemi schylony starzec wystawia sobie w myœli dzień jutrzejszy i czas przyszły,a na œmierć poglšda jak na zło dalekie,od którego uciec można.Lecz na wyspie Luggnaggu inaczej myœlš,bo przykład i ustawiczny widok Struldbruggów zachowuje jej mieszkańców od nierozsšdnej miłoœci życia. -Układ życia -mówił dalej -którego byœ się trzymał będšc nieœmiertelnym i któryœ namdopiero przedstawił,jest œmieszny i wcale rozumowi przeciwny.Rozumiałeœ,że w takowym stanie cieszyłbyœ się zawsze młodoœciš,mocš i zdrowiem bez żadnego pomieszania,czego największy szaleniec spodziewać się nie może.Ale nie pytaliœmy ciebie,co byœ czynił,gdybyœ miał żyć czystej d48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷ż‚P×cƒ'Ó P„úc €…)‘ ` †Š6X!€‡7r:"€zawsze młody,zdrowy i bogaty,tylko jak byœ przeżył wiecznoœć,osaczony przez zwykłe troski starczego wieku. Mówił,że choć mało kto pragnšłby nieœmiertelnoœci tak gorzko okupionej,przecież zaobserwował u Balnibarbów i Japończyków,o których już wspominał,że nawet zgrzybiali starcy chcš odłożyć œmierć na póŸniej,a rzadko zdarzyło mu się słyszeć o człowieku chętnie umierajšcym,chyba że nadmiarem boleœci i cierpień był przybity.Pytał,czy w moich podróżach i własnym kraju nie poczyniłem podobnych spostrzeżeń. Potem odmalował mi obraz Struldbruggów i rzekł,że podobni sš do œmiertelnych i żyjš jak oni do lat trzydziestu,że potem wpadajšstopniowo w coraz większy smutek,aż póki nie dożyjš lat osiemdziesięciu;wiedział to od nich samych,bo trudno ich obserwować,kiedy zaledwie dwoje lub trojena stulecie się rodzi.Dożywszy lat osiemdziesięciu,co jest granicš życia ludzkiego w tym kraju,nie tylko sš podlegli wstrętnym chorobom,nędzy i słaboœciom staroœci,ale nadto tak ich dręczy trapišce wyobrażenie trwałoœci wiecznej,nędznej zgrzybiałoœci,że się niczym ucieszyć nie mogš.Nie tylko sš,jak wszyscy inni starcy,uparci,nieużyci, łakomi,wielomówni,próżni,gniewliwi,ale też kochajš tylko siebie;wyrzekajš się słodyczyprzyjaŸni,a nawet do dzieci swoich żadnegonie majš przywišzania,a po trzecim pokoleniu nie poznajš nawet swojego potomstwa;bezsilne pragnienie i zawiœć zżera ich bez ustanku,a na widok rozkoszy zmysłowych,miłostek,rozrywek,których używa młodzież œmiertelna, niejako co moment konajš,œmierć czyjaœ,nawet starców,składajšcych hołd naturze,wznieca w nich zazdroœć i w rozpacz pogršża.Z tej przyczyny,ile razy się im zdarzy patrzeć na pogrzeb,zawsze przeklinajš swój los i gorzko się żalš na przyrodzenie,które im odmówiło słodyczy umierania,zakończenia nudnego życia i wnijœcia w odpoczynek wieczny.Nie mogš już nadal doskonalić swego rozumu i wzbogacać pamięci i to tylko pamiętajš,co widzieli i czego się nauczyli w młodoœci i wlatach œrednich,a i to nawet bardzo niedokładnie.Co się tyczy prawdziwoœci lub szczegółów jakiego zdarzenia,lepiej zawszepolegać na tradycji niż na ich wspomnieniach.Najmniej nędzni i nieszczęœliwi sš spomiędzy nich ci,którzy zupełnie stracili pamięć i powrócili do stanudziecinnoœci;przynajmniej wtedy więcej nadich opłakanym losem ma się politowania i daje się im pomoc,ponieważ nie majš ułomnoœci właœciwych innym. Gdy się który Struldbrugg ożeni z którš Struldbruggš,małżeństwo podług praw narodowych ustaje,jak tylko młodsze z nichdożyje lat osiemdziesięciu.Sprawiedliwš jestrzeczš, żeby ci nieszczęœliwi ludzie,na wieczne życie bez swej winy skazani,uwolnieni zostali od strasznego ciężaru i nieszczęœcia wiecznie żyjšcej żony.A co smutniejsze,że gdy do tego opłakanego przyjdš wieku,majš ich za cywilnie umarłych.Dziedzice zabierajš ich majštek,a oni,ze wszystkiego ogołoceni,na samym prostym wyżywieniu zostajš.Ubogichutrzymuje się kosztem publicznym.Nieœmiertelny osiemdziesięcioletni nie może dłużej posiadać żadnej godnoœci ani żadnego urzędu,nie może handlować ani w kontraktywchodzić,ani kupować, ani sprzedawać,nawet œwiadectwa jego w sšdzie nie przyjmujš. Lecz gdy przychodzš do lat dziewięćdziesięciu,natenczas jeszcze gorzejdla nich.Wszystkie im wypadajš zęby,wszystkie włosy spadajš,tracš smak pokarmów,jedzš i pijš bez żadnej przyjemnoœci.Choroby,co ich żarły,dalej ichtrapiš,nie zwiększajšc się ani zmniejszajšc.Wszystkiego zapominajš,nawet nazwiska swych przyjaciół,a czasem i swego własnego;z tej przyczyny na nic się im nie przyda czytanie,bo jeżeli chcš czytać słów cztery,nim przeczytajš dwa ostatnie,zapominajš dwóch pierwszych.Dla tej przyczyny pozbawieni sš jedynej zabawy,której by się oddawać mogli.Nadto,ponieważ język tego kraju częstym podlega odmianom,Struldbruggowie urodzeni w jednym wieku majš wielkš trudnoœć rozumienia języka ludzi urodzonych w wieku drugim,i tak zawsze sšjakby cudzoziemcami w swej ojczyŸnie. Takie było objaœnianie stanu nieszczęœliwych Nieœmiertelnych kraju tego,które niewypowiedzianie mnie zadziwiło.Pokazano mi potem pięciu czy szeœciu z różnych wieków,z których najmłodsi nie mieli mniej jak dwieœcie lat,i lubo im powiedziano,że jestem wielkim podróżnym,który cały œwiat widział,nie okazali najmniejszej ciekawoœci zadaniem mi jakiego pytania.Prosili mnie,abym im dał slumskudask,czyli podarunek na pamištkę.Jest to skromny sposób żebrania,które jest im surowo zabronione przez krajowe prawa,gdyż sš kosztem kraju żywieni,choć przyznać trzeba,że bardzo skromnie. Sš oni wzgardzeni i nienawidzeni przez wszelkie klasy ludu;urodzenie się Struldbrugga uważane jest za nieszczęœliwšwróżbę.Można się dowiedzieć ich wieku z rejestrów,w których urodzenie każdego jest zanotowane,lecz te nie sięgajš nawet tysišca lat,bo,jak mówiš, przez niepokoje wkraju zostały zniweczone.Najlepszym i najpospolitszym sposobem dochodzenia ich wieku jest proste pytanie,jakich monarchówlub znaczne osoby przypomnieć sobie mogš,ijeżeli je wymieniš,natenczas z historii dochodzi się,kiedy żyli.Ten sposób jest niezawodny,bo król,którego sobie przypominajš,panował,nim doszli do osiemdziesištego roku życia. Straszny widok przedstawiali Struldbruggowie mężczyŸni,lecz kobiety jeszcze okropniej wyglšdały.Oprócz zwyczajnych oszpeceń staroœci twarz ich miała bladoœć œmiertelnš,której opisać nie jestem w stanie;spomiędzy szeœciu lub siedmiu poznałem natychmiast najstarsze, lubo różnica w ich wieku wynosiła najwięcej lat dwieœcie. Czytelnik łatwo mi uwierzy,że natenczas zupełnie straciłem chęć zostania takim Nieœmiertelnym.Wstydziłem się mocno wszystkich moich głupich myœli o wiecznymna tym œwiecie życiu i osšdziłem,że największy tyran nie może tak okropnej œmierci wymyœlić,której bym nie przeniósł nad stan Struldbruggów. Kiedy Król dowiedział się o rozmowie,którš miałem z mymi przyj aciółmi,bardzo się œmiał z mych myœli o nieœmiertelnoœci.Spytał mnie potem poważnie,czy dla uleczenia mych ziomków od chęci wiecznego życia i bojaŸni œmierci nie chciałbym ze dwóch lub trzech wyprowadzić do kraju mego.W rzeczy samej byłbym arcykontent,gdyby mi był uczynił ten prezent,ale kardynalnym królestwa prawem tego zabraniano Nieœmiertelnym stamtšd wychodzić.Inaczej byłbym gotów przyjšć na siebie pracę i koszty transportu.Prawa krajowe względemStruldbruggów zdajš mi się równie roztropne jak koniecznie potrzebne i każdy inny kraj w podobnych okolicznoœciach byłby zmuszony tak postępować.Ponieważ łakomstwo jest zwyczajnym towarzyszem staroœci,więc Nieœmiertelni staliby się z czasem właœcicielami własnego narodu,a może i władzy krajowej,a że dla braku zdolnoœci nie mogliby jej należycie sprawować,przeto stan ten niezawodnie pocišgnšłby za sobš upadek całego kraju. ROZDZIAŁ JEDENASTY Gulliwer opuszcza wyspę Luggnaggu i udaje się do Japonii,gdzie wsiada na statek holederski.Przybywa do Amsterdamu,stamtšd powraca do Anglii. Zdaje mi się,że to,co piszę o Struldbruggach,nie znudzi czytelnika.Nie sš to,zdaniem moim, rzeczy pospolite,wytarte i oklepane,jakich pełno we wszystkich opisach podróży;przynajmniej mogę upewnić,że w żadnych,które mi się czytać zdarzyło,nic podobnego nie znalazłem.Wszelako,jeœli to sš rzeczy powtórzone i już znane,proszę uważać,iż podróżujšcy,nie przepisujšc jedni od drugich,mogš bardzo dobrze toż samo opowiadać,gdy w jednych byli krajach. Ponieważ między królestwem Luggnaggu i cesarstwem Japonii wielki odprawia się handel,wnosić stšd trzeba,że autorowie japońscy nie zapomnieli w księgach swoich uczynić wzmianki o Struldbruggach,ale żem w Japonii bardzo krótko bawił,a do tego nierozumiałem tamtejszego języka,nie mogę wiedzieć,co w tej mierze w innych ksišżkach pisano.Może nas kiedy o tym objaœni który Holandczyk. Król Luggnaggu po niemałych usiłowaniach namówienia mnie,ażebym został w jego państwie,widzšc stałoœć mego przedsięwzięcia,pozwolił na koniec na mój odjazd i przez dobroć swojš zaszczycił mnie listem,własnš rękš pisanym,wstawiajšc się za mnš do Cesarza japońskiego.Darował mi także czterysta czterdzieœci cztery sztuki złota (naród ten ma wielkie upodobanie w parzystych liczbach)i czerwony diament,który za tysišcsto funtów szterlin- gów sprzedałem w Anglii. Dnia szóstego maja roku 1709 pożegnałem uroczyœcie Króla Jegomoœci i przyjaciół,których miałem na dworze.Ten monarcha rozkazał,aby mnie pułk jego gwardii odprowadził aż do portu Glanguenstald,leżšcego na południowo-zachodniej stronie wyspy.Po szeœciu dniach znalazłem statek gotowy zawieŸć mnie do Japonii.Wszedłem na ten statek i po piętnastu dniach żeglugi zawinęliœmy do jednego małego portu,nazwanego Xamoschi,na wschodniopołudniowym wybrzeżu Japonii.Samo miasto znajduje się na zachodnim krańcu,gdzie wšska cieœnina prowadzi od północy do zatoki,po której północno-zachodniej stronie wzniesione jestmiasto stołeczne Yedo.Okazałem natychmiast urzędnikom celnym list od KrólaLuggnaggu do Cesarza Jegomoœci japońskiego.Poznali zaraz pieczęć królewskš,wielkoœci mojej dłoni,wyobrażajšcš Króla,który podnosi kulawego i iœć mu pomaga.Magistrat miasta widzšc,że miałem ten list przeœwietny,przyjmował mnie jak ministra i zaraz opatrzył powozem,abym jechał do Yedo,stolicy cesarstwa.Tam miałem honor mieć audiencję u Cesarza Jegomoœci i oddaćmu list,który otworzono publicznie z wielkimi uroczystoœciami.Zaraz go sobie tłumaczowi swemu Cesarz kazał przełożyć.Natenczas Jego Cesarska Moœć kazał mi przez tegoż tłumacza powiedzieć,iż jeżeli jakiej łaski od niego potrzebuję,przez szacunek dla najukochańszego brata swego.Króla Luggnaggu,natychmiast mi jš uczyni. Tłumacz,który pospolicie używany był w interesach handlowych z Holendrami,łatwo z mojej miny poznał,żem Europejczyk,i z tej przyczyny wytłumaczył mi słowa cesarskie językiem holenderskim.Odpowiedziałem,że jestem holenderskim kupcem i na dalekim morzu uległem rozbiciu,że potem odprawiłem wiele dróg morzem i lšdem,nim dostałem się do Luggnaggu,a stamtšd do Japonii,a wiedzšc,że Holendrzy prowadzš z Japoniš handel,spodziewałem się znaleŸć sposobnoœć powrócenia do Europy.Prosiłem Jego Cesarskš Moœć,aby mnie z bezpieczeństwem kazał zaprowadzić do Nagasaki.Oœmieliłem się prosić go jeszcze oinnš łaskę,aby przez wzglšd na protekcję Króla Luggnaggu chciano mnie uwolnić od obrzšdku, który ziomkowie moi zachowywaćzwykli,i nie przymuszać mnie do deptania nogami krucyfiksu,gdyż przybyłem do Japonii nie dla handlu,ale tylko aby powrócićstšd do Europy. Gdy tłumacz przełożył Cesarzowi japońskiemu tę ostatniš proœbę,zadziwił sięniepomiernie i rzekł,że pierwszego człowieka widzi z kraju innego,któremu taki skrupuł do głowy przyszedł,że przetowštpić musi,czy jestem Holandczykiem,jakem go upewnił,i wnosi,żem chrzeœcijanin.Z tym wszystkim uznajšc przytoczonš przeze mnie przyczynęza ważnš,a nade wszystko majšc uwagę na list Króla Luggnaggu,skłania się dobrotliwie do politowania nad mojš osobliwszš ułomnoœciš,bylebym tylko użył œrodków dlazachowania ostrożnoœci.Powiedział mi,że przykaże urzędnikom pilnujšcym zachowaniatego zwyczaju,aby mnie przepuœcili mimo krucyfiksu jak gdyby przez zapomnienie.Przydał,że w moim własnym interesie było mieć to w sekrecie,ponieważHolandczycy,moi współziomkowie,dowiedziawszy się o otrzymanej dyspensie,niechybnie by mnie w drodze zamordowali,poczytujšc sobie za krzywdę,że miałem skrupuł,by ich naœladować. Uczyniłem jak najpokorniejsze podziękowanie Jego Cesarskiej Moœci za tę szczególniejszš łaskę,a że właœnie wojska maszerowały wtenczas do Nagasaki,komendant odebrał rozkaz, aby mnie do tego miasta zaprowadził z sekretnš instrukcjš,co się do krucyfiksu odnosiła. Dnia dziewištego czerwca roku 1709 po długiej i przykrej podróży stanšłem w Nagasaki i napotkałem jednš kompanię Holandczyków,którzy przyjechawszy z Amsterdamu z towarami gotowali się do powrotu na „Amboynie ”,mocnej budowy statku,o ładunku czterystu pięćdziesięciu beczek.Bawišc długo w Holandii,gdym chodził do szkół w Lejdzie,umiałem bardzo dobrze język tego kraju.Pytano się mnie o moje podróże,na coodpowiedziałem,jak mi się podobało,i wœród nich uszedłem za Holandczyka.Udałem,jakobym miał przyjaciół i krewnych w Prowincjach Zjednoczonych i był rodem z Guelderlandu. Gotów byłem dać komendantowi statku,którym był niejaki pan Teodor Van Grult , wszystko,co by tylko chciał,za mój przewóz,ale on,dowiedziawszy się,że byłemchirurgiem,poprzestał na połowie opłaty zwyczajnej pod warunkiem,że będę sprawował urzšd chirurga na jego statku.Nimeœmy odpłynęli,jeden ż towarzystwa często się mnie pytał,czy już odbyłem ceremonię deptania krucyfiksu,na co mu odpowiadałem w wyrazach ogólnych,że uczyniłem wszystko,co należało.Tymczasem jednemu z nich,zapamiętałemu hultajowi,przyszło do głowy pokazać mnie urzędnikowi i powiedzieć:„On nie deptał nogami krucyfiksu ”. Urzędnik,majšcy potajemny rozkaz nieczynienia mi trudnoœci,odpowiedział na to dwudziestu razami laski wyliczonymi na jego grzbiecie,tak że potem nikogo nie brała ochota pytania się mnie o tę ceremonię. Nic się nam nie przytrafiło w podróży godnego opisania.Płynęliœmy z pomyœlnym wiatrem aż do Przylšdka Dobrej Nadziei,gdzieœmy się zatrzymali dla nabrania wody. Dnia dziesištego kwietnia 1710 roku przybyliœmy szczęœliwie do Amsterdamu,straciwszy w drodze trzech ludzi przez choroby,a jednego,który spadł z wielkiego masztu.Z Amsterdamu odpłynšłem wkrótce do Anglii na małym statku należšcym do tego miasta.Szesnastego kwietnia rzuciliœmy kotwicę przy Dunach.Nazajutrz wysiadłem na lšd.Co za radoœć była odwiedzić kochanšojczyznę po półszosta roku mojej w niej nieobecnoœci!Poszedłem prosto do Redriff,gdzie tegoż samego dnia o godzinie drugiej po południu przybyłem i zastałem mojš żonę i całš familię w dobrym zdrowiu.---------------------------------------------- CZĘŒĆ CZWARTA Podróż do Houyhnhnmów ROZDZIAŁ PIERWSZY Gulliwer wyrusza jako kapitan statku.Jego ludzie buntujš się,wišżš go i na nieznajomy brzeg wysadzajš.Udaje się w głšb kraju.Opisanie Jahusów,osobliwszych zwierzšt.Spotyka dwóch Houyhnhnmów. Przepędziłem pięć miesięcy z żonš i dziatkami mymi i rzekłbym,że przez ten czas byłem szczęœliwy,gdybym tę szczęœliwoœć mojš umiał był poznać.Ale miałem pokusę puœcić się jeszcze na morze,zwłaszcza gdy mi ofiarowano pochlebny tytuł kapitana na statku kupieckim „Przygoda ”,o ładunku trzystu pięćdziesięciu beczek.Rozumiałem się dobrze na żegludze,a do tego już mi się przykrzyło być na urzędzie chirurga i zawsze komuœ podlegać.Wzišłem przeto młodego człowieka,bardzo biegłego w tej profesji,nazwiskiem Robert Purefoy;pożegnałem biednš żonę mojš,która była w cišży,i wsiadłszy na statek w Portsmouth wyszedłem pod żagle dnia siódmego wrzeœnia roku 1710,a czternastego tegoż miesišca spotkałem się przy wyspie Teneryfie z kapitanem Pocockiem z Bristolu,udajšcym się do Hondurasu dla œcinania drzewa masztowego.Dnia szesnastego wielka burza nas rozłšczyła i póŸniej dowiedziałem się,że jego statek rozbił się i że wszyscy majtkowie i podróżni na statku potonęli, wyjšwszy jednego kuchcika.Kapitan ten był człowiekiem bardzo godnym i biegłym w swojej sztuce,ale zanadto uporczywym w raz powziętych mniemaniach,i to,zdaje mi się,było powodem jego nieszczęœcia i zgubydla tylu ludzi.Gdyby był poszedł za mojš radš,siedziałby teraz spokojnie i bezpiecznie jak ja przy swojej familii. Goršczka tropikalna zabrała mi przez drogęczęœć moich majtków,do tego stopnia,że musiałem rekrutować innych w Barbados i na Wyspach Leewardskich,do których właœciciele statku zlecili mi zawinšć.Ale wkrótce musiałem żałować tego przeklętego rekrutowania, większa bowiem częœć nowych majtków to byli korsarze.Miałem pięćdziesięciu ludzi pod moimi rozkazami i zlecenie,abym prowadził handel z Indianami Morza Południowego i robił jak najwięcej nowych odkryć.Ci hultaje zbuntowali resztę moich żeglarzy i zmówili się na opanowanie mojej osoby i statku.Jednego poranku weszli do mej kajuty,rzucili się na mnie, zwišzali i zystej d48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żˆP‰c"‰Ů÷c"ŠĐź M"‹Œ)cc#€Œď7z1#zagrozili wrzuceniem w morze,jeœlibym się im opierał.Odpowiedziałem,iż los mój jest w ich ręku i że zawczasu na wszystko zezwalam,cokolwiek by ze mnš uczynić chcieli.Przymusili,żem to im przysięgš potwierdził,a potem rozwišzali,przestajšc na przykuciu mnie łańcuchem jednš nogš dokoi i na postawieniu warty u drzwi z zaleceniem,żeby mnie natychmiast zabić,skoro tylko pokusiłbym się o próbę odzyskania wolnoœci.Zamierzali moim statkiem rozbijać się po morzu i uganiać zaHiszpanami,ale do tego nie mieli dosyć ludzi.Postanowili więc natychmiast sprzedaćcały fracht i udać się do Madagaskaru dla powiększenia załogi,bo wielu z nich zmarłopo moim uwięzieniu.Przysyłali mi żywnoœć i napoje do mego więzienia,a sami objęli dowództwo statku.Przez kilka tygodni żeglowali i prowadzili handel z Indianami,alenie wiedziałem,jaki obrali kierunek,bo jako więzień zamknięty byłem w kajucie,w cišgłej zostajšc obawie,żeby mnie nie zamordowali,jak to nieraz grozili. Dnia dziewištego maja 1711 roku niejaki Jakub Welch wszedł do mnie i rzekł,iż ma rozkazod jegomoœci pana kapitana wysadzić mnie na lšd.Chciałem się z nim rozmówić,ale darmo,nie chciał mi nawet powiedzieć nazwiska tego,którego on nazywał „imć panem kapitanem ”.Kazali mi spuœcić się do szalupy,pozwolili wdziać najlepszy i niedawno sprawiony ubiór,wzišć trochę bielizny,ale żadnej innej broni prócz kordelasa.Byli nawet tak grzeczni, że nie plšdrowali moich kieszeni,w których miałempienišdze i trochę drobiazgów.Ujechawszy szalupš prawie milę,wysadzili mnie na lšd.Spytałem tych,co mnie do lšdu odprowadzili,w jakim kraju jestem.Wszyscymnie zapewnili,że sami tego nie wiedzš i że kapitan (tak go nazywali)postanowił był,jaktylko sprzedaż ładunku uskuteczniona została,wysadzić mnie jak najprędzej za pierwszym ukazaniem się lšdu.