ĺbkŃÉ˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙őđGî’ŕGđ@îŕ@>ŕBđEîoŕEńŮő>ŕB>RŕG>˙ęÁńŮ˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙ĂUÎíffĚ sƒ ˆ‰ÜĚnćÝÝٙťťgcněĚÝܙŸťš3>CLAS KICHOT €003Bç˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙Copyright (C)2000-2001 Pat Crowe. This Book Reader was distributed solely for the reading of classic books which are out of copyright. Program extends to address 3fffh. No responsibilty can be accepted for any breach of copyright nor for any other matter involved with material above this address. This material will have been added by a user of this program and not the author of this program. Please address any enquiries concerning breach of copyright or any other concerns, to that third party. óÍĆ>˙ęŔúPę ŔúQęŔ1ţ˙Íb͛ >ęa>ŕ&>ę Ŕ>˙ę ŔÍđ͜Í:Í\ÍćÍóÍ ÍBÍS ú‚˙§(Ţú ŔOÍŕ>ęŔͧ ÍÓ ÍŽ Íż ÍÓ ÍŽ ÍG ÍÓ ÍŽ úQęŔÍ|ÍĹÍr>ęÁ>xŕE>@ŕAŻŕ>ŕ˙>Óŕ@űÍ ÍvúÁˇ(ńŻęÁ́Ë VËw cËoÂÄËgÂŐË_ 9ËW -ËO ËG Ăú Ŕ<ţ >OÍŕĂú Ŕ<ţ >OÍłĂÍ ĂÍS ĚĹĂú Ŕţ(ţ(ţ(#ú Ŕţ("ţ(*ţ( *Í/ĂÍĹĂÍËĂ͘ĂÍ^ĂÍ÷ĂÍĂÍ#Ăú Ŕ=ţ˙ >OÍ|Ăú Ŕ<ţ >OÍ|Ă!>w# űÉ!6# ú6˙#6# öÉ! 6˙#6# ö6# úÉÍB͜ÍĹÉú ŔţČÍw Í ÍÓ úÁO> ‘O͜úÁOÍŽ úÁ<ţ 8>ęÁÉú Ŕţ ú ŔGÍ3 8 ř Í3 8 řÍ#@Íw  Í  úÍÓ úÁţ(=> ęÁúÁO> ‘ţ >O͜úÁOÍŽ ú Ŕţ 0<ę ŔÉú ŔţČŐĹúÁO ú Ŕţ ͟ Íw Í ÍÓ ÍŽ yţ  Ü{ę ŔÁŃÉĹú Ŕţ ú ŔĆ GÍ3  úÍ3  úúÁO Íw Í ÍÓ ÍŽ yţ  é> ę ŔÁÉ>ę Ŕ>ęÁ>ęŔę!>ęA!@}ęŔ|ęŔÍŃ!ĐŔ*§ úaŔ*§ úúŔOúŔG>š >¸ >>ęŔÉ>ęŔę!>ęA!@}ęŔ|ęŔÍ- űÍŃúŔ=ęŔ Í3  úÍĹÉÍ-(ÍŃ>ęŔúŔć€(ěÍĹÉÍŃ>ęŔúŔć€Ę˜ÍĹÉ Í3  úÍuĘ,ÍŃúŔţÂúŔţĘ#>ę Ŕ>ęŔúŔć€(ÖÍĹÉĺŐĹúŔoúŔg #F+NxĄ<(,xą úŔęŔ͡ ÍÓ ÍŽ úQęŔ>ęŔ$úŔţ(>ęŔÍŻ ÍÓ ÍŽ úQęŔ>ęŔÁŃáÉĺŐĹú Ŕţ˙(!В@§(=ůÍ3 yę Ŕ!В@y§( řÍ3 ÁŃáÉĺŐĹyę Ŕ>ęŔÍG ÍÓ ÍŽ úQęŔú ŔO>˙ę ŔÍ|ÁŃáÉĺŐĹyę Ŕţ(ţ(ţ(ţ( ţ($ţ((!pÍ(!€Í !Í! Í!°Í!ŔÍÁŃáÉÍćĺĹ~î˙" ů ôÁáÉĺŐĹú Ŕ!ů ţ(q! ţ(j!H ţ(c!p ţ(\!˜ ţ(U!Á ţ(N!Ň ţ(G!ę ţ(@! ţ (9!: ţ (2!b ţ (+!Ň &ĺŐĹ!ˆ ĺŐĹ!ŔĺŐĹ!Ú ĺŐĹ!ą ĺŐĹ!aŔ˛Ŕ*§ úÁŃáÉ Przewiń Wers Str. Roz. Wsz Liiku: Rivi Sivu Kapp LopBlättern: Zeil Seit Kapt AlleDéfiler: Ligne Page Chap ToutScrolla: Rad Sida Kap Hela Lista: Linea Pagina Cap. Tutto Blader: Lijn Blad Hfdst Alles Bla: Linje Side Kap Alle Despl.: Línea Página Cap. Todo Mudar: Linha Pagina Cap. Tudo Despl.: Línia Plana Cap. Tot ĺŐĹúŔGúŔ<¸8Í-(ÍŃ>>ę Ŕ7 ęŔ>ę Ŕ§ÁŃá§ÉĺŐĹúŔţÂO úŔţÂO úŔţ(úŔţ ÍuÍŃúŔ>ę Ŕ7 =ęŔ>ę Ŕ§ÁŃáÉĺŐĹúŔG!Đx§(~#§ ÷ô˛Ŕ*§ úÁŃá§ÉĺĹ!€6# xą řÁáÉĺŐĹy!ţ(#!@‘ţ(!€’ţ(!Ŕ“ţ(!€@y§(=ů]T! ÁÍćP* úÍćP* úÍćP* úÍćP* úÁŃáÉ> ę>ęA!  y§( ĺ>""Ŕ " úáúN"úO">ęúŔćęAÉ> ę>ęA!  y§( *GúN¸ 6*GúO¸ .Ŕ * ú>ęúŔę!úŔćęAÍŃ Í3  úÉ> ę>ęA!    ž # ÷őúŔćęAńÉĺŐĹ! Á@6# xą ř!˛Ŕ~#§(Í÷ öÁŃáÉĺĹÖ o&MD)))  0úŔţ( 8 V#F#Í' yţ őzƒ_ÁáÉĺŐĹk&)}ćđo Á ÁĹË!Ë ÁĹ{ć§(Ë8Ë=öxśw#wyśw#wÁŃáÉđ˙ˇŕ˙Íćđ@ćŕ@É>‘ŕ@É>äŕGŕHŕIÉĺŐÍć!`˜Ŕ>đ" üÍćŔ" üŃáÉĺŐ!`˜ y§(=ů> ‘W>ÍćÍ'(Í'(Í'(éőy§ ńń!`˜QÍćÍ'(Í'(Í'(éŃáÉĺĹú‚˙§(,>˙ŕO!˜`>" xą ř€>" xą ř`>" xą ř>ţŕOÁáÉĹw#< ú 6# úÁÉ!˜>"< ű! ˜"< ű!@˜6ń# úÉ!ŕ™ 6ň# ú!š>("< ű! š "< űÉ́Ĺ> ŕđđđđ/ćË7G>ŕđđđđđđđđđđ/ć°Gú€˙¨ ę˙xę€˙>0ŕú˙ÁÉţ(Ż>˙ę‚˙ÉĹ>˙ŕ$ˆ xą ű>ŕ$ÁÉőđ@ć€(đDţ‘ ôńɇ‡‡Ć€ęh˙ióúA˙ć ů*âű ňÉ>€ęh˙ióúA˙ć ů*âű ňÉ>€ęh˙@ióúA˙ć ů*âű ňɇ‡‡Ć€ęj˙kóúA˙ć ů*âű ňÉ>€ęj˙k@óúA˙ć ů*âű ňÉ˙ď=ď=|˙ď=˙˙ď=ď=˙ď=˙˙ď=ď=˙ď=˙˙ď=ď=ŕ˙ď=˙ď=ď=˙ď=ď=ď=ď=<ď=ď˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙˙MBFONTMonospaced @@@@@@   ŕ ŕ @ŔŔŕ``@€ @€ @ @@  `@@ @@@@@ @ @@ŕ@ @ŕ@ @`@ @@@€€ŕ     ŕ@Ŕ@@@@ŕŕ  @€€ŕŕ  `  ŕ€€  ŕ ŕ€€ŕ Ŕŕ€€ŕ  ŕŕ @@€€ŕ  ŕ  ŕŕ  ŕ ŕ@@ @ @€@ ŕŕ€@ @€ŕ  @@@ŕ ŕŕŕ€ŕŕ  ŕ   Ŕ  Ŕ  Ŕŕ€€€€€ŕŔ     Ŕŕ€€ŕ€€ŕŕ€€ŕ€€€ŕ€€€  ŕ   ŕ   ŕ@@@@@ŕ  ŕ   Ŕ   €€€€€€ŕ ŕ     ŕ      @     @ŕ  ŕ€€€ŕ    Ŕ ŕ  ŕŔ  ŕ€€ŕ ŕŕ@@@@@@      ŕ     @@     ŕ    @      ŕ@@@ŕ @@@€ŕ`@@@@@`€€@@@ ` `@ ŕ@ ŕ ŕ ŕ€€ŕ   ŕŕ€€€ŕ ŕ   ŕŕ ŕ€ŕ`@ŕ@@@@ŕ  ŕ ŕ€€Ŕ    @@@@@@ @€€  Ŕ  @@@@@@  ŕ   Ŕ    ŕ   ŕŕ  ŕ€€ŕ  ŕ Ŕ €€€ŕ€ŕ ŕ@`@@@     ŕ    @   ŕ   @     ŕ ŕŕ @€ŕ @@€@@ @@@@@@@€@@ @@€`€ŕŕŕŕŕŕŕ@ €`€ @ŕ     ŕ@€`@ŕ@@@@Ŕ   @ŕ@@@@@@ŕ@@@ŕ@@ € @€  @ŕ€ŕ ŕ @€@ @ŕ€ŕ ŕŕ     ŕ @ŕ @€ŕ @ŕ @€ŕŕ     ŕ @€@    ŔŔŕŕ`@ŕ@@ @ŕ€ŕ ŕ€@ @€ @ŕ€ŕ ŕŕ     ŕ @ŕ @€ŕ @ŕ @€ŕ@@@@@@@ŕ€€ŕ@€€€ Ŕ€ŕ @ ŕ  ŕ   0@@@@@@ŕ€ŕ ŕ ŕ ŕ€ŕŕ ŕ ŕ @€@ ŕ Ŕŕ€€@ŕ @@€ŕŕ ŕ@ŕ@ŕŔ @€ŕ@@`@Ŕ@@@€ŔŔŔŕ€€       @€Ŕ@Ŕŕ ŕ ŕ ŕ ŕ€@ @€@@@€ ŕ @@@ŕ @ŕŕ`ŕ€ ŕ @ŕ @€ŕ€@ŕ ŕ  @ŕ ŕ @ ŕ ŕ `€ŕ ŕ  ŕ ŕ @ŕ ŕ @ŕ€€€€ŕŕ€€€€ŕ@ €@ŕ€ŕ€ŕ @ŕ€ŕ€ŕŕ€€ŕ€€ŕ  ŕ€ŕ€ŕ€@ŕ@@ŕ @ŕ@@ŕ@ ŕ@@ŕ ŕ@@ŕŔ  ŕ  Ŕ @ ŕŕ  €@ŕ  ŕ@ŕ    ŕ@ ŕ  ŕP ŕ  ŕ ŕ  ŕ @ ŕ  ŕ  ŕ€@   ŕ @   ŕ@    ŕ    ŕ @  @@Ŕ€ŕ ŕ€ŔŔ Ŕ  Ŕ€€@ŕ ŕ ŕ @ŕ ŕ ŕ@ ŕ ŕ ŕP ŕ ŕ ŕ ŕ ŕ ŕ@ŕ ŕ ŕ @ŕ€€€ŕŕ€€ŕ@ €@ŕ ŕ€ŕ @ŕ ŕ€ŕŕ ŕ€ŕ  ŕ ŕ€ŕ€@@@@@@€@@@@@ €€€€ @@@@@ @  ŕ ŕ @ŕ   €@ŕ ŕ @ŕ  ŕ@ ŕ ŕP ŕ ŕ ŕ   ŕ@ŕ@ŕ ŕ ŕ€@  ŕ @  ŕ@   ŕ   ŕ @  ŕ ŕ€€ŕ ŕ€€   ŕ ŕMBFONTVariable pitch €€€€€€  PPřPřPP x ř(đ ŔČ @˜ŕ  @° Đ€€@€€€€€@€@@@@@€@ŕ@ @ŕ@@€Ŕ€ @@@€€@     @@Ŕ@@@@ŕŕ  @€€ŕŕ  `  ŕ€€  ŕ ŕ€€ŕ Ŕŕ€€ŕ  ŕŕ @@€€ŕ  ŕ  ŕŕ  ŕ ŕ€€@@€ @€@ ŔŔ€@ @€ŕ  @@@ŕ ŕŕŕ€ŕŕ  ŕ   Ŕ  Ŕ  Ŕŕ€€€€€ŕŔ     Ŕŕ€€ŕ€€ŕŕ€€ŕ€€€ŕ€€€  ŕ   ŕ   ŕ@@@@@ŕ  ŕ   Ŕ   €€€€€€ŕˆŘ¨ˆˆˆˆˆˆČ¨˜ˆˆŕ     ŕŕ  ŕ€€€ŕ    Ŕ ŕ  ŕŔ  ŕ€€ŕ ŕŕ@@@@@@      ŕ      @ˆˆˆ¨¨¨P   @      ŕ@@@ŕ @@@€ŕŔ€€€€€Ŕ€€@@@ Ŕ@@@@@Ŕ@ ŕ€@ŕ ŕ ŕ€€ŕ   ŕŕ€€€ŕ ŕ   ŕŕ ŕ€ŕ`@ŕ@@@@ŕ  ŕ ŕ€€Ŕ    €€€€€€@@@@@@€€€  Ŕ  €€€€€€€ř¨¨¨¨ŕ    @   @ŕ   Ŕ€ŕ   ` ࠀ€€ŕ€ŕ ŕ€Ŕ€€€Ŕ    ŕ    @ˆ¨¨¨P  @     ŕ ŕŕ @€ŕ @@€@@ €€€€€€€€@@ @@€P ŕŕŕŕŕŕŕ`€€`€€`ŕ     ŕ@€`@ŕ@@@@Ŕ  ¨@ŕ@@@@@@ŕ@@@ŕ@@ € @€P @ŕ€ŕ ŕ @€@ @ŕ€ŕ ŕŕ     ŕ @ŕ @€ŕ @ŕ @€ŕŕ     ŕ@€€@HHŔŔđřP ü\T @ŕ€ŕ ŕ€@ @€ @ŕ€ŕ ŕŕ     ŕ @ŕ @€ŕ @ŕ @€ŕ€€€€€€@ŕ€€ŕ@€€€ Ŕ€ŕˆpPpˆŕ  ŕ  °€€€€€€ŕ€ŕ ŕ ŕ x„´¤´„xŕ ŕ ŕ$HH$ŕ Ŕx„´¤„x@ŕ @@€ŕŕ ŕ@ŕ@ŕŔ @€ŕ@@`Ŕ@@@@€   ŕ€€ĐĐPPPPP€€Ŕ@Ŕŕ ŕ ŕ ŕ ŕH$H€€€  (8€€€°ˆ 8ŕ ŕ(č @ŕ @€ŕ€@ŕ ŕ   @ŕ ŕ  @ ŕ ŕ P ŕ ŕ  ŕ ŕ  @ŕ ŕ  @ŕ€€€€ŕŕ€€€€ŕ@ €@ŕ€ŕ€ŕŕ€€ŕ€€ŕ ŕ€€ŕ€€ŕ  ŕ€ŕ€ŕ€@ŕ@@ŕ @ŕ@@ŕ@ ŕ@@ŕ ŕ@@@ŕpHHčHHp¨ˆČ¨˜ˆ€@ŕ  ŕ@ŕ    ŕ@ ŕ  ŕP ŕ  ŕPpˆˆˆp @ řˆ˜¨Čˆř€@   ŕ @   ŕ@    ŕ    ŕ @  @@Ŕ€ŕ ŕ€Ŕ@ Ŕ  Ŕ€€@ŕ ŕ ŕ @ŕ ŕ ŕ@ ŕ ŕ ŕP ŕ ŕ ŕ ŕ ŕ ŕ@ŕ ŕ ŕ @ŕ€€€ŕŕ€€ŕ@ €@ŕ ŕ€ŕ @ŕ ŕ€ŕŕ ŕ€ŕ  ŕ ŕ€ŕ€@@@@@@€€€€€@ @@@@ @@@@@ @ p` @ŕ    €@ŕ  ŕ @ŕ   ŕ@ ŕ  ŕP ŕ  ŕ ŕ   ŕ@ŕ@ř¨¨ř@€@   ŕ @   ŕ@    ŕ    ŕ @  ŕ ŕ€€ŕ  ŕ€€   ŕ ŕ`Ń €1• K€Ć |c€Bœ ZŢ&řc€Ö5 7ă= € "NIEZWYKŁE PRZYGODY DON KICHOTA" CERVANTES/WOROSZYLSKI "NIEZWYKŁE PRZYGODY DON KICHOTA Z LA MANCZY" WIKTOR WOROSZYLSKI na podstawie powieœci: Miguela Cervantesa de Savedry Rozdział pierwszy, w którym nie mieszkajšc, bo i po cóż mieliby mieszkać, pojawiajš się bohaterowie ksišżki: Don Kichot i Sanczo Pansa Przez skwar, od jasnego nieba do rudej rolijak na sznurze wielkie pranie sztywno rozwieszony w powietrzu, przez skwir ptactwa polnego, przez ojczystej ziemi skwierczenie na przyrody i dziejów goršcejblasze, jedzie, kolanami chudymi chude bokirumaka swego Rosynanta œciskajšc, bohaterski rycerz Don Kichot. Już niebawem dowiecie się o nim więcej, w pierwszym zdaniu zaœ o to tylko chodziło, żeby wjechał Don Kichot w ów skwar i skwir, i skwierczenie, i zarazem pierwszy œlad na tej białej przedtem kartce zostawił, i przejechał dalej, a wy – byœcieoczy zaciekawione na rycerza unieœli i czekali, co też go spotka. Jedzie, chudy i długi, spiczastoœciš kolebišcej się w siodle postaci widnokręgi okršgłe kłujšc, z Rosynantem jak on koœcistym niemal jednoœć tworzšc, niezmożony Don Kichot, już niemłody, nim wyruszył bowiem w swš drogę, do rycerskiej doli sposobišc ducha lat strawił wiele, jedzie więc nasz bohater, oby Bóg mu sprzyjał i Wszyscy Œwięci! Parę kroków za nim, na osiołku brzuchem powłóczšcym po ziemi, Don Kichota giermek, Sanczo Pansa jak miech pękaty, wypukłoœciš kształtów mnšc i tłamszšc prostš krechę drogi, w skwar ten sam, a jakby nie tak doskwierajšcy, wjeżdża, w skwir ten sam i skwierczenie, byœcie jego także dojrzeć zdšżyli, boć i o nim dowiecie się wnet co niemiara, a na razie – byle go dojrzeć, jak za panem swoim walecznym pierwszy œlad na białej zostawia karcie. Jadš obaj, nierozłšczni w tej opowieœci i wpamięci œwiata, różni tacy, że trudno o większš różnoœć, nie do pomyœlenia wszelako –Don bez Sancza, Sanczo bez Dona. Don Kichot, chudy i długi, niczym tyka grochowa ku górze pnie się. Sanczo Pansa, bulwiasty ziemniak, bruzdy się trzyma. Don Kichot, srebrny kłos wybujały, wiatr kołysze nim, żeby tylko nie złamał! Sanczo Pansa, nać przyziemna, z pędrakamiledwie-ledwie pełznšca, nie popędzisz jej, nie przepędzisz! Jeszcze można do drzew porównać obydwu:Don Kichota do topoli w błyszczšcym hełmie, Sancza – do przysadzistej oliwki, myœmy nie zwyczajni takiego drzewa, lecz w Hiszpanii oliwka, co wody prosi niewiele, w twardy grunt korzenie wbija czepliwe, owocem zaœ mięsistym, choć drobnym, bez sknerstwa darzy, tam oliwka – jak sšsiad znany od dziecka, niebogaty, szary, ale zaradny, on nie zginie i z nim nie zginiesz. Jadš, nierozłšczni, rycerz i giermek, rycerz przodem, giermek, jak przystoi, parę kroków za nim, w górze niebo rozpostarte jasnoœć rozlewa, w dole –końskich i oœlich kopyt bębnienie w skórę ziemi napiętš, a przed nimi – niewiadome przygody. Rozdział drugi, w którym wszyscy œmiejš się z szaleństwa Don Kichota, autor zaœ, choć powinien się z tego cieszyć, ma uczucia mieszane W naszych czasach nie ma już, niestety, błędnych rycerzy. W czasach, w których żył i wędrował Don Kichot, też ich już właœciwie nie było, i dlatego wytykano Don Kichota palcami, i rysujšc palcem kółko na czole œmiano się do rozpuku. Kiedy mówię o czasach Don Kichota, mam namyœli te czasy, w których nieœmiertelne życie jego poczęło się w wyobraŸni człowieka imieniem Miguel de Cervantes Saavedra i niezwykłe przygody Don Kichota przez tegoż Cervantesa po raz pierwszy opisane zostały w dwóch grubych księgach.Ja jestem tym, co opowiada wam je na nowo kilka wieków póŸniej w czasach zupełnie innych, majšcych jednak z tamtymiprzynajmniej tyle wspólnego, że w nich także nie ma błędnych rycerzy. Może zresztš nie tylko tyle, ale na razie niebędziemy się w to wdawali. Miguel Cervantes de Saavedra urodził się wpołowie szesnastego stulecia w Alcala de Henares, małej mieœcinie na północ od Madrytu, jako jedno z siedmiorga dzieci niezbyt zamożnego szlachcica (po hiszpańsku –zapamiętajcie to słowo –hidalga ), parajšcego się medycynš. Kiedy byłem w Hiszpanii, odwiedziłem Alcala de Henares, a w nim –stojšce po dziœ dzień domostwo pana doktora, z wewnętrznym podwórkiem, na którym roœnie drzewo figowe i wodš orzeŸwiajšcš darzy niewielkastudnia. W pokojach obejrzałem stare meble i inne przedmioty – i wiecie, co uderzyło mnie tam najbardziej? Łóżka – bouœwiadomiłem sobie naraz, jacy mali i drobni musieli być ludzie, którzy w nich sypiali. Jeżeli tacy byli współczeœni Don Kichota, cóż dziwnego, że gniewał ich i œmieszył między innymi wzrost, którym rycerz wybijał się nad otaczajšcy go tłumek! Już ten wzrost oznaczać musiał dla nich dziwolšga, odmieńca... A może Miguel de Cervantes sam był wyższy od innych i niemało się przez to nacierpiał, i dlatego bohatera swojego obdarzył takš postaciš, przenoszšc na niego własne upokorzenia i współczujšc wymyœlonemu bardziej niż mógłby sobie żywemu? Nie dziwiłbym się wcale, gdyby tak właœnie było... Ale teraz zbyt nam przecież pilno do walecznego rycerza i dziwnych jego przypadków, byœmy chcieli dokładniej zajšćsię życiem, choć też niezwyczajnym, tego, który go stworzył. Pomijajšc więc wszystko, co było przedtem, odnajdŸmy Cervantesa w momencie, gdy z pobrużdżonš już twarzš i siwiejšcš brodš, w dużym i bardzo pięknym(wiem, bo także byłem mieœcie Sewilli, lecz, niestety, odgrodzony od wszystkich jego pięknoœci, za siedmioma zamkami, za siedmioma troskami, za siedmioma smutkami i nieszczęœciami, w sewilskim więzieniu pióra się chwyta, by w zbroję rycerskš odziać i na koń wsadzić bohatera imaginacji swojej, jegomoœcia Kichanę, co się przezwał był Don Kichotem... Czemuż to –sam się sobie dziwišc, pyta Cervantes –niemłodego już i steranego w tę wyprawę żmudnš wysyłam? Czyżby w moim, który ruszyć się stšd nie mogę, zastępstwie miał przestworem cwałować, od skrępowań wszelakich wolny, nie podległy nawet myœli potocznej, rozsšdnš zwanej, mój bohater jak ja szalony, lecz inaczej niż ja –nie wstydzšcy się swego szaleństwa? I tu nad samym jego uchem głos się rozlega, jakby do własnego podobny, a inny–nie słyszany dotšd – głos Don Kichota: cóż słodszego – mówi głos ów – nad wędrówkę w poszukiwaniu przygody, nad stawianie czoła łotrostwu w obronie wdów, sierot i dziewic napastowanych? Ach, nie! – broni się przed pokusš Cervantes. – Pisarzowi cel zbożny winien przyœwiecać: ku przestrodze i pouczeniu powstajš dzieła. I ja też uciesznš historię o Don Kichocie szalonym opowiedzieć pragnę, by rodaków przed wpływem przestrzec, jaki szerzš opowieœci rycerskie. To one umysły mšcš, prawu życia niewierne, swoim prawem ułudnym namanowce zwodzš... Ledwie wszakże wypowiada oskarżycielskie te słowa, mimowolne westchnienie tęsknotyz piersi mu się wyrywa: ileż ja im oddałem nocy, jak słuchałem ich głosu... I jakby tylko czekał na tę chwilę słaboœci, metaliczny głos księgi rycerskiej, w mieczyjasne szczękanie oprawny, przybywa z oddali: dajšc ci miecz, przyjmuję cię do stanu rycerskiego –huczy – który nie uznaje żadnej podłoœci. Pamiętaj o tym, rycerzu, że kiedy przyjdzie ci walczyć, a pokonany przeciwnik błagać będzie o litoœć,wysłuchaj go, proszę, i z zimnš krwiš nie zabijaj... Wzburzony Cervantes wstaje z zydla i zaczyna chodzić po celi. Wojny, w których walczył, stajš mu przed oczyma, lšdowe i morskie –podobnego głosu, pamięta, nikt nie słyszał wówczas! Dobijano leżšcych, dłonie ucinano bezbronnym, czci kobiecej nie oszczędzano... Może kiedyœ istniało prawo rycerskie, aleć dzisiaj czas nowy –sławny wiek szesnasty oto końca dobiega, siedemnasty w fanfarach wschodzi –podłoœć rzšdzi œwiatem i małoœć, nie uznaje zaœ jej chybatylko Don Kichot! I tu w celi samotnej pisarza wrzawa się rozlega, œmiechy, głosy z wszystkich stron, przekrzykujšce się wzajem: – Obłškany Don Kichot!! – Naczytał się tych bredni!! – Na uwięzi, jak psa, trzymać go trzeba! –Inkwizycji Œwiętej na próbę oddać! – Patrzcie, patrzcie, ludzie, na obłškańca! – Œmiejcie się z Don Kichota!! Sš to głosy współczesnych – i Cervantes chciałby przyłšczyć się do nich, sam więc nie wie dlaczego, miast przyklasnšć ogólnemu weselu, odzywa się z raptownš popędliwoœciš: –Hola! Nie myœlicie chyba, że ja, autor, razem z wami naigrawam się z nieszczęœnika! Œmiejcie się – po to piszę tę ksišżkę –ale znajcie miarę, bo wasz głoœny triumf mnie mierzi. Odrobina szacunku i współczucia też należysię rycerzowi. Podnieœcie go z ziemi, zdejmijcie zbroję strzaskanš, zaprowadŸciedo łóżka... I już widzi, że stanowczy rozkaz jego zostaje spełniony, ktoœ podnosi Don Kichota, prowadzi go ostrożnie –ach, toć i ja po kilku wiekach to samo widzę –i wy, trochę tylko wytężcie oczy, też widzicie, nieprawdaż? – jak rycerza we wrota domu jego wprowadzajš, naprzeciw gospodyni przejęta ze schodów zbiega: Matko Miłosierna! – woła. – Mój pan! Cóż to się stało? Przeczuwałam biedę, gdy przepadł przed trzema dniami razem z koniem i zbrojš! –Znalazłem go bez czucia na drodze –poczciwy sšsiad klaruje – a gdym spytał, co mu dolega, o Rodrygach jakowychœ i Baldwinach powiadał, ani chybi w goršczce... –Przywołajcie wróżkę Urgandę, aby mię opatrzyła i wyleczyła rany – słabym głosem prosi Don Kichot. Gospodyni potężne ramię nadstawia, radzi Don Kichotowi, żeby się oparł, i dorzuca: – Bez tej jakiejœ Furkandy poradzimy uleczyć was, panie, byleœcie zechcieli nas słuchać. O, przeklęte księgi, które rozum wam pomieszały! Ceryantes odkłada pióro i zamyœla się. Nie zna jeszcze dalszego cišgu swej opowieœci,ale jedno wie: że Don Kichot nie usłucha tych, co uleczyć go pragnš z rycerskiego szaleństwa, gdyby bowiem usłuchał, bohater opowieœci przestałby istnieć, a i wogóle opowieœci tej by nie było... Rozdział trzeci, w którym dowiadujemy się., co miał i czego nie miał Don Kichot, wyruszajšc na pierwszš swojš wyprawę Pierwszš wyprawę, z której w tak opłakanym, jak widzieliœmy, powrócił był stanie, samopas, bez giermka odbył Don Kichot, a to dlatego, że nie miał go jeszczewcale. Przez wiele lat sposobił się do wyprawy, wiedzę z ksišg o szlachetnym rzemioœle rycerskim czerpišc i wcišż nowe nabywajšcfoliały, trzeba zaœ wiedzieć, że nie było tow owych czasach taniš rozrywkš, droższš nad grę w koœci było lub polowanie, musiałwięc nasz hidalgo , by namiętnoœci do lekturuczynić zadoœć, raz po raz włóki ziemi odziedziczonej po ojcach sprzedawać, i tak stopniał jego majštek, ledwie domek mu został, parę grzęd za domem oraz koń zołzowaty w stajni. Gospodyni jego rumiana i siostrzenica blada (miał , jak z tego widać, gospodynię i siostrzenicę)porzšdnie musiały się nafrasować, żeby w podupadłym tym gospodarstwie miska soczewicy na stole była codziennie i gołšbek w niedzielę. Zatopiony w księgach Don Kichot o tak błahebytowania drobiazgi mało się troszczył. Kiedy zaœ uznał, że czas już najwyższy na rycerskš wyprawę ruszać, jeœli bowiem dłużej zwlekać będzie, krzywdy ludzkie nienaprawione zostanš, łzy nieotarte, bezeceństwa nieukarane, jednym słowem –œwiat szkody poniesie, jakich wolałby nie mieć na sumieniu Don Kichot, kiedy uznał zatem, że czas na niego, zaraz gestem stanowczym księgi na półkę odłożył, zbroję przywdział, konia dosiadł i przed lipcowym œwitem goršcym na rozstajne drogi wyjechał. Tę zbroję miał po przodkach: rdzš i kurzemprzeżarta, wieki w jakimœ kšcie leżała – wycišgnšł jš, wytrzepał i wyszlifował, aż zdatnš mu się zdała do boju, z jednš tylko skazš, że bez przyłbicy. Z tektury przyłbicę przyczepiwszy więc do szyszaka,na próbę mieczem cišł i zniszczył za pierwszym ciosem. Niezrażony, nowš zrobił, na blaszanej obręczy, i tej już na wszelki wypadek nie próbował mieczem. Rumaka w stajni znalazł –wiadomo już, co to był za rumak –i Don Kichot wiedział, nimgo osiodłał – ale siodłajšc nadał zarazem konisku imię nowe i piękne: Rosynant – i z tym imieniem dŸwięcznym, którego żaden wierzchowiec przedtem nie nosił, gdyż Don Kichot sam je wymyœlił w trudzie wyobraŸni, z tym imieniem więc koń wydał mu się całkiem inny niż dotšd, po chabecie chuderlawej nie zostało œladu, kopytem grzebał najwspanialszy z rumaków œwiata, godny swego pana Rosynant. Bodaj że i Rosynant poczuł swojš odmianę, w chwili bowiem gdy go Don Kichot dosiadł, zarżał donoœnie i tak jakoœ wyzywajšco, chociaż z lekka chrapliwie. W opowieœciach, na których Don Kichot wzorował swe postępowanie, każdy rycerzmiał damę serca: pięknš paniš, czasem nawet księżniczkę, którš kochał goršco i miłoœci tej dowodził na wszelkie, zdarzałosię, że bardzo dziwne sposoby. Musiał więci nasz rycerz, oprócz zbroi i konia, mieć damę serca: obrał niš urodziwš wieœniaczkę ze wsi Toboso, imieniem Aldonza, ale imię to zmienił na dużo melodyjniejsze – Dulcynea. Prawdę mówiać,Aldonza nie wiedziała nawet, że jest Dulcyneš i damš serca znakomitego rycerza, jak dawniej chodziła za krowami iw pole, mniemajšc, że po staremu jest zwyczajnš Aldonżš. Ale tym z kolei Don Kichot się nie przejmował i rojšc o damie serca, widział już w duchu, jak zwyciężeniprzezeń w bitwach mocarze udajš się z hołdem do Dulcynei umiłowanej, by padajšcna kolana oœwiadczać na przykład co następuje: „O Pani! Jam jest niegodziwy Karakuliambro, przez nikogo dotšd nie pokonany, pokonany jednak przez Don Kichota, który rozkazał mi do stóp twoich przypaœć i służby, jakich tylko zażšdasz, pełnić w pokorze ”. Majšc już konia, zbroję i damę serca, o giermku nasz rycerz na œmierć zapomniał, chociaż księgi, które czytał, wspominały wyraŸnie o pożytku dla błędnych rycerzy z giermków płynšcym. Ostatecznie, nie ma cosię dziwić, że zapomniał, i bez tego wyruszajšc miał doœć na głowie. Ale jak markotno bywa w drodze samemu, miał sięwnet przekonać. Na razie nie było mu jeszcze markotno, tylko bardzo podnioœle, bo nie co dzień się przecież Don Kichotowi zdarzało, a prawdę powiedziawszy, przez blisko pięćdziesišt latżycia nie zdarzyło się ani razu na rycerskšwyprawę przed œwitem ruszać, w zbroi, wierzchem na Rosynancie, z Dulcyneš w sercu, z płomiennymi nadziejami w okrytej szyszakiem głowie. Œwiętem nie lada był więc ten poczštek wyprawy, i każdy krzew przy drodze rozjarzony promieniami jutrzenki, każdy ptak ćwierkajšcy w gnieŸdzie, każdy obłok na coraz jaœniejszym niebie temu œwiętu wtórował. Niewiele brakowało, a zaœpiewałby nawet Don Kichot z przepełniajšcej go podniosłoœci, skoro zaœ nie zaœpiewał, to dlatego tylko, że, niestety, słuchu nie miał ni głosu. No, a skoro o zapomnieniach mowa, to i ja w chwili wyruszania Don Kichota zapomniałem, po pierwsze, zaznaczyć, że Dulcyneš nie nazywała się po prostu Dulcyneš, lecz okazalej: Dulcyneš z Toboso, a to z przyczyny, że imię jej wsi ojczystej brzmiało, jak się rzekło: Toboso. Sšdzę, żenie jest jeszcze za póŸno, by wam o tym powiedzieć –wszak Don Kichot nawet stai nie ujechał od wrót swego domostwa. Co się jego tyczy, to nie po prostu Don Kichotem, lecz Don Kichotem z La Manczy się nazwał, La Mancza bowiem –to całej częœci Hiszpanii miano, tej właœnie, gdzie urodził się, mieszkał i miał przeżyć największe swoje przygody. Nadrobiwszy te przeoczenia, pozwólmy rycerzowi spokojnie posuwać się naprzód, minšć dróg rozstaje, skręcić w jednš z czterech, jakie miał do wyboru, bez namysłu, na końskim kaprysie raczej się opierajšc, cały dzień potem jechać pod prażšcym słońcem, bez wytchnienia, kroplinapoju i kruszyny jadła, i wieczorem dojechać wreszcie do zajazdu, gdzie nie czekał na Don Kichota nikt z ludzi, a czekała przecież pierwsza przygoda. Klnę się wszystkimi rycerskimi księgami, żemiał jej sprostać. Rozdział czwarty, w którym Don Kichot spędza pierwszš noc poza domem rodzinnym, i noc owa, zgodnie z obietnicš karczmarza, nastręcza rzeczywistš sposobnoœć do niezmrużenia oka Zajazd, do którego dotarł Don Kichot, niepokaŸny był i plugawy, w gospodarzu każdy odgadłby łacno szelmę i starego obwiesia, kompania zaœ, która zatrzymała się tu na nocleg, to umorusani mulnicy i y\gbbook20\kichođ ˆŠj ľAČ48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐˆiC Přc Hc [Żc -ń6 ű4Y J€ T?