Życzliwie odpowiedzieli mi:„Strzeż się,żeby cię przypływ nie wcišgnšł,bšdŸ zdrów ” i natychmiast łódŸ się oddaliła.. Porzuciwszypiaski wstšpiłem na jeden wzgórek i usiadłem dla namyœlenia się,co bym dalej miał uczynić.Nieco odpoczšwszy puœciłem się w głšb kraju,gotów poddać się najpierwszemu dzikiemu człowiekowi,którego bym napotkał,i okupić życie moje,jeœliby było można,jakimi szklanymi paciorkami,bransoletkami lub innymi fraszkami,w które podróżujšcy nigdy nie zaniedbujš zaopatrywać się i których miałem kilka w kieszeniach. Postrzegłem wielkie drzewa,dziko rosnšce,obszerne pastwiska i pola,na których wszędy był owies.Szedłem z ostrożnoœciš,żeby mnie nie schwytano albo strzałš nie zabito.Dostałem się nareszcie na wielki goœciniec,gdzie postrzegłem wieleœladów ludzkich,nieco krowich,a najwięcej końskich.Ujrzałem także wiele zwierzšt na jednym polu i jedno czy dwoje tegoż rodzaju siedzšce na drzewach.Bardzo mnie zdziwiła ich postać niekształtna i gdy niektóre zbliżyły się do mnie,schowałem się za krzak,aby się im lepiej przypatrzyć. Długie włosy wisiały im na twarzy i piersi,grzbiet i przednie łapy okryte były gęstš sierœciš,brodę miały jak kozły,ale resztę ciała gołš,tak że mogłem postrzec ich skórę ciemnobrunatnš.Były bez ogonów,nie miały żadnych włosów na tyłkach poza odbytnicš;myœlę,że sama przyroda je tam umieœciła,aby je chronić przy siadaniu na ziemi.Czasem na trawie siedziały,czasem leżały,a czasem na dwóchłapach stały,inne skakały i po drzewach łaziły, szybko jak wiewiórki,majšc pazury u łap przednich i tylnych.Samice były nieco mniejsze niż samce,włosy miały bardzo długie i proste,a na ciele puch tylko,poza sromem i odbytnicš.Cyce ich wisiały międzyłapami przednimi i niekiedy aż do ziemi dotykały,kiedy szły na czterech łapach.Skóra jednych i drugich była różnych kolorów,brunatna,czerwona,czarnai żółta.We wszystkich moich podróżach nie widziałem zwierzęcia tak brzydkiego i nieprzyjemnego lub do którego tak naturalnš czułbym niechęć. Przypatrzywszy się im dostatecznie,pełen pogardy i obrzydzenia,szedłem goœcińcem, spodziewajšc się,że mnie zaprowadzi do chaty jakiego Indianina.Nieco uszedłszy spotkałem jedno z tych zwierzšt,idšce prosto na mnie.Obrzydliwe monstrum zobaczywszy mnie zatrzymało się,czynišc tysišc grymasów,i pokazało,że ma mnie za nieznajome sobie stworzenie,potem zbliżywszy się podniosło na mnie przedniš łapę swojš.Dobyłem kordelasa i uderzyłem je płazem,nie chcšc ranić,żebym nie uraziłtych,do których te zwierzęta mogły należeć.Zwierzę poczuwszy boleœć zaczęto uciekać i tak mocno krzyczeć,że się ich zbiegło do mnie że czterdzieœcioro,czynišc okropne grymasy.Skoczyłem do jednego drzewa i oparłszy się o nie grzbietem,trzymałem kordelas przed sobš.Niektóre z tych przeklętych zwierzšt uchwyciły za gałęzie,skoczyły na drzewo izaczynały wypróżniać się na mojš głowę.Chroniłem się,ile mogłem,przyciskajšc się mocno do drzewa,lecz ledwo nie zostałem zaduszony smrodem plugastwa,które na mnie ze wszystkich stron padało. W tym okropnym położeniu spostrzegłem,że nagle wszystkie uciekać zaczęły.Natenczas opuœciwszy drzewo szedłem dalej goœcińcem,nie mogšc się nadziwić,że nagły strach tak je do ucieczkipobudził.Ale spojrzawszy w prawo ujrzałem konia,poważnie przechadzajšcego się na polu.Na jego widok kupa tych zwierzšt nacierać na mnie przestała i w rozsypkę poszła. Koń zbliżył się do mnie,zatrzymał,cofnšł się,a potem,przypatrujšc mi się pilnie,pokazywałpo sobie podziwienie.Obejrzał mnie ze wszystkich stron,obszedłszy mnie naokoło razy kilka.Chciałem postšpić dalej,lecz on zastšpił mi drogę,poglšdajšc łagodnie i żadnej mi nie czynišc gwałtownoœci.Staliœmy tak przez dobrš chwilę,oglšdajšc się wzajemnie,potem oœmieliłem się położyć mu rękę na karku,głaszczšc go,œwiszczšc i gadajšc jakmasztalerz, gdy chce uspokoić konia.Lecz pyszne zwierzę pogardziło mojš ludzkoœciš i grzecznoœciš, zmarszczywszy czoło podniosło hardo jednš przedniš nogę,jakby żšdajšc,bym cofnšł rękę nadto poufałš.W tymże czasie zarżało trzy czy cztery razy,ale głosem tak rozmaitym,że mi się zdawało,iż mówi jakimœ sobie właœciwym językiem i że w tym jego różnym rżeniu zawiera się jakieœ znaczenie. Gdy się to działo,przybył jakiœ drugi koń i ukłonił się bardzo grzecznie pierwszemu.Witały się uderzajšc łagodnie prawymi kopytami i zaczęły rżeć rozlicznymi sposobami,jakby jakieœ wymawiajšc słowa.Uczyniły potem kroków kilka,jakby chcšc się ze sobš naradzić. Przechadzały się poważnie jeden obok drugiego,udajšc osoby,które wielkiej wagi interes roztrzšsajš,ale zawsze mnie trzymały na oku,jakby pilnujšc,żebym im nie uciekł. Zadziwiony,że tak do siebie odnoszš się zwierzęta,pomyœlałem sobie,iż jeżeli w tym kraju bestie majš tyle rozumu,mieszkańcy muszš być najmędrszymi na ziemi.Ta myœl tyle mi dodała serca,iż postanowiłem iœć dalej,aż póki nie znajdę jakiej wioski albo domu i nienapotkam jakiegoœ mieszkańca,a te dwa konie zostawić,żeby sobie rozmawiały,póki by się im podobało.Lecz pierwszy koń,siwo-jabłkowity,widzšc,że odchodzę,zaczšł za mnš rżeć sposobem takznaczšcym,iż mi się zdało,jakbym zrozumiał,czego on chciał,wróciłem więc izbliżyłem się do niego,ukrywajšc ile możnoœci moje pomieszanie,gdyż nie wiedziałem,co z tego wszystkiego wyniknie,jak łatwo może wnosić czytelnik. Dwa konie dostšpiły do mnie i z bliska zaczęły oglšdać twarz mojš i ręce.Siwy rumak zaczšł pocierać mój kapelusz przednim kopytem i tak go potarmosił,że musiałem go zdjšć z głowy i wygładzić,po czym znowu włożyłem.Zdumiało to bardzo oba konie.Drugi,który był cisawy,zaczšł pocierać poły mej sukni:widzšc,że odstajš od mego ciała,oba konie wielkie okazały zdziwienie.Siwo-jabtkowity zaczšł głaskać rękę mojš prawš,pokazujšc się być kontentz miękkoœci i koloru mej skóry,ale jš tak œcisnšł między kopytem i pęcinš,że nie mogłem się wstrzymać od krzyku.Wielkš imczyniły niespokojnoœć moje trzewiki i pończochy,dotykały ich i macały po wiele razy,i z tej okolicznoœci rżały,i czyniły ruchy podobne ruchom filozofa,kiedy jakiego fenomenu chce dociec. Całe postępowanie ze mnš tych dwóch koni tak mi się zdało rozumne i uporzšdkowane,tak dowcipne i rozsšdne,żem mniemał,iż to być musieli czarownicy,którzy przemienili się w konie dla jakiegoœ zamysłu i napotkawszy cudzoziemca na drodze chcieli sobie z niego uczynić nieco rozrywki,albo też może zadziwiała ich moja osoba,odzienie i ułożenie.Ta myœl dodała miodwagi,że do nich przemówiłem w te słowa: -Moœci panowie,jeżeli jesteœcie czarownikami,jak mam przyczynę mniemać,rozumiecie wszystkie języki,przeto mam honor powiedzieć wam językiem moim,że jestem biednym i nieszczęœliwym Anglikiem,który przy tych brzegach uległ rozbiciu.Proszę przeto,abymna którego z was mógł sišœć,jak gdyby byłprawdziwym koniem,i poszukać sobie jakiej wioski lub chaty,gdzie bym znalazł przytulenie,a w zamian za tę grzecznoœć ofiaruję wam ten nożyk i tę bransoletkę.-Obie te rzeczy wyjšłem z kieszeni. Dwa konie zdały się pilnie słuchać mowy mojej,a gdy mówić przestałem,zaczęły rżeć kolejno,obróciwszy się jeden do drugiego.Pojšłem natenczas wyraŸnie,że ichrżenie było znaczšce i zawierało w sobie słowa,z których może ułożyć można było abecadło daleko łatwiejsze i prostsze od chińskiego. Słyszałem,że często powtarzały słowo „Jahu ”,którego głos rozeznałem,ale znaczenia nie rozumiałem,chociaż gdy te dwa konie ze sobš rozmawiały,po kilka razy usiłowałem dociec, co by ich mowa znaczyła.Gdy mówić przestały,zaczšłem z całej mocy wołać:Jahu,Jahu, usiłujšc ich naœladować.To ich niewypowiedzianie zadziwiło i naówczas siwo-jabłkowity powtórzył dwa razy toż samo słowo,zdajšc się niby chcieć mnie nauczyć,jak je wymawiać należy.Powtarzałem po nim,jakem mógł najlepiej,a on mi dawał poznać,że choć daleki jeszcze byłem od doskonałoœci,wszelako już lepiej wymawiałem to słowo niż pierwej.Cisawy,zdawało mi się,chciał mnie nauczyć wymawiania słowa znacznie trudniejszego,które literami angielskimi można tak napisać:Houyhnhnm.Nie potrafiłem z poczštku wymówić tego słowa,ale po kilku powtórzeniach wprawiłem się i te dwa konie uznały mnie za stwo- rzenie pojętne. Zabawiwszy jeszcze nieco ze sobš,zapewnez okazji mojej,pożegnały się z takš samš obyczajnoœciš,z jakš się witały,wdzięcznymdotykaniem prawych kopyt.Siwo-jabłkowity dał mi znak,żebym szedł przed nim.Osšdziłem za rzecz potrzebnš być mu posłuszny,aż póki nie znajdę innego przewodnika.Że zaœ szedłem zbyt wolno,zaczšł rżeć:hhuun,hhuun!Zrozumiałem jego myœl i jak mogłem,dałem mu poznać,żem bardzo strudzony i przykro mi iœć prędko,na co on dobrotliwie zatrzymał się,dajšc mi wypoczšć. ROZDZIAŁ DRUGI Houyhnhnm prowadzi Gulliwera do swego domu.Jak tam był przyjęty.Co za pokarm mieli ci Houyhnhnmowie.Trudnoœć,którš miałGulliwer z obraniem sobie pokarmu. Uszedłszy blisko mil trzech przyszliœmy na miejsce,gdzie był dom jeden drewniany,bardzo niski,pokryty słomš.Zaczšłem zaraz dobywać z kieszeni małe podarunki,które podróżnicy ofiarujš dzikim,żeby ich uczciwie przyjęli.Koń przez grzecznoœć chciał,żebym ja pierwszy wszedł do wielkiej,bardzo ochędożnej sali,gdzie za wszystkie sprzęty był tylko żłób i drabina.Zobaczyłem tam trzy koniki idwie klacze,które nie jadły,ale siedziały nazadach,co mnie bardzo zadziwiło.Jeszcze bardziej zdumiałem się,widzšc,że niektóre zajęte były gospodarstwem.Ten widok wzmocnił mnie w mniemaniu,że naród,którypotrafił ucywilizować tak bezrozumne zwierzęta,musi być najmędrszy na ziemi.Wtem przybył siwojabłkowity i wchodzšc zapobiegł złemu traktowaniu,które mogło mnie spotkać:zaczšł rżeć jak ktoœ,kto ma władzę,na co inne konie odpowiedziały rżeniem.Przeszedłem z nim przez długie dwie sale bez progów i w ostatniej dał mi znak,żebym się zatrzymał,a sam poszedł do izby przyległej.Przygotowałem podarunki dla pana i pani domu;były to dwa noże,trzy bransoletki z fałszywych pereł,małe zwierciadełko i naszyjnik ze szklanych paciorków.Koń rżał dwa lub trzy razy i spodziewałem się,że usłyszę głos ludzki,lecz odpowiedŸ nastšpiła w tym samym dialekcie,tylko dwukrotnie ostrzejsza niż pierwsze rżenie.Przyszło miwtenczas na mysi,że pan tego domu musi być jakšœ osobš znacznš,ponieważ tak ceremonialnie kazano mi zatrzymać się w przedpokoju,ale nie mogłem pojšć,żeby człowiek znakomity miał konie za swoich pokojowych.Lękałem się wtedy,czy nie oszalałem i czyli nieszczęœcia moje nie pomieszały mi z gruntu rozumu.Oglšdałem się pilnie na wszystkie strony i patrzyłem po sali, która była urzšdzona jak pierwsza,tylko trochę ładniej.Wytrzeszczałem oczy,przypatrywałem się jak najuważniej wszystkiemu,co mnie otaczało,i zawsze widziałem toż samo.Szczypałem się za ramiona,gryzłem wargi,biłem się po bokach,żeby się obudzić,myœlšc,że œnię, ależe zawsze też same przedmioty stały mi woczach,wniosłem,iż to musiały być jakieœ diabelne czary. Gdy się takimi bawiłem uwagami,siwo -jabłkowity powrócił do mnie i dał mi znak,żebym wszedł do izby,gdzie zobaczyłem na matach,bardzo przystojnychi delikatnych,pięknš klacz z pięknym Ÿrebkiem i ze Ÿrebiczkš,skromnie na swoichudach wsparte.Klacz na moje przybycie wstała i przypatrzywszy się pilnie mej twarzy i rękom,odwróciła się ze wzgardš izaczęła rżeć,powtarzajšc często słowo:Jahu,którego jeszcze nie rozumiałem,chociaż było to pierwsze,jakiegom się nauczył.Wkrótce zrozumiałem je ku mojemu stałemu utrapieniu. Koń,który mnie wprowadził,dawszy znak głowš i powtórzywszy razy kilka:hhuun,hhuun, zaprowadził mnie niby na folwark,gdzie byłinny budynek,nieco od tego domu odległy. Pierwszš rzeczš,która mi wpadła w oczy,były te przeklęte zwierzęta,które najpierwej zobaczyłem na polu i które opisałem wyżej.Było ich troje,wszystkie przywišzane za szyję grubymi powrozami do wbitych w ziemię słupów.Jadły korzenie,œcierwo oœle,psie i zdechłe krowy(jak potem dowiedziałem się),trzymajšc je w pazurach i zębami szarpišc. Koń -gospodarz rozkazał natenczas jednemu żmudziakowi lisowatemu,który był jego lokajem,ażeby odwišzał największe z tych zwierzšt i wyprowadził na podwórze.Postawiono nas obok,żeby lepiej ze mnš uczynić porównanie,i wtedy,po wielerazy powtórzono to słowo:Jahu,przez co domyœliłem się,że te zwierzęta nazywajš się Jahu.Nie mogę wyrazić mego zdziwienia i obrzydliwoœci,gdy zobaczywszy to szkaradne zwierzę z bliska,postrzegłem w nim kształt osoby ludzkiej.Twarz miało płaskš i szerokš,nos przytłuczony,wargi grube i usta bardzo wielkie,ale sš to rysy zwyczajne wszystkim narodom dzikim,gdziematki kładš swe dzieci twarzš ku ziemi i noszšc je na plecach tłukš im nosy swymi ramionami.Ten Jahu miał łapy przednie podobne do ršk moich,tyle tylko że uzbrojone wielkimi pazurami.Skóra na nich była brunatna,twarda,okryta włosami.Nogi jego także podobne były do nóg moich. Wszelako moje trzewiki i pończochy były przyczynš,że panowie konie znajdowali różnicę daleko większš.Co do reszty ciała taż sama była proporcja prócz koloru tylkoi włosów. Ichmoœcie konie tego podobieństwa nie uznali,ponieważ ciało moje było okryte odzieniem,które brali za skórę i częœć mnie samego.Lokaj żmudziak,trzymajšc między pęcinš i kopytem jakiœ korzeń,dał mi go jeœć.Wzišłem go i powšchawszy zaraz oddałem.Natychmiast poszedł szukać w żłobie Jahusów kawałka œcierwa oœlego i dał mi go.Ta potrawa tak mi się zdała obrzydliwa,że nie chciałem się nawet jej dotknšć i dałem poznać,że mnie mierzi.Żmudziak rzucił ten kawałek œcierwa jednemu Jahu,który go natychmiastpożarł z wielkim smakiem.Widzšc,że pokarmy Jahusów nie służš mi,przyszło muna myœl dać mi potraw swoich,to jest sianaiowsa,ale ja,potrzšsajšc głowš,dałem znać,że nie mogło to być pokarmem dla mnie.Już zaczšłem się trwożyć,że z głodu niechybnie umrę,jeœli nie spotkam stworzenia mego własnego gatunku,bo co się tyczy tych obrzydliwych Jahusów,muszęwyznać,że wydawały mi się najobmierzlejszymi stworzeniami,jakiem tylko widział,chociaż nikt wtedy nie kochał ludzkoœci więcej ode mnie.Im bliżej je poznawałem,tym bardziej brzydziłem się nimi;zauważył to mój pan koń i odesłał Jahusa do stajni.Natenczas podniósłszy nogę jednš przed swoje usta w sposób bardzo dziwny,a wszelako arcynaturalny,dawał mi do zrozumienia,iż išzali i zystej d48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żP c#Žđ&#oDc$€ł"’c$‘E14a$nie wiedział,czym mnie karmić,i pragnie,żebym go nauczył,czym by mnie można żywić.Ale ja nie mogłem mu przez znaki wytłumaczyć moich myœli,a do tego nic nie widziałem,co by się do jedzenia zdało. Wtem nadeszła krowa;pokazałem jš palcemi zaczšłem jak najwyraŸniejsze dawać znaki, iż chciałbym jš doić.Zrozumiano mniei zaraz wprowadziwszy do domu,kazano jednej służšcej,to jest jednej klaczce,otworzyć izbę,gdzie znalazłem bardzo wiele garnków pełnych mleka,porzšdnie ustawionych i utrzymanychw największej czystoœci.Napiłem się go do woli i posiliłem należycie.Około południa ujrzałem,że przyszedł powóz,który cišgnęły Jahusy.Na tym wozie przyjechał jeden stary koń,który zdawał się być jakaœznacznš osobš. Wysiadł tylnymi nogami,bo lewe przednie kopyto miał nieszczęœciem zranione.Przyjechał on z wizytš do mych gospodarzy i miał z nimi jeœć obiad.Przyjmowali go bardzo ludzko i z wielkimi względami.Jedli obiad razem w najpiękniejszej sali i prócz siana i słomy,które im dano z poczštku,mieli na drugie danie owies gotowany w mleku.Stary koń jadł tę potrawę ciepłš,drudzy zaœ zimnš.