+towarzyszšce im w drodze do Sewilli panny lekkich obyczajów, też nie całkiem domyte. Don Kichotowi jednak roiło się, że ma przedsobš zamek wspaniały, czterema wieżami niebo podpierajšcy, okolony fosš z mostem zwodzonym, dalej –że stary hultaj kasztelanem zacnym jest czy burgrabiš, mulnicy – rycerzami, dziewki zaœ – damamio białych dłoniach. Traf chciał, że właœnie stado œwiń pędzono do chlewu i œwiniopas zadšł w róg z tej okazji. Don Kichotowi zdało się, że to karzeł na murach zamczyska jego przybycie tš melodiš zwiastuje. Podjechał do wrót gospody, widokiem swoim najpierw straszšc, następnie œmieszšc zażywajšce wieczornego powietrza dziewki, uniósł przyłbicę i przemówił do nich bardzo dwornie, wyjaœniajšc, że ze strony rycerza nic dostojnym damom nie grozi. Parsknęły œmiechem, na co pogniewał się trochę, ale zbliżajšcy się gospodarz wnet go udobruchał, bo jako szelma nad szelmami w mig się połapał, na czym szaleństwo rycerza polega, i trochę żeby się nie narażać, trochę dla zabawy, jšł z Don Kichotem rozmawiać tak, jakby wyobrażenia tamtego były samš rzeczywistoœciš. Obiecał więc rycerzowi nocne schronienie dla niego i dla rumaka, tyle że – jak zaznaczył – łoża nie mógł mu już zapewnić, wszystkie bowiem były zajęte, następnie zapytał, czy jego szlachetnoœć nie chciałby się posilić. Don Kichot o łoże nie dbał, zgodnie ze starš balladš, mówišcš, że poœcielš wojownika skały sš twarde, snem zaœ wieczyste czuwanie, wieczerzš wszakże niewzgardził, i z bolesnym wysiłkiem zaczšł zsuwać się z konia. – Co do czuwania, czyli niespania – powiedział stary obwieœ – to nie ma obaw, sposobnoœć do tego nastręczy się tu każdejnocy, nie tylko tej jednej –co mówišc, uprzejmie przytrzymał strzemię Don Kichotowi –a wieczerza tu na podwórcu podanš zostanie, jeœli waszmoœć pozwolisz. Don Kichot pozwolił, i gospodarz, zaprowadziwszy Rosynanta do stajni, poszedł wydać rozporzšdzenia w sprawie posiłku. Zaraz na chłodzie przed drzwiami zajazdu ustawiono stół bez obrusa, na stole zaœ pojawił się dzban cienkiego wina, kromka chleba czarnego i spleœniałego orazporcja ryby przesolonej i półsurowej, znanej u nas pod nazwš dorsza. Tymczasem obie panny lekkich obyczajów z ciężkiej zbroi rozbierały rycerza, bo sam nie dałby sobie rady. Ale one też, prawdę mówišc, nie całkiem dały sobie radę: zdjęły mu, owszem, napierœnik i naplecznik, domyœlacie się, nieprawdaż, z tych nazw, co to za częœci zbroi, w żaden sposób jednak nie mogły zdjšć hełmu z przyłbicš, był on bowiem podwišzany pod grdykš mnóstwem wstęg zielonych z tylomasupłami, że rozwikłać ich nijak się nie dawało, najproœciej byłoby przecišć, ale na to znów się Don Kichot nie zgadzał. W końcu został w tym żelastwie głowę i twarz skuwajšcym, przez co nie mógł nic do ust własnš rękš włożyć, i znów panny mu pomogły: on przyłbicę unosił i przytrzymywał, one zaœ paluszkami cienkimi w tak powstałš szczelinę kęsy chleba i ryby wtykały. Wino na odmianę gospodarz mu przez trzcinę wydršżonš do gardła wlewał, ale więcej się za kołnierz przy tym wylało, niż trafiło, gdzie trzeba. Mimo wszystko był zadowolony z posiłku. W tym czasie znowu zabrzmiał opodal róg œwiniopasa, utwierdzajšc naszego rycerza w mniemaniu, że jest goœciem zamczyska, gdzie na jego czeœć koncert się odbywa przy uczcie, sama zaœ uczta jest wyborna, z pstršgów i kołaczy białych złożona, przednim winem podlana, przez wykwintne damy uœwietniona i przez najzacniejszego zburgrabiów dysponowana. Trochę tylko hełm go uwierał i niemiłe poczucie dokuczało, nie od tej chwili zresztš, lecz od samego rana, gdy wyruszył był w drogę, w głšb pamięci spychane, cišgle jednak na wierzch wypływajšce, a w tej chwili, gdy, jak sšdził, tak wspaniale na zamku rycerskim był przyjmowany, osobliwie przykre: że nieprzysługujš mu do owych splendorów prawa, bo, choć w duszy niechybnie jest już rycerzem, nigdy nie był oficjalnie pasowany i do stanu rycerskiego przyjęty. Ani przez myœl nie przeszło biednemu Don Kichotowi, że pasowany czy nie , prawdziwszym jest rycerzem niż wszystkiezamki, jakie może napotkać –zamkami, kasztelani – kasztelanami, damy – damami...Ledwie przeto spożył, czym go uraczono, padł na kolana przed starym szelmš karczmarzem i wyznajšc mu swš zgryzotę,błagać zaczšł, by pasował go na rycerza. Tamten w pierwszej chwili nie pojmował, oco chodzi, i wytrzeszczał w zdumieniu œlepia, próbował przy tym podnieœć klęczšcego, Don Kichot jednak opierał się i mówił, że nie wstanie, póki imć kasztelan nie obieca, że następnego ranka proœbę jego spełni. On sam –dodawał –noc całš spędzi na zbrojnym czuwaniu i medytacjachw kaplicy, kształcšc ducha do czekajšcej go uroczystej chwili, gdy zaœ stanie się to, o co błaga, ruszy dalej w œwiat, by zgodniez powołaniem, potwierdzonym i uœwięconymprzez pasowanie, walczyć z krzywdš, tępićbezprawie i ku chwale nadobnej pani Dulcynei z Toboso pokonywać okrutnych wrogów, ludzkoœci. Karczmarzowi rozjaœniło się wreszcie we łbie i pojšł, czego żšda majšcy go uparcie za rycerza i kasztelana zamku Don Kichot. Postanowiwszy cišgnšć zabawę, szczwany lis skłonił się z największš gracjš, na jakšstać go było, i oznajmił, że z rozkoszš uczyni zadoœć mężnej chęci przybysza. Don Kichot odetchnšł z ulgš i nie bez trudu podniósł się z klęczek, podczas kiedy karczmarz z coraz większym zapałem obiecywał, że rankiem odprawi należne ceremonie i pasuje go na rycerza, którym jest już, oczywiœcie, i w tej chwili, gdy rozmawiajš ze sobš, niechaj wszakże rytuał pozostanie rytuałem, żeby nikt nigdynie mógł Don Kichotowi zarzucić, jakoby czegokolwiek zaniedbał. Kaplicy wprawdzie do medytacji bezsennych zdatnej nie ma teraz na zamku, starš bowiem zburzono, bynowš na jej miejscu wystawić, czego jeszcze z kolei nie uczyniono, zbrojnie czuwać wszakże można i na dziedzińcu zamkowym. Don Kichot, zgadzajšc się we wszystkim z wymownym karczmarzem, poważnie kiwał długš głowš, wcišż w żelastwo odzianš, i błogo wzdychał na myœl o majšcej nastšpićza kilka godzin wielkiej chwili pasowania. –I ja w obronie wdów i sierot walczyłem jak tygrys – coraz bardziej zapędzał się stary hultaj –aż po wielu wspaniałych czynach osiadłem tu na swym zamku, by goœcinnoœć okazywać wszystkim błędnym rycerzom, z samej do nich sympatii, oni zaœ z samej do mnie sympatii, wdzięcznoœciš wspartej, dzielš się ze mnš wszystkim, co posiadajš. Wy, panie – zainteresował się w tym miejscu – dużo macie pieniędzy?? Don Kichot odparł, że ani grosika, nigdy bowiem nie było mowy w żadnej z ksišg rycerskich, by rycerzom potrzebne były pienišdze. –Księgi nie wspominajš o tym, co się samo przez się rozumie – wyjaœnił krzywišc się,jakby go zęby bolały, karczmarz. –Zapewniam jednak, że prawdziwy rycerz to ten, co ma pełnš kiesę i bieliznę na zmianę w sakwach przytroczonych do łęku,i apteczkę polowš, i różne inne przydatne rzeczy, że pominę już wożšcego to wszystko giermka. Don Kichot przyrzekł, że udajšc się w następnš wyprawę uwzględni te informacje,za które prawdziwie wdzięczny jest moœci kasztelanowi. Tamtemu jednak nie rozjaœniła się mina i mrukliwoœć nagła go ogarnęła, aż pomyœlał Don Kichot, że może niechcšcy dotknšł czymœ burgrabiego, lecz choć szczerze żałował takiego obrotu rzeczy, nie miał czasu na zastanawianie się, które słówko zawierało mimowolnš niedelikatnoœć, trzeba bowiem było żwawo przystšpić do zbrojnego czuwania i medytacji. Poœrodku rozległego dziedzińca, który mu wskazał gospodarz, widniała studnia, a przy niej drewniane koryto. Na tym koryciezłożył Don Kichot napierœnik swój i naplecznik, po czym z kopiš w jednej dłoni i tarczš w drugiej przechadzać się jšł miarowym krokiem dokoła. Noc już zapadła, ale księżyc wzeszedł bardzo dużyijasny, wyraŸnie więc widać było kršżšcegowokół koryta rycerza; przypatrywali mu się też jak dziwowisku i mulnicy umorusani,i towarzyszšce im w drodze do Sewilli panienki, i zły czegoœ gospodarz zajazdu. Naraz jeden z mulników przypomniał sobie,że nie napoił swoich mułów przed nocš. Chcšc to naprawić, skierował się do korytai sięgnšł po leżšcš na nim zbroję Don Kichota. Ten na widok zuchwalca przerwał przechadzanie się i medytacje i rzekł podniesionym głosem: –Kimkolwiek jesteœ, kawalerze, nie waż siędotykać mej zbroi! Życiem zapłaci, kto nie usłucha wezwania! Mulnik nie zwracajšc uwagi na pogróżkę złapał za zbroję i odrzucił jš o kilka kroków od koryta. A przecież Don Kichot wcale nie żartował, kiedy go ostrzegał! Teraz nie pozostawało mu nic innego, jak spełnić groŸbę. Wyobrażajšc sobie, że pani jego serca, Dulcynea z Toboso, przypatrujesię z oddali zachowaniu swego znieważonego wasala, bez namysłu odrzucił tarczę i oburšcz ujmujšc kopię wymierzył niš zuchwalcowi cios w głowę. Mulnik runšł jak długi, a Don Kichot z powrotem złożył zbroję na korycie i spokojnie podjšł swojš przechadzkę, tudzież medytacje. Nie był to jednak koniec jego walk tej nocyw obronie honoru. Niebawem inny mulnik, którego nie było przy opisanym wydarzeniu, skierował się do koryta, by napoić swoje zwierzęta. Jak poprzedni, sięgnšł po zawadzajšcš w tej sytuacji zbroję, a Don Kichot, rezygnujšc tym razemz ostrzeżeń, jak poprzednikowi rozłupał mu kopiš głowę. Uczynił się wielki rejwach: pozostali mulnicy, rozwœcieczeni, zaczęli obsypywać rycerza kamieniami, on zaœ, nie opuszczajšc stanowiska przy zbroi, kręcił się tylko w jednym miejscu, to przód, to tył, to boki zasłaniajšc tarczš. A choć drugiego mulnika zranił był w milczeniu, teraz krzyczał wielkim głosem przeciwko zdradzie, która rozpanoszyła się w zamku inie wzbrania bezecnej zgrai napastować z ukrycia błędnego rycerza. Równie głoœno darł się karczmarz, apelujšc do mulników, by dali spokój, bo walczš z obłškanym, takiego zaœ, choćby wszystkich pozabijał, każdy sšd uniewinni. Najgłoœniej piszczały niecnotliwe panienki, ale nie wiadomo, czy za Don Kichotem, czy przeciw niemu. Nie wiadomo również, czy mulników wystraszyły niezwykłe obelgi miotane przez rycerza, czy raczej przestrogi karczmarza, doœć że z widocznym lękiem zaczęli się wycofywać i nawet z dalszej odległoœci zaniechali miotania kamieni na Don Kichota. Ten szlachetnie zezwolił na wyniesienie obu rannych i podjšł, jak przedtem, zbrojne czuwanie oraz medytacje. Karczmarz wszakże miał już najwidoczniej doœć tych igraszek, coraz bardziej krwawych i niebezpiecznych. –Już czas, panie –powiedział, z całš ostrożnoœciš, by nie dostać znienacka w łeb, podchodzšc do Don Kichota –odbyć ceremoniał, którym wam przyrzekł. Naczuwaliœcie się i namedytowali do woli, choć trochę wam w tym przeszkodzili nieobyci przejezdni, ale nie tak znów bardzo. Więc jak, panie, chcecie być pasowani? –Niczego bardziej nie pragnę –odrzekł DonKichot – skoro bowiem to nastšpi, będę mógł naprawdę policzyć się z ukrytymi w murach tego zamku wiarołomcami. Oszczędzę, naturalnie, was, a także niewiasty i tych mężów, których mi polecicie. Karczmarz, nie wdajšc się w dyskusję, przyniósł ogarek œwiecy i księgę buchalteryjnš, w której zwykł zapisywać obrok, na kredyt wydawany mulnikom. Wezwawszy do asysty znane nam już panienki, rozkazał Don Kichotowi uklęknšć, co ten bez sprzeciwu uczynił. Stary obwieœ, zaglšdajšc do księgi, wymamrotał coœ niezrozumiałego, po czym niespodziewanie walnšł Don Kichota pięœciš w kark i dalej mamrotał. Don Kichot wzdrygnšł się od ciosu, ale przyjšł go równie posłusznie, jak posłusznie przed chwilš uklškł. Wtedy karczmarz wzišł miecz Don Kichota i płazš uderzył go w ramię, co było nie mniej bolesne od poprzedniego uderzenia pięœciš, ale rycerz znowu przyjšł pokornie, co go spotykało, jako należšce do rytuału. Karczmarz wręczył miecz jednej z panienek, aby przypasała go rycerzowi, co też uczyniła, powstrzymujšc œmiech, a Don Kichot poważny ani się domyœlił, ile jš to kosztuje.Karczmarz, zaglšdajšc do księgi, cały czasmamrotał, tak szybko i niewyraŸnie, że tyłko ktoœ o wybitnym słuchu i niezwykle skupionej uwadze odróżniłby słowa: „ćwierć i jeszcze pół ćwierci i ćwierci ćwierć i ponadto ćwierć ”. Tak dokonała się owa ceremonia pasowania Don Kichota na rycerza, a ledwie się dokonała, poczuł nasz bohater, jak wstępujš weń nowe siły, poœpiesznie więc wdział na siebie brakujšce częœci zbroi, okulbaczył Rosynanta, uœciskał gospodarza,mówišc: „nigdy nie zapomnę waszmoœci tej rycerskiej przysługi ”, skłonił się dwornie pannom lekkich obyczajów i wsadził nogę w strzemię, dodajšc: „niech Opatrznoœć sprzyja temu goœcinnemu zamczysku ”. Karczmarz, syty już i zabaw, i obaw, wybawienia tylko pragnšł od Donkichotowej fantazji, odpowiedział przeto równie uprzejmie i skłonił się równie dwornie, i z poœpiechem równym temu, z jakim Don Kichot zebrał się do drogi, rozwarł mu wrota zajazdu. Długo jeszcze spoglšdał w œlad za odjeżdżajšcym, niespokojny, czy aby tamtemu nie przyjdzie do głowy zawrócić. Nie zażšdał nawet zapłaty za wieczerzę, nocleg i pasowanie, szczęœliwy, że pozbył się wreszcie dziwacznego goœcia.Ani pomyœlał też, ani pożałował, że ginšc zoczu Don Kichotowi, sam przemienia się z powrotem z zacnego kasztelana w starego obwiesia, jakim jest naprawdę, zamczysko,w którym goœcił był rycerza –w karczmę plugawš, kompania zaœ, która zatrzymała się tu na nocleg –w umorusanych mulników i towarzyszšce im w drodze do Sewilli panny lekkich obyczajów, też nie całkiem domyte. Rozdział pišty, w którym Don Kichot po raz pierwszy staje w obronie krzywdzonego i co z tego wynika Jechał nasz rycerz drogš, aż zajechał do lasu œrednio gęstego, a w tym lesie najpierw dŸwięki jakieœ dobiegły go niezbytzrozumiałe, następnie zaœ obraz przedstawił się jego oczom, niestety czy na szczęœcie dajšcy się zrozumieć bez trudu. Był to obraz krzywdziciela i krzywdzonego.Krzywdzonym był drobny chłopiec, półnagi i przywišzany do drzewa, krzywdzicielem –rosłe chłopisko z batem w ręku. Tym to batem drab okładał jęczšcego chłopca, dogadujšc przy tym: –A masz, nicponiu! I jeszcze raz masz, żebyœ wiedział! Teraz masz, żebyœ zapamiętał! A masz, a masz! –Oj, wybaczcie, mój panie gospodarzu! – szlochał chłopiec. – Już wiem, już mam, już pamiętam, już nigdy nie będę! –Doœć tego! –zawołał zatrzymujšc się oburzony Don Kichot. –Nie godzi się znęcać nad bezbronnym! DosišdŸ konia i ze mnš się zmierz, ty tchórzu! Chłop zaprzestał swej okrutnej czynnoœci iwyjaœnił z całš pokorš: –Panie rycerzu, ten ladaco to mój pastuch niedbały, któremu co dzień ginie jedna owieczka. Kiedy zaœ go karcę, łże, nicpoń, że czynię to, by nie płacić mu należnoœci. –W mojej przytomnoœci zadajesz kłam niewinnemu? –jeszcze bardziej oburzył się Don Kichot. – Odwišż go natychmiast i zapłać, coœ winien; jeżeli nie, przebiję cię kopiš na wylot. –Odwišzuję, już odwišzuję. Ależ waszmoœć prędki – poskarżył się wieœniak i skwapliwie jšł targać sznury. –Ile ci jest winien, mów, chłopcze, œmiało– zwrócił się Don Kichot do krzywdzonego. –Za dziewięć miesięcy, panie rycerzu, po siedem reali każdy –odparł, nie ocišgajšc się, chłopak. – To wynosi szeœćdziesišt trzy reale. Nuże,człowiecze, potrzšœnij kiesš, jeœli ci życie miłe! –A trzy pary chodaków, którem mu sprawił? – zaprotestował chłop. –A puszczanie krwi, kiedy chorzał? – To już skwitowane chłostš – wyjaœnił Don Kichot. – Jeœli on zdarł chodaki, ty zdarłeœ mu skórę z grzbietu, a jeœli cyrulikpuszczał mu krew, gdy był chory, ty puœciłeœ, gdy był zdrów. Kwita. –Bieda tylko –westchnšł chłop, nie targujšc się już o sumę – że nie mam przy sobie tej kiesy do potrzšsania. Niechby poszedł ze mnš do domu, a wypłacę mu wszystko co do grosika. – Nie pójdę!! – wrzasnšł chłopiec. – Obłupi mnie w domu ze skóry!! –Wszak nie zrobi tego –powiedział Don Kichot – skoro przysięgnie na prawo rycerskie, że usłucha mego rozkazu. –Przysięgam – uderzył się w piersi chłop –na wszystkie prawa rycerskie, jakie sš i jakich nie ma na œwiecie, że wypłacę mu wedle zasług. –No widzisz – ucieszył się Don Kichot. –Alebacz, człowiecze – zwrócił się surowo do krzywdziciela –że jeœli nie spełnisz, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żPś> üc€łaľ&Ö c€‹4Ń Jpoprzysišgł, wrócę, aby odszukać cię i ukarać. Wiesz, kto ci rozkazuje? – Wiem, że wielki rycerz. –Usłysz więc moje imię. Jam Don Kichot z La Manczy, mœciciel wszelkich krzywd i bezprawia. A teraz obydwaj zostańcie z Bogiem! Co rzekłszy, Don Kichot spišł konia i zawrócił ku drodze. Serce przepełniała musłodka duma i radoœć, że obronił krzywdzonego przed krzywdzicielem. Usłyszał jeszcze, oddalajšc się, okrzyk chłopca: – Dzięki za wstawiennictwo, szlachetny panie rycerzu! Ale nie usłyszał już, jak chłop, kiedy tupotkopyt Rosynanta ucichł za lasem, odezwał się łagodnie: – Zbliż się, najmilszy, zapłacę ci, com winien, jak obiecałem temu panu. – Jeœli mnie zwiedziecie – przypomniał chłopiec – on powróci i zada wam bobu. –Nie zwiodę cię, nie –przyrzekł chłop, podchodzšc do chłopca i unoszšc bat. – Masz za pierwszy miesišc! –wrzasnšł nagle, spuszczajšc bat na nagie plecy nieszczęœnika. – Masz za drugi! Masz za trzeci miesišc służby leniwej! –Oj, wystarczy, mój panie gospodarzu! – błagał, jęczšc pastuszek. –Za resztę już mi nie płaćcie! –Nie może być, żebym ci został dłużny – upierał się chłop, okładajšc chłopca. – Dostaniesz wedle zasług. Za siódmy miesišc!Za ósmy! Za dziewišty! A to – za nieproszonego obrońcę! Wołajże teraz mœciciela krzywd, niech odbierze, czego ci nie dodałem... –Oj, panie rycerzu –jęczał chłopiec –gdziekolwiek jesteœcie, o jedno was błagam: choćbyœcie widzieli, że ćwiartujš mnie na kawałki, to nie brońcie, lecz pozostawcie mojej niedoli, bo nie może być gorsza od tej, jakš wstawiennictwo wasze przynosi... I bodajbym już żadnego błędnego rycerza w życiu nie spotkał... Biedny chłopiec – ale i biedny Don Kichot! Mimo wszystko lepiej, że nie słyszał tych gorzkich wyrzutów... Może by się zawahał przed spełnieniem powinnoœci rycerskiej? To prawda, że wstawiennictwo za krzywdzonymi czasem powiększa tylko ich niedolę –czyżby jednak pomniejszała jš obojętnoœć przechodzšcych obok i przymykanie na mijanš krzywdę oczu i uszu? ... Gdyby Don Kichot w to uwierzył – imy wszyscy gdybyœmy uwierzyli za nim –resztka niezbędnej do życia nadziei zniknęłaby ze œwiata, w którym tyle jest jeszcze przemocy, niesprawiedliwoœci i okrucieństwa. Rozdział szósty, w którym Rosynant ma wpływ na drogi i upadki Don Kichota, a krewni i przyjaciele chcš mieć wpływ jeszcze większy Jechał dalej Don Kichot i duma go rozpierała, że zaledwie pasowany na rycerza, już zmierzył się z krzywdš, krzywdzonego obronił, krzywdziciela od krzywdzenia skutecznie odwiódł. Rozpamiętujšc najœwieższš swojš przygodę,wznosił w duchu oczy do pięknej Dulcynei zToboso i przemawiał do niej: „O, pani mego serca! To twoja niewidzialna opieka aureolš opromienia me kroki, mocy dodaje memu ramieniu i słowu! Wierzaj, szczęsna, że czyny Don Kichota nie przyniosš ci ujmy! Jak nocš rozpędziłem w zamczysku podłš hałastrę, teraz zaœ łotra, znęcajšcego się nad chłopięciem, zmusiłem do zaprzestaniaokrucieństw, tak nadal będę wiernie używał rycerskiego oręża dla powiększeniatwej chwały i pognębienia zła, gdziekolwiekje spotkam! ” Tak przemawiajšc w duchu do Dulcynei, kawałek drogi ujechał –i oto dostrzegł jadšcy z przeciwka orszak. Byli to kupcy z miasta Toledo, z pachołkami swymi i mulnikami udajšcy się do Murcji po jedwab. Aliœci Don Kichot nie ujrzał w nich tych, kimnaprawdę byli, lecz hufiec rycerski, przeznaczony widać przez Opatrznoœć do zademonstrowania na nim przez wielbiciela Dulcynei potęgi jego miłoœci. JeŸdŸcy nie uczynili wprawdzie nic złego, a przynajmniej nie było jawnych dowodów, żeby uczynili, to jednak palšcemu się do walki rycerzowi nie przeszkadzało. Zastšpiwszy im drogę z nastawionš kopiš zawołał: –Ani kroku dalej! Musicie przyznać, waleczni rycerze, iż nie masz na całym œwiecie piękniejszej damy nad tę, której służę, niezrównanš Dulcyneę z Toboso. Kupcy się zatrzymali i nawet w pierwszej chwili bodaj że lęk ich obleciał, przyjrzawszy się jednak temu, który ich zaczepił, wyzbyli się chyba trwogi i raczej dla żartu, niż dla rzeczywistej potrzeby, wdali się w dyskusję. –Panie rycerzu –powiedział pierwszy kupiec –chętnie to przyznamy, ale pokażcie nam wprzódy pięknš paniš, o której mówicie, boœmy nigdy jej nie widzieli. –To nie sztuka – sprzeciwił się Don Kichot – przyznać oczywistoœć na własne oczy stwierdzonš. Rzecz w tym, byœcie nie widzšc przecudnej Dulcynei z Toboso, lecz dlatego, że ja tak mówię, potwierdzili natychmiast, iż nie ma nad niš piękniejszej,iprzysięgli zawsze bronić tego twierdzenia. Jeœli zaœ odmawiacie, wyzywam was po kolei do walki, jak prawo rycerskie każe. Pokonani przeze mnie, nie będziecie mogli dłużej się wzdragać przed prawdš. –A może – zaproponował kupiec –pokażecienam chociaż konterfekt owej damy, niechbybył maciupeńki jak ziarnko, byleœmy mieli na czym się oprzeć w sšdzie, którego od nas żšdacie. Zresztš – dorzucił pojednawczo – dla przypodobania się wam, panie rycerzu, z pewnoœciš jš pochwalimy, choćby jednym okiem krzywym, drugim kaprawym łypnęła na nas osoba z portretu.–Oœmieliłeœ się coœ takiego powiedzieć o najsłodszych oczach niezwykłej Dulcynei z Toboso? – zapałał gniewem Don Kichot. –Giń, bluŸnierco! I wy wszyscy, ilu was jest, zapłacicie mi za tę strasznš zniewagę! Co rzekłszy, natarł z furiš na kupca, i zaprawdę, przebiłby go kopiš na wylot, dowodzšc w ten sposób niezbicie, iż nie ma na œwiecie damy piękniejszej nad Dulcyneę zToboso, gdyby Rosynant nie potknšł się na samym œrodku drogi, wywracajšc się sam izrzucajšc na twardš ziemię jeŸdŸca. Don Kichot usiłował się wygramolić z upadku, ale w ciężkiej zbroi, z ostrogami, szyszakiem, kopiš i tarczš, nie było to wcale łatwe. Szamotał się bezsilnie, jak przewrócony żółw w pancerzu, wołajšc: –Nie triumfujcie, tchórze! Nie wyœcie mnieobalili, lecz koń mój! Czekajcie, aż wstanę idam wam nauczkę! Kupcy chcieli jechać dalej, nie zważajšc na krzyki wysadzonego z siodła rycerza, ale jednemu z mulników mało tego było (tak już się składało, że poganiacze mułów z zasady nie darzyli Don Kichota sympatiš). Ów niegodziwiec zbliżył się do leżšcego, połamał mu kopię, a następnie jej szczštkami zaczšł nieszczęœnika tak okładać, tak dokładać mu i przykładać, że ten mimo zbroi odczuł okładanie to, dokładanie i przykładanie z całš dokładnoœciš. Nie skarżył się jednak na ból, lecz nadal głoœno znieważał wrogich rycerzy, za jakich miał zaczepionych przezsiebie kupców. Ci tymczasem, nie krwiożerczy wcale, wzywali mulnika, żeby dał spokój, ale ten usłuchał dopiero wtedy, gdy porzšdnie się zmęczył. Zostawiwszy Don Kichota na ziemi, cały orszak ruszył wreszcie w swš drogę, on zaœ wówczas znów się próbował podnieœć, taki jednak był obity i obolały wewnštrz swej zbroi, że do czego nie był zdolny przed zemstš mulnika, tym bardziej nie stał się zdolny teraz. Zaprzestał tedy płonnych wysiłków i leżał spokojnie, z lekka pojękujšc, bynajmniej jednak nie czujšc się nieszczęœliwym, nikt go bowiem nie pokonał i zuchwałe męstwo jego w obronie i ku chwale pięknej Dulcynei z Toboso było niezaprzeczalne, jedynie niefortunnemu stšpnięciu Rosynanta, który tymczasem wstał, odszedł o parę kroków iskubał trawę na zboczu drogi, zawdzięczałDon Kichot swój upadek. Kiedy tak leżał, dla rozrywki i osłody przypominajšc sobie przeczytane historie i po trosze utożsamiajšc się z ich bohaterami, jak na przykład z walecznym Baldwinem, którego porzucono rannego w górach, ocalony jednak został przez swegostryja, markiza z Mantui, kiedy więc tak leżał czas jakiœ, to w goršczce, to znów womdleniu, znalazł go ów sšsiad, zesłany, o czym była mowa w rozdziale drugim, przezmiłosiernego autora. Nie tylko przez niego jednak, lecz i przez takš okolicznoœć, że wczoraj jechał Don Kichot w jednš stronę, a dzisiaj, po opuszczeniu zajazdu, w drugš,w obu przypadkach na Rosynanta się zdajšc, którego, jak to konia, najpierw bawiło oddalanie się od stajni, następnie zaœ powrót do niej. W rezultacie znajdowalisię obecnie bardzo blisko wsi rodzinnej, i dobry kmiotek z sšsiedztwa, który Don Kichota znalazł, a którego ten nie poznał, bioršc za markiza z Mantui, dobry ten kmiotek nie miał szczególnego kłopotu z odtransportowaniem rycerza do domu. Rozebrawszy ze szczštków zbroi, podniósł go z ziemi i wsadził na swojego chłopskiego kłapoucha, po czym poprowadził za uzdę kłapoucha i Rosynanta, aż doprowadził do wrót Donkichotowego domostwa, tam zsadził ostrożnie i wprowadził we wrota... Pewnie pamiętacie jeszcze okrzyki przejętej gospodyni i pieczołowitoœć, z którš prowadziła swego pana po schodach do sypialni, obiecujšc, że bez wróżki Furkandy uleczony tutaj zostanie, byle słuchał życzliwych sobie i kochajšcych ludzi. Siostrzenica już mu tymczasem poœciel przygotowała, ksišdz proboszcz i balwierz wioskowy, obecni akurat na miejscu wielcy przyjaciele Don Kichota, poruszyli z dwóch stron poduszki, żeby lepiej mu się leżało... Nie ulega wštpliwoœci, że wszyscy ci ludzie naprawdękochali Don Kichota i byli mu życzliwi, sęk wtym jedynie, że współczujšc jego ciału, wspólnie czuć nie potrafili z jego umysłem ani wspólnie czuwać z jego sumieniem. Tak obce i niepojęte im były jego fantazje, iż za dobroczynnš swojš względem niego powinnoœć uważali wypędzenie z głowy Don Kichota rycerskich wyobrażeń i tęsknot, byuczynić go normalnym , takim jak oni sami, zjadaczem chleba. W ten sposób, sprzyjajšcy jemu, nie sprzyjali najgłębszeji najprawdziwszej jego istocie, temu, co Don Kichota Don Kichotem czyniło, ale skorotak – czy sprzyjali faktycznie Don Kichotowi? W następnym rozdziale dowiemy się niechybnie, co uczynili bliscy, aby Don Kichota od Don Kichota wyzwolić, Don Kichota z Don Kichota uleczyć, Don Kichota w Don Kichocie zniszczyć i zabić. Rozdział siódmy, w którym pod oknem Don Kichota płonie stos Inkwizycji, ale rycerz, zmorzony pierwszš wyprawš, œpi Kiedy Don Kichot, opatrzony, umyty i nakarmiony rosołem z pasztecikiem, zasnšłmocnym snem w swoim łożu, jego blada siostrzenica wyrzekła cichym głosem, spuszczajšc oczy: –Wielebny księże proboszczu i wy, moœci balwierzu, winnš się czuję, że nie doniosłam wam w porę o szaleństwie megowujaszka. Może bylibyœcie spalili te heretyckie ksišżki i zaradzili nieszczęœciu, zanim doszło do tego, co tu widzicie. –Na całopalenie nigdy nie jest za póŸno –uspokoił jš proboszcz. – BšdŸ panna spokojna, dzień nie minie, a na stos poœlemy kacerzy! Musicie wiedzieć, że w owych czasach zdarzało się w Hiszpanii palić na stosie nie tylko ksišżki, ale żywych ludzi, skazanych na to przez Œwiętš Inkwizycję, czyli bractwo duchowne, tropišce