Żłoby ich były na œrodku sali ustawione w koło i podzielone na wiele przegródek,wokół których wszyscy usiedli na zadach,wsparłszy się na wišzkach słomy.Każda przegroda miała naprzeciw siebie swojš drabinę,tak że każdy koń i każda klacz miały porcję swojš ze wszelkšprzyzwoitoœciš i uczciwoœciš;Ÿrebiec i Ÿrebiczka,dzieci gospodarzy,były także na tej uczcie,zachowujšc się bardzo skromnie,a ich ojciec i matka wesoło zabawiali goœcia.Siwojabłkowity wezwał mnie do siebie i zdawało mi się,że rozmawiał o mnie długo ze swoim przyjacielem,który coraz na mnie poglšdał iczęsto powtarzał słowo Jahu. Nieco pierwej wdziałem na ręce rękawiczki.Gospodarz,siwo-jabłkowity,spo- strzegłszy to, a nie widzšc ršk moich takich jak pierwej,okazał wiele znaków podziwienia.Dotknšł ich dwa czy trzy razy kopytem,dajšc mi do zrozumienia,iż chciałby,żeby ręce moje przybrały kształtpierwszy.Zdjšłem natychmiast rękawiczki,co dało okazję całej kompanii do długiej rozmowy o mnie i zjednało mi niejakš przychylnoœć.Wkrótce skutki tego uczułem.Rozkazano,abym wymówił kilka,które umiałem,wyrazów,i nauczono nazw owsa,mleka,ognia, wody i innych rzeczy.Powtarzałem te wszystkie słowa,majšc od młodoœci wielkš łatwoœć wuczeniu się języków. Po skończonym obiedzie koń -gospodarz wzišł mnie na stronę i przez znaki z niektórymi złšczone słowami dał mi poznać,iż przykro mu widzieć,że nic nie jadłem i nic mi nie przypadło do smaku.Hlunnh -znaczy w ich języku owies.Wymówiłem to słowo razy kilka,bo choć z poczštku odrzuciłem owies,którym mnie częstowano,jednak,namyœliwszy się lepiej, osšdziłem,iż mogę sobie z niego zrobić jakš potrawę,mieszajšc z mlekiem,i tak żyć,póki bym nie znalazł sposobnoœci doucieczki albo nie napotkał stworzenia mego rodzaju.Zaraz koń rozkazał jednej służšcej,którš była œliczna biała klaczka,ażeby przyniosła dla mnie owsa na półmisku drewnianym.Ususzyłem ten owies,jak mogłem,potem go tarłem w ręku,aż póki z niego łuska nie zlazła,potemstarałem się go wywiać,nareszcie kamieniem na kamieniu rozcierałem.To wszystko zrobiwszy zagniotłem z wodš,upiekłem placek i zjadłem go na ciepło,maczajšc w mleku. Była to dla mnie potrawa z poczštku bardzoniesmaczna,choć pospolita jest w Europie wwielu miejscach,z czasem jednak przyzwyczaiłem się do niej.Często w życiu moim znajdujšc się w stanie nędznym,nie pierwszy to raz doœwiadczyłem,że dla dogodzenia potrzebom człowieka niewiele potrzeba i że ciało jego do wszystkiego jest zdolne.Muszę dodać,że póki zostawałem w tym kraju końskim,nie doznawałem żadnej słaboœci.Prawda,że czasem chodziłem na łowy na króliki i na ptaszki,które łapałem sieciš z włosów Jahusów zrobionš.Czasem zbierałem ziele i albo gotowałem,albo jadłem zamiast sałaty,niekiedy także ubiłem trochę masła i piłem maœlankę.Największš mi z poczštku sprawiało przykroœć,że nie miałem soli,aleprzywykłem obchodzić się bez niej,skšd wnoszę,iż używanie soli jest skutkiem na- szej niewstrzemięŸliwoœci i dlatego w zwyczaj wprowadzone,żeby pić więcej,okrom wypadków zasolenia mięsiwa,by je tym sposobem uchronić od zepsucia w dalekich podróżach i miejscowoœciach od jarmarków daleko położonych.Zauważmy bowiem,że spomiędzywszystkich zwierzšt jeden tylko człowiek do pokarmów swoich sól miesza.Co do mnie,opuœciwszy ten kraj,miałem znowu trudnoœć w przyzwyczajeniu się do niej. Dosyć już powiedziałem o pokarmie moim,chociaż po większej częœci podróżujšcy zapełniajš tym swoje dzieła,jakby wiele na tym zależało czytelnikowi,czy oni dobrego używali bytu,czy nie.Jednakże sšdziłem za potrzebne krótkie pokarmów moich opisanie,żeby się komu nie zdało,iż niepodobna w takim kraju i między takimi mieszkańcami żyć przez trzy lata. Ku wieczorowi koń -gospodarz kazał mi daćstancję o kroków szeœć od domu,ale oddzielnš od budynku Jahusów.Rozesłałem kilka wišzek słomy i okrywszy się sukniš spałem bardzo spokojnie i smacznie.Potem daleko mi było lepiej,jak się czytelnik dowie,kiedy mówić będę o sposobie życia mojego w tym kraju. ROZDZIAŁ TRZECI Gulliwer usiłuje nauczyć się dobrze języka,a Houyhnhnm,jego pan,jest jego nauczycielem.Wielu znakomitych Houyhnhnmów przybywa widzieć Gulliwera przez ciekawoœć. Opowiada panu swemu krótko swoje podróże. Starałem się z niewypowiedzianš usilnoœciš nauczyć języka,w czym mój pan (tak go odtšd nazywać będę),jego dzieci i domownicy wszelkim sposobem mi dopomagali.Mieli mnie za niejaki cud i wydziwić się nie mogli,że zwierzę bezrozumne okazywało wszystkie naturalneznaki stworzenia rozumnego. Pokazywałem każdš rzecz palcem,pytałem o jej nazwę i zapamiętywałem,a będšc na osobnoœci pisałem na papierze,który miałem na regestra podróżne. Co do wymawiania,starałem sieje pojšć słuchajšc z uwagš,w czym najwięcej mi dopomagał żmudziak lisowaty.Potrzeba przyznać,że wymawianie tego języka zdawało mi się bardzo trudne.Houyhnhnmowie mówiš razem i gardłem,i nosem,a język ich nosowy i gardłowy wiele jest podobny do niemieckiego lub holandzkiego,ale daleko milszy i wyraŸniejszy.Cesarz Karol V uczynił tę uwagę i mówił,że jeœliby miał gadać do koni,toby gadał językiem holandzkim.Pan mój takš miał niecierpliwoœćusłyszenia mnie mówišcego jego językiem,że wszystkie wolne godziny obracał na nauczenie mnie nazw,składu wyrazów i delikatnoœci języka tego.Był przekonany,jak mi się potem przyznał,żem był Jahu,ale go zadziwiało moje ochędóstwo,przystojnoœć,obyczajnoœć i łatwoœć w naukach,cechy zupełnie niewłaœciwe tym zwierzętom.Odzienie moje wielkš mu sprawiło niespokojnoœć,gdyż mniemał, że jest częœciš ciała mojego,nigdy bowiem idšc spać nie rozbierałem się,aż póki wszyscy w domu nie usnęli,i ubierałem się pierwej,nimby siękto obudził.Chciał mój pan wiedzieć, gdzie ijakim sposobem nabyłem pozoru tego rozumu,który się objawia we wszystkich moich postępkach,chciał znać mojš historię.Pochlebiał sobie,że się o tym wszystkim wkrótce ode mnie dowie,widzšc,jaki postęp czyniłem co dzień w pojmowaniu języka.Dlawsparcia pamięci napisałem dykcjonarz słów, których się nauczyłem,alfabetem angielskim wraz z tłumaczeniem.Po pewnymczasie nie wystrzegałem się pisać w przytomnoœci pana mego,ale on nie mógł pojšć,co ja robiłem, gdyż Houyhnhnmowie nie majš żadnego wyobrażenia pisma. Na koniec,po dziesięciu tygodniach,mogłem rozumieć większš częœć jego pytań,a w trzy miesišce potem mogłem jako tako odpowiadać.Najpierw,widzšc,że mu odpowiadać mogę, spytał się,z jakiego przyszedłem kraju i jakim sposobem nauczyłem się udawać stworzenie rozumne,ponieważ Jahusy,do których znajdował mnie podobnym z twarzy i łap,tak przednich jak i tylnych,majš wprawdzie niejaki gatunek poznania,z chytroœciš i wielkš złoœciš złšczony,ale zdały mu się najbardziej niepojętne ze wszystkich zwierzšt bezrozumnych.Jam mu odpowiedział,żem przybył z bardzo dalekich krajów,że przepłynšłem wiele morza na statku drewnianym w towarzystwie wielu innych mego rodzaju,żeci towarzysze moi wysadzili mnie na ziemię i opuœcili.Potrzeba mi było naówczas do mowy wiele przydawać znaków,żebym się dał zrozumieć.Pan mój rzekł mi na to,iż sięmylę i powiedziałem rzecz,której nie ma (bo ci Houyhnhnmowie nie majš słów do wyrażenia kłamstwa lub fałszu).Nie mógł pojšć,żeby były ziemie za wodami morskimii żeby licha trzoda bydlšt potrafiła pływać na morzu statkiem drewnianym i kierować nim podług upodobania swego.Żaden Houyhnhnm nie mógłby takiej rzeczy dokazać,żeby statek zbudował,i na pewno by statku tego nie powierzał w rzšd Jahusów. Słowo „Houyhnhnm ”w ich języku znaczy koń,a podług pochodzenia słów -doskonałoœć natury.Odpowiedziałem memu panu,że mi wyrazów zabrakło,ale że po niejakim czasie będę w stanie powiadania rzeczy,które go niewypowiedzianie zadziwiš. Pobudzony tym większš ciekawoœciš,zachęcał paniš klacz,małżonkęswojš,dzieci swoje, Ÿrebka i Ÿrebiczkę,a także wszystkich swoich służšcych,ażeby usilnie przykładali się do doskonalenia mnie w języku,a sam dwie lub trzy godziny codziennie na to punktualnie odkładał. Wiele koni i klaczy znacznych przychodziło do pana mego z wizytš,pobudzonych ciekawoœciš widzenia tak dziwnego Jahu,który,jak im powiadano,mówił jak Houyhnhnm i objawiał w słowach i postępkach swoich œwiatełko rozumu.Miały wielkie upodobanie rozmawiania ze mnš,a jaodpowiadałem im,jak mogłem.Wszystko to pomagało mi w używaniu języka,tak że przy końcu pištego miesišca rozumiałem wszystko,co do mnie mówiono,i mogłem siętłumaczyć dosyć dobrze. Niektórzy Houyhnhnmowie,co przychodzili dla widzenia mnie i rozmawiania,nie mogli temu dać wiary,żebym był prawdziwym Jahu,ponieważ,mówili,miałem skórę inakszšniż te zwierzęta,a jeżeli cokolwiek skóra moja -przydawali -podobna jest na twarzy iłapach przednich do skóry Jahusów,wszelako nie jest okryta włosami.Mój pan wiedział dobrze,jak się tarzecz ma,ponieważ jednak okolicznoœć przymusiła mnie odkryć mu tajemnicę,któršdo tego czasu,bojšc się,żeby mnie za prawdziwego Jahu nie uznano,z wielkš troskliwoœciš ukrywałem. Powiedziałem już czytelnikowi,że co wieczór miałem zwyczaj rozbierać się i przykrywać moimi sukniami,kiedy już cały dom zasypiał.Jednego dnia pan mój przysłał do mnie swego lokaja,żmudziaka lisowatego,bardzo rano.Gdy wszedł do mej izby,spałem bardzo twardo. Suknie moje zemnie spadły,a koszula się podkasała.Postrzegłem,że mówi do mnie z wielkim pomieszaniem.Powróciwszy do pana zaraz mu opowiedział,co widział.Ja,wstawszy, poszedłem niezwłocznie powiedzieć Jego Czci dzień dobry.Spytał mnie zaraz,co ma znaczyć wiadomoœć,którš mu tego poranka przekazał lokaj,jakobym œpišc był inakszy niżeli innych czasów i miał inszš skórę,niżeli gdy chodzę. Kryłem aż do tego czasu tę tajemnicę,obawiajšc się,żeby mnie między przeklęty i bezecny rodzaj Jahusów nie wmieszano,ale niestety,musiałem wtedy mimo mej woli wyjawić tajemnicę.Nadto,ponieważ odzienie moje i obuwie zaczęło ze mnie spadać i potrzeba mi było na ich miejsce zrobić inne ze skóryJahusa lub innego zwierzęcia,przewidywałem,że się mój sekret długo nie ukryje.Powiedziałem więc panu memu,że w kraju,z któregom przybył,wszyscy mego rodzaju majš zwyczaj przyodziewać ciało swoje włosami pewnych zwierzšt, już to dla przyzwoitoœciiuczciwoœci,już dla ochrony od upału i zimna,że gotów jestem przekonać go o tym,jeżeli mi to uczynić rozkaże,i pokazać mu wszystko,wyjšwszy tylko to, czego natura odkrywać nie pozwala.Mowa moja zdała się go zadzi wiać.Najbardziej nie mógł pojšć,czemu natura rozkazuje nam kryć,co nam dala sama. -Co do nas -przydał -my się nie wstydzimy jej darów i nie znajdujemy żadnej przyczyny,aby je ukrywać przed œwiatem.Wszelako -rzeki -nie chcę cię do tego przymuszać. Rozebrałem się więc ze wszelkš przyzwoitoœciš,opasawszy się koszulš w miejscu wstydliwym,dla dogodzenia ciekawoœci mego pana,który nie przestawał dziwić się widzšc zupełne podobieństwo wszystkich moich członków do dała Jahusów.Podniósł wszystkš mš odzież,bioršc między pęcinę i kopyto,i pilniesię każdej przypatrywał,głaskał mnie,pieœcił i razy kilka naokoło mnie obejrzał.Potem poważnie rzekł: -Oczywista,żeœ prawdziwy Jahu i różnisz się od tego rodzaju zwierzšt tylko tym,że skóra twoja delikatniejsza i ciało bielsze,żena wielu częœciach nie masz włosów,że krótsze masz pazury i nieco innego kształtu i że usiłujesz zawsze chodzić na dwóch tylnych łapach.- Więcej mu nie potrzeba było,zostawił mnie,żebym się ubierał,z czego byłem kontent,ponieważ zaczšłem czuć zimno. Oœwiadczyłem Jego Czci,jak mocno mnie martwiło,że mi dawano nazwisko bezecnegoi obrzydliwego zwierzęcia.Zaklinałem go,żeby raczył poprzestać nazywania mnie tak obelżywie i zalecił to samo swej familii,służšcym i przyjaciołom,którym dozwalał mnie widzieć.Prosiłem go także,aby nie opowiadał sekretu,który mu odkryłem,dopóki nie będę miał potrzeby odmienienia ubioru,a co się tyczy lokaja żmudziaka.Jego Czeœć może mu przykazać,żeby nikomu tego nie powiadał,co widział. Przyrzekł mi sekret i rzecz była ukryta,ażpóki się moje suknie nie rozpadły i nie byłem przymuszony szukać,czym bym się odział,jak to opiszę potem.Upominał mnie,abym się coraz lepiej doskonalił w języku,gdyż go nierównie więcej zastanawiało,że mnie słyszał mówišcego i rozumujšcego,aniżeli że skóra moja była biała i włosami nieporosta,a do tego niewypowiedzianš miał ciekawoœć dowiedzenia się o rzeczach dziwnych,które mu powiedzieć obiecałem.Od tego czasu jeszcze się bardziej do uczenia mnie przykładał.Wszędy mnie ze sobš prowadziłdo kompanii i starał się,żeby uczciwie i ze wszelkimi względami ze mnš postępowano,ato dlatego,jak powiadał na stronie,abym był wesołego humoru,a przez to się milszym i zabawniejszym wydawał. Co dzień,gdy się z nim razem znajdowałem,prócz trudu,który podejmował w uczeniu, zadawał mi różne pytania,na które,jak mogłem najlepiej,odpowiadałem,co dało mu już niejakie ogólne i niedoskonałe wyobrażenie o tym,co miałem mu póŸniej w szczególnoœci opowiedzieć.Próżnš byłoby rzeczš wykładać na tym miejscu,jak przyszedłem do rozmowy z nim długiej i poważnej,powiem tylko,że pierwsza,którš znim miałem,mowa obszerna taka była,jak to opiszę. Rzekłem Jego Czci,iż byłem z kraju dalekiego,że dostałem się w tę stronę z pięćdziesięciu towarzyszami do mnie podobnymi na jednym okręcie,to jest na statku z drzewa zrobionym,a większym niż dom,w którym mieszkał,przepłynšwszy wiele morza.Opisałem mu ile możnoœci kształt statku i rozwinšwszy chustkę tłumaczyłem,jak wiatr,nadymajšc żagle,statek porusza.Powiedziałem,iż wskutek wszczętej między nimi kłótni wyrzucony zostałem na brzeg tej wyspy,żez poczštku w wielkiej zostawałem niespokojnoœci,aż póki Jego Czeœć przez dobroć swojš nie uwolnił mnie od natarczywoœci bezecnych Jahusów.Natenczas pytał się mnie,kto zrobił ten statek i jak to być mogło,żeby Houyhnhnmowie kraju mego powierzyli go nierozumnym bydlętom.Rzekłem na to,iż niepodobna mi na to pytanie odpowiedzieć i dalej rozmowę mojš prowadzić,jeœli mi nie przyrzeknie na honor i sumienie swoje,że się nie urazi tym wszystkim,co mu mam powiedzieć.Pod tym jednym warunkiem mógłbym dalej kończyć mowę mojš i przedłożyć mu ze szczeroœciš rzeczy dziwne,które opowiedzieć obiecałem. Upewnił mnie,że się niczym bynajmniej nie urazi.Natenczas rzekłem,że statek zbudowały stworzenia do mnie podobne,które we wszystkich częœciach œwiata,gdziem tylko bywał,sš panujšce i rozumne,że za przybyciem moim do tego kraju zdziwiłem się niewypowiedzianie,widzšc,że Houyhnhnmowie postępujš jak stworzenia obdarzone rozumem,podobnie jak on i jego wszyscy przyjaciele dziwowali się widzšc znaki tegoż rozumu w stworzeniu,które podobało się im nazywać Jahu i które wprawdzie podobne jest do tych podłych zwierzšt ze swego kształtu,ale nie z przymiotów duszy.Przydałem,że jeœliby kiedy pozwoliło mi Niebo powrócić do krajumego i opisać historię mych podróży,a mianowicie mego mieszkania w Houyhnhnm,wszyscy by rozumieli,żem opisał rzecz,której nie było,i uznaliby tę d48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷ż’P $“igc%€”Đú c%•Ęqb%–;,pc&€—Ť:Ž &historię za bajecznš i przez swawolę wymyœlonš.Na koniec,mimo uszanowania,które winien jestem jemu,jegozacnej familii i wszystkim jego przyjaciołom,œmiem twierdzić,iżby nigdy nie uwierzono w kraju moim,żeby Houyhnhnm był stworzeniem rozumnym,a Jahu bezrozumnym bydlęciem. ROZDZIAŁ CZWARTY Wyobrażenie Houyhnhnmów tyczšce się prawdy i kłamstwa.Mowa Gulliwera zganiona przez jego pana.Gulliwer opowiada swojemu panu z największš dokładnoœciš szczegóły tyczšce się tak jego osoby,jak przypadków,które mu się w podróżach zdarzyły. Gdy wymawiałem te ostatnie słowa,pan mójzdawał mi się być niespokojny i jakby nieswój.Wštpić i nie wierzyć temu,co się słyszy -jest to u Houyhnhnmów czynnoœć umysłu,do której nie sš przyzwyczajeni i nie wiedzš,co majš czynić.Pamiętam nawet,że kiedy jednego razu rozmawiałem z panem moim o właœciwoœciach ludzkiej natury w innych częœciach œwiata i gdym mu wspomniał o kłamstwie i oszukaniu,trudno mu było pojšć,co to miałoznaczyć.On bowiem tak rozumował:„Na to nam jest dane używanie mowy,żebyœmy się wzajem rozumieli i przekazywali sobie wiadomoœci o rzeczach,które sš.OwóŸ jeœli się mówi rzecz jakš,której nie ma,nie osišga się tego celu,bowiem ja nie rozumiem tego,co ty mówisz,i nie wyprowadzasz mnie z mej niewiadomoœci,lecz jš powiększasz.Musiałbym tedy wierzyć,że czarne jest białe,a krótkie -długie ”.Takie jest wyobrażenie Houyhnhnmów o mocy kłamania,którš my,ludzie,posiadamy w najwyższym stopniu doskonałoœci. Wracam teraz do mojej rozmowy.Kiedy upewniłem Jego Czeœć,że Jahusy w moim kraju sš zwierzętami panujšcymi,spytał mnie,czy mamy Houyhnhnmów,j aki ich stan i do czego sš używani.Odpowiedziałem,iż mamy ich wielkš liczbę,że przez lato chodzšpo łškach,a przez zimę zostajš w swoich domach,gdzie majš do usług swoich Jahusów,którzy im czeszš włosy,chędożš i ocierajš skórę,myjš nogi i jeœć dajš. -Rozumiem cię -odezwał się -chociaż waszeJahusy szczycš się,że nieco majš rozumu, jednak Houyhnhnmowie zawsze,tak tu jak wszędy sš panami;dałyby tylko Nieba,aby nasze Jahusy były tak powolne i dobre do usług jak te,które sš w waszym kraju,ale proszę,mów dalej. Poprzysišgłem Jego Czci,ażeby mnie raczyłuwolnić od dalszego w tej mierze mówienia,ponieważ podług prawideł roztropnoœci,obyczajnoœci i polityki nie mogłem mu tłumaczyć reszty. -Chcę -rzekł -wiedzieć wszystko,mów dalejinie bój się,żebyœ mi miał jakš przez to uczynić przykroœć. -Dobrze -odpowiedziałem -ponieważ tego koniecznie chcesz,będę ci posłuszny. Houyhnhnmowie,których my nazywamy końmi,sš u nas najpiękniejszymi i najkształtniejszymi zwierzętami,równie sš silne,jak do biegu lekkie.Gdy zostajš u jakich osób znacznych, używajš ich do podróży,do jeżdżenia wierzchem,do cišgnienia powozów i majš o nich wielkie staranie,póki sš młode i zdrowe,ale skoro podstarzejš albo zapadnš na nogi,to natychmiast się ich pozbywajš i sprzedajš innym Jahusom,którzy ich obracajš do pracprzykrych, ciężkich i podłych,aż póki na nich œmierć nie przyjdzie.Natenczas,skórę z nich zdarłszy, sprzedajš,a trupa zostawiajš drapieżnemu ptactwu,psom i wilkom.Taki jest stan w kraju moim najpiękniejszych i najszlachetniejszych Houyhnhnmów,ale nie wszystkim się tak dobrze powodzi jak tym,o których dopiero powiedziałem.Sš niektórzy,co od młodoœci mieszkajš u rolników,furmanów i innych tym podobnych,u których muszš pracować wiele,a pożywienie majš bardzo liche. Opisałem mu w tym miejscu nasz sposób jeżdżenia wierzchem i ubiór jeŸdŸca. Odmalowałem,jak mogłem najlepiej,uzdeczkę,siodło,ostrogi,bicz,szo-r- y i koła,nie zapominajšc potem wszystkich ubiorów końskich do cišgnienia karety,karów,pługa.Przydałem,że wszystkim Houyhnhnmom przybijajš pod spód nóg niejakš blachę z pewnej bardzo twardej materii,którš nazywamy żelazem,a to dla ochrony ich kopyt,aby się na kamienistych drogach nie pokruszyły. Mój pan zdał mi się być rozgniewany na tendziki sposób,w jaki postępujemy z Houyhnhnmami naszego kraju. -Bardzo się dziwuję -rzekł -że macie odwagę i zuchwałoœć wsiadać na ich grzbiety. Gdyby najsilniejszy z naszych Jahusów œmiał to kiedy uczynić najmniejszemu Houyhnhnmowi ze służšcych moich,upewniam cię,że natychmiast byłby oziemię rzucony,kopytami zdeptany,skopany,roztratowany. Odpowiedziałem mu,iż naszych Houyhnhnmów pospolicie poskramiajš i ujeżdżajš od trzeciego lub czwartego roku,a jeżeli który jest nieposłuszny,krnšbrny,uparty,obracajš go do cišgnienia wozu,do orania ziemi i dobrze biczem ćwiczš.Nadto samców,przeznaczonych do karety albo podsiodło,we dwa lata po ich narodzeniu wałaszš,ażeby były łagodniejsze i powolniejsze.Sš one czułe na kary i nagrody,a do tego nie majš rozumu,podobnie jak Jahusowie w jego kraju. Wiele miałem trudnoœci w wytłumaczeniu tego wszystkiego panu memu.Dla wyrażenia moich myœli musiałem wiele kršżyć słowami,ponieważ język Houyhnhnmów nie jest tak bogaty i jak mało majš namiętnoœci,tak i słów niewiele. Trudno opisać wzburzenie,jakie mowa moja uczyniła w umyœle mego pana i jak szlachetnym zapalił się gniewem na sposób,w jaki postępujemy z Houyhnhnmami,a zwłaszcza na nasz zwyczaj wałaszenia ich,żeby były powolniejsze i do płodu niesposobne.Zgadzał się,że jeżeli jest kraj,gdzie same tylko Jahusy sš zwierzętami rozumnymi,aby one panowały,ainne były podległe ich prawom,bo rozum powinien mieć władzę nad siłš.Ale zapatrujšc się na osobę mojš przydał,iż stworzenie takie jak ja bardzo jest Ÿle dostosowane do używania rozumu w zwyczajnych potrzebach życia.Spytał się mnie: -Czy wszystkie Jahusy kraju twego sš podobne do ciebie? -Wszyscy -odpowiedziałem.-Mamy prawie jednakowy kształt i uchodzimy za pięknoœć,młode samce i samice majš skórę delikatniejszš,zwłaszcza samice w kraju moim - białš jak mleko. Odezwał się na to: -Prawdziwie jest niejaka różnica między tobš i moimi folwarcznymi Jahu,jesteœ bowiem czystszy od nich i nie tak zniekształcony,ale co do właœciwoœci gruntownych,zdaniem moim,oni cię przewyższajš.Nogi twoje,przednie i tylne,zbyt słabe majš pazury.Co się tyczy twoich nóg przednich,nie sš to,mówišc właœciwie,nogi,bo nigdy na nich nie chodzisz,zbyt delikatne sš do tego celu.Dlatego przednie nogi trzymasz zawszenagie,a rzecz,którš je czasem okrywasz,nie jest tak mocna ani tak twardajak ta,którš okrywasz nogi tylne.Chód twój nie jest bezpieczny,bo jeœliby jedna z twoich nóg tylnych poœliznęła się albo potknęła,koniecznie byœ musiał upaœć. Zaczšł potem całemu składowi ciała mojego przyganiać:płaskoœć mej twarzy,wydatnoœci nosa,położeniu oczu zbyt blisko jedno od drugiego,tak że ani w prawo,ani w lewo patrzeć nie mogę nie obróciwszy głowy.Rzekł dalej: -Nie możesz jeœć bez pomocy nóg przednich,które do ust podnosisz,i dla nagrodzenia zapewne tej niedoskonałoœci tyle ci w nich natura utworzyła czł onków.Co zaœ do małych członków pooddzielanych od siebie u nóg tylnych,nie wiem,do jakiego by użycia mogły służyć.Zapewne będšc słabe i miękkie łatwo się o lada co mogš zranić i przeto dla zapobieżenia temu złemu musisz je pokrywać skórš jakiego zwierzęcia.Twoje nagie i włosami nie pokryte ciało wystawione jest na zimno,od którego przymuszony jesteœ chronić się włosami cudzymi,to jest co dzień ubierać się i rozbierać,co podług mnie jest rzeczš na œwiecie najnudniejszš i najbardziej uprzykrzonš.Uważam na koniec,że wszystkie zwierzęta w moim kraju majš przyrodzony wstręt do Jahusów,słabsze odnich uciekajš,silniejsze odpędzajš od siebie.Jeżeli nawet odebraliœcie od natury dar rozumu,nie widzę jednak,jakim sposobem mogliœcie uleczyć wrodzony wstręt,który wszystkie zwierzęta majš do was,i uczynić je swoimi służebnymi.Nie chcę -przydał -w tej materii dalej sprzeczać się z tobš,kwituję cię ze wszystkich odpowiedzi,na które byœ mógł się zdobyć,i proszę cię tylko,żebyœ mi opowiedział historię życia twego i opisał kraj,w którymœ się urodził. Odpowiedziałem memu panu,iż gotów byłemdogodzić mu we wszystkim,co interesowałojego ciekawoœć,ale wštpię,abym mógł się wytłumaczyć jasno w tych materiach,o których Jego Czeœć nie może mieć żadnego wyobrażenia,ponieważ nic podobnego w kraju jego nie widziałem.Z tym wszystkim,przydałem,starać się będę usilnie tłumaczyć,ile możnoœci przez podobieństwa,proszšc,aby mi darował,jeœlibym niewłaœciwych używał wyrazów. Rzekłem mu więc,żem się urodziłz rodziców uczciwych,na wyspie zwanej Anglia,która jest tak daleko,że najsilniejszyHouyhnhnm przez cały roczny obrót słońcaledwo tę drogę odbyć zdoła,że ćwiczyłem się naprzód w chirurgii,to jest sztuce leczenia ran otrzymanych w nieszczęœliwymwypadku lub gwałtem zadanych,że krajem moim rzšdzi jedna samica -mšż, którš my zwiemy Królowš,że opuœciłem kraj mój,starajšc się wzbogacić,aby po powrocie żonę i dzieci moje do lepszego przyprowadzić stanu;że w ostatniej mojej podróży byłem kapitanem statku,majšc pod sobš około pięćdziesięciu Jahusów,których mi w drodze połowa wymarła,że musiałemna ich miejsce przybrać innych,z różnych narodów pochodzšcych,że statek nasz znalazł się dwa razy w niebezpieczeństwie rozbicia się,raz w gwałtownej nawałnoœci,drugi raz wpadłszy na skałę. W tym miejscu przerwał mi pan mój,pytajšc,jak po takich stratach i niebezpieczeństwach mogłem namówić obcych Jahusów z różnych krajów,aby się puœcili ze mnš na morze.Odpowiedziałem,iż to byli nieszczęœliwi,którzy na œwiecie nie mieli się gdzie przytulić,opuœciwszy kraje swoje albo dla złego stanu swych interesów,albo dla popełnionych przez siebie zbrodni,że niektórzy z nich przyszli do nędzy przez prawo,drudzy przez grę,inni przez rozpustę,że po większej częœci byli to zdrajcy,łotrzy,zabójcy,złodzieje,truciciel- e,rabusie, krzywoprzysięzcy,fałszerze pieniędzy,gwałciciele albo sodomici,dezerterzy i zbiegowie z więzień,że na koniec żaden z nich nie œmiałpowracać do własnej ojczyzny,bojšc się,żeby nie został powieszony albo nie gniłw więzieniu. Podczas tej przemowy pan mój razy kilka musiał mi przerywać.Używałem wielu porównań,aby dać mu wyobrażenie tych zbrodni,które większš częœć moich ludzi przymusiły do opuszczenia swych krajów.Zajęło mi to wiele dni,zanim dobrze mnie zrozumiał.Nie mógł pojšć,w jakim celu popełniali te występki,co było do nich powodem.Dla objaœnienia tego usiłowałem dać mu niejakie wyobrażenie nienasyconego pragnienia honorów i bogactw i nieszczęœliwych skutków zbytku,niepowœcišgliwoœci,złoœci i zawiœci.Ale musiałem mu to objaœniać przezprzykłady i podobieństwa,ponieważ nie mógł pojšć,żeby te występki znajdowały się na œwiecie.Zdawał mi się być jak osoba,której wyobraŸnia wstrzšœnięta jest opowieœciš o rzeczach ani widzianych,ani słyszanych i która podnosi oczy,nie znajdujšc słów do wyrażenia swego podziwienia i gniewu. Wyobrażenia władzy,rzšdu,wojny,prawa,kary i wielu innych podobnych nie da się wyrazić w języku Houyhnhnmów,chyba przez obszerne opisywanie.Lecz ponieważ pan mój posiadał bystry i przez głębokie rozmyœlania ukształcony rozum,doszedł w końcu do wystarczajšcej znajomoœci tego,co rodzaj ludzki w naszej częœci ziemi wyprawiać zdoła,i prosił, abym mu opowiedział,co siędzieje w kraju,który nazywamy Europš,a osobliwie w Anglii, ojczyŸnie mojej. ROZDZIAŁ PIĽTY Gulliwer na rozkaz swego pana opisuje mu stan Anglii i tłumaczy,co rozpala wojnę miedzy monarchami europejskimi.Opis konstytucji angielskiej. Czytelnik raczy uważyć,iż to,co ma czytać,jest krótkim zbiorem różnych rozmów,które przez przecišg dwuletni miewałem z Houyhnhnmem,panem moim.Im bardziej postępowałem w umiejętnoœci języka i wprawiałem się w łatwoœć mówienia,tym częstsze pan mój ze mnš miewał rozmowy,obligujšc,abym mu wszystko jak najdokładniej opowiadał.Przełożyłem mu jak najlepiej stan Europy.Mówiłem z nim o rzemiosłach,rękodziełach,handlu,naukach,- a odpowiedzi moje na jego zapytania były niewyczerpanš rozmów materiš.Ale tutaj samš tylko wyrażę istotę rozmowy,któršœmy o ojczyŸnie mojej mieli,izachowujšc ile możnoœci porzšdek,na czas iokolicznoœci poboczne nie będę miał względu,trzymajšc się tylko jak najœciœlej prawdy.To mnie tylko niespokojnym czyni,iż trudno mi będzie rozmowy i istotę rozumowania mego pana wyrażać z należytšprzyjemnoœciš i mocš.Ale proszę czytelnika mego,aby słaboœci i nieudolnoœci mojej darować raczył,przypisujšc to nieco także barbarzyństwu języka angielskiego,w którym się teraz muszę tłumaczyć. Czynišc tedy zadoœć rozkazom mego pana,przedstawiłem mu dnia jednego ostatniš rewolucję zaszłš w Anglii przez wkroczenie księcia Orańskiego i wojnę,którš ten ambitny ksišżę miał potem z królem francuskim.Przydałem,że obecnie nam panujšca Królowa cišgnęła tę wojnę,w którš wdały się największe mocarstwa chrzeœcijańskie.Rzekłem mu,że ta nieszczęœliwa wojna,która jeszcze trwa,mogła zgubić dotšd około miliona Jahusów,że podczas niej więcej niż sto miast było oblężonych i dobytych i więcej niż pięćset okrętów spalonych lub w morzu zatopionych. Spytał mnie naówczas,jakie pospolicie bywajš przyczyny i pobudki naszych niezgodi tego,co ja nazywałem wojnš.Odpowiedziałem,że przyczyny sš niezliczone,ale podam mu tylko główniejsze.Częstokroć przyczynš wojny bywa ambicja niektórych monarchów,którym się zdaje,że nie dosyć posiadajš ziemi i poddanych.Czasem politykaministrów,którzy chcš,żeby niekontente poddaństwo miało się czym zabawiać i zapomniało o ich nikczemnych rzšdach.Rozmaitoœć poglšdów pozbawiła życia miliony ludzi.Jeden na przykład mniema,że ciało jest chlebem,drugi -że chleb ciałem;jeden,że sok pewnego owocu jest krwiš,drugi - że winem;jednemu się zdaje,że gwizdać jest uczynkiem dobrym,drugiemu,że jest zbrodniš; jeden pragnie całować kawałek drzewa,drugi wrzucić go w ogień;jeden mówi,że trzeba nosić odzież białš,drugi -że czarnš,czerwonš,szarš;sprzeczajš się,jak się ubierać:czy suknia ma być długa,czy krótka,ciasna czy szeroka,brudna czy czysta.Przydałem,iż wojny nasze nigdy nie bywajš dłuższe i krwawsze jak te,które powstajš przez rozmaitoœć zdań,szczególnie kiedy przedmioty,o które zaczšł się spór,najmniejszej nie majš wagi.Czasem dwóch monarchów miewa ze sobš wojnę przez to,że obydwaj chcš z państwawyzuć trzeciego,choć żaden do tego nie ma prawa.Czasem jeden monarcha bije drugiegoz bojaŸni,żeby tamten na niego nie uderzył.Wszczyna się przeciw sšsiadowi swemu wojnę raz dlatego,że jest zbyt mocny,drugi raz,że zbyt słaby.Często ten sšsiad ma to,na czym nam nie zbywa,a my to mamy,czego jemu brakuje;natenczas bijemy się,dopóki nie zabiorš nam naszego lub nie oddadzš swego.Usprawiedliwionš jestrzeczš nieœć wojnę w kraj,gdy się go widzispustoszonym przez głód,powietrze albo niezgody wewnętrzne.Ma który pan miasto, które otacza mała jaka prowincja -otóż materia do wojny,aby jš zagarnšć i zaokršglić swoje posiadłoœci.Jest naród jaki prosty i słaby,trzeba go zawojować i wymordowawszy jego połowę,drugš wzišć w kajdany,a to dla przyprowadzenia go do obyczajnoœci.Najchwalebniejszš wojnę toczy monarcha będšc od narodu jakiego o posiłek proszony;przychodzi wtedy na odsiecz i wypędziwszy najeŸdŸcę sam obejmuje państwo,które obronił,a monarchę,który go na pomoc wezwał,zabija,bierze w kajdany albo na wygnanie wysyła.Bliskoœć krwi,zwišzki małżeństwa sš także przyczynš wojny między monarchami.Im bliżsi krewni,tym prędzej stajš się nieprzyjaciółmi.Narody ubogie sš zgłodniałe,bogate -ambitne.Głód zambicjš będš zawsze i wiecznie w niezgodzie.Z tych przyczyn rzemiosło wojskowe jest u nas najzaszczytniejsze.Człowiek wojskowy jestto jeden Jahu płatny,aby z zimnš krwiš zabijał sobie podobnych,którzy mu najmniejszego zła nie uczynili.W północnej Europie jest wielu ubogich monarchów,którzy,nie będšc w stanie sami wojny prowadzić,wynajmujš swoje wojska innym bogatszym narodom;trzy czwarte żołdu zatrzymujš dla siebie,co jest ich najlepszym dochodem. -To,co mi powiadasz o przyczynach waszych wojen -rzekł mi mój pan Houyhnhnm - daje mi wysokie wyobrażenie owaszym rozumie.Szczęœciem dla was,że będšc tak złoœliwi, nie jesteœcie w stanie wyrzšdzania wiele złego,przez co hańba ,której nie było,i uznaliby tę d48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷ż˜Pgc&™ˇŃc&šˆć#&›n"c'€œ}0~c'ű>X'jest większa od niebezpieczeństwa.Przyrodzenie dało wam usta płaskie na twarzy płaskiej,przeto nie widzę,jak byœcie się ze sobš gryŸć mogli,chyba za wzajemnym pozwoleniem.A co do pazurów,które macie u nóg przednichitylnych,sš one tak słabe i krótkie,że nasz Jahu mógłby sam jeden takich jak ty dwunastu rozszarpać.Więc cokolwiek mi mówisz o strasznych skutkach waszych okrutnych wojen,na których tyle ginie ludzi,muszę myœleć,że mi powiadasz rzecz,której nie ma. Nie mogłem się wstrzymać od trzšœnienia głowš i uœmiechu z prostoty mego pana.Umiejšc nieco sztukę wojennš,opisałem mu obszernie nasze armaty,karabiny,proch,kule,bagnety,pałas- ze.Odmalowałem mu oblężenia,odwroty,wycieczki,miny,kontrmi-n- y,szturmy i zasypywanie gradem kuł,wytłumaczyłem mu nasze bitwy wodne.Wystawiłem mu przed oczy ogromne okręty,z tysišcem majtków pogršżone na dno morskie,bitwy,w których każda strona traci po dwadzieœcia tysięcy ludzi;jęki ranionych,krzyk bijšcych się,członki w powietrzu latajšce,ogień,dym,ciemnoœci,zamieszanie.- Opisałem mu potem nasze potyczki na ziemi,œmierć pod kopytami końskimi,ucieczkę,poœcig,zwycięstwo,pola zasłane trupami dla pożywienia psów,wilków i ptaków na padlinie żerujšcych,grabież,łupiestwo,gwałcenie niewiast,pożary i zniszczenie.Dla poszczycenia się nieco męstwem i odwagš moich współziomków dodałem,żem widział,jak podczas jednego oblężenia wysadzili oni jakich stu nieprzyjaciół w powietrze,a tyleż podczas potyczki wodnej,tak że rozproszone członki żołnierzy zdawały się z chmur padać,co niewypowiedzianie miły widok sprawiało naszym oczom. Chciałem mówić dalej i jeszcze coœ pięknie opisać,gdy Jego Czeœć rozkazał,abym zamilkł. -Natura Jahu -rzekł mi -tak jest zła,że mogę wszystkiemu wierzyć,co opowiadałeœ,skoro mu przypisujesz moc i sposobnoœć równš jego złoœci.Dotychczas,choć miałem złe myœli o tym zwierzęciu,nigdy jednak niebyły podobne do tych,których mnie teraz nabawiłeœ.Zwiększyłeœ mój wstręt do Jahusów,a twoja mowa pomieszała mi umysł i w taki mnie stan wprawiła,w jakimnie znajdowałem się nigdy.Boję się,aby zmysły moje,przerażone strasznymi wyobrażeniami,któreœ w nie wraził,nie zaczęły się do nich przyzwyczajać.Nienawidzę wszystkich Jahusów mego kraju,ale nie ganię ich więcej za nienawistne własnoœci jak gnnayha (drapieżnego ptaka)za jego okrucieństwa,albo ostry kamień,że kopyta kaleczy. Ale żeby stworzenie,które się szczyci,iż ma w dziale swym rozum,miało tak obrzydliwe uczynki popełniać i na tak straszne puszczać się zbrodnie,tego ja pojšć nie mogę i mniemać muszę,że rozum zepsuty gorszy jest od okrucieństwa samego.Lecz mówišc szczerze,czy rozum wasz jest rozumem prawdziwym?Czy nie jest on tylko talentem udzielonym wam od natury,abyœcie przezeń pogorszyli wasze naturalne przywary,podobnie jak niespokojna powierzchnia wody,odbijajšc obraz niekształtny,czyni go nie tylko większym,ale i szpetniejszym? Ale -przydał -dosyć już mówiłeœ mi o tym,co nazywasz wojnš.Jest jeszcze inna rzecz, która mnie ciekawi.Powiedziałeœ mi,że na statku miałeœ ze sobš nieszczęœliwych,którzy musieli opuœcić swojš ojczyznę,że zrujnowani zostali przezprocesy i że prawo ich do tego opłakanego stanu przywiodło.Jak prawo,którego przeznaczeniem jest być dla każdego obronš,może stać się powodem do czyjejœ zguby?Nadto,cóż to jest prawo i czym sš jego wykonawcy?Alboż wasza natura i rozum nie sš zdolne wskazywać jasno,co powinniœcie czynić,a czego się chronić? Odpowiedziałem Jego Czci,żem nie bardzo biegły w prawie,a tę małš,którš o prawnictwie mam wiadomoœć,zaczerpnšłemod patronów,których niegdyœ radziłem się w sprawach moich.Wszelako gotowy jestem mu opowiedzieć,co w tej mierze wiedziałem. -Mamy takich -mówiłem -co się udajš na prawnictwo i tłumaczenie prawa.Uczš się od pierwszych lat przedziwnej sztuki dowodzenia wykrętnš mowš,że czarne jest białe,a białe - czarne,a to w zależnoœci od tego,za co im płacš.Im cały naród jest podległy. Dajmy na to,że sšsiad mój chce mieć mojš krowę,więc zaraz idzie do patrona,to jest do uczonego tłumacza prawa,i obiecuje mu nagrodę,jeżeliby mógł dowieœć,że ta krowanie należy do mnie.Ja także muszę uciekać się do jakiego patrona t ego samego kunsztu,aby sprawy mojej bronił,bo mi prawo nie pozwala bronić się samemu.Owóż ja,co mam oczywistš za sobš sprawiedliwoœć,znajduję się w dwojakim kłopocie.Pierwszy,że patron,którego uprosiłem do bronienia mej sprawy,jest podług stanu i ducha swojej profesji przyzwyczajony od młodoœci do fałszu,tak że kiedy mu dajš do bronienia sprawę czystš i jasnš,nie wie,jak się ma wtedy obrócić i co poczšć.Drugi kłopot,iż ten sam patron,mimo oczywistoœci interesu ode mnieporuczonego,dla stosowania się do zwyczaju swoich współbraci i dla uczynienia jak najdłuższej zwłoki musi go zawikłać,inaczej byłby od swoich zganiony,że psuje rzemiosło i zły przykładdaje.Gdy się tak dzieje,sš tylko dwa sposoby uwolnienia się od napaœci. Pierwszym sposobem jest udać się do patrona przeciwnej strony i przekupić go,dajšc mu we dwójnasób więcej,niż się spodziewa od swego klienta,a zdradzi go przedstawiajšc jego sprawę jako niesprawiedliwš.Drugim sposobem jest zalecić memu patronowi,aby sprawę mojš bronił nieco pokrętnie i dał niejako do zrozumienia sędziom,że krowa moja może w rzeczy samej nie do mnie,ale do mego sšsiada należy.Taka obrona przeprowadzonaz należytš zręcznoœciš najlepiej zapewni miprzychylnoœć sędziów.Trzeba bowiem wiedzieć,że sędziowie sš to osoby upoważnione do rozstrzygania we wszystkich sprawach tyczšcych się własnoœci obywateli,jako też w sprawach kryminalnych.Wybierajš ich z najbieglejszych prawników,którzy przez staroœć lub lenistwo nie sš zdatni więcej doswego rzemiosła. Gdy więc przez całe swoje życie walczyli przeciwko prawdzie i sprawiedliwoœci,czujšw sobie nieprzezwyciężonš skłonnoœć do sprzyjania oszustwu,krzywoprzysięstwu i uciemiężeniu,tak że sam znałem niektórych,co woleli nie przyjšć ofiarowanej sobie nagrody od strony majšcej sprawiedliwoœć za sobš niż obrazićswój stan działajšc przeciwko naturze swojej i duchowi swego urzędu. Jest to maksymš u sędziów,że cokolwiek osšdzono przedtem,osšdzono dobrze.Dlategoz wielkš starannoœciš chowajš wszystkie dawniejsze dekrety,nawet te,które dyktowała niewiadomoœć i które sš przeciwne słusznoœci i zdrowemu rozumowi.Nazywajš je precedensami,czyli zbiorem zasad prawnych.Przywodzi się je jako majšce powagę dla usprawiedliwienia najniesprawiedliwszych zdań i sędziowie zawsze się do nich stosujš i sšdzš podług tych przykładów. Wreszcie sędziowie zawsze z premedytacjšuchylajš się od wglšdu w istotę sprawy,lecznamiętnie i długo roztrzšsajš okolicznoœci nic wspólnego ze sprawš nie majšce.Na przykład w przypadku mojej krowy nie będš się starali odkryć,jakie mój przeciwnik ma do niej prawo, lecz czy jest czerwona,czy czarna,czy ma rogi długie,czy krótkie,czy pole,na którym się pasie,jest okršgłe,czy czworograniaste,czyw oborze,czy na łšce jš dojš,na co chorowała i tak dalej.Potem udajš się po radę do dawnych dekretów.Sprawę do czasuzwlekajš i w dziesięć,dwadzieœcia lub trzydzieœci lat do końca doprowadzajš. Ludzie prawni majš swój język osobny,majšsłowa sobie tylko właœciwe,majš wyrazy, których drudzy nie rozumiejš.W tym to pięknym języku pisane sš prawa.Sš one rozmnożone bez końca i majš niezliczone odmiany.Widzisz,że w takowym labiryncie zupełnie pomieszali istotę prawdy i fałszu,sprawiedliwoœci i krzywdy,i że gdyby który cudzoziemiec,o trzysta mil od kraju mego urodzony,zechciał się ze mnš prawować o moje dziedzictwo,w imieniu moim od trzechset lat pozostajšce,może by potrzeba lat trzydziestu dla zakończenia i zupełnego rozstrzygnięcia tej trudnej sprawy. Metoda stosowana w procesach osób oskarżonych o zbrodnię stanu jest daleko krótsza i godniejsza zalecenia.Sędzia stara się wybadać sposób myœlenia rzšdu i poznawszy go może uratować lub kazać powiesić zbrodniarza,zachowujšc przy tym jak najœciœlej wszystkie formalnoœci prawnicze. -To szkoda -przerwał mój pan -że osoby majšce tak wielki dowcip i przymioty nie używajš ich dla dobra.Czyżby nie było lepiej,żeby nauczali innych mšdroœci i cnotyiżeby œwiatła swojego udzielali powszechnoœci?Gdyż ci uczeni ludzie bez wštpienia posiadajš wszystkie umiejętnoœci.