œwiętokradztwo, odstępstwo od wiary, obcowanie z diabłem i inne grzechy. Niestety, łatwiej było o coœ takiego człowieka oskarżyć, niż oskarżonemu dowieœć swej niewinnoœci. Tak i teraz, gdy blada siostrzenica Don Kichota oskarżała o herezję, czyli obrazę prawd religijnych zgromadzone w bibliotecewujaszka opowieœci rycerskie, cóż mogły biedne powiedzieć na swš obronę? Trwożniei błagalnie szeleszczšc kartkami, musiały poddać się wyrokowi, który zapadł bez uczciwego zbadania rzeczy. Rumiana gospodyni chyżo rozpaliła na dworze wielkie ognisko, powiada zaœ autor,cytujšc powiedzonko hiszpańskie, iż zajmowała się tym z gorliwoœciš takiej pracownicy, która większš ma ochotę palić niż tkać płótno, choćby nie wiem jak szerokie i cienkie. Znajdowało się to ognisko akurat na wprost okien komnaty bibliotecznej, do której wprowadzono inkwizytorów – proboszcza i balwierza. –Podawajcie mi tedy księgi –rzekł, rozglšdajšc się proboszcz –jednš po drugiej. Zobaczymy, która na stos zasługuje. – Wszystkie!! – zawołała siostrzenica. – Wszystkie co do jednej, to pewne! Proboszcz i balwierz zbyt byli jednak ciekawi, żeby zgodzili się palić ksišżki bez oglšdania. Balwierz jšł sięgać kolejno po oprawne foliały i podawać je księdzu po głoœnym odczytaniu każdego tytułu; wtedy dopiero ksišdz ogłaszał wyrok i wykonywał go, nie zwlekajšc. – „Wielkie czyny Esplandiana ” – obwieœciłbalwierz. –Giń, wszetecznico! –wykrzyknšł proboszcz, przez otwarte okno ciskajšc księgę na stos. Sypnęły iskry, „Wielkie czyny Esplandiana ” zajęły się odpowiednioteż wielkim płomieniem. – „Florismarte z Hirkanii ”. – Nie zasługuje na łaskę!! I „Florismarte ” powędrował za „Esplandianem ”. – „Rycerz Platir ”. – Za innymi niech idzie żwawo!! –Tak, dobrodzieju, tak –dogadywała zadowolona gospodyni –toć mówiłam, że wszystkim się stos należy. – „Palmerin z Oliwy ”. –I ta oliwa bynajmniej nie sprawiedliwa – niech spłonie, by ani kropli z niej nie zostało. Tak oto, kiedy Don Kichot, przygodami zmorzony, spał w swym łożu pod baldachimem, proboszcz z balwierzem, w asyœcie gospodyni rumianej i siostrzenicy bladej, nad księgozbiorem jego w wielkim poœpiechu inkwizycję sprawowali najsroższš. Może i niedobre to ksišżki, może i banialuki opowiadały, z naiwnoœci autorów lub –odwrotnie – liczšc na czytelników naiwnoœć, może nawet styl ich mocno szwankował, ale wyznam wam, że kiedy opisuję tę scenę, opisujšc zaœ widzę, jak karty ksišg w płomieniu się skręcajš z sykiem żałosnym, raptem serce mi się œciska, jakbym obecny był przy paleniu ludzi na stosie, i chciałbym rękę inkwizytora zatrzymać... – „Historia słynnego rycerza Tyranta Białego ” – ogłosił balwierz. Proboszcz drgnšł. – Co, macie tam „Tyranta Białego ”? – przepytał się podniecony. –Toć to powieœć, gdzie za młodu znajdowałem był kopalnię rozkoszy, daję wam słowo! Pamiętam jak dziœ, jest tam Don Kyrieeleyson z Montalbanu, rycerz jakich mało, i brat jego, Tomasz z Montalbanu, walka słynnegoTyranta z brytanem i cesarzowa zakochana w giermku swym, Hipolicie. Styl jest przedni, daję słowo, kumie, weŸcie tę ksišżkę do domu i przeczytajcie, a sami sięprzekonacie! – Przeto ułaskawimy tę księgę – zgodził się balwierz. No, więc jednak! Odetchnšłem na chwilę i wy chyba ze mnš. Ale odłożywszy na bok „Historię słynnego rycerza Tyranta Białego”, inkwizytorzy sięgnęli po następne dziełaite rzadko już znajdowały w ich oczach łaskę, traf bowiem chciał, że rzadko któršczytali za młodu, by móc teraz z rozrzewnieniem wspominać. Z górš sto ksišżek, prozš i wierszem pisanych, poszłona stos, parę zaœ zaledwie uniosło głowę ztej rzezi i uniesione zostało na plebanię lubdo domu balwierza, by służyć wyjštkowym literackim uniesieniom niszczycieli ksišżek. Nie skończyło się na tym złowrogim ogniu:sama komnata biblioteczna, choć już pusta, zdawała im się miejscem zbyt straszliwychpokus dla Don Kichota, rankiem tedy, podczas gdy rycerz spał cišgle, sprowadzilirobotników, a ci pod nadzorem gospodyni rumianej i siostrzenicy bladej żwawo zamurowali i zatynkowali niebezpiecznš izbę, tak iż z żadnej strony nie było już doniej wejœcia. Kiedy Don Kichot po dwóch dniach, zdrowszy, podniósł się z łoża, chciał się udać, swoim zwyczajem, do biblioteki – ale nic z tego! Trafił na gładkš œcianę, którš obmacywał, naciskał, odchodził od niej i wracał, znów próbował, lecz ta trwała nieporuszona. Wreszcie, do cna zmieszany, wštpišc w œwiadectwo swych zmysłów, poprosił domownic, by wskazały mu drogę do komnaty z ksišżkami. –Komnata z ksišżkami? – parsknęła gospodyni. Nie ma w tym domu żadnej komnaty z ksišżkami! – A gdzież się podziała?? – Czart jš porwał!! –Nie czart –sprostowała siostrzenica –lecz czarodziej. Owej nocy pod nieobecnoœć wuja spuœcił się z chmury i porwał komnatę razem z ksišżkami. Powiedział tylko, że tak mœci się z wrogoœci do właœciciela ksišżek. –Przejaœnia mi się w głowie – powiedział Don Kichot. –Czy zły czarodziej oznajmił, jak się nazywa? – Jakieœ takie dziwne imię – marszczyła czoło gospodyni. – Kończyło się chyba na „on ”. –Freston! – wykrzyknšł Don Kichot. –Mój straszliwy wróg czarodziej Freston sprawił, że biblioteka ma jakby rozwiała się w powietrzu! A to wszystko dlatego, że ja, błędny rycerz, sprzeciwiam się nieprawoœciom jego i zbrodniom. Ale nic z tego! Żeby nie wiem jak szkodził mi podły Freston, ostateczne zwycięstwo mnie musi ciela –że jeœli nie spełnisz, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żPF–ěc €‚f V č˛c €š,Őc o;ö przypaœć. –No tak – zgodziła się siostrzenica –ale czyż nie lepiej dać sobie spokój, nie wchodzić w paradę złym czarownikom, nie narażać się na ich zemstę ? Albo Ÿle wujowitu w domu? Don Kichot nic nie odpowiedział. W myœlach był już daleko od swego domostwa z zamurowanš komnatš, od tych niemšdrych kobiet, od czarnego œladu pogorzeliska na podwórzu, które może by przyjšł, gdyby zauważył, za œlad czarownika Frestona, odkrzywdy, którš wyrzšdzili mu najbliżsi, a októrej wcale nie miał pojęcia... Wbrew wszystkim i wszystkiemu, był przecież nadal – Don Kichotem. Rozdział ósmy, w którym Don Kichot już niesamopas, lecz z giermkiem, wyrusza na swš drugš wyprawę Kiedy Don Kichot prawdziwie wydobrzał po przygodzie, wieńczšcej pierwszš jego wyprawę –nastšpiło to zaœ jakieœ dwa tygodnie po owym tyleż bolesnym co w kurzu tytłajšcym wieńczeniu – zaczai się potajemnie szykować do wyprawy drugiej. Potajemnie – bo doskonale uœwiadamiał sobie, że obydwaj jego wielcy przyjaciele, sprzymierzeni z obydwiema wiernymi domownicami, jeœli dowiedzš się o nie porzuconych przez Don Kichota zamiarach, na głowie stanš, aby im przeciwdziałać. Zachowujšc więc pozory uspokojenia i pojednania z sytuacjš, i tylko teoretycznie bronišc błędnego rycerstwa w dysputach z proboszczem oraz balwierzem, cichcem gromadził fundusze, sprzedajšc lub zastawiajšc, co się dało z posiadanych przedmiotów, przeważnie zresztš za marnšcenę, ale co tu gadać o marnej cenie, kiedynajwiększy majštek Don Kichota –księgozbiór –poszedł, jak wiemy, z dymem bez żadnej rekompensaty! Tak czy siak, w końcu zebrał Don Kichot sumkę godnš chyba tego, co o błędnych rycerzachklarował pasujšcy go na tę dolę karczmarz.Zbroję przysposobił sobie na nowo z tego, co ocalało jeszcze na strychu, naprawił połamany hełm, kopię z tarczš pożyczył u znajomego hidalga z okolicy, zaopatrzył sięteż w koszule, szarpie i inne potrzebne w drodze przedmioty, wszystko zgodnie z radami karczmarza. Rosynant czekał w stajni, pięknš Dulcyneę z Toboso miał Don Kichot, jak zawsze, w sercu, brakowało mu więc jeszcze tylko – no, właœnie, giermka. Upatrzył sobie na giermka pewnego klepišcego biedę wieœniaka z sšsiedztwa, imieniem Sanczo Pansa. Jak wyglšdał Sanczo Pansa, to już wiemy, a jaki był w œrodku, nie warto z góry mówić, bo niebawem się przekonamy. Nie od razu, oczywiœcie, zdecydował się Sanczo Pansa na takš awanturę, jak wyruszenie ni stšd nizowšd w œwiat, w charakterze giermka błędnego rycerza; dotychczas nie opuszczał nigdy opłotków ojczystej wsi i nikomu nie giermkował, o błędnym zaœ rycerstwie miał bardzo niewyraŸne pojęcie.WyraŸne jednak pojęcie miał o piszczšcej biedzie, w jakiej żył wraz z żonš i gromadkš dzieci, toteż gdy Don Kichot, namawiajšc go, wysunšł taki argument, że zdobędš, być może, jakšœ wyspę bogatš, i wówczas Sanczo właœnie zostanie jej wielkorzšdcš, Don Kichot zaœ wyruszy dalejrycerskim szlakiem, usłyszawszy zatem o wyspie, Sanczo zapalił się do wyprawy i giermkowania, i nie musiał go nasz rycerz dłużej namawiać: Wyznaczywszy dzień i godzinę, zawiadomił Sancza, aby ten także zaopatrzył się w co potrzeba, nade wszystko zaœ, by nie zapomniał o sakwach.Ten zapewnił, że nie zapomni nie tylko o sakwach, lecz również o bukłaku do wina, tudzież oœle do dŸwigania jego giermkowskiej tuszy, a wreszcie o wyspie, która będzie mu przyœwiecała z dala. Cóż, każdemu musi coœ przyœwiecać w bohaterskich wędrówkach Don Kichotowi przyœwiecał obraz Dulcynei, Sanczowi wyspa bogata, którš miał rzšdzić; trudno mieć coœ przeciwko takiemu czy innemu przyœwiecaniu, nie bardzo natomiast był w smak Don Kichotowi ten osioł, na którym zamierzał wyruszyć Sanczo. Osioł, pracowity i pożyteczny zwierzak, po dziœ dzień w estymie jest u chłopów hiszpańskich, był i w czasach, o których mowa, ale nie da się też specjalnie ukryć, że nie uchodzi i nigdy nie uchodził za zwierzę wykwintne bšdŸ szlachetne. Nie ulegało wštpliwoœci, że żaden rycerz nie jeŸdził na oœle, czy natomiast zdarzało sięto giermkowi, Don Kichot ani rusz nie mógł sobie przypomnieć, sprawdzić zaœ też nie mógł, w domu bowiem nie pozostała ani jedna ksišżka, która mogłaby rozstrzygnšćtę kwestię. W końcu zgodził się na Sanczopansowego osła, postanawiajšc, że przy pierwszej sposobnoœci daruje giermkowi odpowiedniejszego wierzchowca,zdobytego na wrogach. Nic nikomu nie mówišc i dla bezpieczeństwanie żegnajšc się z nikim, Sanczo Pansa zatem –z żonš i dziećmi, Don Kichot – z gospodyniš i siostrzenicš, że nie wspomnę oproboszczu tudzież balwierzu, w oznaczonej chwili rycerz z giermkiem puœcili się w drogę, było to zaœ jeszcze wczeœniej przed œwitem niż za pierwszym razem, właœciwie głębokš nocš, tak iż kiedy dzień zaœwitał, byli pewni, że już żadna pogoń ich nie doœcignie. Don Kichot chudy i długi na Rosynancie jak on koœcistym jechał przodem, Sanczo Pansapękaty na osiołku brzuchem powłóczšcym po ziemi, z przytroczonymi do siodła sakwami i bukłakiem, parę kroków za nim, droga była ta sama, co za pierwszym razem, i w górze jasne niebo to samo, ale ci dwaj na drodze i pod niebem – teraz dopiero tacy, jak być powinni, nierozłšczni,różni i nie do pomyœlenia osobno – Don bez Sancza, Sanczo bez Dona. Jakiœ czas jechali niewiele mówišc, najwyżej coœ tam o drodze kładšcej się pod kopyta wierzchowców i słońcu wspinajšcym się uparcie po niebie jak biedronka po liœciu, aż Sanczo Pansa nie wytrzymał dłużej niepewnoœci, która musiała go trawić od chwili wyruszenia z rodzinnego obejœcia, i rzucił, niby to spokojnie i obojętnie: –Jeżeli wam się zdaje, panie błędny rycerzu, że ja nie poradzę rzšdzić tš wyspš, którš przyrzekliœcie mi ofiarować, to jesteœcie w wierutnym błędzie. Jeszcze jak poradzę, choćby była sto razy większa od naszej wioski! A gdy Don Kichot nic na to nie odpowiedział,Sanczo Pansa z widoczniejszym już niepokojem zapytał: – Długoż to trzeba czekać na zdobycie tej wyspy?? –Możliwe, że bardzo krótko –odrzekł Don Kichot. –Owszem, zdarzali się i tacy błędni rycerze, którzy dopiero na staroœć nadawali spracowanemu giermkowi tytuł hrabiego jakiejœ przełęczy albo przylšdka, co do mnie jednak, to jeżeli przed końcem tygodnia zdobędziemy godnš tego miana wyspę, gotów jestem z miejsca obdarzyć cię jej koronš. – Niby że zostałbym królem tej wyspy?? – Dziwniejsze jeszcze rzeczy zdarzały się w dawnych czasach. – A moja kobieta paniš królowš?? – Któż œmie o tym wštpić?? –Za przeproszeniem, ja œmiem wštpić. Nie znacie jej i mówię wam, wasza nieznajomoœć, że królowa to dla mojej kobiety trochę za dużo. Z bożš pomocš, wystarczyłaby jej hrabina. –Jak sobie życzysz –powiedział Don Kichot – ale naprawdę, Sanczo, wydajesz mi się za skromny, nie sięgajšc po to, co osišgnšćmożesz bez trudu. –Jeżeli uważacie, wasza uważnoœć, że ona może być królowš, to już się nie sprzeciwiam – powiedział Sanczo. –I chętnie sięgnę po wszystko, co mój dobry pan zechce mi wręczyć i co zdołam unieœć. – To rozsšdna mowa – pochwalił giermka Don Kichot. Tak sobie gwarzyli, posuwajšc się coraz dalej, mijajšc pola, łški i zagajniki, aż równina, po której się posuwali, falować zaczęła i fałdować się, i wypychać z siebiewzgórza garbate, musieli więc zwolnić nieco, zwłaszcza że i Rosynant, i osiołek doœć już byli zmęczeni, i tak zwalniajšc, i wpatrujšc się przy tym baczniej w przestrzeń przed sobš, dostrzegli w oddali,na zieleniejšcej wyżynie, jakieœ białe postacie, i Don Kichot zatrzymał się, dajšc znak Sanczowi, by uczynił to samo. Rozdział dziewišty, w którym Don Kichota spotyka najsłynniejsza z jego niezwykłych przygód, ale jak na najsłynniejszš kończy się ona doœć błyskawicznie, autor zaœ nic nie może na to poradzić Chcecie wiedzieć, co to były za postacie? Zanim usłyszymy, co o nich mniemał Don Kichot, odkryję wam, że były to wiatraki, wietrzne młyny, z których słynie La Mancza, dziœ jeszcze można je tam napotkać, ja też widziałem na własne oczywiatraki La Manczy – białe, przysadziste wpodstawie i smuklejšce ku górze, każdy z czworgiem ramion w szerokich dworskich mankietach; nie poruszały nimi, co prawda,kiedym je widział, i nie zbiegło się tych wiatraków trzydzieœci lub czterdzieœci na jednym wzniesieniu; cóż, nasze czasy nie sprzyjajš już im tak bardzo, wiatraki bezszelestnie schodzš z pola, dzielšc pod tym względem los błędnych rycerzy, ale niegdyœ, ho-ho... dobre i to zresztš, że je można jeszcze zobaczyć. Kiedy mijałem wiatraki La Manczy, znałem już przygodę, jakš przeżył z nimi Don Kichot –spoglšdałem więc na nie i ze wzruszeniem, jako na œwiadków i uczestników owej dawnej historii, i z wyrzutem, bo nie da się powiedzieć, żeby ładnie potraktowały naszego rycerza. W każdym razie – rad byłem ze spotkania starych znajomych i ani mi w głowie postało, że widzimy się po raz pierwszy... A Don Kichot, czy naprawdę nigdy ich przedtem nie widział, czy nie poznał widywanych już dawniej, doœć że wcale nie wzišł napotkanych postaci za zwyczajne wiatraki, lecz dopatrzył się w nich zastępujšcych mu drogę olbrzymów. –Dobra nasza –powiedział do Sancza Pansy – widzisz tych paskudnych olbrzymów? Poucinam im łby, nie zważajšc na liczebnš przewagę diabelskiego nasienia. Dobrodziejstwem dla ludzkoœci będzie wytępienie takich potworów, nie ma więc też powodu, byœmy się wzdragali przed wzięciem łupów. – O jakich olbrzymach pan mówi?? – zapytał Sanczo Pansa, wytężajšc wzrok. – O tych przed nami, co tak wymachujš łapskami w modnych mankietach. –Zdaje mi się –westchnšł Sanczo Pansa – że to nie żadne olbrzymy, tylko wiatraki, comielš mškę dla ludzi. Te długie łapska – to ich skrzydła, poruszane wiatrem. –Widać –rzekł Don Kichot – że się nie znasz na rycerskich przygodach. Nie mam do ciebie pretensji, wierzaj mi jednak, że to najprawdziwsze olbrzymy. Przyjrzyj się dobrze mojej nierównej i zwycięskiej walcez nimi, a nauczysz się więcej niż z ksišg, anawet niż z rozmów ze mnš. Rzekłszy to, pogalopował z nastawionš do przodu kopiš w stronę wiatraków. –Powstrzymajcie się, panie! – zawołał błagalnie giermek, ale rycerz nie słuchajšcgo, pędził na wroga, rosnšcego w oczach i obracajšcego –bo właœnie zerwał się wiatr– potężnymi skrzydłami. – Uciekacie?? – z pogardš wołał Don Kichot, choć wiatrakom ani się œniło postšpić kroku. – Stójcie, tchórze! Wszak jam jeden, a was jest tyle! Stójcie i po kolei zmierzcie się ze mnš! Ty pierwszy, potworze! Z tymi słowy natarł na pierwszy z brzegu wiatrak. Konia i jeŸdŸca owionęło goršce tchnienie obracajšcych się skrzydeł, i przerażony Rosynant, mimo że ponaglany ostrogami DonKichota, zatrzymał się w miejscu. Gryzł wędzidło i drgał nerwowo za każdym razem, gdy tuż przed jego wielkimi, smutnymi oczyma z dołu w górę przesuwało się groŸne ramię wiatraka. – Dajcie spokój, panie rycerzu! – wołał z bezpiecznej odległoœci Sanczo Pansa. –Możeto i olbrzymy, ale skrzydła majš całkiem jak wiatraki, i nie dacie rady mocować się z nimi! Widzieliœcie już ich z bliska, a teraz wróćcie na drogę! Ale Don Kichot nie odpowiadał giermkowi, zajęty skłanianiem Rosynanta, żeby poniósłgo do ataku. Sprawił wreszcie, manewrujšcwędzidłem i ostrogami, że spłoszony koń oderwał kopyta od ziemi i choć nie zaszarżował na pierwszy wiatrak, lecz odwrotnie, skoczył w bok, aby go wyminšć,to nie uniknšł znalezienia się oko w oko z wiatrakiem następnym. Coraz bardziej przerażony, koń dał susa w drugi bok, ale teraz wiatraki zewszšd otaczały miotajšcego się Rosynanta z Don Kichotem wsiodle. –Wszyscy na jednego? –zawołał z jeszcze większš niż przedtem pogardš Don Kichot. –Niech i tak będzie, rozprawię się ze wszystkimi, niedoczekanie wasze, żebym prosił pardonu! –Wracajcie, panie! –coraz żałoœniej wzywał go Sanczo Pansa, ale mężny Don Kichot z nastawionš znowu do przodu kopiš mknšł na oszalałym ze strachu Rosynancie wprost na olbrzymi szumišcy wiatrak, widzšc więc, że nic jego pana nie uratuje, Sanczo Pansa zamknšł oczy i zaczšł się cicho modlić. I stało się! W chwili, kiedy usiłował wbić weń kopię, wiatrak uniósł skrzydło, tym samym ruchem jakby przycišgajšc i jednoczeœnie odpychajšc precz Don Kichota. Potężna siła porwała rycerza z siodła, pogruchotała mu kopię, obaliła Rosynant a, kt óry zani ósł się rozpaczliwym rżeniem, iodrzuciła konia i jeŸdŸca, każdego z osobna, daleko w pole. Wszystko to odbyło się tak prędko, że Don Kichot zdšżył tylko odczuć nagły zawrót głowy i dojrzeć łamišce się nad nim wpół iwywracajšce koziołka niebo, po czym obezwładnił go gwałtowny ból całego ciałazderzonego w rozpędzie z biegnšcš naprzeciw ziemiš. Kiedy Sanczo Pansa odważył się otworzyć oczy, dostrzegł Don Kichota leżšcego nieruchomo w polu, w pokaŸnej odległoœci od wiatraków, co œwiadczyło o sile, z jakš został odrzucony. Kilka kroków od niego Rosynant z trudem stawał na cztery nogi. –Boże miłosierny! –zaszlochał Sanczo Pansa, podšżajšc na oœle ku rycerzowi. – Zabiły pana te wiatraki przeklęte! Nie mówiłem, żeby się z nimi nie wdawać? –Mylisz się, Sanczo –sprostował Don Kichot, podnoszšc głowę – gdyby to były wiatraki, nie opadłyby mnie ze wszystkich stron z takš zaciekłoœciš. Nie przeczę, że w tej chwili wyglšdajš na wiatraki, a to dlatego, że podły czarownik Freston, któryukradł mi komnatę z ksišżkami, po bitwie nadał takš postać olbrzymom, żeby pomniejszyć moje zwycięstwo. – To pan ich zwyciężył?? – stropił się Sanczo Pansa. – Widziałeœ przecież!! Mimo że było ich tylu, a ja jeden, nauczyłem łotrów moresu, i gdyby nie te sztuczki Frestona... –Musiałem Ÿle patrzeć –podrapał się w głowę Sanczo Pansa, pomagajšc poturbowanemu Don Kichotowi wstać z ziemii wgramolić się na równie poturbowanego rumaka. Mimo obolałoœci wszystkich członków, naszrycerz był ożywiony i pewny siebie; i chociaż ciało jego przed chwilš domagało się podniesienia z upadku, na duchu wcale go nie trzeba było podnosić. Kiedy posuwali się dalej w kierunku znakomitej przełęczy Psia Łapa, gdzie, jak twierdził Don Kichot, niepodobna uniknšć rozlicznych przygód, ponieważ miejsce to do przygód jest wprost stworzone, jedynym zmartwieniem, któremu dawał wyraz, była powtórna strata kopii. Ale od czegóż rozległa wiedza i żywy koncept Don Kichota! Wnet poweselał, przypomniał sobie bowiem, iż pewien rycerz hiszpański, Diego Perez de Vargas, kiedy złamał mu się miecz, chwycił grubš gałšŸ dębowš i pozabijał ništylu wrogów, że nazywano go odtšd, jak również jego potomków: Vargas-Maczuga. –I ja też – oznajmił Don Kichot – będę walczył maczugš i dokonam niš takich czynów, że mogšc być ich œwiadkiem, poczujesz się najszczęœliwszym giermkiem pod słońcem. –Bardzo chętnie – zgodził się Sanczo – ale czemu to, wasza zabójczoœć, tak nierówno siedzicie w siodle, nie całš przeznaczonš do tego częœciš, tylko jej brzeżkiem? Czy reszta, na której nie ważycie się usišœć, tak was, Boże uchowaj, boli? –Błędnym rycerzom – wyjaœnił Don Kichot – nie wolno skarżyć się na ból, choćby rozpierał ich od pięt aż po czubek głowy. –Bardzo byłbym nierad –przyznał się Sanczo –gdyby i giermków dotyczył ten zakaz. Bo jak mnie boli, to lubię sobie ponarzekać, a myœlę, że i wam by ulżyło, gdybyœcie odrobinę jęknęli. Don Kichot zapewnił Sancza, że giermka zakaz skarżenia się nie dotyczy. –To dobrze – powiedział Sanczo – bo terazna przykład żołšdek boli mnie z głodu. Ale bardziej jeszcze od narzekania smakowałoby mi œniadanie. I znowu Don Kichot nie oponował przeciwkozdrowym popędom giermkowej natury, chociaż sam nie odczuwał głodu. Jechali tedy dalej i Sanczo rozpierajšc się na oœle jak na ławie w gospodzie, zajadał, co tam miał w sakwach, i popijał z bukłaka zabrane w drogę domowe wino. Pod wpływem tego popijania wydało mu się niebawem, że faktycznie miła to rzecz i wesoła, taka wyprawa z błędnym rycerzem w poszukiwaniu przygód, i choćbynawet na wyspę wypadło jeszcze nieco poczekać, to i tak co użyje sobie, tego mu już nikt nie odbierze. W ten sposób posuwalisię aż do zmierzchu. Noc spędzili w lesie pod drzewami: Don Kichot oka nie zmrużył, jeœli nie spełnisz, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żP2$ ‚tc €ö,c "# a ä0Gc €+?