-Bynajmniej -odezwałem się -oni znajš tylkoswoje rzemiosło,a więcej nic zgoła.Sš to najprostsi ludzie na œwiecie we wszystkich innych materiach.Nienawidzš literatury i innych umiejętnoœci,a w zwyczajnym towarzyskim życiu sš przykrzy,nudni,prostaccy,grubiańscy. Zawsze i wszędzie gotowi sš do przeinaczenia zdrowego rozsšdku i przekręcania każdej rzeczy,o której się mówi. ROZDZIAŁ SZÓSTY Dalsze opisanie stanu Anglii za Królowej Anny.Charakter pierwszego ministra na niektórych europejskich dworach. Pan mój nie mógł pojšć,dlaczego ten cały rodzaj prawników tak się głowi,tyle zachodu i trudu sobie zadaje jedynie po to,by sprzymierzajšc się z niesprawiedliwoœciš krzywdzić zwierzęta własnego gatunku. -Co ty rozumiesz -mówił -przez tę nagrodę,którš się obiecuje patronowi,gdy mu się jakš sprawę powierza? -Sš to pienišdze -odpowiedziałem,lubo trudno mi było wytłumaczyć,co to sš pienišdze. Przedłożyłem mu różne gatunki naszych monet i metali,w których sš bite.Dałem mu poznać wielki ich pożytek,mówišc,że kiedy Jahu ma wiele pieniędzy,naówczas może mieć piękne odzienie,piękne domy,piękne dobra,wyœmienite stoły i do wyboru swego wszystkie najpiękniejsze kobiety;że ponieważ pienišdze jedynie dajš dostęp do tych wszystkich rzeczy, więc dla tej przyczyny nigdy nie możemy mieć dosyć pieniędzy,by je wydawać lub gromadzić,będšc z natury skłonni do nieumiarkowania albo sknerstwa;że bogaty próżniak żyje z pracy ubogiego,który poci się od rana do wieczora,nie majšc jednego momentu odpoczynku. Sš tysišce biednych na jednego bogacza.Masa naszego ludu przymuszona jest pracować co dzień za nędznš zapłatę,aby kilku w największym zbytku żyć mogło.Długo jeszcze o tych sprawach szczegółowo mówiłem,ale Jego Czeœć nie był kontent z mych wypowiedzi. -Ech!-odezwał się pan mój -azaliż wszystkiezwierzęta nie majš równego prawa do owoców,które ziemia wydaje dla ich wyżywienia,a szczególnie te,które innym przewodzš? Ale cóż ty rozumiesz -rzekł mi-przez stół wyœmienity?Gdyœ mi napomknšł,że majšc pienišdze,można go mieć w twoim kraju? Wtedy zaczšłem mu tłumaczyć najwyborniejsze potrawy,którymi pospoliciebywajš zastawiane stoły bogaczy.Przedłożyłem różne sposoby,jakimigotujš mięsiwa.Rzekłem,iż dla zaprawienia tych potraw,a osobliwie dla sprowadzenia napojów,sosów i wielu innych smakołyków,budujemy okręty i puszczamy się w długie podróże do czterech częœci œwiata,tak dalece,że dla jednego œniadania dystyngowanej samicy potrzeba pierwej cały glob ziemski ze trzy razy dokoła objechać. -Kraj wasz -przerwał -musi być bardzo nędzny,jeœli nie ma czym wyżywić swoich mieszkańców.Dziwi mnie niepomiernie,że takrozległy kraj,jaki mi opisałeœ,nie ma œwieżej wody i abyœcie mieli co pić,musicie napoje zza morza sprowadzać. -Anglia,ojczyzna moja -odpowiedziałem -wydaje żywnoœci trzy razy więcej,niżeli jej mieszkańcy mogš potrzebować,wybornenapoje robimy z soków niektórych owoców lub wycišgamy z niektórych zbóż,słowem,niczego nam nie brakuje co doprzyrodzonych potrzeb.Ale dla dogodzenia zbytkowi i niepowœcišgliwoœci samców oraz próżnoœci naszych samic wysyłamy do cudzych krajów większš częœć potrzebnychnam płodów,a stamtšd w zamian przywozimy choroby,szaleństwo i występek.Tym się tłumaczy,że wielka rzesza ludzi przymuszona jest szukać utrzymania chwytajšc się żebraniny,rozbojów,złodziejstwa, oszustwa,podstępu,potwarzy,pochlebstwa,- przekupstwa,fałszerstwa,hazardu,kłamst- wa; zmuszona jest płaszczyć się albo rozbijać,sprzedawać głosy,uciekać się do trucicielstwa, nierzšdu,obłudy,oszczerstwa,krzywoprzy-s-i-ęstwa i temu podobnych sposobów.(Niemałokosztowało mnie trudu wytłumaczyć panu memu znaczenie tych słów). Nie dlatego podejmujemy trud sprowadzaniawin z cudzych krajów,abyœmy w kraju nie mieli wody i innych bardzo dobrych napojów,ale dlatego,iż wino sprawuje wesołoœć odbierajšc nam rozsšdek,wypędza z umysłu naszego myœli poważne,napełnia nam głowę tysišcznymi głupstwami,wzbudza w nas nadzieje,rozprasza bojaŸń,uwalnia nas na niejaki czas od tyranii rozumu,odejmuje nam możnoœć używania naszych członków i wpędza w głęboki sen. Budzimy się z tego snu chorzy i smutni i używanie tego napoju staje się przyczynš chorób, które życie nasze czyniš nieprzyjemnym i krótkim. Lud ubogi -mówiłem dalej -utrzymuje się dostarczajšc bogatym wszystkich rzeczy,których oni potrzebujš,i wytwarzajšc wszystko dla własnego użytku.Na przykład,gdy jestem w moim kraju i odzieję się jak należy,noszę na sobie dzieło stu rzemieœlników.Jeszcze raz tyle ršk musi się przykładać do wybudowania i przyozdobienia mego domu,a jeszcze pięć razy więcej potrzeba dla ubrania mej żony. Potem opisałem mu inny rodzaj ludzi,utrzymujšcych się z leczenia chorych.Już przedtem powiedziałem Jego Czci,że znaczna częœć towarzyszy moich poumierała w podróży z choroby,lecz wielkš miałem trudnoœć do przezwyciężenia,nim mógł to zrozumieć.Pojmował,że Houyhnhnm może nakilka dni przed œmierciš czuć się słaby i ociężały albo skaleczyć sobie przypadkiem nogę.Nie mógł natomiast zrozumieć,że natura,która we wszystkich swoich dziełach jest arcydoskonała,może dopuœcić,aby w ciałach tworzyły się choroby.Sšdził,że to żadnym sposobem być nie może,i prosił,abym mu wytłumaczył przyczynę tego nienaturalnego nieszczęœcia.Musiałem mu więc tłumaczyć naturę i przyczyny różnych naszych chorób.Mówiłem,iż jadamy,choć się nam jeœć nie chce,pijemy nie majšc pragnienia,przepędzamy noce na łykaniu trunków mocnych,nic przy tym nie jedzšc,które palš nasze wnętrznoœci, rujnujš żołšdek i po wszystkich członkach rozpraszajš niemoc i słaboœć œmiertelnš,żewiele u nas jest samic z nierzšdu żyjšcych,co majš pewien jad,którego udzielajš swoim gachom,że z tš nieszczęœliwš chorobš,równie jak i z innymi,rodzimy się i odbieramy jš od naszych rodziców razem z krwiš.Na koniec,że nie skończyłbym mówić,gdybym mu chciał opisać wszystkie nasze choroby,ponieważ będzie ich przynajmniej pięćset lub szeœćset,rozcišgajšcych się na wszystkie członki naszego ciała,a każda jego częœć bšdŸ zewnętrzna,bšdŸ wewnętrzna ma znowu sobie właœciwe choroby.Dla uleczenia,przydałem,tego wszystkiego sš niektórzy Jahusowie,co się poœwięcajš uczeniu ciała ludzkiego i rozumiejš,że przez skuteczne lekarstwa mogš wykorzeniać choroby,walczyć z samš naturš i życie nasze przedłużać. Będšc sam tegoż kunsztu,przedłożyłem z ukontentowaniem Jego Czci sposoby naszychdoktorów i tajemnice umiejętnoœci lekarskiej. -Wszystkie nasze choroby -rzekłem -pochodzš z pełnoœci żołšdka,skšd doktorowie nasi rozumnie wnoszš,że potrzebne jest wypróżnienie bšdŸ przez womity,bšdŸ przez stolec. Do tego potrzebaziół,minerałów,gum,olejków,skorup,soli,s- oków,traw morskich,ekskrementów,kory z drzew,węży,gadzin,ryb,żab,pajšków,ciała i koœci trupów i z tego wszystkiego robiš oninapój tak przykry i obrzydliwy,że po skosztowaniu go wzrusza się cała natura człowieka.To lekarstwo każš nam doktorowie nasi pić na wypróżnienie,jak oninazywajš,górš przez womity.Na wypróżnienie dołem dobierajš oni z magazynów swoich innych lekarstw i albo jenam każš pić jak tamte,albo też wpuszczajšw nas one przez tył. Takowe lekarstwo czyœci wnętrznoœci i wypróżnia je z wielkimnatężeniem ze wszystkiego,co tylko w nich się znajduje.Nazywajš to purgacjš albo lewatywš. Przyrodzenie,mówiš arcydowcipnisie,dało nam otwór górny,widomy,dla nabierania w siebie pokarmów,otwór zaœ sekretny,dolny,dla wyrzucania tychże.Choroba odmienia przyrodzony porzšdek ciała i dlatego,aby lekarstwo ten porzšdek przywróciło,trzeba odmienić użycie tych otworów,to jest połykać spodnim,a wypróżniać się górnym.Mamy także choroby,które nie majš w sobie nic z istoty,tylko samo urojenie;dla tych chorób ańba ,której nie było,i uznaliby tę d48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żžP.c'Ÿ~ř0' vc(€Ą‹#Ac(˘Ě2™ V(lekarze wymyœlili urojone sposoby leczenia.Majš one osobne nazwy i osobne lekarstwa.Na te choroby cierpiš prawie bezustannie nasze samice. Najbardziej odznaczajš się ludzie tego stanu w prognozowaniu i rzadko się w tym mylš.W chorobach prawdziwych,majšcych złoœliwy charakter,przepowiadajš zwyczajnie œmierć, która jest zawsze w ich mocy,co się zaœ tyczy polepszenia,nigdyz pewnoœciš przepowiedzieć tego nie mogš.W przypadku zaœ,kiedy wbrew temu,co mówiš,stan chorego zaczyna się polepszać,umiejš odpowiedniš dawkš tak to urzšdzić,aby nie uważano ich za fałszywych proroków. Osobliwie stajš się pożyteczni mężom i żonom nie mogšcym żyć ze sobš w zgodzie,starszym synom,ministrom stanu,a często władcom. Już nieraz rozmawiałem z moim panem o naturze rzšdzenia w ogólnoœci,a osobliwie onaszej wybornej konstytucji,słusznie wzbudzajšcej podziwienie i zazdroœć całegoœwiata.Gdym wspomniał teraz przypadkiem o ministrze,rozkazał mi,abym mu powiedział,jaki to gatunek Jahusów nazwisko to ma oznaczać. -Pierwszy minister -odpowiedziałem mu -jest to istota bez radoœci i smutku,bez miłoœci i nienawiœci,bez litoœci i gniewu,nie majšca żadnych innych namiętnoœci poza pragnieniem bogactw,władzy i tytułów.Używa on do wszystkiego swej mowy,wyjšwszy do wynurzenia swych myœli;nigdy nie mówi prawdy,jak tylko w zamiarze,ażeby jš trzymano za kłamstwo,nigdy kłamstwa,jak tylko,żeby jeza prawdę uważano.Ci,o których Ÿle mówi, mogš być pewni swego wywyższenia,ci,których chwali -niezawodnej zguby;przyrzeczenie zaœ ministra,osobliwie wzmocnione przysięgš,jest najgorszš oznakš.Każdy roztropny usuwa się wtedy i traci wszelkie nadzieje. Sš trzy metody,przez które Jahu może się stać ministrem:pierwsza,iż umie rozporzšdzać z roztropnoœciš żonš,córkš lub siostrš swojš,druga -zdradzić i zniszczyć swego poprzednika,trzecia -powstawać z zapalczywoœciš we wszystkich publicznych zgromadzeniach na zepsucie dworu.Roztropny monarcha wybiera osobliwie tych,którzy używajš ostatniej metody,bo ci fanatycy stajš się ministrami najposłuszniejszymi woli i namiętnoœciom swego pana. Majšc wszystkie urzędy do swej dyspozycji,łatwoim jest utrzymać się przy swoich miejscach,przekupujšc urzędami większš częœć senatu lub Wielkiej Rady.Na koniec,aby nie zdawać rachunku,zaopatrujš się w akt zabezpieczajšcy (tu opisałem mu znaczenie jego)i zbogaceni łupem,usuwajš się od urzędów. Pałac pierwszego ministra jest szkołš tegorzemiosła:pazie,lokaje i odŸwierni,naœladujšc pilnie swego pana,stajš się ministrami w swoich funkcjach i nabywajš wielkiej biegłoœci w trzech głównych przymiotach:w bezwstydzie,kłamstwie i przekupstwie.Przez to podchlebiajš się im osoby pierwszej rangi i często zdarza się,iż przez chytroœć i bezwstyd,przechodzšc przez różne stopnie,stajš się następcami swego pana. Pierwszym ministrem rzšdzi zazwyczaj stara lubieżnica lub lokaj -faworyt i sš to jakby kanały,przez które rozchodzš się wszystkie łaski,można ich też słusznie nazywać rzšdcami kraju w ostatniej instancji. Jednego dnia pan mój uczynił mi komplement,na który nie zasłużyłem.Gdy rozmawiałem z nim o osobach znacznych wAnglii,rzekł,iż pewno pochodzę ze szlachetnej jakiej familii, bo w kształcie,kolorze i czystoœci przewyższam wszystkie Jahusy jego kraju,chociaż w sile i szybkoœci nie mogę się z nimi równać. -To bez wštpienia pochodzi -mówił -z różnoœci sposobu życia i stšd nie tylko masz władzę mowy,ale też niejakie poczštki rozumu,dzięki czemu przyjaciele moi poczytujš cię za dziw natury. Uważaj tylko -mówił dalej -że między Houyhnhnmami szpakowate i białe nie sš takpiękne jak gniade,siwo -jabłkowite i kare.Nie rodzš się z tymi samymi przymiotami co tamte i dla tej przyczyny zostajš przez całe życie w stanie sług,nie myœlšc nigdy o wyniesieniu się do stanu panów,co byłoby uważane w kraju za rzeczszkodliwš i przeciwnš naturze. Podziękowałem Jego Czci jak najuniżeniej za dobre o mnie rozumienie,ale upewniłem go o pochodzeniu moim bardzo niskim,ponieważ narodziłem się tylko z prostych uczciwych rodziców,którzy mi dosyć dobre dali wychowanie.Rzekłem,że nasza szlachta wcale nie odpowiada wyobrażeniom,które o niej Jego Czeœć powzišł.Nasza młódŸ szlachecka chowa sięod dzieciństwa w próżniactwie i zbytkach,skoro zaœ wiek po temu,wyniszczasię z samicami rozpustnymi i zepsutymi i dostaje od nich nienawistnych chorób.Potem,straciwszy swój majštek i widzšc bliskš ruinę,żeni się.Z kim?Z samicš podłego urodzenia,brzydkš,chorowitš,ale bogatš,którš darzy nienawiœciš i wzgardš.Takowe ciała nie uchybiš w rodzeniu dzieci niedołężnych,brzydkich,chorowitych,a ród taki rzadko docišga do czwartego pokolenia,chyba że żona zapobieży temu poszukawszy wœród sšsiadów lub służby zdrowego ojca dla swych dzieci,aby w ten sposób polepszyć krew i przedłużyć ród.Ciało suche,szczupłe, słabe,chorowite tak poszło w nieomylny znak szlacheckiego pochodzenia,że skoro tylko urodzi się syn silny i zdrowy,zaraz wnoszš,że pani matka jego przypuœciła do łask swoich stajennegolub woŸnicę.Wady duszy odpowiadajš niedołężnoœci ciała:melancholia,głupota, ignorancja,kaprysy,lubieżnoœć i pycha sš zwyczajnymi przymiotami charakteru tej klasy. Bez przyzwolenia tych szlachetnych osób żadne prawo nie może zostać ustanowione ani zniesione lub odmienione i zarazem stanowiš one sšd najwyższy,od którego nie ma żadnej apelacji. ROZDZIAŁ SIÓDMY Gulliwera miłoœć ojczyzny.Uwagi jego pana nad konstytucjš i rzšdem angielskim.Postrzeżenia tegoż nad naturš ludzkš. Czytelnik będzie może skłonny do zdziwienia,że tak szczerze mówiłem o rodzaju moim, przebywajšc wœród stworzeń,które już i tak złe rozumienie miały o rodzaju ludzkim widzšc zupełne podobieństwo między mnš i Jahusami,ale wyznaję rzetelnie,że charakter Houyhnhnmów i wyborne tych czworonogich przymioty,w przeciwieństwie do zepsucia ludzkiego,otworzyły mi oczy;ujrzałem tedypoczynania i namiętnoœci człowiecze w odmiennym zgoła œwietle i poczšłem uważać,że nie warto oszczędzać honoru mojego rodzaju. Nadto niewiele bym wskórał,bo pan mój miał rozum tak przenikliwy,że co dzień w osobie mojej straszne postrzegał przywary,o których ja sam nie wiedziałem,a których wœród ludzi nie poczytano by nawet za bardzo lekkie niedoskonałoœci.Jego przykład natchnšł mnie obrzydzeniem do kłamstwa i obłudy,a prawda tak lubš mi się zdała,że postanowiłem wszystko dla niej poœwięcić. Ale wyznam szczerze innš jeszcze pobudkę mej rzetelnoœci.Przeżywszy rok cały z Houyhnhnmami,powzišłem ku nim tyle przywišzania,miłoœci i szacunku,że postanowiłem nie myœleć już o powrocie dorodzaju ludzkiego,ale kończyć dni moje wœród tych zachwycajšcych stworzeń,abymsię doskonalił w cnocie,w oddaleniu od wszelkich ponęt do występków.Szczęœliwy bym był,gdyby postanowienie moje było stateczne.Ale fortuna,która mnie zawsze przeœladowała,nie pozwoliła mi zażywać tego szczęœcia.Jednakże teraz,gdy powróciłem do Anglii,kontent jestem,żem markował przywary moich ziomków,w stopniu na jaki pozwalała surowoœć mego sędziego,i każdy występek przedstawiałem w œwietle tak łagodnym,jak to tylko było możliwe.Czyż mogłem postšpić inaczej?Któżsię taki znajdzie, co by nie był stronny,gdyidzie o jego kochanš ojczyznę? Opisałem do tego miejsca istotę rozmów,które miewałem z panem moim przez czas,kiedy miałem zaszczyt mu służyć,ale opuœciłem wiele tematów,nie chcšc się nazbyt rozwlekać. Jednego dnia przysłał po mnie bardzo ranoirozkazawszy mi w niejakiej odległoœci od siebie usišœć (zaszczytu tego ni razu dotšd nie dostšpiłem),tak do mnie mówił: -Przetrzšsnšłem wszystko,cokolwiek mówiłeœ,i widzę,że ty i twoi ziomkowie macie iskierkę rozumu,choć nie wiem,dlaczego ten wam przypadł w udziale.Ale tego œwiatełka rozumu używaciena powiększenie waszych przywar wrodzonych i na nabycie tych,których wam natura nie dała.Zatracacie zdolnoœci przyrodzone,mnożycie swe potrzeby i całe życie spędzacie na nieudolnych poczynaniach,by je zaspokoić własnš przemyœlnoœciš.Co się ciebie tyczy,nie posiadasz ani siły,ani zręcznoœci zwyczajnego Jahusa,chodzisz niepewnie na tylnych nogach,wynalazłeœ sposób,by twe pazury stały się niezdolne do użytku lub obrony,i sposób usuwania włosów z brody,które służš do ochrony przed słońcem i powietrzem.Nie umiesz biec z takš prędkoœciš ani drapać się na drzewa,jak twoi współbracia (tak ich zawsze nazywał),Jahusy tego kraju. Wasze instytucje rzšdu i prawa pochodzš z braku rozumu,a tym samym i cnoty,bo sam rozum wystarcza do rzšdzenia rozsšdnym stworzeniem,nie macie przeto najmniejszego prawa takimi się mienić.Wynika to nawet z tego,co mi sam o swoich ziomkach powiadałeœ,a obserwowałem,że chcšc ich w lepszym œwietle przedstawić,ukrywałeœ wiele szczegółów i często mówiłeœ to,czego nie ma. Ta pewna,że z kształtu jesteœcie podobni do Jahusów mego kraju;nie dostaje wam jeno mocy,szybkoœci i długich pazurów,a macie też cechy nie przez naturę dane,abyœcie byli zupełnie tacy jak one.Wszelako ze strony obyczajów podobieństwo jest całe.One œmiertelnie jedne drugich nienawidzš,więcej nawet jeszcze niżli inne zwierzęta,a przyczynę tego znajduję w tym,że patrzš wzajemnie na swš brzydkš i nieznoœnš postać,którš u drugich swojej rasy widzš,ale nie u siebie.Wy,majšc nieco rozumu i poznajšc,żewzajemny widok ciał waszych byłby rzeczšnieznoœnš,wymyœliliœcie przez roztropnoœć imiłoœć własnš odzienia, mimo jednak tego zabiegu nie mniej się macie w nienawiœci jak inne Jahusy.Jeżeli na przykład rzucimy dla pięciu Jahusów tyle mięsa,ile by mogło nasycić pięćdziesišt,te łakome i żarłoczne zwierzęta zamiast spokojnie jeœć to,czego majš pod dostatkiem,rzucajš się jedne na drugie,szarpiš,każde chce zjeœć wszystko,tak dalece,że sługa musi pilnowaćtych,co się pasš na dworze,a przywišzywaćte,które sš pod dachem,aby się nie rzucałyna te,co jeszcze sš głodne.Jeżeli