* oddajšc się rozmyœlaniom o pani swego serca, dla której chwały stoczył był minionego dnia zwycięskš bitwę z hufcem olbrzymów, Sanczo Pansa natomiast chrapał jak suseł, a czy œniło mu się coœ, nie wiadomo, bo obudzony nic na ten temat nie mówił. Don Kichot o brzasku ułamał prostš gałšŸ z drzewa i przemyœlnie nasadził na niš grotze zniszczonej kopii. Następnie, widzšc, że giermka nie budzš ani promienie słońca, aniptasi œwiergot, potrzšsnšł nim i Sanczo otworzył oczy, sięgajšc jednoczeœnie po bukłak, dużo chudszy, niestety, niż poprzedniego wieczora. To go trochę zafrasowało, ale nie tak bardzo, bo coœ niecoœ mimo wszystko chlupotało jeszcze wskórzanym worze. Powitał więc nowy dzieńpopijaniem i zakšszaniem, nie tracšc nadziei, że po tak sympatycznym poczštku nastšpi równie dobry cišg dalszy. Don Kichotznowu zrezygnował z posiłku, swoim zwyczajem karmišc się myœlami o Dulcynei, jak również o czynach, których dokonał i miał zamiar dokonać. Kiedy wreszcie Sanczo skończył œniadanie, ruszyli w dalszš drogę ku znakomitej przełęczy Psia Łapa, gdzie, jak wiemy, spodziewali się doznać kolejnych przygód i, zaprawdę, nie mieli się zawieœć, chociaż najsłynniejszej przygody z wiatrakami udajšcymi olbrzymów czy też olbrzymami zamienionymi w wiatraki te następne nie mogły tak łatwo zaćmić. Rozdział dziesišty, poœwięcony przygodom Don Kichota i Sancza Pansy na przełęczy Psia Łapa Dojeżdżajšc do obiecujšcej przełęczy, Don Kichot nie bez trudu obrócił się w siodle, by uprzedzić Sancza, że choćby ujrzał, jakpan jego słania się pod ciosami z lewa i z prawa, sam za miecz chwytać nie ma prawa, osobom bowiem nie należšcym do najszlachetniejszego stanu nie godzi się wtršcać, kiedy między rycerzami toczy się sprawa. –Chyba że – dodał po krótkim namyœle –napadłaby mnie jakaœ hołota. W tym wypadku nie uchybiłbyœ przyzwoitoœci, stajšc w mojej obronie. Sanczo zapewnił, że zawsze chętnie pohamuje swojš chęć wycišgnięcia miecza, tym chętniej, iż nie posiada miecza i w ogóle naturę ma pokojowš. –Chyba że – również po krótkim namyœle dodał –napadniętš zostałaby moja własna osoba. Wówczas musiałbym się bronić, i tenmus byłby musem prawdziwie przymuszajšcym. Tak uzgadniajšc poglšdy, dostrzegli dwóch braciszków benedyktynów w podróżnych okularach od kurzu, pod parasolami od słońca i na mułach wielkich i garbatych niczym wielbłšdy. Kilka kroków za nimi toczył się powóz w otoczeniu sł ug jezdnych i pieszych. Gdyby Don Kichot zapytał, dowiedziałby się,że powóz nie ma nic wspólnego z zakonnikami, przypadkiem jedynie dopędził ich w drodze. Pewna dama biskajska udawała się powozem tym do Sewilli, gdzie mšż mianowany właœnie na wysokie stanowisko do Indii czekał, aby razem z niš wsišœć na statek. Don Kichot nie zapytałjednak, nie dowiedział się więc tego wszystkiego, z własnej głowy natomiast wysnuł mniemanie, iż dama jest księżniczkš, gwałtem uprowadzanš przez czarowników, za których to czarowników wzišł Bogu ducha winnych braciszków. Opiniš tš podzielił się zaraz z Sanczem. –Ja tam – powiedział Sanczo – nie widzę czarowników, tylko braci benedyktynów oraz jakichœ podróżnych, o których nie wiem, sš czy nie sš ksišżęcego rodu, ale nawszelki wypadek nie zaczepiałbym nikogo, bo może się to skończyć jeszcze gorzej niżz wiatrakami. –Już ci wspominałem – odparł Don Kichot – że nie znasz się na rycerskich przygodach. Odpuszczę ci i tym razem, nie odstšpię jednak od mojej misji. Co oznajmiwszy, zajechał drogę zakonnikom, wołajšc: –Porzućcie swe zamiary, Ÿli czarownicy! Nie pozwolę wam na uprowadzanie dostojnych księżniczek! Wyrzeknijcie się ichdobrowolnie albo walczcie ze mnš, synowie piekieł! Zakonnicy zatrzymali się i jęli tłumaczyć, kim sš, ale Don Kichot nie wierzył im, naturalnie, wierzył bowiem, jak zwykle, swej wyobraŸni. Spišwszy Rosynanta, runšłz furiš na pierwszego mnicha i pokaleczyłby go niechybnie, gdyby ten wczeœniej nie spadł z muła, jeszcze nie kopiš tknięty, lecz samym strachem. Nie mniej przer ażony drugi zakonnik puœcił sięna swoim mule do ucieczki, Don Kichot zaœ nie œcigał go, stwierdził bowiem, że bitwę z synami piekieł ma już wygranš. Podszedł więc do powozu, który zatrzymał się w chwili, kiedy rycerz zajechał był drogę benedyktynom, i kłaniajšc się rzekł: –Jeœli chcesz, piękna księżniczko, wiedzieć,kto cię ocalił, nie kryję, że masz przed sobš Don Kichota z La Manczy. Za usługę, jakš ci oddałem, nie żšdam nic, prócz tego,abyœ zawróciwszy stanęła przed obliczem pani mego serca, najpiękniejszej Dulcynei z Toboso, i opowiedziała, com uczynił dla wyzwolenia ciebie od czarowników. Tymczasem Sanczo Pansa, również stwierdziwszy, iż pan jego jest zwycięzcš, wycišgnšł z tego wniosek praktyczny: pospiesznie zsunšł się z osła, skoczył do leżšcego na ziemi pierwszego mnicha i zaczšł go odzierać z odzieży. Tu zbliżyli siępachołkowie damy z powozu i zapytali, co by to miało znaczyć. Sanczo Pansa chętnie wyjaœnił, że znaczy to łup wojenny, który słusznie mu przysługuje jako giermkowi zwycięzcy. Pachołkowie, inaczej niż Sanczo, nie mieli za sobš nawet elementarnego kursu wykładów o prawie rycerskim, uznali więc jego tłumaczenie zakiepskie żarty i rzuciwszy się na biedaka spuœcili mu takie lanie, że ledwie zipał. Skorzystał z tego wystraszony benedyktyn,by podnieœć się, wleŸć na muła i w œlad za swoim towarzyszem pomknšć na przełaj polami, byle dalej od niebezpiecznych szaleńców, o których żaden z mnichów nie przypuszczałby nawet, że w tych czasach można ich spotkać na przełęczy Psia Łapa...Don Kichot, nie zdajšc sobie wcale sprawy, jaka krzywda za jego plecami spotyka wiernego, choć może zbyt niecierpliwego, jeœli chodzi o łupy wojenne, giermka, z dumnym uœmiechem czekał na przyrzeczenie księżniczki, iż zawróci do Toboso, by opowiedzieć pięknej Dulcynei o jego czynie. Ta, którš brał za księżniczkę, milczała jednak zakłopotana, odpowiedział mu natomiast jej sługa, Bask ogromnego wzrostu: – Nie naprzykrzajcie się, panie, bo będę musiał zabić was za natręctwo. –Gdybyœ był rycerzem –rzekł z godnoœciš Don Kichot – zapłaciłbyœ mi za te słowa, zuchwalcze. –Każdy Bask, nawet pastuch i żebrak, jest rycerzem, panie. Jeœli chcesz się o tym przekonać, porzuć kopię i chwyć za miecz, a stawię ci czoła. Don Kichot usłuchał wezwania: odrzucił kopię, chwycił za miecz i z impetem zaatakował Baska, tak iż ten ledwie zdšżyłswego miecza dobyć, drugš rękš miast tarczy poduszkę łapišc z powozu. Pani, zaskoczona i wystraszona gwałtownš scenš, szeroko otwartymi oczyma przypatrywała się pierwszemu zderzeniu mieczy. Rozległ się donoœny szczęk, klinga zeœliznęła się po klindze, rycerze – jeden na Rosynancie, drugi na mule – odskoczyli od siebie i znów naskoczyli, i wtedy Bask nagłym ruchem spuœcił miecz na głowę i lewe ramię Don Kichota. Niewiele brakowało, a dobiegłyby kresu wszelkie przygody i fantazje szalonego rycerza, ale Bóg był mu widać łaskaw – miecz Baska zboczył nieco z obranej drogi i zamiast rozpłatać wpół Don Kichota, ucišł mu jedynie lewš stronę hełmu oraz pancerza, który zwalił się z wielkim chrzęstem na ziemię. Niestety! Nie da się zaprzeczyć, że wraz z hełmem ucišł mu również kawałek lewego ucha, co nie jest niczym przyjemnym, ale zawsze lepiej nawet całe ucho postradać niż życie. Rozwœcieczony z powodu rany, a może bardziej jeszcze z powodu uszkodzonej zbroi, Don Kichot uniósł się w strzemionachi oburšcz zadał Baskowi cios mieczem, nie słabszy, zaprawdę, od tego, jaki dopiero co spadł na jego ramię, a przy tym dużo celniejszy. Poduszka, którš Bask zasłaniał się jak tarczš, trochę tylko ów cios osłabiła – z przeciętej wpół wyfrunęło pierze jak stado białego ptactwa, a w œlad za nim chlusnšł z czujšcego się rycerzem sługi strumień krwi purpurowej. Bask zachwiał się w siodle, stopy wypadły mu ze strzemion, i runšł z wierzgajšcego muła. Don Kichot, też broczšcy krwiš, zeskoczył z konia i podbiegł do leżšcego. – OszczędŸ go, moœci rycerzu, błagam! – zawołała z powozu dama, o którš poszło. –I owszem – skłonił się Don Kichot – dzielny to rycerz i nie dybię na jego życie, niech jednak przyrzeknie udać się do pani mej, Dulcynei z Toboso, i ugišwszy kolano hołd jej złożyć pokorny. Dama z powozu poœpiesznie obiecała, że taksię stanie. –Skoro tak –rzekł Don Kichot – żadnej krzywdy więcej mu nie uczynię. Żegnaj, pani –i jeszcze raz się skłonił. Tymczasem Sanczo Pansa, odzipnšwszy nieco po własnej bitce, jeżeli wypada bitkš nazwać sytuację, w której człowiek nie bije, tylko jest bity, podniósł się z ziemi i podszedł do Don Kichota, rozdziawiajšc usta, jakby miał bardzo wiele do powiedzenia. Okazało się, że miał istotnie, jednak nie na temat swojej krzywdy, w której mu Don Kichot, nie widzšc jej, nie poœpieszył z pomocš, ani na temat swojegoposłuszeństwa, dla którego nie poœpieszył z pomocš Don Kichotowi, ale na temat obiecanej wyspy, której królem czy wielkorzšdcš rad by już zostać. Trzymajšc strzemię dosiadajšcemu Rosynanta rycerzowi, Sanczo Pansa mówił: –Raczcie mi już, panie, ofiarować tę wyspę, którš zdobyliœcie w krwawym pojedynku. Choćby i tysišc razy była większa od naszej wioski, poradzę niš rzšdzić nie gorzej od innych. Pewnie, że markotnie mi trochę rozstawać się z wami,ale co królowanie, to królowanie. Co wygłosiwszy, cmoknšł Don Kichota w łokieć. –Poczekaj, Sanczo – powiedział Don Kichot – przygody, które przeżyliœmy na przełęczy Psia Łapa, choć wspaniałe, nie sš jeszcze tymi, z których wychodzi się z wyspš do rzšdzenia, lecz tymi, z których wychodzi się najwyżej z ranš do opatrzenialub, nie przymierzajšc, z uciętym uchem. BšdŸ cierpliwy, będš jeszcze i tamte, a wówczas bez twoich próœb nawet obdarzę cię wyspš albo całym archipelagiem, Wdzięczny Sanczo Pansa raz jeszcze cmoknšł w łokieć usadowionego już w siodle rycerza, po czym dosiadł przestępujšcego z nogi na nogę osiołka i znów ruszyli przed siebie. –Powiedz, Sanczo –podjšł, trzęsšc się na koœcistym grzbiecie Rosynanta, Don Kichot –czy widziałeœ rycerza albo może czytałeœ o takim, co by żwawiej ode mnie nacierał na wroga, odważniej znosił razy, zręczniejje oddawał i umiejętniej wysadzał z siodła? – Widzieć nie widziałem – przyznał Sanczo– a czytać też nie czytałem, bo czytać ani pisać nie umiem, ale chyba w żadnej ksišżce nie ma o takim rycerzu, któremu krew z ucha ciurkiem płynie, a on sobie, jakby nigdy nic, jedzie i gada. Może byœcie, wasza krwiopłynnoœć, przystanęli i dali się opatrzyć? Mam w sakwach szarpie i odrobinę maœci gojšcej. Don Kichot zgodził się, a podczas gdy giermek go opatrywał, mówił: –Nie byłoby to potrzebne, gdybym miał ze sobš cudowny balsam Fierabrasa, wyjeżdżaliœmy jednak z domu w takim poœpiechu, żem zapomniał go był przyrzšdzić. – Cóż to za cudowny balsam?? – zaciekawiłsię giermek. –Wystarczy parę jego kropelek, by uleczyć każdš ranę i nie lękać się œmierci. Recepta jest mi znana, w wolnej chwili sporzšdzę go przeto i dam ci na przechowanie. Skoro w jakiejœ bitwie na przykład rozpłatajš mię na dwoje, wystarczy żebyœ dokładnie złożył obie połówki i dał mi wypić łyk balsamu, a zrosnę się natychmiast i wstanęzdrowy jak rydz. –Toć to lepsze od wyspy! – zawołał wstrzšœnięty Sanczo Pansa. –Zrzekam się wszystkich królestw za receptę na cudownybalsam, którego uncję, myœlę, sprzeda się nie taniej jak za dwa reale, co przy dobrych obrotach pozwoli zbić majštek rychlej niż na handlu wołami. Nauczcież mnie, wasza uczonoœć, czym prędzej sporzšdzania balsamu! –Nie, Sanczo –pokręcił głowš Don Kichot –za balsam ten nie wolno pobierać pieniędzy,bo straciłby on całš swš moc cudownš. Tajemnicę jego mogę ci zwierzyć we właœciwej chwili... –E, jak tak, to szkoda niš zaprzštać głowę–powiedział zniechęcony Sanczo. –Poczekam na wyspę. Póki tak rozprawiali, zapadł wieczór i błędny rycerz z giermkiem –zgodnie tym razem – poczuli głód. Sanczo wycišgnšł z sakwy resztki chleba, sera i cebuli, zaznaczajšc, iż nie jest to jedzenie godne rycerza, na co Don Kichot odparł, że błędnirycerze mogš wcale nie jeœć, choćby i miesišc, a jeœli jedzš, to nie sš nazbyt wybredni: wystarczš im znalezione w lesie korzonki. Tłumaczšc to, z apetytem zajadałchleb, ser i cebulę. Posiliwszy się, znowu dosiedli swych wierzchowców i popędzili, by znaleŸć jakowyœ nocleg nim zupełna noc się rozpostrze. Rozdział jedenasty, w którym mowa jest między innymi o potędze miłoœci Nocleg znaleŸli w górach u koziarzy: ci nie tylko przyjęli ich do swych ubogich szałasów, ale zaprosili na wieczerzę przy ognisku, co także było przyjemne, bo tamteresztki chleba, sera i cebuli nie nasyciły, prawdę mówišc, ani giermka, ani rycerza. Rozesławszy na ziemi skórę owczš, koziarze zdjęli z ognia kociołek, w którym gotowało się kozie mięso, przycišgnęli dwa bukłaki z winem, rozsypali na skórze garœćjadalnych żołędzi. Dla rycerza przygotowalisiedzenie z wywróconego koryta, sami rozsiedli się na gołej ziemi. Sanczo Pansa stanšł za swoim panem, by mu usługiwać, ale Don Kichot posadził go zaraz przy sobie, mówišc, że błędne rycerstwo, jak miłoœć, równa wszystkich ludzi. Koziarze nie wszystko pojmowali z długich peror Donkichotowych, a musicie wiedzieć, że nasz rycerz przemawiał dłużej i kwieciœciej, niŸli tu przytaczam, nie poprzestał na przykład na zauważeniu, że miłoœć równa wszystkich ludzi, lecz z zamierzchłej pamięci ludzkoœci obraz WiekuZłotego przywołał, kiedy to pospólnie władajšc ofiarowanymi im przez przyrodę darami i nie znajšc słowa „moje ”czy „twoje ”, ludzie w ogóle nie nauczyli się jeszcze nierównoœci, krzywdzicielskich przewag i niesprawiedliwych podziałów. Mówił dużo więcej, a tym, co prostaczkowie koziarze uchwycili z jego mówienia, było właœnie słowo „miłoœć ”, przez co potwierdzony został skšdinšd poglšd, iż równa ona osoby wszelkiego stanu. Kiedy urwał przeto, jeden z młodych koziarzy zaœpiewał mu w odpowiedzi romancę o swojej miłoœci do zalotnej Eulalii, kończšcš się słowami: Eulalio, bardzo proszę, Mš małżonkš zechciej zostać, Bo jak nie – to habit włożę, Zakonnika wezmę postać. Po wysłuchaniu pieœni mieli już się ułożyć do snu, kiedy nadszedł inny młody koziarz,nieobecny przedtem, bo przez starszych wysłany na wieœ po żywnoœć, i nadchodzšc w wielkim przejęciu zawołał: – Wiecie, co się stało? – Skšd mamy wiedzieć?? –Student Grisostomo odebrał sobie życie z miłoœci do tej okrutnicy Marceli, a pogrzebać się kazał u Ÿródła, gdzie zobaczył jš był po raz pierwszy. We wsi wielkie poruszenie, bo przyjaciele Grisostoma chcš dokładnie spełnić jego ostatniš wolę, a księża się sprzeciwiajš. Podnieceni koziarze zagadali jeden przez drugiego, że pójdš na pogrzeb Grisostoma, jednego tylko spoœród siebie zostawiajšc, by kóz pilnował. Don Kichot poprosił, by zechciano mu opowiedzieć o samobójcy Grisostomie tudzież winowajczyni jego niechrzeœcijańskiego postępku, Marceli. Proœbę rycerza spełniono bez ocišgania, oto więc co usłyszał. Młodzieniec i dziewczyna byli dziećmi bogatych rolników z tej okolicy. Grisostomo studiował na uniwersytecie w Salamance i wrócił stamtšd bardzo uczony, znajšcy się zwłaszcza na ruchu gwiazd w niebie oraz zaćmieniach słońca i księżyca, ponadto zaœumiejšcy układać wiersze. Niebawem odumarł go ojciec i Grisostomo odziedziczył po nim znaczny majštek, ruchomy i nieruchomy, rogaty i nierogaty, brzęczšcy i szeleszczšcy. Jakież było zdziwienie bliższych i dalszych sšsiadów, gdy zamiast wieœć życie zgodne ze swym stanem posiadania, Grisostomo w stroju pasterskim z kosturem i w serdaku, zaczšłsię uganiać po górach, i to samo czynili innijego przyjaciele-studenci. Ale zanim oni wpadli na taki pomysł, pasterkš została przepiękna i majętniejsza jeszcze Marcela, osierocona przez oboje rodziców i wychowujšca się pod opiekš wuja, księdza prebendariusza. Starajšcy się oblegali Marcelę od najwczeœniejszych lat, ale ona żadnego nie chciała, a wuj nie przymuszał jej do zamšżpójœcia. Nie poprzestawszy wszakże na swobodzie, jakš cieszyła się wa nie zmrużył, jeœli nie spełnisz, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żPc Pćc !6¨' "Ţ# c €#č1x _ domu, pewnego dnia, jak się rzekło, została pasterkš, za własnš trzodš chodzšcš, i ani wuj, ani ktokolwiek inny nie potrafił wybić jej tego z głowy. Uroda Marceli jaœniała tymczasem coraz jaskrawiej, widoczniejsza zaœ była na polanach i górskich œcieżkach bardziej jeszcze niż w domowym zaciszu. Pocišgnęli więc za Marcelš w góry, stroje pasterskie przywdziawszy, liczni zakochani młodzieńcy, ze szlachty i wieœniaków po równi. Ale ona, grzeczna i przyjazna dla wszystkich, nie stronišc od rozmów i towarzystwa gładkich i edukowanych pasterzy, o żadnym zakochaniu nie chciała słuchać i żadnemu ze swych wielbicieli, z których najżarliwszym i najwytrwalszym był Grisostomo, nie robiła nadziei. Rychło zaczęły doliny i wšwozy rozbrzmiewać skargami i wyrzutami odtršconych kochanków, najczęœciej słowem „okrutnica ”, zwielokrotnionym przez echo: „ok-rut-ni-caaaaaa! ”. Na korze drzew, na omszałych kamieniach pojawiły się wyrżnięte napisy tej samej treœci. Ale nic nie zdołało skruszyć pięknej Marceli –zawsze wolnej i niefrasobliwej, z obojętnym uœmiechem obserwujšcej wzdychania i zabiegi młodzieńców. I oto stało się nieszczęœcie – Grisostomo własnšrękš œmierć sobie zadał z miłoœci. Może teraz drgnie serce pięknej okrutnicy, lecz dla Grisostoma za póŸno... Don Kichot podziękował koziarzom za tak wzruszajšcš opowieœć, która prawdziwie go zajęła. Sancza Pansy nie zajęła w tym stopniu i zachrapał, bodaj że nie doczekawszy jej końca. Don Kichot aliœci niezasnšł tej nocy wcale, rozmyœlajšc o wszystkim, co usłyszał i co zobaczy jutro,gdy, jak postanowił, uda się z koziarzami na pogrzeb nieszczęsnego Grisostoma. Miłoœć studenta pasterza do okrutnicy Marceli przywiodła mu też na myœl własnš miłoœć do Dulcynei z Toboso, chociaż ta dama, jak był przeœwiadczony, nie odtršcała go i wdzięcznie przyjmowała jego namiętne hołdy. Korzystajšc z twardego snu Sancza Pansy i niemych rozmyœlań Don Kichota, pozwólmy też sobie na odrobinę zastanowienia nad tym, czego dowiedzieliœmy się w tym rozdziale. Don Kichota nie przypadkiem chyba tak zajęły perypetie młodzieńców i dziewczšt hasajšcych po górach w pasterskich strojach –musiał poczuć, że sšmu nadspodziewanie bliscy – bliżsi od siostrzenicy, gospodyni, proboszcza, balwierza i wszystkich innych ludzi spotkanych dotšd. Czyż nie odrzucili, jak on, powszednioœci wyrachowanej, żeby pójœć za porywem serca i fantazji, za pomysłem nierozsšdnym może, ale szlachetnym, za marzeniem nie godzšcym się ze szpetotš œwiata, który zrodził ich i wychował? Miast ciułać i powiększać majštek, woleli obcować z żywš przyrodš, miast pysznić się atłasami i koronkami – przywdziać prosty serdak i kostur wzišć w rękę, miastoszukiwać, skšpić, zabiegać, knuć, pochlebiać, zazdroœcić – chodzić za owcamipo górach, pić ze Ÿródła, zachwycać się tym co piękne, miłować. Oczywiœcie, był to inny ideał niż ten, któryprzyœwiecał Don Kichotowi –ale czy tak bardzo odległe sobie były obydwa –czy nie łšczyło ich podobne niepojednanie z bezsensem œwiata (przez tak zwanych rozsšdnych ludzi uznanym za sens), z niewolš i złem uznanym za koniecznoœć, z szarzyznš i jednostajnoœciš uznanš za doskonałš harmonię? Jeszcze nieraz w dziejach pojawiš się pokolenia takich młodych ludzi, zbuntowanych przeciw zgiełkowi swojej epoki i uciekajšcych do natury, do prawdy uczuć, do potęgi namiętnoœci, niekiedy zaœ, niestety, także do samobójczej œmierci... –Nie œpicie, panie? – zapytał półgłosem jeden z goœcinnych koziarzy. – Już dnieje, czas wyruszać, jeœli chcecie zdšżyć na pogrzeb Grisostoma. Rzeczywiœcie, ruszyli zaraz, o porannym chłodzie, gdy zaœ dotarli do podnóża pewnej góry z bijšcym Ÿródłem, i Don Kichot domyœlił się, że to tutaj, co starszy koziarz potwierdził skinieniem głowy, niemiłosierne południe dŸgało już ich ostrzami swoich promieni. Œcieżkami górskimi z różnych stron schodzili się do tego miejsca pasterze, wszyscy w czarnych kożuchach i z cyprysowymi wieńcami na głowach. Szeœciu pasterzy dŸwigało otwartš trumnę, całš w œwieżychgałšzkach i kwieciu. Postawiwszy jš pod skałš, zaczęli ostrymi czekanami dršżyć grób dla przyjaciela. Don Kichot ze współczuciem i smutkiem wpatrywał się w młode i piękne, choć już zesztywniałe, rysy zmarłego. Jeden z pasterzy, któremu wszyscy inni byli posłuszni, zwrócił się do Don Kichota: –Ciało to, panie, na które współczujšcym okiem spoglšdasz, opuszczone zostało przez duszę rzadkiej szlachetnoœci. Niestety! Przymioty jego, które długo mógłbym wyliczać, nie doczekały się na tym œwiecie nagrody, przeciwnie. Kochał, lecz nie pokochano go, błagał, lecz nie został wysłuchany, cierpiał, lecz nie wzbudził litoœci. Sam sobie œmierć zadał, lecz winowajczyniš œmierci jest niewdzięcznica, którš unieœmiertelnić pragnšł w swych wierszach... W chwili gdy to mówił, oczy któregoœ z pasterzy, za nim –drugiego, a wnet oczy wszystkich obecnych skierowały się w górę. Tam na wierzchołku skały, pod którš kopano grób, stała dziewczyna tak wielkiej urody, że ci, którzy ujrzeli jš po raz pierwszy – zamarli z wrażenia, ci, którzy widywali jš byli przedtem – czerwienili się ibledli na przemian, a niektórzy wyglšdali, jakby zakręciło im się w głowie i z trudemtrzymali się na nogach. Była to, naturalnie, piękna Marcela. Przyjaciel zmarłego, ochłonšwszy po nagłym ciosie, jaki zadała mu jej uroda, zawołał z oburzeniem: –Małoż ci tego, co uczyniłaœ, okrutna? Przychodzisz chełpić się swoim czynem, triumfować nad swš ofiarš, patrzeć, jak wobecnoœci twojej z powrotem krwawić zacznie jego zastygła już rana? Mów, potworze, po co przychodzisz? –Nie po to przychodzę, co podejrzewasz –łagodnym i smutnym, ale pewnym i doœć donoœnym, niezwykle przy tym melodyjnym głosem zaprzeczyła Marcela. – Chcę bronićwłasnej sprawy i wszystkim, którzy oskarżajš mnie o œmierć Grisostoma, wytłumaczyć, jak bardzo nie majš racji. Czy zechcecie mnie wysłuchać? –Sprawiedliwoœć wymaga, by cię wysłuchać, piękna pasterko –wykrzyknšł Don Kichot – a kto zechce temu przeszkodzić, że mnš będzie miał do czynienia! –Dziękuję. Słuchajcie więc: bez mojej zasługi ani winy niebo uczyniło mnie pięknš.Ta moja uroda – znów bez woli mojej, życzenia czy najtajniejszej chęci – jak twierdzicie, każe mnie kochać. Za to domagacie się wzajem mojej miłoœci, ale jakim prawem? Jeżeli każda miłoœć ma być odwzajemniona miłoœciš, a pokocha mnie stu, mam też stu pokochać? Miłoœć –sšdzę –wolna jest i nieprzymuszona, dlaczegóż więc mam zniewalać się do miłoœci w odpowiedzi na to, że ktoœ mnie o miłoœci prawi? Gdybym była brzydka, czy poczytalibyœcie mi za winę, że mnie nie kochacie? Jak mogę zasługiwać na potępienie za to, że jestem pięknš? Chcę być wolnš i po to wybrałam życie w tym pustkowiu: tylko do gór, drzew i strumieni pragnę należeć – i któż może zarzšdzić, żema być inaczej ? Jak każdemu z was, nie dałam żadnej nadziei także Grisostomowi – czy to nie było uczciwe? Gdybym go była utrzymywała w złudzeniu, kłamałabym; gdybym, nie kochajšc, uległa błaganiom jego miłoœci, fałsz mój byłby jeszcze dotkliwszy. Nie dałam mu nadziei – upierałsię, by trwać przy niej; nie kochałam go i nie nienawidziłam, lecz życzyłam mu dobrze – a przecież wpadł w rozpacz. Winabyła w nim, a nie we mnie. Los Grisostoma niech przestrogš będzie dla innych. Kto mniema za okrutnš – niech nie przysparza sobiecierpień, kochajšc mnie, kto nazywa niewdzięcznicš –niech mi nie służy, gdyż wie, że nie otrzyma zapłaty, kto sšdzi, żem zwodnica –niech nie lgnie do mnie. Wiedzcie raz na zawsze, że nikogo nie wabię, nikomu nie obiecuję, nikim władać nie pragnę i niczyjej też nie poddam się wiadzy. Po to jestem tu, by być wolnš; jeżeli wy, tu gdzie jestem, nie potraficie zachować wolnoœci – odejdŸcie, by jej szukać gdzie indziej. To rzekłszy, nie czekajšc na odpowiedŸ, Marcela odwróciła się i zniknęła w zaroœlach nad skałami, pozostawiajšc obecnych w podziwie nie tylko dla urody swej, lecz i dla rozumnej wymowy. Którzyœzakochani pasterze, mimo ostrzeżenia, chcieli biec za niš, ale Don Kichot, kładšc dłoń na rękojeœci miecza, uprzedził: –Kto chce przeœladować pięknš Marcelę, najpierw ze mnš będzie miał sprawę. Dowiodła wszak, iż winy w niej nie ma, oznajmiła też wyraŸnie, iż nie zamierza ulec czyjejkolwiek miłoœci, nie kochajšc sama i pragnšc wolnš pozostać. Dlatego niech nie będzie więcej nękana, lecz odwrotnie – chwalona i szanowana przez wszystkich. Grisostomo zaœ nieszczęsny niech spoczywa w spokoju. Usłuchawszy perswazji Don Kichota, pasterze poniechali poœcigu. Ciało Grisostoma złożono w grobie, wydršżonym w skalistej ziemi, i przywalono ogromnym głazem, a następnie przysypano kwiatami i zielonymi gałšzkami. Wszyscy po kolei żegnali się z Don Kichotem, a on wyrażał imwspółczucie z powodu œmierci przyjaciela iprzyrzekał, że nie zapomni całej wzruszajšcej historii, której zakończenia był œwiadkiem. Wreszcie, gdy wszyscy rozjechali się w różne strony, rycerz z giermkiem też ruszyli jednš ze œcieżek, prowadzšcych dalej przez góry. Rozdział dwunasty, w którym z winy Rosynanta Ÿle się dzieje Don Kichotowi, ale wstawiennictwo autora sprawia, że nie dzieje mu się jeszcze gorzej Z ulgš pisałem jedenasty rozdział niezwykłych przygód Don Kichota i Sancza Pansy. Przynajmniej raz nie potraktowano błędnego rycerza brutalnie i szyderczo, lecz okazano mu szacunek, goœcinnie zaproszono do ogniska, podzielono się strawš, odsłonięte wreszcie przed nim fragment życia, kierujšcego się – jak jego własne – nie chciwoœciš i żšdzš władzy, lecz szlachetnym marzeniem i bezinteresownym uczuciem. Dlatego, mimo że w rozdziale tym również nie zabrakło pełnych napięcia wydarzeń i nawet dramatycznej œmierci z miłoœci, w przygodach Don Kichota stanowił on momentwytchnienia i ulgi, i kto wie, może zebrania sił przed tym, co czekało go dalej. Dalej, a właœciwie już całkiem blisko, czekały go, niestety, kolejne cięgi. Tym razem œcišgnšł je na rycerza, jego giermka oraz – najpierw –siebie samego, nie kto inny, tylko najwspanialszy z rumaków, Rosynant. Pożegnawszy zacnych koziarzy i pozostałych uczestników pogrzebu nieszczęœliwego Grisostoma, Don Kichot i Sanczo Pansa, obaj na swych wierzchowcach, jednš ze stojšcych do wyboru œcieżek zagłębili się w góry. Przebyli gęsty las i znaleŸli się na bujnej, zielonej łšce, przedzielonej ożywczym szmerem strumienia. Czystoœć wody i soczystoœć trawy znęciła ich do popasu, zwłaszcza że siarczystoœć południowych promieni mocno już dokuczała. Puœciwszy wolno konia i osła, by poszczypały sobie do syta trawy, wędrownicy nasi też sięgnęli do sakiew, w których niedawno przeœwitywało już było dno, dzięki koziarzom jednak