w sšsiedztwie umrze krowa ze staroœci lub przypadku,nasze Jahusy,jak tylko się o tej przyjemnej dowiedzš nowinie,zaraz ruszajšw pole,trzoda przeciw trzodzie, folwark przeciw folwarkowi i -kto silniejszy,tego krowa.Bijš się,szarpiš,aż póki jedna strona nie zwycięży drugiej,a jeżeli się nie zabijajš na œmierć,to dlatego,że nie majš rozumu, jak europejskie Jahusy,dla wynalezienia zabójczych maszyn i morderczego oręża.Czasem znów Jahusy z wielu folwarków staczajš bitwy bez widocznej przyczyny,a tylko patrzš,jak by jedne drugich zaskoczyć mogły.Kiedy im sięto nie uda,wracajš do domu i z braku wrogów wdajš się w wojnę domowš. Mamy w kraju naszym w niektórych miejscach pewne œwiecšce się różnych kolorów kamienie,na które Jahusy niezmiernie sš chciwe.Znalazłszy je,używajš wszelkich sposobów do wydobycia ich z ziemi,gdzie zazwyczaj nieco sš zakopane.Kopiš pazurami przez całe dnie,po czym zabierajš je z sobš,chowajš troskliwie w swoich stajniachi nieustannie strzegš,aby im który z towarzyszy ich nie wykradł.Nie mogliœmy jeszcze dociec,skšd pochodzi ta ich gwałtowna skłonnoœć do œwiecšcych się kamyków i jaki z tego majš pożytek.Ale teraz rozumiem,że chciwoœć rodzaju ludzkiego,o której mi powiadałeœ,znajduje się także w Jahusach,ona to cišgnie ich tak gwałtownie do jasnych kamyków.Chciałem raz jednemu Jahusowi zabrać jego kupę kamieni.Zwierz,widzšc,że mu skarb zabrano,zaczšł wyć z całej mocy, œcišgnšłcałe stado,wpadł w złoœć,gryzšc i kopišc innych Jahusów,a potem w słaboœć;nie jadł,nie spał,nie pracował,aż póki nie rozkazałem jednemu ze służšcych,aby kamienie na powrót położył.Natenczas Jahuprzyszedł do siebie,zaczšł być wesoły i nie omieszkał przenieœć na inne miejsce swych klejnotów.Tam gdzie najwięcej jest tych jasnych kamieni -dodał mój pan -toczšsię najzawziętsze bitwy,spowodowane wyprawami Jahusów z innych folwarków. Gdy jeden Jahu znajdzie na polu jakiœ z tychkamieni,bywa często,że drugi,nadbiegłszy, wydziera mu go z ršk.A gdy bijš się ci dwaj,trzeci przypada,porywa kamień i już po sprawie.W waszym zaœ kraju -przydał -podług tego,coœ mi powiadał,podobnie się ma rzecz ze sprawami sšdowymi. Nie chciałem,by nie uchybić naszemu honorowi,wyprowadzać go z błędu,bowiem takie zakończenie sprawy,o jakim mówił,było o wiele sprawiedliwsze niż niejeden wyrok u nas. Tutaj jedna i druga strona traciła tylko kamień,o który się kłóciły,u nas zaœ sprawiedliwe sšdy nie zakończyłyby sprawy,dopóki obie prawujšce się strony wszystkiego by do nitki nie potraciły. -Nic -mówił dalej mój pan -nie wzbudza takiej wzgardy ku Jahusom jak nieograniczona ich chciwoœć pożerania wszystkiego,co tylko napotkajš.Połykajš zioła,korzenie,owoce, zgniłe mięso i inne rzeczy lub wszystko razem zmieszane.Daleko chętniej wolš jeœć,co przez kradzież lub łupiestwo dostać mogš,niŸli dużo lepsze jadło,które majš u siebie w domu.Jeżeli zrabowany pokarm wystarcza,jedzš tak długo,aż ledwo nie pęknš,potem przez instynkt naturalny połykajš korzeń sprawiajšcy całkowite wypróżnienie.Oprócz tego jest jeszcze inny korzeń,bardzo soczysty,który nasze Jahusy-mówił dalej mój pan -pasjami lubiš.Szukajšgo chciwie,a znalazłszy wysysajš z niewypowiedzianš chciwoœciš i ukontentowaniem,tak że się oderwać od niego nie mogš.Natenczas widzimy,że się zesobš to pieszczš,to kłócš i bijš, to wrzeszczš,to się wykrzywiajš,to tańczš,tosię zataczajš,to się o ziemię tłukš i w błocie zasypiajš. Zrobiłem w rzeczy samej to postrzeżenie,iż Jahusy sš jedynymi zwierzętami w tym kraju podlegajšcymi chorobom.Nie były one jednak tak liczne jak u nas choroby koni i nie pochodziły ze złego obchodzenia się z nimi,ale z wielkiej nieczystoœci i niezmiernego żarłoctwa tego obrzydliwego zwierza.W języku Houyhnhnmów jest tylko jedna ogólna nazwatych chorób,wzięta z nazwiska tego zwierzęcia,to jest hnea -Jahu,co znaczy:choroba Jahusa. Lekarstwem na tę chorobę jest mieszanina z ich gnoju i uryny,którš w pysk im wpychajš. Sam widziałem pomyœlny skutek tego lekarstwa imogę je sumiennie zalecić moim współbraciom,dla ich dobra powszechnego,jako wyœmienity œrodek przeciwko chorobom pochodzšcym z przepełnienia. Co się tyczy naukowoœci,rzšdu,kunsztów,rzemiosł i innych podobnych rzeczy,nie widzi, wyznał mi mój pan,żadnego podobieństwa Jahusów jego kraju do naszych.Słyszał od kilku ciekawych Houyhnhnmów,iż większa częœć stad tych zwierzšt ma panujšcego Jahusa (tak jak w naszych parkach znajduje się zawsze przewodzšcy jeleń),który zwyczajnie jest brzydszy i złoœliwszy od innych.Ten naczelnik wybiera sobie faworyt a,który jest we wszystkim najpodobniejszy do niego;obowišzkiem tego ulubieńca jest oblizywać nogi i tyłek swego pana,jako też wpędzać samicę do jego stajni,za co dostaje czasem w nagrodę kawał oœlego mięsa.Ten faworyt bardzo jest znienawidzony i nigdy nie odważa się oddalać od swego pana. Zostaje zwyczajnie przy swoim urzędzie,dopóki nie znajdzie sięgorszy jeszcze od niego, lecz skoro tylko złożony jest z urzędu,natychmiast przybiega następca jego na czele wszystkich Jahusów,młodych i starych,samców i samic,które wypróżniajš swoje ekskrementy na jego głowę,aż go całkiem zawalajš. -Nie wiem -mówił mój pan do mnie -czy jest w tym jakieœ podobieństwo do waszychdworów,faworytów i ministrów,i sšdzę,że ty najlepiej o tym powinieneœ wiedzieć. Nie œmiałem odpowiedzieć na tę obrażajšcšuwagę,która poniża rozum ludzki i kładzie go poniżej pojętnoœci zwyczajnego psa gończego,umiejšcego zawsze rozróżnić szczekanie najdoœwiadczeńszego w całej zgrai i biec za jego œladem,nigdy się nie mylšc. Mój pan mówił mi dalej,że Jahusy majš niektóre bardzo osobliwe przymioty,o których tylko kilku słowami w opisie rodzaju ludzkiego wspomniałem.Jahusy majš,jak inne zwierzęta,samice swoje wspólnie,ale tym się różniš,że nawet ciężarne samice wdajš się z samcami,samce zaœ kłócš się i bijš z samcami tak zajadle jak ze sobš.Dwie te okolicznoœci wykazujš haniebnš brutalnoœć,która się nie zdarza u żadnego stworzenia obdarzonego czuciem. Dziwił się też bardzo nad skłonnoœciš Jahusów do nieczystoœci,gdy wszystkie innezwierzęta wrodzonš majš miłoœć do ochędóstwa.Co się tyczy dwóch pierwszych było,i uznaliby tę d48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żŁPc N(¤ł bc)€ĽYc)Śn(†c)§ô6S)¨G9.*€zarzutów,zostawiłem je bez odpowiedzi,niemogšc uniewinnić mojego rodzaju,lubo mi chęci do tego nie brakowało,lecz co do ostatniego,łatwo mógłbym go zbić i oczyœcić rodzaj ludzki z uczynionego zarzutu,gdyby były œwinie w tym kraju,ale nieszczęœciem ani jednej nie było.Być może wprawdzie,iż œwinia jest łagodniejszym od Jahusa zwierzęciem,ale nikt nie może utrzymywać bez największej niesprawiedliwoœci,iż jest czystsza od Jahusa,i mój pan nawet przyznałby to niezawodnie,gdyby widział brzydki sposób żywienia się tych zwierzšt,ich zwyczaj tarzania się i spania w błocie. -Często -mówił dalej mój pan -naszym Jahusom przychodzi do głowy jakieœ dziwactwo,którego przyczyny nie możemy dociec.Majšc co jeœć,majšc gdzie spać,majšc wszelkie od panów swoich względy,zdrowe,silne i opasione,wpadajš nagle w niesmak,w nieukontentowanie,w smutek ciężki,stajš się posępne i ponure.W takim stanie uciekajš od towarzystwa,nic nie jedzš,nigdzie nie wychodzš i tylko wzdychajš w kšcie swej przegrody i zdajš się być zanurzone w smutnych myœlach.Dla uleczenia ich z tej choroby jedno tylko mamy lekarstwo,to jest postępujemy z nimiostrzej i używamy do robót cięższych.Natenczas,majšc zabawę i pracę,odzyskujš wrodzonš żywoœć. Gdy mój pan opowiadał tę rzecz,nie mogłem nie przypomnieć sobie kraju mego,gdzie widzimy,że ludzie leniwi,w dostatkach,honorach i rozkoszach opływajšcy,wpadajš niespodzianie w smutek,stajš się nieznoœni sobie samym,niszczš się przez swoje przywidzenia, trapiš się,dręczš i do niczegonie używajš swego umysłu pogršżonego w melancholii.Jestem pewien,że najlepsze lekarstwo na tę chorobę jest to,które dajš Jahusom. -Kiedy która z samiczek -opowiadał dalej mój pan -widzi w jakimœ ustronnym miejscuJahusa,młodego i urodziwego,zaraz chowa się za krzak albo za drzewo,wykrzywiajšc się niemiłosiernie i obrzydliwe zapachy wydajšc,tym jednak sposobem,aby jš młodyJahu dostrzegł i do niej się zbliżył.Na zbliżenie się jego znowu ucieka,ale oglšdajšc się często i strach udajšc,tak dobrze miarkuje swoje kroki,aby samiec dogonił jš na miejscu ich żšdzom przychylnym. Jeżeli obca samica przybywa do towarzystwa innych samic,natenczas otaczajš jš,wytrzeszczajš na niš oczy,gadajš między sobš,robiš grymasy i wšchajš ze wszystkich stron,po czym oddalajš się od niej z oznakami największejodrazy i pogardy. Może pan mój zbyt delikatnie wyrażał się wtej materii,ale ja stwierdziłem ze zdziwieniem i żalem,że ród niewieœci od przyrodzenia ma instynkt lubieżnoœci,kokieterii,przygany i obmowy. Czekałem tylko,jak Jego Czeœć będzie dalej mówić o obyczajach Jahusów i odmaluje występki,w których natura nie wystarcza wyuzdanym pożšdliwoœciom obojga płci,co jest u nas rzeczš tak powszechnš.Ale zdajesię,że natura nie była w tym biegłš nauczycielkš i że te wymyœlone rozkosze sšwyłšcznie płodem kunsztu i rozumu na naszej stronie kuli ziemskiej. ROZDZIAŁ ÓSMY Gulliwer opisuje niektóre właœciwoœci Jahusów.Wielkie cnoty Houyhnhnmów.Wychowanie i ćwiczenie młodzieży.Powszechne ich zgromadzenia. Rozumiejšc naturę ludzkš lepiej,niż to możliwe było dla mego pana,mogłem z łatwoœciš zastosować opisane przez niego właœciwoœci Jahusów do mnie samego i ziomków moich,a majšc niejakie nadzieje,żebędę mógł poczynić dalsze spostrzeżenia,prosiłem czasem pana mego,aby mi pozwolił widzieć z bliska stadaJahusów,chcšc sam się przypatrzyć ich postępkom i skłonnoœciom.Przeœwiadczony omojej ku nim nienawiœci nie lękał się,aby zepsuło mnie widzenie i przestawanie z nimi,chciał jednak,aby rosły skarogniady,jeden z wiernych jego sług,bardzo dobrej natury,zawsze się przymnie znajdował.Bez tej obrony,muszę wyznać,nie odważyłbym się na podobnš wyprawę.Opowiedziałem już czytelnikowi,jakie przykroœci miałem od tych zwierzšt zaraz po przybyciu moim do tego kraju,a i potem kilka razy bardzo mało brakowało,abym nie wpadł w ich pazury,przechadzajšc się bez kordelasa w niejakiej od mego mieszkania odległoœci. Jahusy poglšdały na mnie jak na podobnego sobie,zwłaszcza gdy za rozchyleniem się koszuli zobaczyły moje piersi i ręce bez rękawiczek,które często obnażałem,kiedy mój obrońca był ze mnš.Natenczas do mniesię przybliżały tak blisko,jak im odwagi starczyło,i zaczynały mnie naœladować na sposób małpi,okazywały jednak wstręt do mnie,jak czyniš zawsze małpy leœne,gdy widzš jednš z siebie ugłaskanš,w odzienie ikapelusz ubranš. Od dzieciństwa Jahusy sš bardzo zręczne.Raz udało mi się złapać trzyletniego samczyka, którego wszelkimi pieszczotami usiłowałem uspokoić,ale ten mały potwór zaczšł okropnie krzyczeć,kšsać mnie i drapać z takš zawziętoœciš,iż musiałem go puœcić.Był też wielki czas po temu,bo na krzyk jego przybiegło cale stado młodych i starych Jahusów,ale widzšc,że mały jest wolny i zdrowy (gdyż biegł do nich z największš szybkoœciš)i że skarogniady znajduje się w bliskoœci,żaden z nich nie odważył się do mnie przybliżyć.Dostrzegłem,że ciało tego małego zwierza niezmiernie œmierdziało,podobnie do odoru lisa pomieszanego z odorem łasicy,nawet dalekojeszcze obrzydliwie).Zapomniałem o jednej okolicznoœci (i czytelnik przebaczyłby mi z chęciš,gdybym o niej całkiem zamilczał):gdym trzymał tego małego potwora na rękach,wypróżnił się na mój ubiór,zalewajšc mnie żółtymi ekskrementami rzadkiej konsystencji;szczęœciem,był w bliskoœci strumień,gdziem się czysto obmył;nie oœmieliłem się jednak stanšć przed moim panem,aż się należycie przewietrzyłem. Podług wszystkich,które robiłem,spostrzeżeń Jahusy zdajš się być najniepojętniejszymi zwierzętami,nie potrafiš nic innego robić poza cišgnieniem i noszeniem ciężarów.Zdaje mi się jednak,że wada ta pochodzi jedynie z przewrotnego i krnšbrnego ich charakteru.Sš niezmiernie chytre,złoœliwe,podstępne i chciwe zemsty.Sš bardzo silne i mocne,ale zarazembojaŸliwe,skutkiem czego sš bezczelne,podłe i okrutne.Rude obojga płci sš daleko lubieżniejsze i złoœliwsze od drugich,przewyższajš je jednak w sile i pracowitoœci. Houyhnhnmowie trzymajš te zwierzęta,używane do roboty,w stajniach nie bardzo od domu odległych,resztę zaœ wypędzajš na pewne pola,gdzie Jahusy wykopujš korzenie,jedzš różne zioła,szukajš padliny,a czasem łapiš łasicei luhimuhy (gatunek dzikich szczurów), które z wielkš chciwoœciš pożerajš.Natura uczy je wydršżać pazurami głębokie jamy na spadzistej stronie pagórków,gdzie robiš sobie legowiska;samice sporzšdzajš daleko obszerniejsze,żeby się w nich kilka młodych pomieœcić mogło. Od dzieciństwa pływajš jak żaby i mogš zostawać bardzo długo pod wodš,gdzie łapiš ryby,które samice do domu dla swychmłodych zabierajš.Przy tej sposobnoœci niech mi czytelnik pozwoli opowiedzieć dziwnš bardzo awanturę. Raz,gdy znajdowałem się w polu z moim obrońcš skarogniadym,poprosiłem go,by mipozwolił wykšpać się w pobliskiej rzece,bo było bardzo goršco.Przyzwolił,a ja natychmiast, rozebrawszy się do naga,wszedłem do wody.Młoda samica Jahu,zobaczywszy mnie,zapłonęła żšdzš,zbliżyła się i skoczyła w wodę na jakie dwa i pół pręta od miejsca,gdzie się kšpałem.Nigdy w życiu nie zaznałem podobnego strachu.Skarogniady spokojnie szczypał trawę w niejakiej odległoœci,nic złego nie podejrzewajšc.Zaczęła mnie œciskać z całej mocy. Krzyczałem,ile sił,na co przybiegł skarogniady,a ona wypuœciła mnie z największym żalem z objęć i zaraz uciekła na przeciwległy brzeg,gdzie stała przez cały czas,jak się ubierałem,i wyła żałoœnie. Ten œmieszny przypadek,rozpowiedziany w domu,mocno rozbawił mego pana i całš jego familię,ale mnie nabawił niewypowiedzianego wstydu,nie mogłem bowiem dłużej zaprzeczać,iż jestem prawdziwym Jahusem w każdym członku ciała,jako też w rysach twarzy, gdyż samice czuły do mnie skłonnoœć jak do stworzenia swego rodzaju.Nie była nawet ruda, przez co mógłbym się uniewinnić,że to z nienaturalnej pochodziło skłonnoœci,lecz czarna jak kruk,i nie tak paskudna jak wszystkie inne,które mi się widzieć zdarzyło,tak iż zdaje mi się, że więcej jak jedenaœcie lat mieć nie mogła. Ponieważ mieszkałem tam przez całe trzy lata,bez wštpienia czytelnik mój ode mnie czeka,abym na wzór wszystkich podróżujšcych obszernie mu opisał obyczaje,poglšdy i sposoby życia mieszkańców tego kraju. Szlachetni Houyhnhnmowie rodzš się z wielkš do cnoty skłonnoœciš i nie majš nawet wyobrażenia,czym jest zło u rozumnych stworzeń,stšd pierwszš u nich zasadš jest doskonalić swój rozum i mieć go za przewodnika we wszystkich sprawach.U nich rozum nigdy nie wydaje nauk nowych,osobliwszych jak u nas,nigdy nie układa dowodów,równie utrzymujšcych rzeczy sobie przeciwne.Nie wiedzš oni,co to jest podawać wszystko w wštpliwoœć,co utrzymywać poglšdy dzikie,nauki nieuczciwei szkodliwe.Cokolwiek mówiš,wszystko w sobie zawiera przekonanie umysłu,bo nic nie mówiš ciemnego,nic wštpliwego,nic,co by namiętnoœci lub korzyœć w fałszywš postać przyodziewały. Pamiętam,jak ciężko było wytłumaczyć memu panu,co ja rozumiałem przez mniemanie i jak to być może,iż my często sprzeczamy się i rzadko kiedy bywamy jednego zdania. -Rozsšdek -powiedział mój pan -uczy nas zaprzeczać lub twierdzić tam tylko,gdzie mamy pewnoœć,bez dokładnej zaœ znajomoœci rzeczy jedno i drugie jest niepodobieństwem. Dysputy więc,sprzeczki ikontrowersje sš złem nie znanym u Houyhnhnmów. Wyœmiał mnie,jakem mu opowiedział różne systema naszej filozofii natury,dziwišc się,że stworzenie, co się rozumnym mieni,może opierać mniemanie o sobie na dociekaniach innych ludzi,a także rozmyœlaćo materiach,w których wiedza,choćby i pewna,na nic się nie zda. Piękna była filozofia konia tego.Sokrates nigdy rozsšdniej od niego nie rozumował,jak to wiemy od Platona,tego księcia filozofów.Często myœlałem,jakie byłyby skutki,gdybyœmy szli za jego zdaniem.Ale naówczas co by się stało z bibliotekami Europy,w co by się obróciła sława naszych mędrców?PrzyjaŸń i uczynnoœć sš głównymi cnotami Houyhnhnmów,a nie sš to przymioty jednostek,lecz całej tej rasy.Obcy,z najodleglejszej okolicy kraju przybywajšcy,doznaje tak dobrego przyjęcia jak najbliższy sšsiad,wszędzie,gdzie tylko przychodzi,postępuje sobie,jakby był u siebie w domu.Houyhnhnmowie zachowujš jak najœciœlej przystojnoœć i grzecznoœć,alenie znajš wcale komplementów. Ku swoim Ÿrebiętom nie majš œlepej miłoœci,troskliwoœć wszelako,z jakš im jak najlepsze dajš wychowanie,pochodzi z przepisów rozumu.Dostrzegłem,iż pan mój miał równš przychylnoœć ku dzieciom sšsiada jak ku własnym;utrzymujš,że natura wymaga,aby kochano cały rodzaj bez wyjštku,i że tych tylko najbardziej szanować i kochać należy,którzy się niezwykłš cnotš odznaczajš. Jeżeli samica Houyhnhnmów wydała na œwiat po jednym Ÿrebięciu z obu płci,nie przypuszcza więcej do siebie samca swego,wyjšwszy kiedy im to Ÿrebię przez nieszczęœliwy przypadek umiera,co się jednak bardzo rzadko zdarza.Jeżeli takie nieszczęœcie spotyka Houyhnhnma,którego samica nie jest już w wieku zdatnym do rodzenia,natenczas inna para daje mu swoje Ÿrebię i potem żyje ze sobš,aż narodzi inne.Ta okolicznoœć jest potrzebna, ażeby kraj zanadto się nie zaludniał.Niższa rasa Houyhnhnmów,do posług kształcona,nie jest w tym tak œciœle ograniczona,mogš mieć po troje Ÿrebišt z każdej płci,które potem przyjmujš służbę u znakomitszych familii. Małżeństwa sš u nich dobierane z wielkš starannoœciš,aby uniknšć niemiłej mieszaniny maœci.U samców ceniš najwyżej silę,u samic nadobnoœć,a to nie przez wzglšd na miłoœć, lecz by rasę od wyrodzenia uchronić.Jeżeli która samica odznacza się siłš,szukajš jej męża, który by wyróżniał się pięknoœciš. Galanteria,miłostki,podarki,zapisy i dożywocia nie sš im znane i nawet słów niemajš na to.Młoda para łšczy się za wolš rodziców i przyjaciół.Tak bywa zawsze i uważajš to za jedynie zgodne z rozumem.Rozerwanie małżeństwa i każdš innš niemoralnoœć majš za rzecz niesłychanš i młoda para przepędza razem całe swoje życie,przejęta równš ku sobie życzliwoœciš i przyjaŸniš,jakš majš dla wszystkich swoich współbraci.Zazdroœć,pieszczoty,kłótnie,ni- eukontentowanie lub niespokojnoœć sš im równie nieznajome. Metoda Houyhnhnmów wychowywania młodzieży płci obojga godna jest podziwu i naœladowania.Nie wolno Ÿrebiętom tknšć aniziarenka owsa okrom pewnych dni,póki osiemnastego roku nie dosięgły,również mleko dostajš bardzo rzadko.W lecie pasš się przez dwie godziny rano i wieczór,co też czyniš ich rodzice.Służšcy używajš tylko połowy tego czasu,i częœć trawy,z której się żywiš,przynoszš sobie do domu,ażeby mogli zjeœć w czasie wolnym odroboty. Umiarkowanie,pilnoœć,ćwiczenie ciała i ochędóstwo sš bez przerwy młodzieży obojga płci wpajane.Pan mój uważał za szkaradne takie postępowanie,iż dajemy niewieœcie naszej płci różne od męskiej wychowanie,wyjšwszy kilka punktów tyczšcych się gospodarstwa. Przez to,mówił,połowa mieszkańców naszego kraju do niczego więcej nie jest zdatna,jak do wydawania dzieci,a to,że ich wychowanie powierzamy tak nieużytecznym stworzeniom,jest jeszcze jednym dowodem okrucieństwa. Houyhnhnmowie kształcš w swojej młodzieży siłę,zręcznoœć i odwagę,ćwiczšcjš w bieganiu po spadzistych pagórkach i kamienistej ziemi.Skoro się mocno spocš,muszš się nurzać aż po szyję w stawie lub rzece.Cztery razy w roku zgromadza się młodzież pewnych kantonów dla pokazywania swych postępów w bieganiu,skakaniu i innych dowodach siły i zręcznoœci;zwycięzcy nagradzani sš pieœniš,układanš na ich czeœć.W czasie uroczystoœci służba pędzi w pole gromady Jahusów,obładowane sianem,owsem i mlekiem na ucztę dla zgromadzonych Houyhnhnmów.Lecz przed zaczęciem uroczystoœci odpędzajš je stamtšd,aby nie budziły odrazy i nie zakłócały spokojnoœci zgromadzenia. Co czwarty rok w czasie wiosennego porównania dnia z nocš odprawiajš zgromadzenie całego narodu na wielkiej równinie o dwadzieœcia mil od naszego domuodległej i trwa ono pięć lub szeœć dni.Wypytujš wtedy o stan różnych kantonów,czy majš pod dostatkiem siana, owsa,krów i Jahusów,czy też cierpiš w tymniedostatek.W takim wypadku (a nader rzadko się to zdarza)niedostatek zniesiony zostaje przez wspomożenie jednomyœlne i dobrowolne całego zgromadzenia.Zajmujš się też rozporzšdzeniami tyczšcymi się dzieci,na przykład, jeżeli Houyhnhnm ma dwoje dzieci płci męskiej,mienia się z jednym ze swoich współbraci majšcym dwoje płci żeńskiej;jeżeli jedno dziecię przez przygodę zginęło,a matka nie jest już w wieku płodnoœci,postanawiajš,która familia kantonu ma spłodzić inne dziecię,aby uzupełnić stratę. ROZDZIAŁ DZIEWIĽTY Wielka rozprawa na zgromadzeniu powszechnym Houyhnhnmów i co na nim zostaje uchwalone.Uczonoœć Houyhnhnmów.Ich sposób budowania.Pogrzeby.Ułomnoœć ich języka. Podczas mojego mieszkania w kraju Houyhnhnmów,na prawie trzy miesišce przed moim stamtšd odjazdem,było powszechne całego narodu zgromadzenie,czyli niejaki gatunek parlamentu,na który pan mój był z kantonu swego jakoby deputowanym.Na tym zgromadzeniu wszczęła się na nowo rozprawa,niezliczone już razy powtarzana ibędšca jedynš kwestiš dwojšcš umysły Houyhnhnmów.Pan mój za powrotem swoim opowiedział mi,co się na zgromadzeniu wydarzyło. Szło o zdecydowanie,czy potrzeba wygubić rodzaj Jahusów.Jeden z członków twierdził, że trzeba,i opierał zdanie swojena dowodach bardzo gruntownych i mocnych.Utrzymywał, że Jahu jest stworzeniem najbrudniejszym,najhałaœliwszym i najbrzydszym,jakie tylko natura mogła wydać,złoœliwym i krnšbrnym;że wysysa ukradkiem mleko z wymion krów należšcychdo Houyhnhnmów,zabija i pożera ich koty,rozdeptuje owies i trawę,jeœli się go najœciœlej nie pilnuje,i dopuszcza się niezliczonych innych rozwišzłoœci.Przypomniał dawne podanie,podług którego Jahusy nie były od czasów dawnych,ale dopiero w pewnym wieku ukazało się ich dwoje na jednej górze.Nie jest pewne,czy uformowały się zgliny klejowatej przez siłę słonecznych promieni,czy się wylęgły w jakim błocie,czy powstały z nieczystej piany morskiej.Z tych dwóch Jahusów narodziło się wiele innych i tak się ich gniazdo rozmnożyło w krótkim czasie,że poczęło zych było,i uznaliby tę d48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żŠPc*Şl­c*ŤT4*Źm%ó c+€­`3ű Q+zagrażać całej nacji.Dla uwolnienia kraju odtej plagi uchwalili niegdyœ Houyhnhnmowie powszechne na nich polowanie;złapawszy całe stado, starych wytracili,a z młodych każdy Houyhnhnm wzišł sobie po dwoje do swej stajni i oswoiwszy je,o ile tylko można oswoić zwierzę tak złoœliwe,używałdo wożenia i dŸwigania ciężarów.Dodał,że podanie to zdaje mu się prawdziwe,gdyż Jahusy nie mogš być yinhniamshy (pierwotnimieszkańcy)kraju,bo w tym razie nie mogłyby być tak znienawidzone przez Houyhnhnmów i wszystkie inne stworzenia,ata gwałtowna nienawiœć,dostatecznie usprawiedliwiona przez ich złe przymioty,już by dawno doprowadziła do wygubienia Jahusów,gdyby tu pierwej mieszkały.Mieszkańcy tego kraju bardzo nieroztropnš myœl do głowy przypuœcili,kiedy przedsięwzięli używać do pracy Jahusów,a zaniedbali osły,bydlęta ładne, spokojne,nie œmierdzšce,zdatne do pracy,łatwe do wyżywienia,choć ustępujšceJahusom w zręcznoœci ciała.Nie majš one innej przywary prócz nieco nieprzyjemnegogłosu,który wszelako milszy jest niżeli straszliwe wycie Jahusów. Gdy także wielu innych senatorów powiedziało różnie a bardzo wymownie w tej samej materii,pan mój podał arcyrozsšdny sposób,którego myœl ja mu poddałem w rozmowach moich.Z poczštku potwierdził podanie pospólstwa i umocnił,co „zacny członek ”o historii tej mšdrze przed nim powiedział.Ale przydał,że zdaniem jego,dwoje Jahusów,o których uczyło podanie,przybyło z jakiegoœkraju zamorskiego,wyszło na lšd,a widzšc się opuszczonymi przez swoich towarzyszy,schroniło się między góry i lasy,potem natura ich się odmieniła,stały się dzikimi,srogimi i wcale odmiennymi od tych,co mieszkajš w krajach odległych.Dla mocniejszego wsparcia swego zdania rzekł,iż miał u siebie od niejakiego czasu jednego osobliwszego Jahusa (miał mnie na myœli),o którym członkowie zgromadzenia zapewne słyszeli,a niektórzy go widzieli własnymi oczami.Opowiedział natenczas,jakmnie znalazł i jak ciało moje było okryte sztucznymi włosami i skórš różnych zwierzšt,żem miał mój język właœciwy i żem się ich języka doskonale wyuczył,że opowiadałem mu,jakem się dostał do ich kraju,że mnie widział obnażonego i uważał,że ze wszystkim byłem prawdziwym Jahusem,tylko że skórę mam bielszš,mniej włosów i zbyt krótkie pazury.-Ten cudzoziemski Jahu -przydał -chciał wemnie wmówić,że w jego kraju i w wielu innych,w których się znajdował,Jahusy sš zwierzętami panujšcymi,a Houyhnhnmowie żyjš w nędzy i niewoli.Ma on wprawdzie wszystkie własnoœci naszych Jahusów,ale potrzeba przyznać,że jest nieco obyczajniejszy,a to przez niejakie œwiatełko rozumu.Nie rozumuje on zupełnietak jak Houyhnhnmowie,lecz przynajmniej ma poznanie i oœwiecenie daleko większe odnaszych Jahusów.Ale oto jest,panowie moi,coœ,co was zadziwi i na co,proszę,miejcie pilnš uwagę.Dacież temu wiarę?Upewnił mnie,że w jego kraju kastrujš Houyhnhnmów od lat młodych,co ich czyni spokojniejszymi i powolniejszymi,iże ta operacja łatwa jest i bez wszelkiego niebezpieczeństwa.Będzież to hańba,panowie moi,że niektóre weŸmiemy od zwierzšt nauki i za pożytecznym ich pójdziemy przykładem?Czyliż nie uczy nas mrówka dowcipu i przezornoœci,a jaskółka (tak tłumaczę słowo lyhannh,chociaż ptak ten jest daleko większy)nie dałaż nam pierwszych poczštków budowania domów?Wnoszę zatem,że bardzo przyzwoicie możemy wprowadzić zwyczaj kastrowania młodych Jahusów.Jahusy,tym sposobem rzezane,będš łagodniejsze,pokorniejsze,powolniejsze,a tym samym powoli wygubimy cały ten rodzaj.Zdałoby się teraz zachęcić wszystkich,aby z wszelkš usilnoœciš starali się chować osiołki,które ze wszech miar sšbez porównania lepsze od Jahusów,a nadto można nimi pracować od lat pięciu,gdy tymczasem Jahusy do niczego się nie nadajšdo lat dwunastu. To było wszystko,czego się od pana mego dowiedziałem z rady parlamentowej,ale nie powiedział mi jednej okolicznoœci,która się mnie osobiœcie tyczyła i której wkrótce opłakanych doznałem skutków,jak to czytelnik w stosownym miejscu wyczyta.Z tego zdarzenia wypływajš wszystkie następne nieszczęœcia mojego życia,ale nim to opiszę,trzeba mi jeszcze nieco powiedzieć o charakterze i zwyczajach Houyhnhnmów. Houyhnhnmowie nie majš ksišżek,nie umiejš ani czytać,ani pisać,a zatem całš ich umiejętnoœciš jest ustne podanie.A że naródten jest spokojny,zjednoczony,cnotliwy,rozumny i żadnej z narodami obcymi nie ma stycznoœci,przypadki wyjštkowe sš w tym kraju rzadkie i wszystkie ich historie mogš się łatwo w podaniu bez obcišżenia pamięci zachować. Wspomniałem już,że nie znajš chorób,i dlatego u nich nie ma doktorów.Kiedy kaleczš sobie kopyta na ostrych kamieniach lub ciało sobie potłukš,umiejš sami się leczyć,znajšc doskonale lekarskie krzewy i zioła. Lata obliczajš podług obrotów Księżyca i Słońca,podziału zaœ na tygodnie nie używajš. Sš dokładnie obznajomieni z poruszaniem się tych dwóch ciał niebieskich i znajš przyczyny ich zaćmień;do tego ogranicza się cała ich znajomoœć astronomii. Ich poezja jest arcypiękna,a przeœcignęli wniej innych œmiertelnych.Przyjemnoœć i stosownoœć podobieństw,obfitoœć i dokładnoœć opisania,zwišzek i żywoœć wyobrażeń sš nieporównane w ich poezji.Ich wiersze zawierajš szczytne myœli o przyjaŸni i życzliwoœci albo chwałę zwycięzców w wyœcigach i innych ćwiczeniach ciała. Ich budowle,choć proste i niekształtne,sš jednak bardzo wygodne i tak urzšdzone,iż najlepiej ochraniajš przed goršcem i zimnem.Majš w swoim kraju gatunek drzewa,które doszedłszy czterdziestego roku traci moc w korzeniu i przy najmniejszej burzy obala się,pień jego jest bardzo prosty i Houyhnhnmowie robiš go spiczastym za pomocš ostrych kamieni, gdyż użytek żelaza jest im nie znany.Takie pnie wbijajš w ziemię w odległoœci dziesięciu cali od siebie i przestrzenie między nimi zapełniajš plecionš słomš lub wiklinš.W ten sposób robiš sobie dach i drzwi do domów swoich. Houyhnhnmowie używajš wklęsłej częœci swej nogi między pęcinš i kopytem jak my ršk naszych,a to z trudnš do uwierzenia zręcznoœciš.Widziałem,jak młoda klacz z naszej familii nawlekała tym stawem igłę,którš jej w tym celu pożyczyłem.Mogšdoić swoje krowy,zbierać z pola owies i wszystkie ręczne odbywać czynnoœci.Majš gatunek twardego kamienia, który przez tarcie o inne kamienie ostrzš i robiš sobie zniego różne instrumenty,służšce im za siekiery,kliny i młoty;z tych kamieni sporzšdzajš też sierpy do żęcia owsa i siana,rosnšcych na ich polach,po czym ładujš snopy na wozy,które Jahusy cišgnš do domu.Tam służšcy depczš je w wystawionych do tego budynkach tak długo,aż się oddzieli ziarno,które chowajš w osobnych magazynach.Sporzšdzajš też prosty gatunek drewnianych i glinianych naczyń i te ostatnie suszš na słońcu. Wyjšwszy nieszczęœliwe wypadki,umierajš tylko ze staroœci i grzebani sš w najdalszych zakštkach.Gdy który Houyhnhnmumiera,nikogo to ani nie smuci,ani cieszy.Najbliżsi jego krewni,najlepsi przyjaciele suchym i obojętnym okiem patrzš na jego pogrzeb.Umierajšcy nie żałuje,że œwiat opuszcza,zdaje się,jakby kończył wizytę i jakby żegnał kompanię,z którš się przez długi czas bawił. Pamiętam,że raz pan mój zaprosił jednego z przyjaciół z całš familiš dla jakowegoœ ważnego interesu.Dziwowaliœmy się nie widzšc kompanii na czas umówiony,na koniec przychodzi sšsiadka z dwoma swymi synami.„Proszę -mówi -darować mi to opóŸnienie,ponieważ dziœ rano nieprzewidzianym przypadkiem mšż mój chnuwnh (bardzo dobitne wyrażenie w ich języku,które nie da się dobrze na angielski przetłumaczyć.Oznacza ono mniej więcej „powrócić do pierwszej swej matki ”).Tłumaczyła się,że wczeœniej przybyć nie mogła, gdyż straciwszy rano męża,naradzała się ze służbš,jak dobrej żonie przystało,co do miejsca, gdzie go pochować należy.Była wesoła przez cały ten czas,gdy bawiła w domu pana mego, jak i reszta kompanii.Po trzech miesišcach sama umarła. Houyhnhnmowie pospolicie siedemdziesišt,siedemdziesišt pięć,a niektórzy osiemdziesišt lat żyjš.Na kilka tygodni przed œmierciš prawie wszyscy przewidujš swój koniec i bynajmniej się tym nie trwożš.Natenczas przyjmujš wizytyi powinszowania od wszystkich swoich przyjaciół,którzy im życzš dobrej podróży.Dziesięć dni przed skonaniem,którego czas prawie zawsze umiejš trafnie wykalkulować,odwiedzajš swoich sšsiadów,niesieni w wygodnym krzeœle przez Jahusów.Takich krzeseł używajš nie tylko przy podobnej okazji,ale na staroœć,w dalekich podróżach albo gdy wypadkiem okulejš.Houyhnhnmowie składajšc te wizyty żegnajš ceremonialnie wszystkich przyjaciół,jakby udawali się w odległš częœć kraju dla przepędzenia tam reszty życia. Muszę w tym miejscu nadmienić,że Houyhnhnmowie nie majš w swym języku słów,którymi by wyrażali złoœć,a tylko używajš podobieństw,wziętych od brzydoty i złych cech Jahusów.Tak gdy chcš wyrazićgłupstwo którego ze służšcych,wykroczenie którego ze swych dzieci,kamień,o który się przytrafi potknšć,zły czas i inne rzeczy podobne,wymieniajš tylko rzecz samš i dodajš przymiotnik Jahu.Na przykład dla wyrażenia tych wszystkich uczuć powiedzieliby:hhnum Jahu,whnaholm Jahu,ynihmnadwihma Jahu,dla wyrażenia jakiego domu Ÿle zbudowanego powiedzielibyynholmhnmrohnw Jahu. Jeżeli kto o zwyczajach i obyczajach Houyhnhnmów zechce wiedzieć więcej,proszę, niech zaczeka,aż wyjdzie księga,którš w tej materii gotuję.Nim to nastšpi,upraszam publicum przestać na tymkrótkim opisaniu i pozwolić,abym kończył resztę przypadków moich. ROZDZIAŁ DZIESIĽTY Gospodarstwo domowe Gulliwera w kraju Houyhnhnmów.Ukontentowanie,którego w ichtowarzystwie doznaje.Jego wielkie postępy w cnocie przez obcowanie z tym narodem.Ich rozmowy.Gulliwer powiadomiony zostaje przez swego pana,ze musi kraj opuœcić.Wpada zboleœci w wielkie zemdlenie,poddaje się jednak swemu nieszczęœciu.Przy pomocy jednego ze służšcych sporzšdza sobie małe czółno i na œlepy los puszcza się nim na morze. Zawszem się kochał w porzšdku i ekonomii,a w jakimkolwiek znajdowałem sięstanie, zawszem sobie z namysłem układałsposób życia.Pan mój wyznaczył mi na pomieszczenie miejsce o szeœć kroków od swego domu.Wyszukałem glinę,z której ulepiłem cztery œciany i podłogę,i pokryłem chatę mojš sitowiem,które sam splotłem.Nazbierałem także konopi na polu,te wytłukłszy uprzšdłem nici,zrobiłem z nich wór i wypchawszy go pierzem ptaków, które złapałem w sidła sporzšdzone z włosów Jahusów,miałem miękkš i wygodnš poœciel, nadto znakomite z tych ptaków pożywienie.Z pomocš skarogniadego zrobiłem stół i krzesło, używajšc do tego mego noża.Gdy się odzienie moje do szczętu zdarło,zrobiłem sobie nowe ze skórek królików i innych zwierzštek,nazwanych w tym kraju nnuhnoh,które sš arcypiękne,takiej prawie wielkoœci jak króliki,a sierœć majš bardzo delikatnš.Z tychże zwierzštek zrobiłem sobie pończochy dosyć przyzwoite.Naprawiłem trzewiki,podkładajšc korę z pewnego drzewa pod podeszwy,a gdy się podeszwy zdarty,zrobiłem nowe ze skóry Jahusów,suszonej na słońcu.Zbierałem czasem miód w dziuplach i jadłem go z moich chlebem owsianym.Nikt nigdy ode mnie lepiej nie doœwiadczył,że natura niewiele potrzebuje i że potrzeba jest matkš wynalazku. Zdrowie mi służyło doskonałe.Nic mi nie mieszało spokojnoœci umysłu.Nie martwiłem się niestatecznoœciš lub zdradš przyjaciół albo krzywdš jawnych i ukrytychwrogów.Nie trzeba mi było nadskakiwać,przekupywać lub rajfurzyć jakiemu wielkiemu panu lub jego kochance dla zjednania sobie jego protekcji i łaski.Nie miałem potrzeby bronić się przeciw oszustwu i uciemiężeniu.Nie było wtym kraju ani doktorów,którzy by mnie struli,ani prawników,którzy by mnie zniszczyli,ani szpiegów,którzy by czatowali na moje słowa lub wymyœlali na mnie skargiza pienišdze.Nie byłem tam otoczony przez szyderców,obmówców,potwarców,włamy waczy,oszustów,graczy,adwokatów,wielo mówców,polityków, samochwałów,mędrków,rajfurów,gwałcic-i- eli,zuchwalców,złoœników.Nie było przywódców ni zwolenników partii lub stronnictw politycznych.Nikt nie zachęcał mnie do zła namowš lub przykładem.Nie matam więzień,toporów,szubienic,słupka i pręgierza,nie ma tam kupców i rzemieœlników oszukujšcych,nie ma pychy,próżnoœci i afektacji,nie ma hultai, łotrów,złodziei,filutów,nie ma galantów,niewieœciuchów,zalotników,nie ma głupców, grubianów i zuchwalców,nie ma gnuœnych próżniaków,fircyków i fanfaronów,nudnych œwiegotów,obmierzłych pijaków,nie ma dziewek i kiły,kłótliwych,niewiernych i kosztownych żon,głupich i dumnych pedantów ani natrętnych,krzykliwych,zarozumiałych towarzyszy.Nie było łotrów,którzy wyszli z rynsztoka przez swoje występki,ani szlachetnych ginšcych przez swoje cnoty,nie było lordów,skrzypków,sędziów i tancmistrzów. Miałem honor bawić często z ichmoœć panami Houyhnhnmami przychodzšcymi do domu pana mego,który przez dobroć swojš zawsze pozwalał,żebym się i ja znajdował na sali dla korzystania z ich rozmów.Czasem łaskawa kompania zadawała mi pytania,na które odpowiadałem.Asystowałem także panu,kiedy szedł z wizytš,ale zawsze milczałem,przynajmniej jeœli mnie o co nie zapytano,a odpowiadajšc czułem żal wewnętrzny,że czas tracę,w którym mógłbym się doskonalić.Słuchałem wszystkiego z wielkim ukontentowaniem,i cokolwiek słyszałem,wszystko było miłe i pożyteczne,powiedziane w krótkich a pełnych znaczenia słowach.Najdokładniejszš przyzwoitoœć zachowywano bez ceremonii.Każdy mówił i słuchał,co mu się podobało,nie przerywanosobie mowy,nie nudzono rozwlekłym opowiadaniem,nie sprzeciwiano się,nie przymawiano sobie. Mieli za maksymę,że w posiedzeniu dobra rzecz jest,żeby niekiedy panowało milczenie,i słusznie.Przez ten bowiem czas umysł napełnia się nowymi wyobrażeniami istaje się potem rozmowa gruntowniejsza i żywsza.Rozmowy ich pospolicie bywały o pożytkach i przyjemnoœci przyjaŸni,o porzšdku i gospodarstwie,niekiedy o widocznych działaniach natury,o dawnych podaniach,o własnoœciach i granicach cnoty,o nieodmiennych rozumu prawidłach, czasem o radach parlamentowych,często o chwale swych poetów i o istocie dobrej poezji. Mogę się bez próżnoœci poszczycić,że i ja niekiedy bywałem materiš ich