pojawić się zdšżyły nowe zapasy. Nikomu nie przyszło na myœl, że Rosynantazdałoby się spętać, jak dotšd bowiem trudno było poczciwca podejrzewać o kłopotliwy dla innych temperament. Ale widocznie był to ten właœnie szczególny dzień, w którym coœ zagrało w końskiej szerokiej duszy, może też zbyt ponętne było stadko pasšcych się nie opodal klaczy galicjańskich, by rumak powœcišgnšć zdołał namiętnoœć, doœć że ledwie je zwęszył, a bez opamiętania rzucił się do wymienionych klaczy, przymilnym rżeniem zapraszajšc je do wspólnego baraszkowania. Niestety! Im nic widać nie grało tego dnia w duszy, chciały paœć się w spokoju i nieprzychylnoœć wzbudzał, kto zakłócał ów spokój, możliwe też, choć przykre, że Rosynant nie wydawał im się atrakcyjnym kawalerem do zabaw, w każdym razie przyjęcie zgotowały mu wojownicze – zębami i kopytami –i biedakowi pozostawało tylko się wycofać, zżałosnym na odmianę rżeniem. Ale wycofać się z honorem też mu nie dano. Stadko należało do poganiaczy koni i mułów, wielkich prostaków, z miejscowoœci Yanguas –ci, kiedy ujrzeli niefortunne amory Rosynanta, nie baczšc na to, że klacze same odparły, i jeszcze jak, niemiłesobie umizgi, nadbiegli z kijami i nuże młócić chude boki rycerskiego rumaka. Upadł wnet, lecz to także nie powstrzymało ich sękatych kijów, i sami zasapani, grzmocili ledwie żywego już konia, przygadujšc: – Żeby ci się odechciało na przyszłoœć, pokrako! – Żeby we łbie ci nie postało, maszkaro! – Żebyœ nigdy nie próbował, koœciotrupie jeden! Ujrzawszy, co się dzieje, Don Kichot odezwał się do giermka: –To hołota, mój Sanczo, możesz mi więc œmiało pomóc w ukaraniu ich za krzywdę Rosynanta. –Jakżeż ich ukarać –powštpiewajšco odparł Sanczo Pansa –kiedy naliczyłem z górš dwudziestu, a nas nie wiem czy dwóchsię doliczy, prawdę powiedziawszy. –Mnie możesz liczyć za stu – wyjaœnił Don Kichot i dobywszy miecza rzucił się na hałastrę, zadajšc pierwszemu z brzega poganiaczowi taki cios, że przecišwszy skórzany kaftan zranił go głęboko i uczynił niezdolnym do dalszych zmagań. Atak ten oszołomił na chwilę również towarzyszy rannego, ale pozostawało ich przecież nadal z górš dwudziestu, uzbrojonych w sękate kije, przeciw sobie zaœ mieli nie wiadomo czy dwóch, może tylko, jak skromnie uważał Sanczo Pansa, półtorej męża, żeby zaœ liczyć Don Kichota za stu, zanadto byli niewykształceni. Skoro tedy zdali sobie sprawę z takiego stosunku sił –a nastšpiło to prawie natychmiast po pierwszym oszołamiajšcym ciosie Don Kichota – unieœli w górę kije i miarowo zaczęli spuszczać je na rycerza i giermka. Pokrzykiwali przy tym: – Porachujemy chudzielcowi koœci!! –I tłuœciochowi także nie przepuœcimy! – Kupš, przyjaciele, kupš! – Po naszej młócce matki rodzone ich nie poznajš!! Sanczo Pansa runšł na ziemię i potoczył sięw bok, ku strumieniowi, co ocaliło go od dalszych ciosów, chociaż tych poprzednich też wystarczyło. Powalili i Don Kichota – leżał w miejscu, w którym padł – i z niestygnšcym zapałem tłukli powalonego kijami. Znad kłębowiska ramion, kijów, głów unosiły się tylko ochrypłe głosy: –Wal go! O tak! Jeszcze zipie! Wykończ go! Czekaj, ja mu dołożę! Doprawię! Dosolę! Dobra! Czy nie sšdzicie, mili czytelnicy, że w tym miejscu winien znowu rozlec się głos autora, powœcišgajšcy okrutników? Zaprawdę, jeœli mistrz Cervantes zaniedba interwencji, ja, który po wiekach opowiadam tę historię na nowo, sam wkroczę, bo inaczej... Mniejsza o to zresztš, kto to uczyni, wystarczy, że ten głos się rozlega: – Doœć!! Doœć, powiadam! Rozstšpcie się! I najgrubszy z poganiaczy nieruchomieje z kijem w ręku i sapišc jeszcze z wysiłku mówi: – Byłbym głupca zatłukł, gdyby tamten mi nie przeszkodził. – Czy on ma do tego prawo?? – marszczy się drugi, ciężko opuszczajšc kij na ziemie. – Kimże jesteœ, głosie, iż tak œmiało sobie poczynasz ? – pyta trzeci ze złoœciš. Ale wszyscy, ilu ich jest –dwudziestu z górš – zaprzestali już, acz niechętnie, swojej niecnej zabawy. –A kim wy jesteœcie, którzy chcecie zgładzić Don Kichota? – zapytuje głos, rzšdzšcy tš opowieœciš. I poganiacze odpowiadajš mšdrzej, niż jeszcze przed chwilš wydawałoby im się, że potrafiš wykrztusić: – Jesteœmy tym – mówi pierwszy – o czymœwiadczy twój wzrok, słuch i powonienie. – Tym, co ma krzepkie pięœci i kije – dodaje drugi. – Czemu burczy w brzuchu, brzęczy w trzosie i kurzy się ze łba – uzupełnia trzeci. – Co dosiada mułów i koni – podejmuje pierwszy. – Pachnie potem, czosnkiem i winem – chełpi się drugi. – Jesteœcie zatem samš rzeczywistoœciš – mówi w zamyœleniu autor. – Która daje nauczkę obłškanej fantazji – wpada mu w słowo trzeci poganiacz. –Zaprawdę – powiada autor – uznaję rzeczywistoœć i służę jej pilnie, ale nie aż tak admiruję, bym pozwolił jej na zgładzenie szalonego rycerza. Prawem przeto, które mi przysługuje, raz jeszcze ocalam Don Kichota z opresji. Poganiacze z Yanguas już się nie spierajš. Zrozumieli widać, iż rzeczywistoœć, choć potężna, musi ustšpić pola współczujšcej i miłujšcej wyobraŸni autorskiej. W poœpiechu, milczšc ponuro, objuczajš swe klacze i ruszajš przed siebie, pozostawiajšc Don Kichota, Sancza Pansę i Rosynanta na pobojowisku, w pogniecionej trawie nad szemrzšcym strumieniem. Wszyscy trzej leżš i nie mogš się podnieœć. Tylko osiołek Sancza, który nie ył, jeœli nie spełnisz, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷ż$`n %Î]c€&+y''¤2c€(Ö"/c)2Â0*Ç8Ľ.€uczestniczył w bitwie z mieszkańcami Yanguas, spokojnie drepce i poszczypuje trawę o kilka kroków dalej. Rozdział trzynasty, w którym rycerzowi oraz giermkowi bardzo by się przydał cudowny balsam Fierabrasa –Oj – jęknšł Sanczo Pansa, ocknšwszy się po niejakim czasie i z trudem podnoszšc głowę – oj, ojoj, ojojoj, ojojojoj, wasza litoœciwoœć! –Czy chcesz czegoœ, mój poczciwy Sanczo?–równie zbolałym głosem, ale starajšc się nie wydać jęku, zapytał leżšcy obok Don Kichot, przy czym nie zadał sobie trudu podniesienia głowy. –Chciałbym, jeœli łaska, tego balsamu, co pan wspominał, bo myœlę, że skoro jest on skuteczny na rozpłatanie wpół, to na takie obicie, po którym czuję się połamany na dwadzieœcia częœci, też byłby niezgorszy. –Zaiste, gdybym miał go tutaj, nic więcej nie byłoby nam potrzebne – westchnšł Don Kichot. –Ale słowo błędnego rycerza, iż nim dwa dni minš, zdobędę cudowny balsam Fierabrasa dla siebie i ciebie! –A ile dni minie – zainteresował się SanczoPansa –nim będziemy mogli poruszyć rękš i nogš? –Tego nie da się tak dokładnie okreœlić. Ale powiem ci za to, mój Sanczo, co ważnego wynika z naszej przygody. Otóż błšd popełniłem wdajšc się z tymi nieokrzesańcami i przysięgam, że na przyszłoœć przeciw takiej hołocie nie dobędę miecza. Jeżeli więc kiedy spostrzeżesz, że podobne tałałajstwo znieważa nas, sam stawaj do walki, by ich poskromić. Ja ze swej strony, jeżeli sprawa będzie z rycerzami, pokażę, jak nieraz już pokazałem i co sam widziałeœ, co moje ramię i miecz potrafi. –To już jak pan uważa – powiedział Sanczo– ale ja postanowiłem odtšd wybaczać wszelkie zniewagi i krzywdy, i ręki nie podnosić ani na rycerza, ani na prostaka, i może jakoœ tutaj wyjdę na swoje, a na tamtym œwiecie Pan Bóg moim krzywdzicielom odpłaci. –Zdumiewasz mnie, człowieku! – wykrzyknšł Don Kichot silniejszym niż przedtem głosem, a siły tej dodało mu zgorszenie pacyfistycznš postawš giermka. –A jeœli podaruję ci wyspę, jak obiecałem, i zostaniesz jej władcš, także chcesz wybaczać wszystkim, którzy godzić będš wtwš władzę? Będzie ich wszak co niemiara: spiskowców szykujšcych przewrót, wichrzycieli narzekajšcych na ład, jaki zaprowadzisz, dowcipnisiów szydzšcych z twej postaci i manier, że nie wspomnę już o szpiegach państw oœciennych i dywersantach zatruwajšcych studnie. Władca, mój drogi, musi mieć wolę walki i zemsty na wrogach, gdyż w przeciwnym razie postrada wszystko, czym włada. –Teraz mam wolę podniesienia się z ziemi –wymijajšco odparł Sanczo Pansa –bo obawiam się, że nic tu dobrego nie wyleżymy. Gdyby i pan spróbował się podnieœć, może razem dŸwignęlibyœmy takżeRosynanta, choć wcale na to nie zasłużył jako ten, od którego się zaczšł cały ten kłopot. I kto by się był po nim spodziewał takich awantur? –Awantury takie czy owakie nieodłšczne sšod rycerskiego rzemiosła i nie godzi się towarzyszowi wyprawy, choćby i czworonogowi, wymawiać, że jest ich przyczynš –skarcił małodusznego giermka Don Kichot. –Na temat owakich nie mam zdania, ale jeœli o takie chodzi, ciekaw jestem, czy się często zdarzajš – mruknšł Sanczo. –Bo po dwóch gradobiciach nie jestem pewien, czy potrafimy wytrzymać trzecie... Tak rozmawiajšc, czynili żmudny wysiłek podniesienia się z ziemi, który to wysiłek zdobił oblicza ich tysišcem wykrzywień i zmarszczeń i, zanim doprowadził do pożšdanego skutku, ukształtował mnóstwo póz i figur poœrednich między leżeniem a staniem, czasem wielce skomplikowanych, które nie w każdym cyrku da się obejrzeć. –Bo musisz wiedzieć, mój Sanczo –tłumaczył, stojšc na czworakach Don Kichot – iż żywot błędnych rycerzy pełen jest zaskoczeń i przemian. Dziœ to, co nazywasz gradobiciem, jutro – korona cesarska. Dziœ kije prostaków, jutro – wstšżka z ršk pięknej damy. –W takim razie niech już będzie jutro –orzekł Sanczo Pansa, opierajšc się na lewym łokciu i usiłujšc zgišć w kolanie prawš nogę. –Z okazji korony zapomnimy może o kijach. – Nie mówiłem o jutrze dosłownie, tylko przykładowo – wyjaœnił Don Kichot. –Czyli że jutro znów powiecie, wasza niechybnoœć, iż kalendarz wskazuje dziœ – westchnšł Sanczo Pansa. –I będzie to prawdš. Ale nie martw się, przyjacielu. Każde wspomnienie zatrze czas, każdš boleœć ukoi zgon. – To prawdziwa pociecha – pokiwał głowš stojšcy już na obu kolanach Sanczo Pansa. Rozmawiali tak jeszcze czas jakiœ, bo musieli sobie urozmaicić żmudne wstawanie z pobojowiska. Don Kichot przytaczał różneprzykłady dobrych i złych losów rycerskich, a Sanczo Pansa każdy przykładlokował, jak umiał, w swej okršgłej głowie, by go w odpowiedniej chwili stamtšd wycišgnšć. Kiedy już ostatecznie wstali, podnieœli też Rosynanta, który, gdyby władał mowš człowieczš, na pewno także nie poprzestałby na jękach i skargach, lecz niejedno dorzuciłby do ich rozważań. Choć stojšcy już na czterech nogach, nie był jednak zdolny do dŸwignięcia swojego pana, podobnie jak ów –do tego, by dosišœć konia. Sanczo Pansa przerzucił tedy mozolnie Don Kichota przez oœli grzbiet, Rosynanta podwišzał do oœlegoogona, sam zaœ ujšł za uzdę i pokuœtykał, sykajšc z bólu, w stronę królewskiego goœcińca. Rozdział czternasty, w którym okazuje się,iż nie ma dla Don Kichota bezpiecznego zajazdu Goœcińcem tym, zostawiwszy za sobš góry,posuwali się czas jakiœ, aż dotarli do gospody, którš przerzucony przez oœli grzbiet Don Kichot wzišł za... no za co? – znacie już na tyle naszego rycerza, by wykrzyknšć chórem i nie omylić się przy tym wcale, iż Don Kichot wzišł gospodę za zamek. Obaj potłuczeńcy stoczyli z tej okazji małšdyskusję, bo Sanczo Pansa, jego też przecież znacie, w żaden sposób nie chciał się zgodzić, że to zamek, twierdzšc z uporem, że skšd, zwyczajna gospoda. Ale wkońcu, zostawszy każdy przy swoim, zdecydowali się wkroczyć w obręb zamku gospody, cokolwiek to bowiem było, miało dach, œciany, ogień na palenisku, żłoby dla czworonogów i zapewne leża, w których rycerz i giermek mogli się spodziewać wytchnienia dla swoich zbolałych koœci. Gospodarz i gospodyni, na widok Don Kichota, przerzuconego jak worek zboża przez grzbiet osła, zaczęli się ze współczuciem dopytywać, jaka to zła przygoda spotkała przybysza. Zanim otworzył usta, Sanczo szybko odpowiedział, że nic szczególnego, po prostu upadek ze skały, ale ciepłe okłady niechybnie dobrze by bokom jego pana zrobiły. Litoœciwa karczmarka żwawo zabrała się do dzieła, przywoławszy sobie do pomocy córkę, młodziutkš i doœć urodziwš, oraz służšcš imieniem Maritornes, też młodš, ale tak szpetnš, że aż nie chce się szpetotyjej opisywać, tym bardziej że ani oczy zerkajšce w dwie różne strony, ani płaska twarz o wklęœniętym nosie, ani karłowatoœć, ani długie do ziemi ręce, ani inne podobne szczegóły jej powierzchownoœci nie pozbawiały dziewczyny wielkiego powodzenia u zatrzymujšcych się w gospodzie podróżnych, a tym bardziej nie powœcišgałyjej samej przed darzeniem owych podróżnych wszelakimi względami. Wszystkie trzy niewiasty zajęły się tedy Don Kichotem, szykujšc mu, po pierwsze, łoże, następnie zaœ okładajšc potłuczone miejsca, to znaczy praktycznie całe ciało, mokrymi szmatami i plastrami. –Wyglšda to raczej na skutki uderzeń niż upadku –zauważyła gospodyni, przypatrujšc się obrażeniom rycerza. – To dlatego – wyjaœnił Sanczo Pansa – że skała, o której mówiłem, wiele miała ostrych kantów i iglic, pozostawiajšcych tego rodzaju œlady. Ale, ale, jakby wam parę przyzwoitych szmatek zostało, to i janie wzgardziłbym może okładem. – Więc i wy, panie, spadliœcie ze skały? – zdumiała się gospodyni. –Ja nie – zaprzeczył Sanczo –ale jako wiernego giermka zawsze mnie boli, ilekroćmój pan, błędny rycerz, ucierpi na ciele. – Cóż to jest błędny rycerz?? – zapytała córka gospodyni. –Naprawdę nie słyszałaœ, panienko, o błędnych rycerzach? Jak by ci tu wyjaœnić?Rycerz błędny to w jednej osobie ten, który dostaje kije i który bierze koronę, comówię – koronę! Dwie, trzy, cztery korony,żeby i giermkowi swojemu rozdać. – Dał ci już, panie, jakš? –Jutro –powiedział Sanczo. –Za krótko jeszcze jeŸdzimy po œwiecie, żeby dziœ nas spotkała nagroda, ale jutro z pewnoœciš jejdoczekamy. Tu Don Kichot, nie bioršcy dotšd udziału w rozmowie, uznał za właœciwe osobiste do niej wkroczenie. –Wierzajcie mi, szlachetna pani –rzekł, chwytajšc karczmarkę za rękę – iż i was nie ominie wdzięcznoœć za goœcinę w tym zamku i za czułoœć, z jakš opatrzyłyœcie moje rany. Gdyby zaœ nie to, że z wyroku niebios na wieki niewolnikiem jestem innej najcudowniejszej istoty, nie pozostałbym też obojętny na niezwykły urok wasz, o pani, tudzież tych łaskawych panienek. Wszystkie trzy niewiasty bardzo się zmieszały, bo choć przemowa błędnego rycerza wydała im się jakby wygłoszona wobcym i niezrozumiałym języku, tyle przecież się domyœliły, że zawiera ona komplementy, jakich nigdy od nikogo nie słyszały pod własnym ani czyimkolwiek adresem. Zdumione, pochlebione i zawstydzone, rozpierzchły się przeto, i jedynie Maritornes naprędce opatrzyła jeszcze Sancza, poturbowanego przecież nie mniej od Don Kichota. Don Kichot i Sanczo Pansa zostali w komnacie sypialnej, a dokładniej mówišc –na strychu, z którego przez dziurawš strzechę mogli przyglšdać się mrugajšcym gwiazdom. To, co przedtem nazwane zostało łożem Don Kichota, było właœciwiedechš na nierównych kozłach, przykrytš podartš i brudnš derkš. Sanczo leżał na macie trzcinowej w głębi pomieszczenia, jeszcze głębiej zaœ, na stosunkowo najwygodniejszym legowisku, bo złożonym z wypchanych juk, jakie sam zdjšł ze swych mułów, spoczywał pewien zamożny mulnik. Nie byli to wszyscy aktualni lokatorzy zajazdu, ale wszyscy nocujšcy nastrychu, a na dole, oprócz stałych mieszkańców, przebywał akurat goœć szczególnie szanowany, nie dla kiesy, lecz dla strachu, jaki budził, był to bowiem łucznik z Santa Hermandad, czyli Œwiętego Bractwa, którš to nazwę nosiła jedna z paru groŸnych policji, strzegšcych w owychczasach porzšdku w Hiszpanii. Wspominam otym łuczniku nie bez kozery, bo i on odegratu niebawem swš rolę, ale na razie wróćmydo trzech, w tym dwu potłuczonych, mężczyzn œpišcych na strychu. Z tych, prawdę mówišc, nie spał jeszcze żaden: Sanczo, bo go bolały boki, Don Kichot, ponieważ i jego wszystko bolało, a ponadtodlatego, że uroił sobie romans z przepięknšcórkš pana tego zamku, nieprzytomnie rozkochanš w nim, Don Kichocie, i majšcš zamiar złożyć mu po nocy wizytę, co wprawiało rycerza w rozterkę, chciał bowiem pozostać wierny damie swego serca, Dulcynei z Toboso, a zarazem pokusawydawała mu się ogromna, wreszcie mulnikna trzecim legowisku nie spał, gdyż z wieczora umówił się ze szpetnš Maritornes, iż ta faktycznie odwiedzi go pod osłonš mroków, czekał przeto, by spełniła swš obietnicę. Tak leżeli wszyscy trzej bez ruchu i dŸwięku, aż szelest jakiœ i skrzypienie podłogi dało im znać, że ktoœ wszedł do sypialni. Była to Maritornes, bosa, w nocnej koszuli i czepku, stšpajšca na palcach, by nie obudzić postronnych i dotrzeć, jak przyrzekła, przyrzeczeń zaœ zwykła dotrzymywać, do stęsknionego mulnika. Zmylona ciemnoœciami, nie zdołała jednak wyminšć leża Don Kichota i trafiła prosto w jego wycišgnięte ramiona. –O pani – szeptał wzruszony Don Kichot, przycišgajšc Maritornes i sadzajšc jš obok siebie na twardym i krzywym wyrku –wielkš jest twoja łaskawoœć dla skromnego rycerza i nie mniejszš wdzięcznoœć moja, tudzież zachwycenie twojš olœniewajšcš urodš. Nie może ci jednak pozostać tajnym, iż wiernoœć œlubowałem niezrównanej Dulcynei z Toboso, jakkolwiek przeto miłoœć twoja i we mnie najżywsze budzi płomienie, odwzajemnić jej nie mam prawa. Tak odmawiajšc pannie wzajemnoœci, nie wypuszczał jej jednak, mimo że wyrywała mu się w milczeniu, przestraszona i rozzłoszczona tš niespodziewanš napaœciš. Sanczo zdšżył tymczasem zasnšć, mimo bolšcych boków, mulnik jednakże czuwał i słyszał zarówno przemowę Don Kichota, jak szamotanie się Maritornes. Z przemowynie pojšł ani słówka, cała sytuacja była mu wszelako wyraŸnie nie w smak i bez większego namysłu przyznał sobie prawo do interwencji. Przysunšwszy się cicho do legowiska Don Kichota, zadał rycerzowi potężny cios pięœciš w usta, po czym wskoczył mu kolanami na żebra i jšł niemiłosiernie ugniatać. Łoże runęło z wielkim hałasem, który obudził gospodarzana dole. Rozległy się głoœne krzyki i wymyœlania, że to pewnie znów sprawki tejhultajskiej Maritornes, po czym kroki na schodach i zbliżajšce się œwiatło kaganka dały znać, że gospodarz idzie zrobić porzšdek. Wystraszona dziewucha ukryła się na barłogu Sancza Pansy, który, obudzony ze snu nagłym ciężarem na sobie,mniemał, że zmora go atakuje, i mimo deklarowanej niedawno pokojowej postawy wobec wszelkich możliwych krzywdzicieli, zaczšł wymachiwać pięœciami, żeby zmorę odeprzeć. Maritornes, której się w ten sposób dostało, nie pozostała mu dłużna, to Sancza jeszcze bardziej rozwœcieczyło, i w wyniku tych wzajemnych ataków i kontrataków giermek ze służšcš rozpoczęliregularne zapasy, jedno i drugie postękujšcz bólu i złorzeczšc przeciwnikowi. Tu, dojrzawszy w œwietle kaganka, jaka krzywda dzieje się jego damie, przybiegł jej na odsiecz mulnik, to znowu wtršcił sięgospodarz, by ukarać dziewkę, zdaniem jego – winowajczynię całej awantury. No i tak: karczmarz okładał Maritornes, Maritornes Sancza, Sanczo mulnika, mulnikowi nic więc nie pozostawało, jak zabrać się do karczmarza. Dobrze, że choć Don Kichota zostawili w spokoju, ale rycerzitak miał doœć i leżał bez czucia. Tamta czwórka nie zwracała na niego uwagi, a gdy zgasł kaganek gospodarza, tłukła się dalej, w wirze walki nie dbajšc już o to, kto kogo... I wtedy właœnie wkroczył, obudzony przedłużajšcym się harmiderem, łucznik z Santa Hermandad. Wlazłszy po omacku na strych, rzucił się w stronę, skšd dobiegałyodgłosy walki, wołajšc: – W imię prawa, zatrzymajcie się! W imię Œwiętego Bractwa, zaprzestańcie! Nim jednak dopadł bijšcych się, natknšł sięna leżšcego bez czucia Don Kichota. Złapawszy go za szyję, raz jeszcze zawołał: – W imię prawa!! W tej chwili spostrzegł, że ten, którego trzyma, nie daje znaku życia, puœcił go więc i zawołał: –Zamordowano człowieka! Niech nikt się nie oddala i zamknšć mi natychmiast bramy zajazdu! Póki nie odnajdę mordercy, wszyscy sš podejrzani! Rozdział piętnasty, w którym Don Kichot przyjmuje do wiadomoœci, że to była gospoda, nie zamek Krzyk łucznika ze Œwiętego Bractwa spłoszył bijšcych się. Gospodarz czmychnšł na dół, szpetna Maritornes za nim, wojowniczy mulnik – do stajni. Łucznikpopędził za nimi, by złapać domniemanego mordercę, ale po ciemku potknšł się raz i drugi, zwolnił więc kroku i rezygnujšc już z natychmiastowego triumfu sprawiedliwoœci ostrożnie skierował się w stronę paleniska, by zapalić nowy kaganek. Sanczo Pansa porwał się do biegu z innymi,ale bezsilnie opadł na swój barłóg i tak jużzostał posapujšc ciężko i jęczšc. W tej właœnie chwili ocknšł się z omdlenia Don Kichot i zapytał: – Sanczo, œpisz? Zły sen cię chyba trapi, sšdzšc po jękach, przeto obudŸ się lepiej. –Nie we œnie, lecz na jawie – odparł giermek – coœ mnie znów skatowało, jak wszyscy diabli. Chciałbym zatem wiedzieć, czy cišgle mamy dziœ, czy już jutro, bo jeżeli jutro, to ta nowa przykroœć spotkałamnie wbrew umowie. –Widzisz, Sanczo –wyjaœnił Don Kichot – nie ulega wštpliwoœci, że zamek ten jest zaklęty... Mnie przytrafiła się tu przygoda szczęœliwa i podniecajšca, obdarzony bowiem zostałem miłoœciš przez córkę pana tego zamku, ach, powiadam ci, wprostniebiańskiej urody. Pozostałem, naturalnie, wierny pani mego serca, niezrównanej Dulcynei z Toboso, spędziliœmy jednak z pomienionš pannš czas jakiœ na słodkiej i czarujšcej rozmowie... Niestety! Wnet straszliwy czarnolicy Maur, na rozkaz złego czarodzieja strzegšcy widać skarbu pięknoœci owej panienki, rozłšczył nas i zadał mi na dobitkę kilka okropnych ciosów... –Mnš musiało się zajšć pięciuset Maurów –zauważył Sanczo –bo stłukli mnie ie ył, jeœli nie spełnisz, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż+PŒc,܃c-_Ta.ł+›c€/N:#0P?&bardziej niż tamci mulnicy nad strumieniem,a w dodatku nie miałem przyjemnoœci obcowania z żadnš cudnš panienkš na pociechę przed albo po biciu. –W tej sytuacji –orzekł Don Kichot – muszę przystšpić do sporzšdzenia balsamu Fierabrasa. Zaraz przypomnę sobie, jakich doń potrzeba składników. W trakcie tej rozmowy wrócił na strych, zzapalonym kagankiem, łucznik ze Œwiętego Bractwa. Bacznie rozglšdał się za trupem, zamiast niego znalazł jednak dwie niechybnie żywe, bo spokojnie gwarzšce ze sobš, acz niemocš złożone, postacie. Stanšł jak wryty i nastawił uszu. – Ktoœ przyszedł, panie – oznajmił Sanczo.– Czy to aby nie ów zaczarowany Maur?? – To niemożliwe – wyjaœnił Don Kichot – ponieważ zaczarowani nie dajš się widzieć. – Ale dajš się odczuć – przypomniał Sanczo– moje biedne ciało œwiadkiem. – Moje też – zgodził się Don Kichot – ale to całkiem inna sprawa. Łucznik, niewiele rozumiejšc z tego gadania, odchrzšknšł i podchodzšc do błędnego rycerza, zagadnšł go najuprzejmiej, jak umiał: – Jakże tam wasze gnaty, dobry człowieku? Don Kichot nie docenił jednak policyjnej uprzejmoœci –przeciwnie, wzišł jš za grubiaństwo – z wyniosłoœciš tedy, bodaj że nie całkiem licujšcš z jego poziomš pozycjš, odrzekł: – Jestem błędnym rycerzem i wypraszam sobie tę poufałoœć. To z kolei musiało się wydać niegrzeczne łucznikowi, nie powiedział już bowiem ani słowa, tylko trzymanym w ręku kagankiem ršbnšł w głowę Don Kichota. Kaganek zgasłprzy tym, znowu więc po ciemku, jak za pierwszym razem, opuœcił łucznik poddasze. –Miałeœ rację, Sanczo –powiedział Don Kichot, macajšc nowy guz na głowie –to musiał być ów zaklęty Maur. Tym razem zaatakował mnie, by uniemożliwić sporzšdzenie balsamu Fierabrasa, ale faktycznie wzmógł jeszcze we mnie wolę posiadania tego cudownego napoju. IdŸ, wierny mój giermku, i poproœ pana zamczyska o następujšce składniki... –tu zawahał się chwilę, jakby szukał w pamięci, po czym, przezwyciężajšc wahanie, szybko wyliczył: –sól, pieprz, oliwę, wino, rozmaryn... Obolały Sanczo Pansa posłusznie powlókł się na dół, gdzie powtórzył pierwszej napotkanej osobie życzenie swego pana. Osobš tš był nikt inny, jak popędliwy łucznik ze Œwiętego Bractwa, który usłyszawszy, o co chodzi, doszedł do wniosku, że ma do czynienia z obłškanymi, nie postšpił więc z nimi, jak to miał w zwyczaju, lecz przywołał karczmarza i kazał dostarczyć żšdanych ingrediencji. Karczmarz spełnił rozkaz bez szemrania i Don Kichot, też dotarłszy z trudem do paleniska, przystšpił do dzieła. Wszystkie otrzymane składniki zagotował razem w dużym garnku, mieszajšc chochlš i odmawiajšc przy tym z górš osiemdziesišt Ojczenaszów, Zdrowasiek i Wierzę. Zdjšwszy płyn z ognia, poprosił o flaszę, by go przelać, ale w braku takowej poprzestał na blaszance po oliwie. Blaszanka była mniej pojemna od garnka, zostało w nim przeto po przelaniu jeszcze z pół kwarty płynu. Nie chcšc go zostawiać, a łaknšc też rychłego wypróbowania cudownego balsamu, chwyciłgarnek i wlał sobie płyn do gardła. – Gdyby mój pan był przecięty wpół – odezwał się Sanczo Pansa do karczmarza, łucznika i innych obserwatorów – zobaczylibyœcie teraz, jak się zrasta równiutko... Ledwie to powiedział, musiał odskoczyć w bok, gdyż Don Kichot zaczšł gwałtownie wymiotować, pocšc się przy tym i dygocšc na całym ciele. Skoro te sensacje ustały, słabym głosem poprosił, by go zostawiono samego, i zapadł w sen, z którego obudził się po trzech godzinach, rzeœki i wesół. –Pomogło! – wykrzyknšł zachwycony Sanczo Pansa. – Teraz nie musimy się już bać żadnej bitwy i złej przygody! Pozwólciemi, wasza skutecznoœć, także skosztować cudownego balsamu, bo i ja, oœmielam się przypomnieć, jestem srodze obity. –Pij –zgodził się wspaniałomyœlnie Don Kichot, przeto giermek, chwyciwszy oburšcz garnek, w którym doœć sporo jeszcze pozostało, wychylił go łapczywie do dna. Ale czy to przez czas snu Don Kichota niezwykły płyn nabrał zjadliwszej iróżnorodniejszej mocy, czy żołšdek giermka większy stawiał mu opór, za co został też ukarany, doœć że zanim Sanczowi zebrało się na wymioty, chwyciłygo takie bóle brzucha i mdłoœci, iż wijšc się w męce wielkim głosem przeklinał nie znanego sobie bliżej Fierabrasa oraz wszystkich głoszšcych chwałę jego balsamu. –Rzecz w tym – w obronie swojego balsamu odezwał się Don Kichot –że to napój dla rycerzy przeznaczony, ty zaœ, Sanczo, bynajmniej nie jesteœ rycerzem. –Toć wiedzieliœcie, panie, że nie jestem –wykrzyknšł oburzony giermek – a pozwoliliœcie mi zażyć tego paskudztwa! W tym momencie mieszanka zaczęła ostatecznie działać, czyszczšc wnętrznoœciSancza Pansy na obie strony i tak burzliwie,że zniszczeniu uległa zarówno mata, na której leżał, jak płachta, którš się przykrywał. On również, jak przedtem Don Kichot, pocił się przy tym i dygotał, trwało to jednak znacznie dłużej, a gdy ustało, Sanczo ani nie zapadł w sen, ani nie poczuł ulgi, lecz taki był storturowany i słaby, jakby miał za chwilę wyzionšć ducha. Tymczasem Don Kichot, całkiem zdrów i niepomny złych przygód minionego dnia oraz nocy (którš zdšżył już zluzować kolejny dzień pełen blasku i skwaru), poczuł zapał do nowych przygód i niecierpliwoœć pchajšcš do niezwłocznego wyruszenia na rozstajne drogi. Przypomniałsobie, że wdowy, sieroty i niewinne panienki czekajš na jego opiekę i pomoc, złoczyńcy zaœ –na upokorzenie i karę. Pewnoœci, że poszczęœci mu się w nowych przygodach, dodawał też Don Kichotowi cudowny balsam Fierabrasa, który wprawdzie Sanczowi, jako nie pasowanemu na rycerza, nie poszedł na zdrowie, ale jego –rycerza prawdziwego –niezawodnie chronić miał odtšd przed najgorszym. Rozpierany zapałem i nie mogšc liczyć na pomoc giermka, osobiœcie osiodłał Rosynanta i wskoczył w siodło. Okršżył następnie konno całe podwórze, defilujšc przed obecnymi w zajeŸdzie osobami, było ich zaœ ze dwa tuziny, wzrok jednak kierujšc ku jednej –urodziwej córce karczmarza – i wymownie przy tym wzdychajšc, które to westchnienia wszakżepoczytane zostały przez wszystkich za wyraz cielesnych bólów. Zatrzymawszy się przed gospodarzem, rycerz przemówił z siodła następujšcymi słowy: –Nie byle dobrodziejstw i rozkoszy doœwiadczyłem, moœci kasztelanie, w waszym zamku wspaniałym, toteż wdzięcznoœci za nie, swoim zwyczajem, po kres żywota dochowam. Gotów jš też jestem zaraz okazać, na przykład mszczšcsię za waszš krzywdę lub obrazę na wskazanej osobie. –Panie rycerzu –odparł gospodarz –za krzywdę lub obrazę, gdy oœmieli mi się jš kto wyrzšdzić, sam się zemœcić potrafię, że popamięta. Co do was, to zapłaćcie mi tylko za wieczerzę, nocleg, opatrunki, lekarstwa, słomę i jęczmień dla waszych bydlšt, a wreszcie za wszystkie szkody, zasprawš waszej niespokojnoœci wyrzšdzone tej nocy w gospodzie. – Jak to – zdumiał się Don Kichot – byłażby to gospoda, nie zamek? – Najlepsza gospoda na tej drodze w obydwie strony. –Myœlałem, że to zamczysko... –zafrasował się Don Kichot, dajšc, o dziwo, wiarę temu, co usłyszał. – Ale skoro to gospoda – dorzucił po chwili zastanowienia –to muszę was zawiadomić, że błędni rycerze nie zwykli płacić w gospodach za nocleg ani za nic innego, ponieważ dobre i bezinteresowne przyjęcie należy im się za wszystkie trudy rycerskiego żywota, poœwięconego wyplenieniu z tej ziemi niesprawiedliwoœci i krzywdy. –Nic mnie to nie obchodzi –wzruszył ramionami karczmarz, – Zapłaćcie, co się należy, i jedŸcie z Bogiem. –Głupstwa gadacie –zaperzył się Don Kichot i nie chcšc kontynuować denerwujšcej rozmowy, spišł Rosynanta ostrogami. Nie zatrzymywany przez nikogo wyjechał za wrota zajazdu i znalazł się naszerokiej drodze. Karczmarz dopiero po chwili otrzšsnšł się z osłupienia i zażšdał uregulowania rachunku od pozostawionego w gospodzie Sancza Pansy. Ten wyjaœnił, że jako giermek nie może postępować wbrew zasadom swojego pana, błędnego rycerza. Rozzłoszczony karczmarz zaczai mu grozićniemiłymi skutkami takiego oporu, ale Sanczo jedynie rozkładał ręce. Zaiste, nie spodziewał się, co go spotka: nie z samym bowiem gospodarzem miał do czynienia, ale i z chwilowymi goœćmi zajazdu, ludŸmi bardzo wesołymi i pomysłowymi, byli zaœ wœród nich sukiennicy z Segowii, przekupnie z Sewilli, jak też osobnicy niewiadomego procederu z placu rebięcego w Kordobie. Oni to, zmówiwszy się, celem ukarania Sancza, dogodzenia karczmarzowi i dostarczenia sobie rozrywki, rozrywkę zaœ lubili najbardziej w œwiecie, może jeszcze bardziej niż oszukiwanie klientów, otoczyli nieszczęsnego brzuchacza, położyli na derce i nuże go podrzucać do góry, a że działo się to na podwórzu gospody, niebo jedynie było granicš, powstrzymujšcš wesołków od podrzucania ofiary na jeszczewiększš wysokoœć. Sanczo wrzeszczał i kwiczał jak zarzynany. Jego przeraŸliwy krzyk przedarł się nawet przez chóralny rechot zabawiajšcych się nim łobuzów i doszedł do uszu Don Kichota. Ten zawrócił z drogi i chciał pędzić swemu giermkowi na ratunek,jednakże wrota zajazdu były już zamknięte.Objeżdżajšc dookoła wysokie mury, otaczajšce karczmę wraz z podwórzem, raz po raz widział wzlatujšcego wysoko i opadajšcego w dół Sancza Pansę. Wyglšdałoto jak bardzo wymyœlna akrobacja cyrkowa, i gdyby Sanczo bez pomocy potrafił wyprawiać takie łamańce, tak się wzbijać, przekręcać w powietrzu i spadać, by znowu wzlecieć, mógłby być spokojny o utrzymanie dla siebie, żony i gromadki dzieci. Trwało to czas jakiœ, i nie przerwały tej zabawy ani błagania i lamenty Sancza, ani pogróżki Don Kichota zza muru – przerwało jš dopiero zmęczenie samych wesołków. Po raz ostatni podrzuciwszy Sancza Pansę iprzyjšwszy opadajšcy ciężar na derkę, zostawili go wreszcie w spokoju. Siedział teraz zmordowany na gołej ziemi i sapał, nic nie widzšc ani nie słyszšc. Dwa stworzenia w tej sytuacji zlitowały się nadnim: własny jego kłapouch, który zbliżył się i przełożył mu przez ramię swój długi łeb, oraz szpetna, jednakże dobrego serca dziewka Maritornes, która przyniosła mu dzban œwieżej wody prosto ze studni. Napiwszy się, ochłonšł i rzekł: – Toć to woda. Nie macie jakiego wińska? Poczciwa Maritornes przyniosła mu tedy wina, płacšc za nie gospodarzowi z własnej kieszeni. Teraz Sanczo poczuł się naprawdę inaczej. Wstał, wgramolił się na osiołka i wyjechałprzez otwarte tymczasem na oœcież wrota,bardzo z siebie zadowol ony, że nie dał się przekonać do uiszczenia rachunku. Nie zauważył, co prawda, że sakwy pozostały w gospodzie i że może dlatego karczmarz nie broni mu już wyjazdu. Na drodze giermek przyłšczył się do rycerza i razem ruszyli dalej. –Nie przeczę –odezwał się po chwili Don Kichot – że nie był to wcale zamek, lecz zajazd, nie zwyczajny wszakże zajazd, ale zaklęty. Kim innym, jeœli nie marami i mieszkańcami zaœwiatów, mogli być ci, którzy cię tak dręczyli? To dlatego wszak nie zdołałem ani z konia zejœć, ani przez mur się przedostać, by ci przybyć z pomocš. Gdyby nie rzucili na mnie czarów... Sanczo Pansa nie podjšł dyskusji i tylko wymownie westchnšł. Rozdział szesnasty, w którym i my zadać sobie musimy pytanie, co jest rzeczywistoœciš, co zaœ złudzeniem Cały czas opowieœć się cišgnie o tym, jak mylił się Don Kichot, bioršc coœ zwyczajnego za nadzwyczajne, niskiego za wzniosłe, ludzkiego lub bydlęcego nawet – za niebiańskie i czarodziejskie. Nie wierzył w widocznš postać niczego, nieufał kształtom przez cokolwiek przybranym, wierzył w to, co mu się roiło, ufał temu, co wyobraził sobie, że widzi. Z takiego to odmiennego od wszystkich wierzenia i niewierzenia wynikały Donkichotowe przygody, najczęœciej, niestety, niemiłe i dotkliwe dla jego skóry. Podobnie będzie też dalej; i w chwili, w której rycerz z giermkiem, opuœciwszy gospodę swoich nocnych i porannych niedobrych przygód, znaleŸli się na królewskim goœcińcu, gdzie pierwsze zdaniawymienić zdołali na temat przyczyn prawdziwych tego, co ich spotkało, już nieporozumienie szykuje się nowej jeszcze o nim nie wiedzš, jeszcze zwiastujšcych gotumanów kurzu, z dwu stron do nich drogš spieszšcych, nie widzš, ale ja już widzę i wiem nawet, co to, albo zdaje mi się, że wiem; i co z tego wyniknie, przeczuwam, albo zdaje mi się, że przeczuwam. Nie sšdŸcie jednak, proszę was o to z całym naciskiem, iżbym lekceważył pomylone Donkichotowe niewiary i wiary. To nie takie proste – co jest rzeczywistoœciš, a co niš nie jest, i czy bardziej nas łudzi to, co sobie roimy, czy to, co widzimy na własne oczy. Od paru tysięcy lat najuczeńsi, najwnikliwsimyœliciele i filozofowie zastanawiajš się, cojest rzeczywistoœciš, i nie potrafiš dać odpowiedzi, która by wszystkich raz na zawsze zadowoliła. Czy rzeczywistoœciš jest codzienne słońca dookoła ziemi kršżenie, jak kozy na postronku dokoła słupa? Czy rzeczywistoœciš jest powała niebios i horyzont zamykajšcy przestrzeń, i wszystko, co zdaje się nas nieubłaganie więzić, ograniczać, hamować, przeszkody nie do przebycia stawiać naszym ruchom i myœlom? Czy jest niš powierzchnia nieprzenikalna kamienia, drzewa, ludzkiego ciała? Czy rzeczywistoœciš jest to, co poszczególni ludzie i całe narody sšdzš o swoim postępowaniu, o przyczynach wojen, które toczš, wypraw, które przedsiębiorš, sympatii i antypatii, które żywiš do innych, o wszelkich swoich emocjach, snach, przerażeniach? Od paru tysięcy lat kolejne odkrycia ludzkie,błyski geniuszu, wyniki rozmaitych doœwiadczeń podważajš niezbite przedtem mniemania o tym, co rzeczywiste. Coraz powszechniejsze jest tedy przeczucie, że nasza wiedza o rzeczywistoœci –to nie rzeczywistoœć sama, lecz jej niedoskonałe, pełne luk i nieœcisłoœci, wyobrażenie. Platon, wielki filozof starożytnej Grecji, przedstawił sytuację człowieka wobec rzeczywistoœci w postaci takiego porównania: jesteœmy jak więŸniowie w ciemnej jaskini, zwróceni twarzš ku jej œcianie, po której przemykajš cienie tego, co się dzieje na zewnštrz. Z cieniów tych, jedynie dostępnych naszemu wzrokowi, wróżymy sobie o rzeczywistoœci, której naprawdę zobaczyć nie potrafimy... Dzisiaj człowiek więcej wie o sobie i o tym,co go otacza, niż wiedział był jego odległyprzodek –można powiedzieć, że cienie na œcianie jaskini zrobiły się bardziej gęste – ale nie można powiedzieć, że odkryły nam całš istotę rzeczy, że już się nie łudzimy iwszystko staje przed nami takie, jakie jestnaprawdę, wszystko pojmujemy do końca. Wybaczcie mi te rozważania; snujšc je, nie zapominam przecież o rycerzu i giermku, na goœcińcu pozostawionych; i w obie strony na tumany kurzu nadcišgajšce zerkam, aby urwać w porę, nim zanadto sięzbliżš; a właœnie, napomknšłem, że wiem lub zdaje mi się, że wiem, co to za tumany;a wy nie domyœlacie się? To dwa stada baranów i owiec, z miejsca na miejsce przez pastuchów pędzone; już i Don Kichot kurzawy obydwie dostrzegł, już rycerskš fantazję pršd jakiœ przeszył; nie ma rady, czas stanšć u bohatera naszego boku, by dorozważań w sposobniejszej powrócić chwili. –A więc nadszedł ten wielki dzień! – zawołał podniecony Don Kichot. –Widzisz, Sanczo, te dwa wojska potężne, z dwu przeciwnych stron zmierzajšce, by się zderzyć bez pardonu na polu bitwy? – Jakież to wojska?? – zapytał przejęty giermek. –WjedŸmy na to wzgórze –powiedział Don Kichot – a dostrzeżemy je wyraŸniej. Jestem wszakże przekonany, iż to z prawejstrony jest wojskiem chrzeœcijańskiego króla Pentapolina z Obnażonym Ramieniem, zwanego tak ponieważ w walce zawsze zwykł jedno ramię mieć nagie, to z lewej zaœ należy do pogańskiego cesarza Alifanfarona, również wielce potężnego monarchy. Skoro wjechali na wzgórze, tak jak chciał Don Kichot, Sanczo Pansa zapytał: –I czegóż to nie podzielili ci władcy potężni, że tak dybiš na siebie? –Popędliwy Alifanfaron –wyjaœnił Don Kichot – zapałał miłoœciš do nadobnej córyPentapolina i zażšdał jej ręki, ale ojciec niechce oddać dziecka poganinowi, póki ten niewyrzeknie się fałszywego proroka swego Mahometa i nie nawróci na wiarę chrzeœcijańskš. –I słusznie! –zawołał Sanczo. –Też jestemza tym, żeby spuœcić cięgi pohańcowi sz, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷ż1PĚc2â3ţ‚c€4€âc5b.X-6ş4Š I€zatwardziałemu! –Obaj więc spełnimy swš powinnoœć w tej bitwie – orzekł Don Kichot. –Uczestniczyć w niej zaszczytem będzie nie lada, najznakomitszych bowiem widzę rycerzy postronie Pentapolina i dzielne w boju nacje rozliczne po przeciwnej stronie. W nadcišgajšcych z lewa i z prawa tumanach kurzu cišgle jeszcze niepodobna było odróżnić żadnych kształtów wyraŸnych, ale Don Kichot wzrokiem swojejfantazji widział, co chciał widzieć, i w natchnieniu prawdziwym pokazywał giermkowi: –Ten tu rycerz w złocistej zbroi, z dziewicš i lwem u stóp jej leżšcym w herbie, to nie kto inny, jak najwaleczniejszy z walecznych pan Laurkalko; ten tam w zbroi czterech barw – lazurowej, zielonej, białej i żółtej –to zawsze zwycięski i nigdy nie zwyciężony ksišżę Timonel; w herbie kota ma złotego wczerwonym polu z literami MIAU, co poczštkiem jest imienia Miauliny z Algarby, pani jego serca, jak powiadajš; ten znów, dŸwigajšcy zbroję w szachownicę błękitno-srebrnš, ze szparagowym polem wherbie i napisem „Szczęœcie mnie œciga ”, to sam ksišżę Espartafilardo z Lasu, z którego mocš żadna inna moc się nie równa... –Co za rycerze wielcy! –kiwał głowš przejęty Sanczo. –Żebym to i ja potrafił tak ich dostrzec, jak wasza przenikliwoœć! –Tutaj zaœ –cišgnšł Don Kichot – masz przed sobš wszelkie narody z cnót żołnierskich słynne: i Arabów koczownikówwytrzymałych na skwar i pragnienie, i Numidów czarnych a chytrych, nie dotrzymujšcych obietnic, i Persów najcelniejszych łuczników, i Scytów równieokrutnych jak białych, Medów i Fartów pozornš ucieczkš wcišgajšcych wroga w pułapkę, Etiopów o wargach przekłutych i...–Dalibóg, wasza nieskończonoœć –przerwałDon Kichotowi słuchajšcy go dotšd z uwagš Sanczo Pansa –nie wiedziałem, że tyle jest na œwiecie dziwacznych nacji. A żebym to i ja dostrzec je jak waszmoœć potrafił, to dopiero miałbym uciechę! –Jak to? –zdumiał się Don Kichot. –Nie widzisz tych wojsk ogromnych? Może surm bojowych także nie słyszysz, bicia w bębny, nawoływań i rżenia koni? –Prawdę mówišc –wyznał Sanczo –jeżeli co słyszę, to tak jakby beczenie owiec, i owszem, nie paru lichych owieczek, ale bardzo wielkiego stada z jednej i drugiej strony, nic wszelako poza tym beczeniem nie słyszę. Zasmucił się nasz rycerz takš nieczułoœcišgiermka swojego na bohaterskš rzeczywistoœć, wyłaniajšcš mu się z tumanów kurzu, westchnšł więc i powiedział, że to strach widać zmšcił Sanczowi zmysły; a skoro tak, niechże czeka na wzgórku, aż pan jego interwencjšœmiałš losy bitwy rozstrzygnie. Powiedziawszy to, spišł rumaka i – ale nie,zanim opiszę, co zaszło dalej, wrócę jednak do przerwanych rozważań, bo niebawem mogš się one okazać całkiem już niewczesnymi. Chodziło, pamiętacie wszak, o kwestię, jak ma się to, co jest naprawdę, do tego, co myœlimy, że jest naprawdę. Zgodziliœmy się chyba, że ma się różnie i nie należy nigdy żywić pewnoœci, iż to, co sšdzimy, że wiemy, jest istotš rzeczy, nie zaœ jej łudzšcym pozorem. Teraz chciałbym dorzucić, że to, co myœlimy o rzeczywistoœci, często wpływa ina niš, i na nas samych: ona takš się staje,jak o niej myœlimy, a my takiej też stajemysię nieodrodnš częœciš. Jeżeli zdaje nam sięna przykład, że wiemy, iż życiem rzšdzi złoœć i chciwoœć, nic więcej, takš wiedzę zatem czynimy również własnš busolš w życiu – o, nie miejmy wštpliwoœci, życie stanie się takie wokół nas i w nas samych, i przez skorupę jego niełatwo będzie się przedrzeć bezinteresownoœci i życzliwoœci. Ale jeœli potrafimy sobie powiedzieć, że ta wiedza nasza o chciwoœci i złoœci rzšdzšcej życiem jest, być może, złudzeniem, a naprawdę kto wie, czy nie mogš się ubiegać o władzę nad nim różne inne, całkiem przeciwstawne potęgi, to może, wcale nie twierdzę, że na pewno, alemoże wszystko wokół i w nas samych przybierze trochę milsze barwy, życie zmieni się na lepsze i my będziemy w tym mieli swój niewielki udział? Nie, teraz już naprawdę nie mogę dalej snuć tych rozważań –może zresztš powiedziałem wystarczajšco dużo, żeby niektórzy z was sami zechcieli je cišgnšć –a ja nie mogę, bo Don Kichot odważny ostrogami spišł rumaka i gwałtownie ze wzgórka zjechał na piaszczystš drogę, między dwa tumany kurzu, co się właœnie chciały wyminšć. Rozdział siedemnasty, w którym Don Kichot znowu zyskuje sławę bitewnš, ale trudno utrzymywać, że nic przy tej okazji nie traci Daremnie wołał był za nim Sanczo: –Zawróćcie, panie mój, Don Kichocie, to nieżadne wojska, rycerze, ksišżęta, szachownice buraczkowo-marchwiowe, lwy miauczšce w herbie, czarnuchy i żółtki niemożliwie szpetne i chytre, nic takiego niewidzę i nie słyszę, tylko stada baranów i owiec, przez pastuchów pędzone, zatrzymajcie się, zawróćcie, zaniechajcie szaleństwa, bo przysięgam na Boga, Ÿle to się skończy! Ale rycerz głuchy pozostał na te wezwania, galopem ze wzgórza na piaszczystš drogę zjeżdżajšc i obwieszczajšc gromko, że Pentapolinowi z Obnażonym Ramieniem na pomoc zdšża, Alifanfarona zaœ bezecnego zniszczyć zamierza. Z takim to wołaniem wpadł w œrodek owczego stada i natarł na nie z takim impetem, jakby w samej rzeczy miał przedsobš żšdne krwi zastępy pogańskie –owce ibarany skłębiły się i beczeć rozpaczliwie zaczęły, pasterze zaœ, zaskoczeni niespodzi ewanš w biały dzień na drodze napaœciš, krzykami go usiłowali powstrzymać, ale skoro głuchy pozostawałna wezwania wiernego giermka, czemuż to gorliwiej miałby dawać ucha nieznajomym grubianom, z całš pewnoœciš wykonujšcym jeden z owych chytrych bisurmańskich manewrów? Widzšc, że nie pomagajš perswazje, pasterze nacišgnęli proce i jęli ostrzeliwać rycerza kamieniami pierwej niedużymi, potem coraz większymi, a wreszcie takimi wielkoœci dobrej chłopskiejpięœci. Ale jak nie zwracał uwagi na małe, tak większe go nie zdołały przekonać i o tewielkoœci pięœci również nie dbał, tylko uganiał się po polu bitwy przez samego siebie stworzonym i wołał: –Pokaż się, pyszałku Alifanfaronie! Nie ukrywaj się, tchórzu! Niech nasz pojedynekzasłużone zwycięstwo sprawy œwiętej chrzeœcijańskiej nad brudnymi żšdzami twymi przyniesie ! Alifanfaron jednak wolał widać nie ryzykować, pasterze natomiast wytrwale robili swoje, zwiększajšc tylko cišgle kaliber wyrzucanych kamieni. Aż stało się, że potężny okršglak trafił Don Kichota, łamišc mu parę żeber w boku. Rycerz zachybotał się w siodle, nie spadł jednak, lecz przerwawszy na chwilę młócenie wroga, sięgnšł po blaszankę z cudownym balsamem Fierabrasa i czym prędzej przytknšł jš do ust. Tu nadleciał nowy kamień, który ršbnšł go w dłoń i blaszankę z takš mocš, że strzaskał mu dwa palce u ręki, blaszankę zgniótł i odrzucił, a na dobitkę wybił rycerzowi cztery zęby przednie oraz trzonowe. Runšł biedny Don Kichot z konia i bez ducha leżał w kurzu drogi, na której tak krótko bitwę mu się udało toczyć w obronie dziewicy, i mimo tylu zasług nikt mu nie poœpieszył na pomoc. Tylko wrogowie – nie Numidowie wszakże podstępni i nie dotrzymujšcy obietnic, i nie Persowie najcelniejsi łucznicy, i nie Etiopowie o wywiniętych wargach przekłutych, lecz owczarze kastylijscy kudłaci obstšpili go teraz dokoła, a z bezruchu zrażonego kamieniamichudzielca wnoszšc, że go zabili, poœpiesznie obie zmieszane trzody oddzielili jednš od drugiej, aby każdš w obranym kierunku popędzić i oddalić się od miejsca kiepskiej przygody, nim surowe straże porzšdku w to, co zaszło, się wdadzš. Teraz dopiero Sanczo Pansa, który przez cały czas bitwy nie ruszył się był ze wzgórza i tylko z żalu wielkiego za brodę się targał przymawiajšc półgłosem „i po co ci to było, i po co ci to było ”, ujrzawszy, iż wróg opuœcił wreszcie pole, zjechał w dół i odezwał się do rozcišgniętego na drodze rycerza: –I po cóż wam to było, wasza popędliwoœć, między dwie trzody pędzšce tak się zapędzać? Toć błagałem was, byœcie zawrócili, gdyż rycerzy ani wojsk tunijakich nie ma! –Naprawdę tak ci się wydaje, przyjacielu? – słabym głosem silne zdziwienie swoje wyraził Don Kichot. –A więc ten czarownik,przeœladujšcy mnie bez ustanku, do tego sięposunšł, zazdrosny o sławę, jakš pisane mi było zyskać w bitwie z Alifanfaronem, że walczšce zastępy na koniec w trzody owiec przemienił! Ale jeœli chcesz poznać prawdę, pojedŸ żwawo za nimi, a z pewnoœciš oba wojska w pierwotnej dojrzysz postaci, jakš znów przybiorš, oddaliwszy się od nas i wzajem od siebie. –W którš mam jechać stronę, skoro w dwiesię rozeszły te trzody... wojska znaczy? – zapytał Sanczo Pansa, nie kwapišc się zbytnio do ruszania w którškolwiek stronę. –Na razie zostań tutaj –zmienił zdanie DonKichot – bo jesteœ mi potrzebny w stanie, w jakim się znalazłem dzięki swej walecznoœci. SprawdŸ na poczštek, ile brakuje mi zębów. Giermek zsiadł z osła, zbliżył się do swegopana i zajrzał mu do ust rozdziawionych boleœnie. I w tej to akurat chwili balsam Fierabrasa działać zaczšł w żołšdku rycerza: coœ tam w głębi zabulgotało, wezbrało i chlusnęło gwałtownie prosto w twarz Sancza Pansy. Ten odskoczył i wrzasnšł: –O, nieszczęsny mój panie, œmiertelnie ranni być musicie, skoro krew wam tak wali ustami! – ledwie to jednak wyrzekł, zmiarkował, iż płyn, którym został oblany,niewiele ma z krwiš wspólnego, co tak nań podziałało, że i jemu mdłoœci wywróciły żołšdek, i w jego trzewiach zabulgotało coœ, wezbrało i chlusnęło na leżšcego w prochu Don Kichota. Tak przeczyszczeni obaj, można przeto rzec, iż zrównani w swej wewnętrznej czystoœci, trwali chwilę bez słowa, po czym Sanczo ocknšł się pierwszy i do osła skoczył, aby wzišć z sakiew co potrzeba dla zewnętrznego z kolei oczyszczenia siebie i pana. Nie pamiętał, biedak, o czym niechybnie pamiętajš czytelnicy, że sakwy jego pozostały w tej złoœliwej gospodzie, gdzie wzlatywał był przed niedawnym czasem do nieba. Skoro uprzytomnił to sobie, wpadł w takš wœciekłoœć, tak złorzeczyć jšł i przysięgać, że koniec z giermkowaniem i mędrkowaniem, i wędrowaniem u błędnego rycerza boku, że do domu wraca natychmiast, co mu tam zapłata za służbę, co mu tam wyspa, któršma rzšdzić, nic mu już nie potrzeba, byle się skończyły te okropne przygody –tak tedy szaleć jšł i maleć duchem widocznie, iż Don Kichota wzruszonego podniosło to naodmianę z upadku i, podszedłszy do giermka w pozie pełnej rozpaczy opartego o osła, przemówił doń łagodnie, chociaż stanowczo: –Człowiek większy jest od innych, mój Sanczo, jeœli więcej od innych zniesie i zdziała. Burze, które nas spotykajš, zwiastujš rychłe rozpogodzenie; ani zło bowiem, ani dobro trwać nie może bez przerwy, skoro zatem zło tak długo nas nęka, dobro bliskie być musi, może już za tym tutaj zakrętem drogi... Nie trap się przeto dłużej niepowodzeniami, które mnie spotykajš, a których ból i hańba ciebie wszak nie dotyka... –A to dobre! – wykrzyknšł Sanczo. –Więc nie na mnie takie i siakie razy spadały, i nie mnie podrzucano do góry w tym diabelskim zajeŸdzie, i nie mnie sakwy z wszystkimi zasobami przepadły, i... – Jak to – przerwał zaniepokojony Don Kichot – przepadły ci sakwy?? – Mówię przecież, że przepadły, ze wszystkim razem, co tam w nich było. – Cóż więc będziemy dziœ jedli?? – zapytał Don Kichot. –Myœlę –westchnšł Sanczo – że te korzonki czy jak tam, coœcie wspominali, żeżywiš się nimi błędni rycerze. –Prawdę mówišc –wyjaœnił Don Kichot – miałbym teraz apetyt raczej na placek z cebulš i œledzia wędzonego, niż na owe korzonki opisane w rycerskich księgach. Alenie to nie: w Bogu ufajmy, iż nas nie opuœci, i jedŸmy dalej. –Z waœci to kaznodzieja byłby równie dobry, jak błędny rycerz –zauważył Sanczo –a kto wie, czy nie lepszy. Tak czy siak, w jednym macie słusznoœć, że pozostawać tu dłużej nie ma potrzeby. JedŸmy i za noclegiem jakim się rozejrzyjmy, byle takim, gdzie nie będziemyznów mieli do czynienia z zaczarowanymi Maurami i mieszkańcami zaœwiatów, co zabawiać się lubiš podrzucaniem poczciwegoczłeka do góry. –Tobie pozostawiam wybór dogodnego postoju – rzekł wspaniałomyœlnie Don Kichot. – Najpierw tylko pomacaj, proszę, palcem, ile też mi zębów zabrakło, bo coraz dziwniejszš pustkę odczuwam w szczęce po prawej stronie. –A ile też mieliœcie, panie, wprzódy zębów?