arcypięknego rozumowania.Pan mój bowiem bawił towarzystwo opowiadaniem moich przypadków i dziejów kraju mego,przy czym czynili uwagi nie najprzychylniejsze narodowi ludzkiemu,i dla tej przyczyny o nich zamilczę.Powiem tylko,że mój pan zdawał się lepiej poznawać naturę Jahusóww innych częœciach œwiata,aniżeli ich ja znać mogę.Odkrywał Ÿródło wszystkich naszych zdrożnoœci,dochodził przyczyn naszych głupstw i występków,zgadywał nieskończonš liczbę rzeczy,o których nigdy mu nie powiadałem.To nie powinno zadziwiać.Znał z gruntu Jahusów swego kraju,wnoszšc więc,jak by się zmieniła ich natura,gdyby miały nieco rozumu,wykazywał,jak wzgardliwe i nikczemne musi być takie stworzenie. Wyznam otwarcie,że to małe œwiatełko i nieco filozofii,które teraz posiadam,zaczerpnšłem z nauk mšdrych tego nieoszacowanego pana,a także z rozmów jego rozsšdnych przyjaciół,z rozmów daleko szacowniejszych,aniżeli sš uczone konferencje europejskich akademii. Podziwiałem siłę,piękno i chyżoœć mieszkańców tego kraju.Miałem dla ich cnót wszelakich najwyższe uszanowanie.Z poczštku nie czułem wobec nich przyrodzonego respektu,jaki żywiš Jahusy iinne zwierzęta,ale rychło obudził się we mnie.Byłem przenikniony wdzięcznoœciš za ich dobroć,że mnie między swych Jahusów nie policzyli i mniej mi przypisywali niedoskonałoœci niż wszystkim moim ziomkom. Gdym sobie na pamięć przywodził moje rodzeństwo,przyjaciół,współobywateli i cały w ogólnoœci ród ludzki,wszyscy z kształtu i charakteru zdawali mi się być prawdziwymi Jahusami,tyle tylko,że nieco więcej mieli obyczajnoœci i posiadali dar mowy,nie używali jednak rozumu do niczegokrom zwiększania zła,które ich bracia w tym kraju posiadali tylko w stopniu danym im przez naturę.Kiedy w wodzie czystej,w strumyku,zobaczyłem mojš figurę,odwracałem natychmiast oczy z przerażeniem i wstrętem,nie mogšc patrzećna siebie,i łatwiej znosiłem widok pospolitego Jahusa niż mój własny.Oczy ło zych było,i uznaliby tę d48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żŽPŽc+ŻŢic+°G+ą_$c,€˛ƒ-ťc,ł><,moje,przywykłe do szlachetnej postaci Houyhnhnmów,znajdowały pięknoœć zwierzęcš tylko w nich samych.Ustawicznie na nich patrzšc,często z nimi obcujšc,nabrałem nieco ich układnoœci,trzymania się, chodu;i teraz,gdysię znajduję w Anglii,czasem przyjaciele moi powiadajš,że jak koń stępa chodzę,co mi się wielkim komplementem zdaje.Gdy mówię albo się œmieję,zdaje im się,że rżę.Co dzień w tej mierze ze mnie żartujš,ale mnie to bynajmniej nie obchodzi.W tym szczęœliwym stanie,gdy kosztowałemsłodyczy spokojnoœci i myœlałem,że zostanę na zawsze w tym kraju,przysłał po mnie mój pan raniej niż zazwyczaj.Przyszedłszy zastałem go zamyœlonego i pomieszanego;chciał do mnie mówić i nie mógł ust otworzyć.Na koniec smutne milczenie przerwał tymi słowy: -Nie wiem,jak przyjmiesz to,co ci powiem.Wiedz,iż na ostatnim parlamentowym zgromadzeniu,gdy roztrzšsano rzecz o Jahusach,jeden z deputowanych przedłożył zgromadzonym stanom,iż jest to rzecz niegodziwa i haniebna,że trzymam u siebie jednego Jahusa i postępuję z nim jak z Houyhnhnmem;że rozmawiam z nim często zukontentowaniem,jakie mieć można tylko z obcowania z podobnymi sobie.Dowodził,że postępek ten przeciwny jest rozumowi i naturze i że nigdy jeszcze o podobnej rzeczy nie słyszano.Zatem zgromadzenie zaleciło mi,abym uczynił jedno z dwojga:albo żebym cię posłał między innychJahusów, albo żebym cię odesłał do kraju,z któregoœ przybył.Większa częœć członków,co cię znajš i co cię widzieli u mnie,odrzucili ten dwoisty œrodek i utrzymywali,że przyprowadzić cię do stanu Jahusów byłoby rzeczš niesprawiedliwš i niebezpiecznš,ponieważ w takim razie należałoby się obawiać,abyœ im œwiatełka rozumu swego nie udzielił,przez co może by się jeszcze gorsi stali.Nadto,policzony między Jahusów,mógłbyœ ich zbuntować,wyprowadzić wszystkich w lasy lub na góry,a potem,stawszy się hersztem,spaœć na Houyhnhnmów,zabijać ich bydło i gubić,gdyż należysz do rodzaju żarłocznego z natury i nienawidzšcego pracy.Za tym zdaniem poszła większoœć głosów i zalecono mi,żebym cię niezwłocznie z kraju oddalił.Owóż dziœ nalegajš na mnie,abym tę uchwałę do skutku przywiódł,i już dłużej nie mogę zwłóczyć.Wštpię,żebyœ mógł dopłynšć do innego kraju,przeto radzę ci zbudować mały statek,podobny do tego,jaki mi opisałeœ,i takim sposobem,jakim się tu dostałeœ,do swego kraju powrócisz.Wszyscy moi i sšsiadów moich służšcy dopomogš ci w tej robocie. Gdyby zależało ode mnie,trzymałbym cię dousług moich przez całe twoje życie,ponieważ masz dosyć dobre skłonnoœci,poprawiłeœ się z wielu przywar i złych nałogów i wszelkiego użyłeœ starania,w granicach twojej niższej natury,dla przystosowania się do natury Houyhnhnmów. Powinienem był już pierwej nadmienić,iż dekret powszechnego zgromadzenia w tym kraju oznacza się wyrazem:hnhioayn,znaczšcym podług najœciœlejszego tłumaczenia:napomnienie.Houyhnhnmowie niemogš sobie wyobrazić,aby trzeba było przymuszać rozumne stworzenia i aby radalub napomnienie nie były dostateczne.Żadne stworzenie nie może być nieposłuszne rozumowi bez stracenia do niego prawa. Tš mowš zostałem rażony jak piorunem.Wpadłem zaraz w smutek i rozpacz,a nie mogšc znieœć uczucia żalu,zemdlałem u nóg mego pana,który zrozumiał,żem umarł,w tym kraju bowiem nikt takim błazeństwom natury nie podlega.Gdy nieco przyszedłem do siebie,rzekłem słabym i smutnym głosem: -Œmierć zdałaby mi się wielkim szczęœciem.Aczkolwiek nie mogę ganić ani uchwały zgromadzenia,ani nalegania twoich przyjaciół,wszelako podług słabego mego zrozumienia zdałoby mi się,iż można było innš jakš dla mnie obmyœlić karę.Niepodobnami Wpław puszczać się,kiedy nie przepłynęwięcej niż jednš milę,a ziemia najbliższa jest może o sto mil odległa.Co się tyczy zbudowania statku,nie mógłbym potrzebnych do niego rzeczy mieć w tym kraju.Z tym wszystkim,mimo niepodobieństwa wykonania tego,co mi radzisz,chcę być posłuszny.Mam się za stworzenie na œmierć skazane.Widok œmierci nie trwoży mnie, czekam jej jak najmniejszego zła.Ale dajmy na to,że przypadkiem jakim niespodzianym przepłynęmorza i do mego kraju powrócę;miałbym naówczas nieszczęœcie dostania się między Jahusów,musiałbym z nimi przepędzić resztę dni moich i wpadłbym znowu we wszystkie złe nałogi z braku przykładów,które by mnie utrzymały na drodze cnoty.Ale znam nadto gruntownoœć przyczyn,które powodowały ichmoœć panówHouyhnhnmów do takowej względem mnie uchwały.Nie œmiem wytaczać przeciwko nim racji nędznego Jahu,przeto z wdzięcznoœciš przyjmuję łaskawie obiecanšpomoc twoich i sšsiedzkich sług do zbudowania statku,proszę tylko,żebyœ mi raczył pozwolić tyle czasu,ile potrzeba na dokończenie tak trudnego dzieła,które przeznaczone jest na zachowanie mego nieszczęœliwego życia.Jeżeli kiedy powrócę do Anglii,będę usiłował być pożyteczny ziomkom moim,rysujšc im obraz i cnoty zacnych Houyhnhnmów i podajšc ich za wzór całemu narodowi ludzkiemu. Pan mój odpowiedział w krótkich słowach,iż mi pozwala dwa miesišce pracować nad zbudowaniem statku,i zalecił skarogniademu,memu kamratowi (gdyż wolno mi w Anglii dać mu to nazwisko),żebyprzy robocie szedł we wszystkim za moim zarzšdzeniem.Powiedziałem bowiem mojemupanu,wiedzšc,że skarogniady jest mi bardzoprzychylny,iż dosyć mi będzie jednego służšcego. Naprzód poszedłem z nim w tę stronę,z której dostałem się do tego kraju.Wstšpiłem na górę i rzuciwszy okiem na obszernš rozległoœć morza,zdało mi się,jakbym między północš i wschodem widział wyspę małš.Przez teleskop dojrzałem jš należycie,o jakie pięć mil odległš.Poczciwy skarogniady mówił z poczštku,iż to chmura,bo nie widziawszy nigdy innej ziemi prócz tej,w której się urodził,nie mógł rozpoznać przedmiotów odległych,tak jak ja, który na morzu przepędziłem życie.Do tej wyspy udać się postanowiłem,gdy czółno będzie gotowe. Powróciłem do domu z kamratem moim i naradziwszy się nieco,udaliœmy się do lasu, gdzie ja nożem,a on ostrym krzemieniem,bardzo sprawnie przymocowanym do drewnianego kija,wycinaliœmy pręty dębowe wielkoœci zwyczajnej laski.Abym nie nudził opisywaniem naszej pracy,dosyć powiedzieć,że w przecišgu niedziel szeœciu zrobiliœmy czółno sposobem Indian,ale obszerniejsze,które przykryłem skórami Jahusów,pozszywanymi niciš konopnš mego własnego wyrobu.Żagiel zrobiłem z takichże skór,ale wybierałem do tego skórki z młodych Jahusów,ponieważ ze starych byłyby grube i zbyt twarde.Opatrzyłem się także w cztery wiosła.Przysposobiłem dosyć mięsa z królików i ptaków i dwa naczynia pełne,jedno wody,drugie mleka. Spróbowałem czółna mego na jednym wielkim stawie i starałem się wszystkie jego wady poprawić zatykajšc szpary łojem Jahusów,aby mnie mogło z moim małym ładunkiem unosić. Natenczas włożyłem je na wóz,zaprzšgłem Jahusów ipod dozorem skarogniadego z drugim służšcym zawiozłem na brzeg morski. Gdy już wszystko było w pogotowiu i nadszedł dzień mego odjazdu,pożegnałem pana mego,imć paniš małżonkę i dom cały,majšc oczy zalane łzami,a serce napełnione żalem. Jego Czeœć,bšdŸ przez ciekawoœć,bšdŸ przez przyjaŸń,chciał widzieć mnie w czółnie i odprowadził z licznymi przyjaciółmi aż do brzegu.Musiałem czekaćz godzinę na odstšpienie morza,a potem,widzšc wiatr pomyœlny ku wyspie,pożegnałem pana mego raz ostatni.Padłem mu do nóg pragnšc je ucałować,ale on uczynił mi honor podnoszšc łagodnie swojš prawš nogę aż do ust moich.Nie dla chluby tę okolicznoœć wymieniam.Wiem,jak mnie za to zganiono.Oszczercy uznajš to za rzecz całkiem nieprawdopodobnš,by osobistoœć tak wspaniała zniżyła się do wyróżnienia tak małego stworzenia;wiem też,że niektórzy podróżujšcy nigdy nie omieszkujš wspomnieć o honorach,kiedy się im gdzie j akie zdarzš.Ale gdyby moi krytycy znali lepiej szlachetne i uprzejme usposobienie Houyhnhnmów,zmieniliby zdanie. Skłoniłem się z głębokš uniżonoœciš całej kompanii i wstšpiwszy w czółno oddaliłem się od brzegu. ROZDZIAŁ JEDENASTY Niebezpieczna podróż Gulliwera.Przybywa do Nowej Holandii i zamierza tam osišœć. Zraniony zostaje strzałš przez dzikiego człowieka.Zostaje złapany przez Portugalczyków i siłš załadowany na ich statek.Wielka uprzejmoœć kapitana.Gulliwer dostaje się do Anglii. Zaczšłem tę nieszczęœliwš podróż dnia piętnastego lutego 1715 roku o godzinie dziewištej z rana.Choć miałem wiatr dobry z poczštku,jednak samych tylko wioseł użyłem.Lecz uważajšc,iżbym się wkrótce zmordował,a wiatr by się mógł odmienić,odważyłem się podnieœć żagle i tym sposobem płynšłem prawie półtorej mili na godzinę.Pan mój ze wszystkimi Houyhnhnmami swojej kompanii stał na brzegu,póki mnie tylko mógł dojrzeć,a razykilka usłyszałem,że mój kochany przyjacielskarogniady wołał:„Hnuy illa nyha majan Jahu ”,to jest:„Pilnuj się dobrze,szlachetnyJahu ”. Zamysłem moim było odkryć jakš wyspę pustš i bezludnš,gdzie bym znalazł pożywienie i odzież.Miałbym to za większe daleko szczęœcie niżeli stan pierwszego ministra na jakimœ dworze europejskim.Niewypowiedziany miałem wstręt powracać do Europy,gdzie musiałbym żyć w towarzystwie i pod rzšdem Jahusów.W tej szczęœliwej odludnoœci spodziewałem się mile przepędzić resztę dni moich,zatapiajšc się w mojej filozofii,cieszšc się moimi myœlami,nie będšc wystawiony na zarazę okropnych zbrodni,które Houyhnhnmowie dali mi postrzec w moim obrzydliwym rodzaju. Może sobie przypomni czytelnik,że marynarze statku mego,zbuntowawszy się,zamknęli mnie w jednej kabinie i w tym więzieniu trzymali przez kilka niedziel,że nie wiedziałem, dokšd płynę,i że na koniec,wysadziwszy mnie na brzeg,nie powiedzieli,w jakim mnie zostawiajš kraju.Sšdziłem jednak naówczas,żeœmy bylio dziesięć stopni na południe od Przylšdka Dobrej Nadziei,czyli pod czterdziestym pištym stopniem szerokoœci południowej. Wniosłem z niektórych rozmów,które na statku słyszałem,że miano myœl udania się do Madagaskaru.Choć to był tylko domysł,przedsięwzišłem kierować się ku wschodowi,spodziewajšc się dostać do brzegów Nowej Holandii,a potem obrócić nazachód i udać się na jednš z wysp,które sięw tamtej okolicy znajdujš.Wiatr był prosto ku zachodowi i około szóstej godziny wieczór mogłem wnosić,żem upłynšł na wschód mil blisko osiemnaœcie. Postrzegłszy naówczas małš wyspę o pół mili odległš,wkrótce zawinšłem do niej.Była to szczera skała z małš zatokš,którš zrobiły nawałnice.Przywišzałem czółno i wygramoliwszy się z jednej strony na skałę,postrzegłem od wschodu ziemię,która się cišgnęła z południa na północ.Przepędziłem noc w czółnie,a bardzo rano wzišłem się do wioseł i w siedem godzin przypłynšłem do południowo-zachodniego brzegu Nowej Holandii.To wszystko utwierdziło mnie w mniemaniu moim,w którym od dawnego czasu zostaję,że mapy kładš kraj ten przynajmniej o trzy stopnie dalej ku wschodowi,niżeli jest w rzeczy samej.Przedwielu laty odkryłem to zdanie zacnemu przyjacielowi mojemu,panu Hermanowi Moll,ale on wolał pójœć za tłumem autorów.Nie postrzegłem mieszkańców z tej strony,gdzie wysiadłem na lšd,a nie majšc przy sobie broni,nie chciałem udawać się wgłšb kraju.Zebrałem nieco œlimaków na brzegu,których nie œmiałem gotować,obawiajšc się,żeby nie postrzegli ognia tamtejsi mieszkańcy.Przez trzy dni krylem się w tym miejscu,żywišc się tylko samymi ostrygami dla oszczędzenia mego szczupłego prowiantu.Szczęœciem znalazłem jeden mały strumyk,w którym była woda wyborna. Czwartego dnia,odważywszy się pójœć niecow głšb kraju,postrzegłem dwudziestu lub trzydziestu ludzi na jednym wzgórku,nie dalej jak o kroków pięćset.MężczyŸni,kobiety i dzieci,zupełnie nadzy,grzali się około wielkiego ognia.Jedenz nich postrzegł mnie i pokazał drugim.Natenczas pięciu oderwało się od kupy i udało się ku mnie.Natychmiast uciekłem ku brzegowi i dopadłszy czółna zaczšłem z całych sił robić wiosłami.Dzicyludzie gonili mnie brzegiem,a że niedaleko na morze wypłynšłem,wypuœcili strzałę,która trafiła mnie w lewe kolano i głębokš uczyniła ranę,po której dotychczasjeszcze noszę bliznę.Obawiałem się, żeby strzała nie była napuszczona jadem,przetoodpłynšwszy tak,że mnie dosięgnšć nie mogli,starałem się dobrze wyssać ranę,a potem obwinšłem,jak mogłem,moje kolano. Sam nie wiedziałem,co robić.Lękałem się powracać na miejsce,gdzie mnie dzicy ludzie napadli,a będšc przymuszony płynšć na północ,musiałem nieustannie wiosłami robić,gdyż wiatr był z północy i wschodu.Gdy na wszystkie strony rzucałemokiem,szukajšc miejsca, gdzie bym mógł wylšdować,ujrzałem z północy i zachodu żagiel,który co moment rósł w moich oczach.Biłem się przez niejaki czas z myœlami,czy mam się ku niemu udać,czy nie.Na koniec wstręt,który powzišłem do całego narodu Jahusów,skłonił mnie,że przedsięwzišłem wrócić się na południe do tej samej zatoki,z której wypłynšłem z rana,wolšc się wystawić na wszelkie niebezpieczeństwa pożycia z dzikusami niżeli żyć z Jahusami Europy. Przycišgnšłem czółno moje jak tylko mogłem najbliżej brzegu,a sam skryłem sięza małš skałę blisko strumyka,o którym mówiłem. Statek zbliżył się do zatoki na około pół mili i wysłał szalupę z beczkami dla nabrania wody.Miejsce to znane jest żeglarzom z przyczyny strumyka.Nie postrzegłem ich,aż było za póŸno szukać innego schronienia.Majtkowie wysiadłszy nalšd zaraz zobaczyli moje czółno i zaczšwszy je plšdrować łatwo poznali,że ten,do którego należało,był niedaleko.Czterech z nich,dobrze uzbrojonych,szukało naokoło po wszystkichszparach i dziurach,na koniec znaleŸli mnie za skałš,leżšcego twarzš ku ziemi.Z poczštku zadziwili się nad mojš osobš, nad moimi sukniami ze skórek królików,nad trzewikami z drzewa,nad pończochami z futra. Poznali,żem nie był mieszkańcem kraju,gdzie wszyscy chodzš nadzy.Jeden z nich kazał mi wstać i spytał językiem portugalskim,com za jeden.Uczyniłem mu jak najniższy ukłon i odpowiedziałem takżejęzykiem portugalskim,który umiałem doskonale:„Jestem nędzny Jahu, wygnany z kraju Houyhnhnmów,i proszę cię,żebyœ mniepuœcił ”. Zadziwili się słyszšc mnie mówišcego swymjęzykiem i widzšc kolor mej twarzy wnieœli,żem Europejczyk,ale nie wiedzieli,co rozumiałem przez słowa Jahu i Houyhnhnm.Nie mogli też wstrzymać się od œmiechu z mego głosu,który był podobny dokońskiego rżenia. Czułem na ich widok bojaŸń i nienawiœć.Prosiłem ich,aby mi pozwolili odjechać,i zbliżałem się pomału do czółna.Lecz pochwycili mnie i przymusili,abym powiedział,z którego jestem kraju,skšd płynšłem,i zadali mi wiele innych pytań.Odpowiedziałem,że narodziłem się w Anglii,skšd wyjechałem lat temu około pięciu,że wtedy pokój panował między ich krajem i moim,a przetospodziewam się,że nie postšpiš ze mnš po nieprzyjacielsku,ponieważ nie życzę im nic złego;jestem biedny Jahu,który szuka jakiej bezludnej wyspy,gdzie mógłby na osobnoœci przepędzić resztę swego nieszczęœliwego życia. Gdy do mnie mówili,ogarnęło mnie podziwienie,zdawało mi się,żem na cud patrzył.Tak mi się to zdało dziwne,jak gdybym teraz słyszał w Anglii gadajšcego psa lub krowę,albo Jahusa w kraju Houyhnhnmów.Odpowiedzieli mi ze wszelkš ludzkoœciš i grzecznoœciš, abym się nie trwożył,zapewniajšc,że ich kapitan przyjmie mnie na swój statek bez opłaty i zawiezie do Lizbony,skšd będę mógł dostać się do Anglii;że natychmiast wyœlš spomiędzy siebie dwóch do kapitana dla opowiedzenia mu przypadku i odebrania od niego rozkazu,lecz tymczasem zwišżš mnie,jeœli nie dam im słowa,że nie ucieknę.Odpowiedziałem,żeby ze mnš robili,co im się podoba. Wielkš mieli ciekawoœć dowiedzieć się o moich przypadkach,ale ja niewiele im w tej mierze dogodziłem,przeto wszyscy wnieœli,że nieszczęœliwoœci moje pomieszały mi rozum.Po dwóch godzinach szalupa,co płynęła do statku z wodš słodkš,powróciła z rozkazem,aby mnie natychmiast przywieziono.Rzuciłem się im do nóg,proszšc,żeby mnie puszczono i nie odbierano mi wolnoœci mojej,ale nadaremnie.Zostałem zwišzany,wsadzony doszalupy i zaprowadzony na statek do kabinykapitana. Kapitan nazywał się Pedro de Mendez i był to człowiek bardzo grzeczny i ludzki.Spytałsię mnie naprzód,com za jeden,a potem,co asny.Oczy ło zych było,i uznaliby tę d48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đj¤ ¨ @”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷ż´PŤc,ľű c,ś›˝ ,ˇXĐ c-€¸(-Ţc-š