–zapytał Sanczo, pakujšc rozcapierzonš rękę do ust Don Kichotowi. –Wszysztkie – wyseplenił Don Kichot półgębkiem – bo przesz czałe życie żaden mi nie wypadł ani też czyrulik żadnego mi nie wyrwał szczypczami. – Teraz – oznajmił Sanczo. – na dole po prawej stronie macie dwa i pół zęba, a na górze ani jednego. –Smutna nowina –powiedział Don Kichot jużnie seplenišc, ponieważ Sanczo przy ostatnich swoich słowach wycišgnšł mu rękę z ust. –Wolałbym zaiste ramię postradać, byle nie to, naturalnie, które mieczem tnie. Widzisz teraz, Sanczo, ile my, błędni rycerze, tracimy w zamian za sławę zyskanš w bitwach! – Widzę –zgodził się giermek. –Ale nawet zęby utracone w walce z niezmierzonymi wojskami Alifanfarona nie odwiodš mnie od posłannictwa, które mam spełnić! – rzekł Don Kichot, nabierajšc znów animuszu. – Naprzód, przyjacielu! I ruszyli dalej królewskim goœcińcem w stronę, w której, jak przeczuwał Sanczo Pansa, powinno się było znajdować schronisko, co może i odpowiadało rzeczywistoœci, tylko że bliżej jeszcze znajdowała się tam, a raczej miała zostać przez nich znaleziona, bo kto szuka, ten znajdzie, kolejna niesamowita przygoda. Rozdział osiemnasty, w którym Sanczo Pansa w œwietle pochodni na pierwszy rzut oka poznaje Rycerza Posępnego Oblicza W forpocztach owej przygody szła nocna ciemnoœć; i dopadła ich w drodze, i zapadła wokół, zanim oczy zdšżyli przetrzeć; nie zatrzymali się jednak, bo niemieli gdzie, Sanczo zaœ był pewny, że skoro sš na królewskim goœcińcu, to lada chwila dotrš do jakiegoœ zajazdu; wystarczy, mimo mroków, cierpliwie posuwać się naprzód; rycerz więc zdał się w tej życiowej sprawie na giermka. I oto zaiste ujrzeli œwiatło w ciemnoœci; nie było to jednak nieruchome i zapraszajšce do miłego znieruchomienia œwiatło zajazdu, lecz niezwykły jakiœ ruch wielu œwiateł, zbliżajšcych się z przeciwkaw tanecznym rytmie i z każdym krokiem rosnšcych im w oczach coraz bardziej tajemniczo i groŸnie. Œcišgnęli wodze i stanęli jak wryci. –Sanczo – odezwał się ochłonšwszy z pierwszego wrażenia Don Kichot – za błahostkę poczytuję wszystkie dotychczasowe przygody w porównaniu z tš, w której niebawem dowiodę swej walecznoœci. –Biada mi, jeżeli to znowu, a na to wyglšda, mary i mieszkańcy zaœwiatów – westchnšł giermek –zanim bowiem, panie, dowiedziecie tego, czego wcale już dowodzić mi nie musicie, będę miał obtłuczony tył i przód, i obydwa boki. –Tym razem obronię cię –przyrzekł Don Kichot – choćby to były nie wiem jakie mary piekielne. Za poprzednim razem nie mogłem przekroczyć muru, ale teraz, jak widzisz, żaden mur nas nie dzieli! –Tak to się mówi –nie dawał się przekonaćSanczo – ale jak znowu rzucš na pana czariodrętwienie, to i pusta przestrzeń będzie jak mur nie do przebycia! W tym miejscu wypadło im przerwać debatę, wędrujšce œwiatła zbliżyły się bowiem na tyle, że dojrzeli ich Ÿródło: ze dwudziestu jeŸdŸców w długich białych koszulach, z zapalonymi pochodniami w dłoniach, którymi poruszali mruczšc coœ chórem do taktu; za koszulnikami sunęła lektyka czarnym kirem obita, a za niš dalsi jeŸdŸcy w gęstej żałobie tudzież trochę pachołków pieszych. Sanczo Pansa na ten widok przeraził się jeszcze bardziej, w Don Kichota natomiast, odwrotnie, animusz wstšpił, gdyż wyobraŸnia rozigrana wyjaœniła mu natychmiast, w czym rzecz: w owej lektyceniechybnie rycerz się znajduje œmiertelnie ranny, jego zaœ, Don Kichota, Opatrznoœć zesłała, by za rycerza nieznajomego się zemœcił. Zastšpiwszy przeto drogę ludziom w koszulach, a raczej, uœciœlijmy to, przyjrzawszy im się bliżej, w komżach, DonKichot wystawił kopię i podniesionym głosem zawołał: –Stańcie i opowiedzcie się, kim jesteœcie, skšd i dokšd zmierzacie, i kto spoczywa na noszach, które dŸwigacie? Widzę bowiem, iżalbo wyrzšdzono wam krzywdę, albo wyœciejš wyrzšdzili, z czego wynika dla mnie ć cięgi pohańcowi sz, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷ż7P4c8„o J9óÇc€:ş'Žc;H6¤*<ě;€koniecznoœć bšdŸ pomszczenia was, bšdŸ ukarania. –Zbyt nam spieszno –odparł, nie zatrzymujšc się jeden z koszulników (pozostańmy już przy tej wygodnej nazwie)– by stawać i opowiadać się wam, panie, tak jak żšdacie. – Skoro tacyœcie niegrzeczni – rzekł dotknięty Don Kichot – wypowiadam wam walkę. I rzekłszy to chwycił za wodze mijajšcegogo akurat muła, na którym siedział człowiek w komży; bydlę spłoszyło się i wierzgnšwszy zrzuciło swego pana na ziemię. Na to jeden z pieszych pachołów zaczšł wymyœlać Don Kichotowi, co wzmogło, naturalnie, gniew rycerza i skłoniło go do użycia kopii. Zwaliwszy na ziemię drugiego z rzędu koszulnika, nie poprzestał na tym zwycięstwie, lecz jšł atakować i rozpraszać następnych, aż niektórzy, nie majšc w sobie widać rycerskiego ducha, nie czekali na wysadzenie z siodła i sami pozeskakiwali z mułów, rozbiegajšc się z płonšcymi pochodniami po całym polu. Także ci, którzydŸwigali byli lektykę, porzucili jš w popłochu i odbiegli na bezpieczniejszš odległoœć. Don Kichot przyłożył ostrze kopii do grdykipierwszego wroga, który spadł z muła, i zażšdał bezwzględnego poddania, jeżeli nie chce zostać zabity. –Poddany jestem najbezwzględniej – słabym głosem odparł tamten – nie mogšc się ruszać i z jednš nogš złamanš. Zabijać mnie więc, panie rycerzu, nie ma potrzeby,a ponadto nie godzi się, jestem bowiem licencjatem i mam pierwsze œwięcenia. –Cóż to sprowadziło osobę duchownš na tę nocnš drogę? –zdumiał się Don Kichot. – Mówcie wszystko, niczego nie zatajajšc, jak usiłowaliœcie byli przedtem z rzekomego poœpiechu. –Teraz, kiedy tak leżę, wcale mi już niespieszno –rzekł licencjat. –Otóż wraz z innymi duchownymi podšżam, panie rycerzu,z Baezy do Segowii, towarzyszšc zwłokom hidalga, który zmarł w Baezie, spoczšć zaœna wieki ma w grobowcu rodzinnym w Segowii. – A któż winien jest jego œmierci?? – zainteresował się Don Kichot. – Goršczka, która w trzy dni go zabiła. –W takim razie –orzekł Don Kichot – nie mam na kim się mœcić, goršczka bowiem, bezcielesnš będšc, nie dŸwiga miecza i tarczy. Na tym też moja sprawa z wami skończona, pozostaje mi jedynie oznajmić, z kim mieliœcie do czynienia, byœcie pamiętali. Jestem rycerzem Don Kichotem z La Manczy, który wyruszył w œwiat, by naprawiać w nim krzywdy i prostować błędy. – Mnie – westchnšł licencjat – z prostego uczyniliœcie krzywym i noga moja złamana będzie krzywš po kres żywota, i cały mój żywot krzywy, a jeœli to wykrzywienie prostowaniem zwiecie i krzywd naprawš, toniech Bóg wam będzie miłoœciw, panie rycerzu. –Dziękuję –skłonił się Don Kichot – a co jeszcze mogę dla was zrobić, wielebny licencjacie, zanim się rozstaniemy? – Możecie pomóc mi się wydostać spod tegomuła, który tak mnie przycisnšł, że ani zipnę. – Nuże, Sanczo! – zawołał Don Kichot. – Pomóż no duchownej osobie, a żwawo! Sanczo jednak nie bardzo słuchał, był bowiem zajęty ładowaniem zdobycznej żywnoœci z pokonanych przez Don Kichota mułów na własnego wierzchowca. Nieco wczeœniej z prawdziwym podziwem obserwował rozprawę swego pana z żałobnikami, teraz zaœ wycišgał z niej takie wnioski, jakie uważał za najwłaœciwsze, to znaczy wycišgał co się dało z juk żałobników, a dało się niejedno,byli bowiem, jak to osoby duchowne, nieŸle zaopatrzeni. Dopiero zakończywszy ładowanie, dosłyszał ponowione wołanie Don Kichota, podszedł przeto i udzielił licencjatowi wszelkiej pomocy: wydobył go spod muła, wsadził w siodło, podał pochodnię. –JedŸcie z Bogiem, panie –rzekł Don Kichot– a towarzyszom swoim powiedzcie, by nie byli na mnie krzywi o te przykroœci, które natchnieniem i powołaniem swoim wiedzionymusiałem im sprawić. –Gdyby zaœ pytali –wpadł mu w słowo Sanczo Pansa –kto im tak dogodził, pouczcie nieœwiadomych, że to sławny Don Kichot z La Manczy, zwany inaczej Rycerzem Posępnego Oblicza. –Powiem – zgodził się potulnie licencjat i żwawo odjechał, nie całkiem jeszcze zapewne wyzbyty trwogi, jakš napawało gotak bliskie obcowanie z wiedzionym przez natchnienie i powołanie œmiałkiem. –Skšd ci przyszło na myœl – zapytał wówczas giermka Don Kichot – nadać mi taki niezwykły przydomek? I owszem, nie wydaje mi się Ÿle brzmišcy, ale skšd to do ciebie? –Po prostu przyjrzałem się wam, panie, przy œwietle pochodni – wyjaœnił skromnie Sanczo Pansa. –Chcesz powiedzieć, że przydomek mam wypisany na twarzy? Nie, Sanczo, jestem przekonany, że to wyższe siły, kierujšce naszymi krokami na tym padole, podszepnęły ci imię, pod którym będę odtšdwystępował stajšc do boju. Wymaluję nawet Posępne Oblicze na tarczy, aby nikt zprzeciwników moich nie miał wštpliwoœci, komu ulega. –Na to malowanie szkoda czasu i pieniędzy – obstawał Sanczo – bo wystarczy, żeby kto spotkał pana, bez tych zębów, a zwłaszcza po takim poœcie jak dzisiaj, i chyba oczu musiałby nie mieć, jakby się omylił. A teraz, wasza mizernoœć, pospieszajmy, bo tamtym, co pierzchli, odwidzi się jeszcze i powrócš zrobić z namiporzšdek. Don Kichot nie sprzeciwiał się; możliwe, że wspomnienie o poœcie i przeczucie napełnienia wreszcie żołšdka dyktowało mu tę zgodliwoœć. Ruszyli tedy obaj i pozostawiajšc za plecami pole zwycięskiej bitwy wjechali niebawem w rozległš i osłoniętš zewszšd dolinę. Tu zsiedli z wierzchowców i wyprawili sobieucztę, korzystajšc z tego, co Sanczo odkryć potrafił w tobołach towarzyszšcych zmarłemu duchownych osób. Nie mieli tylko nic do picia: czy to że wino znajdowało się w innych tobołach, których Sanczo nie znalazł, czy żałobnicy, choć w to trudno uwierzyć, nie używali w ogóle takich napojów, doœć że teraz posilajšcych się rycerza i giermka nękało pragnienie, a nie mieli go czym ukoić. –Panie mój –powiedział rozglšdajšc się Sanczo – te wilgotne łški œwiadczš niezawodnie, że w pobliżu musi być, choć nie wino, to jakaœ woda. Czy nie spróbowalibyœmy jej odszukać? Don Kichot ina to się zgodził, syty bowiem już nie tylkochwały bitewnej, ale i spożytego przed chwilš jadła, tym bardziej czuł się spragniony. Poprzez otaczajšcš ich cišgle ciemnoœć poszli przeto, prowadzšc za wodze konia i osła, w stronę, gdzie spodziewali się zwilżyć wargi. I w rzeczy samej, ledwie uszli ze dwieœcie kroków, usłyszeli więcej nawet niż potok – bo triumfalny szum wodospadu. Rozdział dziewiętnasty, w którym rozlegajšsię różne, bardziej lub mniej tajemnicze dŸwięki A to się dopiero napijš! A to sobie zaraz wypijš, popijš, będš pić a pić ten rozkosznytrunek –wodę czystš, przezroczystš, pryskajšcš im w oczy i parskajšcš, wargi najpierw zwilżš spieczone, gardło suche orzeŸwiš, potem przełyk do wilgoci œlšcy westchnienia – nie ze Ÿródła, co ciurka, nie z potoczku, co po kamykach szemrze, ani nawet z rzeki, co falš pluszcze – wodospadu ulewnego œwiatłš kroplistoœć spijać będš spragnionymi ustami, aż poczujš, że doœć, że do głębi już sš wodš zroszeni jak grenadzkie bujne ogrody, wtedy wytchnš i na łšce legnš zielonej... –Panie mój –z niepokojem w głosie odezwał się raptem Sanczo Pansa – czy słyszycie te inne dŸwięki? –Słyszę – potwierdził Don Kichot. –Więc i ty je słyszysz? To nie zmysłów mych omam, nowej wypatrujšcych przygody? Zatrzymali się, wsłuchani – Don Kichot z nadziejš, Sanczo Pansa z trwogš niezmiernš–w noc, z której czeluœci wraz z szumem wodospadu dziwny jakiœ stukot dobiegał, szczęk żelastwa miarowy, brzęk łańcuchów jakby czy kajdan ciężkich. – Teraz to już ani chybi zjawy piekielne – drżšc na całym ciele, wyszeptał Sanczo. –Zmierzymy się z nimi! – wykrzyknšł Don Kichot, którego nigdy nie opuszczała odwaga, i wskoczywszy na Rosynanta przygotował do boju kopię i tarczę. –Nie mam nic przeciwko temu, żeby się panzmierzył z piekielnikami –powiedział Sanczo Pansa – ale rad bym na własne oczy zobaczyć, jakš pan im odmierzy miarę, a po ciemku, dalibóg, nic nie wyœlepię. Czy nie dałoby się z tym mierzeniem zaczekać, aż troszeczkę zadnieje? –Nie mówmy o tym! – stanowczo odsunšł pokusę Don Kichot. –Nierycerskš rzeczš byłaby taka zwłoka. Œcišgnij, przyjacielu, popręgi Rosynantowi i zostań z Bogiem. Jeœli do trzech dni nie wrócę, dłużej na mnie nie czekaj i do pani mej Dulcynei z Toboso podšż, z wiadomoœciš żałobnš i chwały pełnš, iż niewolnik jej najpiękniejszych oczu, jak przystało, w walce z wrogiem przemożnym zginšł. Zrozumiawszy, że nic nie wskóra dyskusjš,Sanczo postanowił uciec się do podstępu, by przynajmniej do rana zatrzymać niezłomnego rycerza. Gdy nachylił się tedy,aby zgodnie z rozkazem poprawić Rosynantowi popręgi, ukradkiem spętał uzdš swojego osła nogi rycerskiego rumaka. Nie da się ukryć, był to czyn zuchwały, ale do jakiego zuchwalstwa nie skłoni człowieka trwoga? I udało mu się: gdy bowiem waleczny nasz jeŸdziec, nie zdajšc sobie sprawy z Sanczowego figla, usiłował ruszyć z kopyta, koń zatoczył siętylko i stanšł jak wroœnięty w ziemię, i nie pomagało spinanie go ostrogami ani żadne inne zachęty. Rad nierad, zdecydował się Don Kichot czekać œwitania, które zdejmie zRosynanta to, co wzišł za nowe czarodziejstwo przeciwników ukrytych w mroku, i pozwoli rycerzowi dokonać pisanych mu czynów. Na dalej jednak idšce namowy giermka – aby zsiadł wobec tego zkonia i co nieco przespał się na murawie –już nie przystał, bo nawet gdy z tajemnych przyczyn nie może kroku postšpić, tylko czuwanie w siodle godne jest bohatera. Sanczo, niezmiennie przerażony rozlegajšcym się nadal metalicznym łomotem, nie miał już innego wyjœcia, jak tylko stanšć u boku jeŸdŸca, siodła się jego chwycić i przytuleniem policzka do walecznego, choć chudego, Don Kichotowego kolana strach swój tłumić i pokonywać. W takiej to pomnikowej pozycji parę godzin nocnych spędzili, aż bliżej już œwitu, cišgle jednak w ciemnoœciach nieprzeniknionych, przytrafiło się Sanczowi coœ, o czym niektórzy czytelnicy może uważać będš, iż nie wypada tutaj wspominać, a i sam się, prawdę powiedzieć, waham, skoro jednak –myœlę –sam mistrz Cervantes, szlachetny przecież, kształcony i obyty w œwiecie hidalgo, swego czasu całego tego epizodu nie był przemilczał, lecz przeciwnie, opisał ze szczegółami, i ja także powinienem przestać się wzdragać i wyłożyć sprawę tak, jak się miała. Otóż w pewnym momencie odczuł poczciwy giermek zwykłš, a nieodpartš ludzkš potrzebę i to w stopniu, który wykluczał odłożenie rzeczy na póŸniej. Jednoczeœnie wszakże nie opuœcił go ani trochę lęk przedłomocšcym i szczękajšcym w mroku żelastwem, nie odważył się więc ani o pół kroku oddalić od swego pana. Rozdzierany sprzecznoœciš pomiędzy potrzebš fizycznš a koniecznoœciš duchowš, pogodził obie w ten sposób, że jednš rękš trzymajšc się nadal siodła, drugš spuœcił pantalony i podcišgnšł koszulę, po czym wypišł na wiatr swe pokaŸne poœladki i przystšpił do nieodzownej czynnoœci. – Cóż to za dŸwięki?? – zapytał z wysokoœci siodła Don Kichot. – Nie mam na myœli szumu wody i zgrzytania żelastwa, lecz coœ całkiem nowego. –Nie wiem, panie –odparł pokornie Sanczo Pansa – ale chyba nic dobrego, gdyż przygody i nieszczęœcia nigdy same nie chodzš. – Hm – powiedział Don Kichot – a wiesz może, cóż to za zapachy? – Nie wiem, panie – powtórzył Sanczo Pansa jeszcze pokorniejszym głosem. –Zdaje mi się wszelako –rzekł rycerz, œciskajšc nos dwoma palcami –że zbyt wielki strach cię obleciał. – Obleciał mnie – przyznał giermek – ale po czym to poznać teraz bardziej niż przedtem?? – Po twoim braku szacunku dla mnie – powiedział rycerz, cišgle zatykajšc sobie nos. –Naprawdę spotyka mnie niesłuszne podejrzenie –zaprotestował Sanczo Pansa, jednš rękš wcišż trzymajšc się siodła, drugš zaœ podcišgajšc pantalony i opuszczajšc koszulę. Uczyniwszy to, poczuł się pewniej, powtórzył przeto mocniejszym głosem: –Niesłuszne podejrzenie, naprawdę. Na to już Don Kichot nie odpowiedział. Kiedy zaczęło się rozwidniać, giermek cichaczem rozpętał Rosynanta, a ten jšł przestępować z nogi na nogę, co jeŸdziec przyjšł za oznakę rozpraszania się nocnychczarów. Niebawem dzień się zrobił zupełny i obaj wędrowcy dostrzegli, że znajdujš się w przepięknej okolicy, poœród bujnych łęgów,drzew rozłożystych – były to kasztanowce, cieniem szafujšce goœcinnie –i pagórków spokojnych, miłych dla oka. Nawet Sancza trwożliwego częœć lęków opuœciła w tym krajobrazie, nie do końca wszakże, bowiem łomot tajemniczy, mimo dnia białego, wcišż nie ustawał. –Naprzód tedy! –zawołał uradowany Don Kichot i spinajšc Rosynanta ostrogami, pognał prosto w stronę łomotu. –Nie zostawiajcie mnie, panie! –załkał Sanczo i pieszo, prowadzšc osła za uzdę, poœpieszył za oddalajšcym się rycerzem. Zarówno szum wody, jak miarowy szczęk żelaza, narastał i wzmagał się z każdym ich krokiem – aż znaleŸli się w kotlinie, u podnóża skał, z których w dół ku strumieniowi pienišc się, cwałował wielki wodospad. Nad strumieniem stały jakieœ dosyć liche chałupy i to spomiędzy nich dochodził ów przerażajšcy łomot. Don Kichot nie zatrzymał się, więc i Sanczo Pansa z duszš na ramieniu posuwał się za nim, bacznie wypatrujšc, co też za potworywyjdš im za chwilę naprzeciw. I raptem... nie, tego nie potrafię opisać, jak œmiał się,rechotał, boki zrywał, pękał ze œmiechu Sanczo Pansa wpatrzony w szeœć stęporów folusza, które wodš poruszane uderzały miarowo, czynišc ów przeraŸliwy łoskot! Don Kichot zasępił się w pierwszej chwili i karcšcym spojrzeniem obrzucił giermka, ale wnet zaraził się jego wesołoœciš i też œmiechem parsknšł, opuszczajšc kopię i tarczę. Ale, ale – wiecie aby, co to takiego folusz? To urzšdzenie służšce w dawniejszych czasach, nie tylko w Hiszpanii, ale i u nas wPolsce, do wałkowania, filcowania po zdjęciu z krosien zgrzebnej tkaniny, aby znikła jej rozczochrana kosmatoœć, przeistaczajšc się w zbitš, œcisłš powierzchnię. No więc takie właœnie urzšdzenie, dzień i noc pracujšce, napotkaliw swej drodze Don Kichot i Sanczo Pansa –ijakże mieli się nie œmiać, porównujšc je ze swoimi przywidzeniami! – Co, Sanczo – kpił Don Kichot – powiadasz, że to zjawy piekielne? –Zmierzymy się z nimi! IdŸ, Sanczo, powiedz nadobnej Dulcynei, że jej miłoœnik w walce z wrogiem przemożnym zginšł! – nie pozostajšc mu dłużny, przedrzeŸniał giermek. Rycerz sposępniał. – Zdaje się, przyjacielu – rzekł – że znówzanadto sobie pozwalasz. –To ze szczęœcia –wyjaœnił Sanczo – że oczy waszej oczywistoœci widzš tyle samo, co ja, usta zaœ waszej ustawicznoœci nie twierdzš, iż to olbrzymy, na które każe wam się rzucić honor rycerski. –Możesz być pewny – powiedział Don Kichot – że jeœli tych szeœć stęporów zamieni się za sprawš diabelskš w szeœciu wielkoludów, to nie cofnę się i przed nimi, choćbyœ mnie nie wiem jak powstrzymywał!–Jestem pewny – zgodził się giermek –ale póki się nie zamieniły, wolę mimo wszystkoœmiać się ze strachu, jakiego nam, chciałem powiedzieć –mnie, napędziły, niż opłakiwać was, gdybyœcie zginęli rzucajšc się na nie! –Œmiechu ci nie wzbraniam – oœwiadczył Don Kichot – ale nikomu nie opowiadaj, co nas spotkało, bo nie każdy zrozumie to jak należy. –Toć rozumiem, że takš przygodę trza zachować dla siebie – przyznał Sanczo Pansa. –A teraz może byœmy się napili tej szumišcej wody? I na tym też stanęło. Rozdział dwudziesty, w którym kropi deszcz i œwieci słońce, odbijajšc się w hełmie Mambrina, a może w czym innym Ledwie nachylili się do wody, inna woda z wysokoœci nachyliła się do nich, postać deszczu przybierajšc i kropišc nie zanadto rzęsiœcie, ale wystarczajšco, by to poczuli.Myœlš Sancza było schronienie się do foluszów, Don Kichot jednak za szyderstwo,na jakie nocš pozwoliły sobie względem niego pożyteczne te urzšdzenia, takiej nabrał do nich odrazy, że żadnš miarš nie chciał korzystać z ich goœcinnoœci. Mimo deszczu ruszyli przeto znowu w drogę, nie tam się wszakże kierujšc, skšd wczoraj przybyli, tylko całkiem gdzie indziej. W tym samym czasie ten sam deszcz na tejsamej drodze złapał innego jeŸdŸca, cyrulika mianowicie z okolicznej wioski, zdšżajšcego do drugiej wsi, jeszcze niniejszej od tej, w której mieszkał, i nie posiadajšcej własnego cyrulika do hańcowi sz, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷ż=Päc>4š"?íó c€@ŕ!ÓcAł0´aœwiadczenia usług ludnoœci. Główne usługi, œwiadczone w owych czasach przez cyrulików, były dwie: golenie zdrowych i puszczanie krwi chorym. Ten cyrulik, o którym mowa, golił brody oraz puszczał krew tak w swojej wiosce, jak i w tej drugiej, udajšc się do niej w tym celu co jakiœ czas na szarym oœle i przy boku majšc wszystko co trzeba, z lœnišcš miskš miedzianš na czele. Kiedy zaczęło padać, miska znalazła się nie na czele, ale na czole i na całej głowie cyrulika, by osłonićgo przed mokroœciš. Tak jechał, zadowolony z pomysłu, ani przeczuwajšc, jakie œcišga na siebie niebezpieczeństwo zestrony jadšcego z przeciwka Don Kichota. Zapałów zaœ Donkichotowych nawet deszcz nie ochłodził; i ledwie rycerz nasz dojrzałcyrulika z nasadzonš na łeb miednicš, triumfalnie wskazał giermkowi: –Popatrz, Sanczo, słusznie rzecze przysłowie, że gdzie jedne drzwi się zamykajš, otwierajš się drugie. – Jakie drzwi?? – nieufnie zapytał Sanczo. –Wrota cudownej przygody –wyjaœnił Don Kichot. –Oto wszak na siwojabłkowitym rumaku zbliża się ku nam rycerz niewiadomego imienia w złotym hełmie Mambrina na głowie. Mówiłem ci już chyba o tym zaczarowanym hełmie, chronišcym właœciciela od ciosów, a zdobytym swego czasu przez Rynałta z Montalbanu na królu mauretańskim Mambrinie? Teraz na mnie przyszła kolej, by na obecnym jego właœcicielu ów hełm odwojować. –Jakże to można uczynić – zwštpił Sanczo – skoro hełm ten, jak powiadacie, chroni właœciciela od ciosów? Zresztš mnie się widzi, że ten człek, jadšcy z pr zeci wka, za przeproszeniem, na szarym oœle, wcale nie hełm, tylko inne jakieœ naczynie dŸwiga na głowie. –Milcz, niedowiarku –rozsierdził się Don Kichot i odwracajšc się od Sancza natarł z nastawionš kopiš na zbliżajšcego się cyrulika. Wołał przy tym: – Oddaj dobrowolnie, coœ mi winien, albo giń, nędzniku! Cyrulik nie zdšżył nawet wybrać pomiędzy tymi dwiema ewentualnoœciami ani na wszelki wypadek poinformować się, co też winien jest rycerzowi, kiedy już, choć kopiš nie tknięty, znalazł się na ziemi, a jego błyszczšca miednica obok. Cišgle nie wdajšc się w rozważania i dociekania, co i z jakiej przyczyny go tu spotyka, zerwał się i umykać zaczšł przed siebie. Deszcz akurat ustał; zza chmur wyszło słońce i promienie jego odbiły się w leżšcym na drodze złotym hełmie Mambrina. Sanczo podniósł naczynie i obmacujšc je starannie, mówił: –Przednia miedŸ, w samej rzeczy, i obrobiona jak należy, a ja, głupi, nie myœlałem, że trafi się panu taka gratka. Proszę – i podał miednicę Don Kichotowi. Ten, wsadziwszy sobie natychmiast lœnišcš zdobycz na głowę, poczuł, że kształt i rozmiary hełmu nie całkiem sš takie, jak być powinny, jšł więc kręcić to potylicš w misce, to miskš na potylicy, żeby jakoœ się dopasować, ale wszystko na próżno. –Olbrzymi łeb musiał mieć ten poganin –stwierdził w końcu z przykroœciš – a najgorsze, że choć czegoœ tu jakby za dużo, to i czegoœ też brak zarazem w hełmie Mambrina. Sanczo, który zbadał już przecież dokładnie, co to za hełm, parsknšł œmiechem i od razu urwał pod karcšcym spojrzeniem swego pana. – Z czego się œmiejesz, Sanczo? – zapytał Don Kichot. –Z łba tego poganina –wyjaœnił skwapliwie giermek. –A to ci łebski był drań faktycznie, że hełm nosił jak, nie przymierzajšc, miednica cyrulika! –Myœlę –wyjaœnił Don Kichot – że hełm Mambrina musiał trafić już od tego czasu w jakieœ niedobre ręce. Głupi jakiœ człek, nieœwiadomy i chciwy, zmiarkowawszy, iż to czyste złoto, a wznioœlejszej wartoœci hełmu nie dostrzegajšc, stopił częœć dla zysku, z reszty zaœ zrobił to, co przypomina ci miednicę. Ale nic to! W pierwszej napotkanej kuŸni każę przywrócić hełmowi kształt należyty, do tego zaœ czasu będę go nosił tak jak jest, bo założę się, że choć zniekształcony, hełm Mambrina potrafi mnie jeszcze uchronić przed ciosem. –Pewnie – zgodził się Sanczo Pansa – byle to nie były kamienie z procy, jak w tej bitwie dwóch wojsk, kiedy to stracił pan zęby i blaszankę z cudotwórczym balsamem.–Utratš balsamu Fierabrasa nie musisz się martwić – powiedział Don Kichot – ponieważ receptę mam wyrytš w pamięci. –Nie martwię się –odparł Sanczo, niechcšcy dajšc do zrozumienia, że właœciwie nigdy (wyjšwszy może pierwszy moment, gdy się o nim dowiedział)nie był entuzjastš balsamu, który i jemu wyrył sięw pamięci, nie w postaci recepty wszakże, lecz w całkiem innej. Urywajšc zaœ w tym miejscu, nasz mędrek czynił jakby aluzję, iż w podobnym stopniu,jak czarom balsamu Fierabrasa, ufa też pomocy hełmu Mambrina. Don Kichot zaopatrzony był na szczęœcie w tak godziwe zapasy własnej ufnoœci, iż niegodziwej nieufnoœci giermka swego potrafił zgoła nie zauważyć. Nie zauważył również, iż Sanczo w trakcietej całej częœciowo teoretycznej dyskusji nie zaniedbał i praktyki, a mianowicie, nim pozwolił osłu cyrulika pobiec truchtem w œlad za umykajšcym panem, zdjšł zeń pięknš nowš uprzšż i do własnego osiołka jš przystosował, wyrzucajšc starš i połatanš. Rozdział dwudziesty pierwszy, w którym Don Kichot wchodzi w konflikt ze sprawiedliwoœciš królewskš, a także z niewdzięcznoœciš tych, których przed owš sprawiedliwoœciš ocalił Na zauważenie zasłużyło zresztš niebawem coœ o wiele zauważalniejszego i dla giermka, i dla rycerza. Najsamprzód brzęk łańcuchów usłyszeli, jak nocy minionej, i w pierwszej chwili nie oparli się nawet wrażeniu, że – stało się! –to stępory folusza ożyły i poboczami przeœcignšwszy poszukiwaczy przygody, zachodzš im teraz drogę w postaci owych olbrzymów, nie tak dawno malowanych przez wyobraŸnię. Nie zdšżył jednak struchleć naprawdę Sanczo Pansa ani zapału bitewnego wzniecić w sobie Don Kichot, kiedy podniósłszy oczy całkiem innyujrzeli widok. Posuwał się oto z przeciwka jakby długi robak żelazny: z tuzin mężczyzn na jeden łańcuch nawleczonych za szyję, osobne zaœłańcuchy każdy miał na rękach i nogach. Dozorowali żelaznego robaka dwaj konni i dwaj zbrojni piesi po bokach. –To więŸniów –domyœlił się Sanczo Pansa –przez sšd królewski skazanych, na galery prowadzš. –Chcesz powiedzieć –zdumiał się Don Kichot– że Jego Królewska Moœć tym tu ludziom przyrodzonš wolnoœć odebrał? –Wcale tego nie chcę powiedzieć –zaprzeczył Sanczo –widzi mi się tylko, żeci ludzie w królewskich kajdanach na królewskich galerach pod królewskim batogiem będš służyli. – Potwierdzasz więc – rzekł Don Kichot – że nie dobra wola, lecz przymus nimi kieruje. – Z dobrej woli robiliby co innego. – Spełnię tedy swojš powinnoœć: przeciwstawię się przemocy i wesprę skrzywdzonych. –Tym sposobem zderzycie się, panie, z królewskš sprawiedliwoœciš i, przebóg, żaden złoty hełm was nie uchroni przed guzem. Don Kichot nie słuchał jednak przestróg Sancza Pansy; cóż, znamy go już przecież na tyle, że mogliœmy to z góry przewidzieć;ale co dalej wyniknie z jego upartej chęci pełnienia powinnoœci rycerskiej, tym razemmajšcej się zderzyć nie z łotrostwem karczmarzy i grubiaństwem mulników, nie zrogami też baranów i skrzydłami wiatraków, lecz z samš, strach pomyœleć, sprawiedliwoœciš królewskš, nie, tego przewidzieć niepodobna i nie warto nawet próbować; lepiej spokojnie œledzić bieg wypadków i pokładać w Bogu nadzieję, że i po tym zderzeniu rycerz, choć obolały, znów się dŸwignie z upadku. –Czy wolno wiedzieć –uprzejmie zapytał Don Kichot mijajšcych go właœnie konnych strażników – dokšd i po co prowadzicie tych dobrych ludzi?? Strażnicy nie zdradzali zbyt wielkiej chętki do rozmowy; potwierdzili jedynie domniemanie Sancza, że dobrzy ludzie, których prowadzš, z wyroku sšdu królewskiego udajš się na galery; co się zaœ win i występków każdego z osobna tyczy, to proszę, niech sami rycerzowi powiedzš, bo strażników ani to obchodzi, ani im przyjemnoœć sprawia babranie się w czyichœ tam bezeceństwach; a te szelmy, i owszem, wcale się nie wstydzš o wyczynach swoich rozprawiać. –Powiedz, za co tak pokutujesz, dobry człowiecze –zapytał Don Kichot pierwszegoz brzegu młodego galernika. – Za to, żem się zakochał, łaskawy panie – odparł, wzdychajšc, zagadnięty. –Czy być może? Za takš winę ja sam powinienem całe życie przy wiosłach spędzić! Cóż, dla pani mej, Dulcynei, gotów jestem... –Ten tu – przerwał mu strażnik –nie w żadnej pani się zakochał, tylko w koszu z bieliznš, który tak namiętnie obejmował, żedopiero policja wydarła przedmiot miłoœci z jego objęć. Don Kichot puœcił komentarz strażnika mimouszu i zwrócił się ze swoim zapytaniem do drugiego galernika. Ten milczał, lecz wyręczył go znowu pierwszy: – On œpiewał, proszę pana, to wszystko. – Więc i œpiew już jest zakazany!! –Œpiewać –wtršcił się strażnik – to w języku tych ludzi znaczy wyznawać, jak sięrzecz miała, kiedy sšd ich bierze na spytki.Ten tu wyœpiewał, ile sztuk bydła gdzie i kiedy wyprowadził z cudzej obory, i za to też został skazany. Koledzy obwiesie nie szanujš œpiewaków, twierdzšc, że to głupiowłasnemu językowi zawdzięczać wyrok. – Majš rację – mruknšł Saruczo Pansa, jego pan zaœ, po cierpišcych za namiętnoœć miłosnš i œpiew, zwrócił się z tym samym pytaniem do trzeciego z kolei więŸnia. – Ja – wyjaœnił ten – idę na galery, bo zabrakło mi dziesięciu dukatów. –Więc za brak pieniędzy, który sam przez się wielkim jest utrapieniem, brakiem wolnoœci jeszcze się karze! –No pewnie, bo gdyby mi nie zabrakło tychbrzękadeł, ubrałbym w nie moje grzechy, cieszšc oczy i uszy trybunału, a trybunał mnie by też potrafił wzajem ucieszyć. A tak grzechy moje, mniejsza o to, jakie, gołe drżały w sali sšdowej... Takie i inne rozmówki toczył Don Kichot po kolei z galernikami, aż trafił na silnego mężczyznę, którego każde oko w innš patrzyło stronę, ruchy zaœ bardziej od pozostałych miał skrępowane, ponieważ naniego samego więcej przypadało łańcuchów, prętów żelaznych i kłódek niż na wszystkich jego kompanów razem wziętych. Zdziwiony Don Kichot zapytał, czemu by przypisać to wyróżnienie, na co strażnik odparł, iż człowiek, którego widzi, sam jeden więcej ma na sumieniu niżcała reszta, a ponadto tyle w nim zuchwałoœci, z której mimo sšdu oraz wyroku nic nie utracił, że nawet w takim opakowaniu gotów się wywinšć sprawiedliwoœci. Wysłuchawszy tych wyjaœnień, Don Kichot ze współczuciem odezwał się do galernika,pytajšc, jak też się nazywa i za co tak cierpi. –Nie poznaliœcie, panie? –wykrzyknšł strażnik. –Toć to słynny Gines de Pasamonte, inaczej zwany Ginesillo Krzywe Oczko. Nie pierwszy raz na galery wędruje,ale widać polubił je za poprzednim razem, skoro znów na nie trafił. –Wolnego, panie strażniku –ponuro rzekł galernik – co lubię, a czego nie lubię, powiem przy lepszej okazji, a nazywam się faktycznie Gines de Pasamonte i kto myœli, że ma prawo inaczej mnie zwać lub przezywać, temu zwykłem te pomysły wpychać do gardła. Wy zaœ, moœci rycerzu,jeżeli macie coœ dla nas w zanadrzu, dawajcie żwawo i żegnajcie, a jeżeli nie macie, to też żegnajcie, bo nudne już się robiš te wasze wypytywania. –Bezczelnie gadasz, Ginesillo! –zdenerwował się strażnik. –Zaraz dostaniesz nauczkę –i podniósł w górę laskę. Nie zdšżył jednak opuœcić jej na zbója, ponieważ Don Kichot zagrodził mu drogę, proszšc, by wybaczył nieszczęsnemu swobodę języka, często przecież właœciwš temu, kto ręce i nogi maskrępowane. Od tego jakże słusznego zdania rozpoczšł nasz bohater jedno z bardzo ważnych swoich przemówień – ważnych, dodam, niezależnie od tego, jakie po chwili pocišgnęło za sobš skutki – i zasługujšcych może, by słowo w słowo powtórzyć je tutaj za Cervantesem – skorocałš wszelako resztę nie słowo w słowo, lecz własnymi słowami, dbajšc, by z treœcinajistotniejszej nic nie uronić, na innš przecież, nowszš nieco i zwięŸlejszš modłęwysławiam, przyjdzie mi i tutaj od zasady mej nie odstšpić. Zwracajšc się tedy do galerników i do ich eskorty, rzekł Don Kichot (moimi słowami, jego myœli starajšcymi się służyć po wiekach)co następuje: – Widzę, bracia, że będšc, być może, winnymi różnych przeciw bliŸnim występków, nie za nie bynajmniej pokutujecie, lecz za inne okolicznoœci, jak to: opieszałoœć w porzuceniu rzeczy zbyt pożšdanej, uległoœć języka, zachęcanego dorozwišzania się przez wzięte na tortury ciało, brak pieniędzy na złagodzenie sędziów, fizjonomia nie budzšca sympatii i tym podobne. Z okolicznoœci tych wynika, żenie wymierzono wam prawdziwej sprawiedliwoœci, lecz jedynie przemoc zatriumfowała nad wami, co z kolei mnie, jako błędnego rycerza, obliguje do wzięcia was w obronę. Panowie strażnicy! Proszę po dobroci: zdejmijcie z tych ludzi kajdany ipozwólcie im iœć dokšd wola. Jak przed chwilš dowiodłem, sprawiedliwoœć, która ich w wasze ręce oddała, dalekš jest od doskonałoœci. Dodam, że nie godzi się człowiekowi brać w niewolę innych ludzi, jak on wolnymi stworzonych przez Boga i naturę. Jeszcze dodam, że wam, jak tuszę,ci ludzie nic złego nie uczynili. Jeœli tacy sšlub owacy, Bóg na niebie nagrodzi ich za dobre, a za złe niechybnie ukarze – i po cóż inni ludzie, nie lepsi, być może, szczęœliwsi jeno od tamtych, majš, nic w tym nie majšc, być ich katami? Poniechajcieich –proszę z wielkš pokorš, i podziękuję wam, jeœli mš proœbę spełnicie. Jeœlibyœcie jednak mieli nie wysłuchać mnie dobrowolnie, to, jakem Rycerz Posępnego Oblicza, uczynicie to przymuszeni! –A to dobre! – wykrzyknšł starszy strażnik. –Mamy wypuœcić więŸniów królewskich na rozkaz jakiegoœ błazna w misce na głowie! Dosyć zmitrężyliœmy czasu, słuchajšc jego banialuk, a teraz w drogę, a wy w swojš drogę, panie zwšcy się Kawaler Kwaœnej Gęby czy jak tam! I dał znak żelaznemu robakowi, że ma wić się dalej w szczęku swoim i poniżeniu, zanim jednak robak poruszył się znów na piasku, Don Kichot rzucił się gwałtownie nastrażnika, zranił go wystawionš do przodu kopiš i powalił na ziemię. Pozostali słudzy niedoskonałej sprawiedliwoœci królewskiej osłupieli na chwilę, szybko jednak opamiętali się i natarli na Don Kichota, co mimo jego przewagi duchowej Ÿle się mogłoskończyć ze względu na ich przewagę liczebnš, ale tu równie szybko nowe jeszcze zaszły wypadki, galernicy mianowicie, widzšc co się œwięci, rwać zaczęli swój długi łańcuch, na co strażnicyporzucili Don Kichota i pomknęli ku galernikom, by im przeszkodzić. Don Kichot – za strażnikami, atakujšc bez pardonu, Sanczo Pansa – na pomoc Ginesowi de Pasamonte, który dzięki niemu i własnej zręcznoœci, choć przed chwilš najsrożej zakuty, teraz pierwszy zrzucił z siebie wszystkie łańcuchy, pręty żelazne i kłódki,i dopadłszy powalonego przez Don Kichota starszego strażnika, rozbroił go z muszkietu i szpady. Widzšc, że szala bitwy tak wyraŸnie przechyla się na niekorzyœć pożałowania godnej królewskiej sprawiedliwoœci, jeden za drugim słudzy jej pierzchać w pole poczęli, nie gonieni zresztš przez galerników, już co do jednego uwolnionych od łańcucha, tak niedawno czynišcego z nich człony bezwolne żelaznego robaka, obecnie zaœ nieruchomo leżšcego w pyle jak umarła powłoka czegoœ, czym już nie jest ani nie będzie. –Niech żyje nasz wyzwoliciel! – dŸwięcznym głosem zawołał ten, który byłœpiewał na sšdzie. –Niech żyje! – podchwycili inni, głosami rozmaitymi, lecz najczęœciej zdartymi i chrapliwymi. –Panowie – powiedział Don Kichot – miło mi słyszeć te wyrazy wdzięcznoœci, ale tym, czego się po waszej wdzięcznoœci spodziewam, jest dopełnienie wiadomego rycerskiego zwyczaju. –To znaczy co ? – nieufnie zapytał ten, któremu zabrakło dziesięciu dukatów, by ucieszyć trybunał. –Oto jaka jest moja wola –oznajmił Don Kichot, obrzucajšc całš hałastrę dumnym spojrzeniem. – Obcišżeni łańcuchem, od którego was wyzwoliłem, udacie się natychmiast do sławnej miejscowoœci Toboso, gdzie staniecie przed słodkim obliczem damy mojego serca, najpiękniejszej, i najcnotliwszej pani Dulcynei z Toboso, i powiecie, że to ja was przysyłam. Powtórzycie jej, co zaszło na tej drodze, jak spotkałem was w opłakanym stanie, co następnie powiedziałem i co uczyniłem, by was skutecznie wyzwolić. Dopełniwszy tego obowišzku, pokłonicie się mojej pani i z a do hańcowi sz, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żBP† UCÖ ĺc€DťČcEƒ*¤ RF'6= A€czystym sumieniem udacie się, dokšd sobie życzycie. W gromadzie wyzwolonych galerników szmer się zrobił, uciszony zaraz przez Ginesa de Pasamonte, który podniósł rękę i odpowiedział w imieniu wszystkich: –Panie rycerzu, macie niewštpliwie słusznoœć, iż z wdzięcznoœci za oswobodzenie powinniœmy dopełnić rycerskiego zwyczaju i obowišzku, udajšc się z tym oto łańcuchem jako symbolem minionego naszego opłakanego stanu do najpiękniejszej i najcnotliwszej pani Dulcynei z Toboso celem pokłonienia jej się i opowiedzenia wszystkiego, co tutaj zaszło. Cała bieda, że nijak nie możemy tego uczynić, ponieważ chodzenie kupš po królewskich drogach zagraża nam trafieniem z powrotem na królewskie galery, o co postara się poszukujšca nas już, jak mniemam, Santa Hermandad. Pozwolicie tedy, wasza łagodnoœć, iż nie udamy się tam, gdzie każecie, lecz rozejdziemy się, każdy z osobna, na wszystkie strony, w zamian zaœ za niedopełniony zwyczaj i obowišzek rycerskikażdy z nas odmówi na intencję waszej przygodnoœci pewnš liczbę zdrowasiek. Tak prawił zuchwały przestępca Gines de Pasamonte, niby to serio, w rzeczywistoœciwszakże dworujšc sobie z Don Kichota, którego miał za niespełna rozumu, któż bowiem przy zdrowych zmysłach obdarzyłby ni stšd ni zowšd wolnoœciš jegoijego godnych kamratów? Im dłużej aliœci prawił, tym większy gniewogarniał rycerza, aż pod koniec, gdy do zdrowasiek doszło, ogarnięty gniewem jak pożarem, Don Kichot zawołał: –Ach ty, taki synu, Ginesillo Krzywe Oczko, oœmielasz mi się sprzeciwiać? A ja ci mówię, że masz iœć gdzie ci mówię, z tym co ci mówię, i uczynić to co ci mówię, a kamraci twoi wraz z tobš! Nie wdajšc się w dalsze dyskusje, choć z pewnoœciš podrażniony użyciem przez Don Kichota przydomka, którego nie lubił, Gines mrugnšł na towarzyszy, a ci, odsunšwszy się nieco, obrzucili rycerza kamieniami i najplugawszymi wyzwiskami w równej chyba iloœci, z tym, że kamienie jak gdyby gęœciej trafiały, bębnišc po tarczy, zbroi i złocistym hełmie Mambrina. Po chwili runšłz konia, a wówczas poskoczył doń ów, który się zakochał, i zerwawszy miednicę zgłowy, tak niš trzasnšł o ziemię, że o mało się nie rozleciała w kawałki. Przeœcigajšc się w gorliwoœci, galernicy zdarli z rycerza, a przy okazji i z Bogu ducha winnego Sancza, co lepsze sztuki odzienia i nie krępujšc się ich obecnoœciš podzielili się łupem. Dopiero dokonawszy tego leżšcego w ich zwyczaju łotrostwa, przypomnieli sobie znów o Œwiętym Bractwie i rozeszli się, gdzie który mniemał, że najlepiej się przed nim skryje,zostawiajšc obdartych swoich dobrodziejów–Sancza też drżšcego ze strachu przed Santa Hermandad, której tak nieopatrznie się naraził wraz ze swym panem, Don Kichota zaœ zdumionego i zasmuconego niewypowiedzianie, że skrzywdzili go właœnie ci, którym tak się przysłużył – oraz w nieco mniejszym stopniu, że w decydujšcej chwili nie dopomógł mu leżšcy teraz w prochu, pogięty i zbezczeszczony hełm Mambrina. Ginesillo Krzywe Oczko powrócił zresztš jeszcze po półgodzinie, ale tylko po to, żeby, nie baczšc na błagania Sancza, zabrać mu szarego osiołka z nowš uprzężš, dosišœć go i skryć się w górskiej szczelinie. Rozdział dwudziesty drugi, w którym Don Kichot głoœno rozpacza, nie z tej wszakże przyczyny, którš, za przykładem Sancza Pansy, bylibyœmy podejrzewali Zgnębieni tym, co ich spotkało, nie mieli przecież nasi bohaterowie nic lepszego do roboty, jak ruszyć dalej w głšb gór coraz dzikszych i posępniejszych. Don Kichot œciskał chudymi kolanami chude boki Rosynanta, wspaniałego rumaka, który, chwała Bogu, nie znęcił jednak rabusiów, Sanczo Pansa zaœ człapał za nim, dŸwigajšc na plecach juki, których Ginesillo w poœpiechu nie zabrał. Grubas jęczał przytym i wzdychał, takimi oto czułymi słowy przemawiajšc do utraconego osiołka: –O, ziomku mój i sšsiedzie spod jednego dachu, już cię nie ma, już nigdy do mnie niewrócisz! O, zabawko moich dzieci, słuchaczu cierpliwy mojej żony, ojcze przyszłych nie narodzonych oœlštek, pomocniku mych prac i żywicielu całej rodziny, już cię nie zobaczš moje oczy stęsknione, pięty nie pogładzš twojego brzucha, kij przyjazny nie dotknie grzbietu!–Uspokój się, Sanczo! –powiedział Don Kichot. –Wielka jest twoja strata, ale wynagrodzę ci jš z całego serca. Pięć osłów zostawiłem był w domu i trzy z nichbędš twoje. Dostaniesz ode mnie przekaz własnoręczny, by ci je wydano co do jednego. Ta obietnica rzeczywiœcie uspokoiła i pocieszyła Sancza: otarł łzy, przestał wzdychać i wzywać nieobecnego, i podziękował Don Kichotowi za łaskę. Sapać tylko nie przestał, bo juki mu cišżyły, ale do porzucenia ich też nie był, oczywiœcie, skłonny, jako że tam się mieœciły resztki żywnoœci i wszystkiego co mieli. Zatrzymali się na koniec w jakimœ dzikim zakštku między skałami – i tu raptem Don Kichot jęczeć zaczšł i wzdychać, przeraŸliwiej niż przedtem giermek, a co więcej – drzeć jšł na sobie podarte już co prawda odzienie i głowš swojš szlachetnš, też uszczkniętš przez wczeœniejsze ciosy, walić o skałę. –Uspokójcie się, wasza wytrzymałoœć! – zawołał zdumiony i przerażony Sanczo Pansa. – Wielka krzywda was spotkała i zaiste niezasłużona, choć można by mniemać, że kto złoczyńcom dobrodziejstwa œwiadczy, zasługuje na to iowo, ale was uwaga ta nie dotyczy, jedno tylko przypomnę na pocieszenie, że nie pierwszy raz tak poturbowano was i obdarto! Uspokójcie się tedy i nie rozpaczajcie, bo choć nie jestem w mocy was wynagrodzić, z pewnoœciš zostaniecie wynagrodzeni, wierzę w to œwięcie, bo gdyby miało być inaczej, biada mi – któż prócz was bowiem, panie, mnie z kolei wynagrodzić zechce? –Głupi jesteœ, Sanczo! – niecierpliwie rzucił Don Kichot, na chwilę przerywajšc swoje miotanie się, jęki i walenie głowš o skałę. – Głupi jesteœ, jeżeli sšdzisz, że o rozpacz przyprawiła mnie ta niefortunna pod pewnym względem przygoda. – W takim razie co?? – rozdziawił gębę jeszcze bardziej zdziwiony gi ermek. –Od razu widać, że nie masz pojęcia o sprawach rycerskich i może nawet nie czytałeœ ani jednej księgi rycerskiej! –Pewnie, że nie czytałem, bo, jak wasza księgowoœć wiecie, nie umiem czytać. Ale czy to być może, iż rozpaczacie przez te księgi, które postradaliœcie już Bóg wie kiedy, przed poczštkiem naszej wyprawy? –Gdybyœ znał, jak należy, księgi rycerskie,wiedziałbyœ, że słynny Amadis z Galii, najœwietniejszy i najdoskonalszy z błędnychrycerzy, skoro wzgardzony został pewnegorazu przez damę swego serca Orianę, miłoœć jego, wiernoœć i stałoœć do pustelnina Nagiej Skale nieszczęsnego zaprowadziła, by tam cierpiał, rozpaczał iwzdychał nad swojš klęskš. Roland znowu, też wielki rycerz, inaczej zwany Orlandem lub Rotolandem, kiedy dowiedział się, że piękna Angelika za jego plecami z Medorem się zadawała, wpadł w szaleństwo z żałoœci swojej i nuże mœcić się na przyrodzie samej: mšcić wodę w zdrojach, drzewa z korzeniami wyrywać, powodować w górach lawiny i innych czynów dokonywać, tyleż szalonych, co na nieœmiertelnš sławę zasługujšcych. Nie zdecydowałem się jeszcze, którego z dwu wymienionych rycerzy dokładniej naœladować będę na tym odludziu, ale to pewne, że pokutna moja determinacja godnie uczci tę, której imię dŸwięczne przyprawia o drżenie moje serce wiernie stęsknione. –Ale cóż was skłania, panie, do takich szaleństw ? – zapytał nie bez ciekawoœci Sanczo Pansa. – Czy otrzymaliœcie w tych górach wiadomoœć, nie wiem tylko, jakim sposobem, bo nie zauważyłem tu żadnego posłańca, że wielmożna pani Dulcynea z Toboso wzgardziła wami ni stšd ni zowšd albo, co nie daj Boże, figlowała za waszymiplecami z tym jakimœ Medorem? –Cóż za zasługa – odparł Don Kichot – oszaleć z rozpaczy, majšc rzeczywisty ku temu powód? Jeżeli uczynię to bez widoczniejszej przyczyny, wyłšcznie przezdługotrwałe rozstanie, sycšce mój ból miłosny i trwogę, wtedy dopiero pokażę siłę rycerskiego, uczucia! Nie sprzeciwiaj się, Sanczo, lecz pozostaw mnie tutaj w moim stanie żałosnym, sam zaœ ruszaj w drogę do pani mej Dulcynei, by doręczyć jejlist, który napiszę, i co rychlej wracać z odpowiedziš. Od tego, jakš odpowiedŸ przyniesiesz, zależeć będzie mój powrót dozmysłów bšdŸ pozostanie na zawsze w mrokach szaleństwa. Poprzestajšc na takim wytłumaczeniu giermkowi swojego niezwykłego postępowania oraz zamiarów, Don Kichot znowu jšł się swego, to znaczy rozdzierania szat i walenia głowš o skały. Wzdychał przy tym i jęczał, przywoływał dalekš okrutnicę, by wejrzała na jego męki, Sancza Pansę zaœ napominał między jednym szlochem a drugim, by dobrze mu się przyglšdał i zapamiętał, co widzi, a to dla zdania sprawy tej, która jest wszystkiego przyczynš. –Co widzę, to widzę, panie rycerzu –zauważył Sanczo –ale czy nie moglibyœcie bardziej uważać tłukšc łbem o skały? Gotowa jeszcze zdarzyć się jakaœ specjalnie twarda i za jednym zamachem koniec będzie całej pokuty. Jakbyœcie pozwolili, to, odwrotnie, wyszukam wam miększe miejsce do tłuczenia, a pani Dulcynei słówka o tym nie pisnę, tylko przysięgnę, że skała była twarda jak diament. –Przepisy rycerskie zabraniajš takich wybiegów, mój dobry Sanczo. Muszę walić prawdziwš głowš o prawdziwš skałę, a wszystko, co możesz dla mnie zrobić, to zostawić trochę szarpi na opatrunek. –Dalibóg, nie pojmuję, skoro zgryzota wasza nie jest prawdziwa i to podnosi jeszcze jej cenę, dlaczego skała ma być prawdziwsza od powodu walenia o niš. Ale jak sobie chcecie. Piszcie ten list, panie, i ruszam. Myœlę tylko, że kiedy nie mam już mojego osiołka, nie każecie mi wędrować Bóg wie jak długo piechotš, lecz użyczycie w tym celu Rosynanta, na czas pokuty wcale wam tu niepotrzebnego. –Niech tak będzie –zgodził się Don Kichot. –Kłopot w tym tylko, że nie mam na czym pisać mojego listu. –Czy to znaczy też, że nie macie na czym pisać zlecenia w sprawie wydania mi tych trzech osiołków, o których wspominaliœcie przedtem? –Na to wyglšda, że tym razem nie mylisz się, mój dobry Sanczo. Jedyna rada to ta, że nauczysz się mojego wzniosłego listu napamięć, a w pierwszej miejscowoœci, gdzie spotkasz jakiego piœmiennego nauczyciela, on z twojej pamięci przeniesie list pięknymiliterami na papier. – A co z podpisem?? –Podpis ma być: „Dozgonnie Twój Rycerz Posępnego Oblicza ”. Jeżeli ten bakałarz, októrym mówię, potrafi list cały spisać, to ipodpis nie przysporzy mu trudnoœci. –Wiecie co, panie, najpierw umieœćcie w mojej pamięci ten przekaz na trzy osiołki, a gdy już on się tam usadowi, reszta jakoœ zmieœci się obok niego. –Dobrze – skinšł głowš Don Kichot – zapamiętaj więc: „Polecam łaskawej mej siostrzenicy, iżby za okazaniem niniejszego wydała zasłużonemu giermkowi mojemu Sanczowi Pansie trzy z pięciu oœlšt, jakie zostawiłem w domu pod jej opiekš ”. Podpis: „Hidalgo Don Kichot z La Manczy ”. Powtórz. Sanczo Pansa powtórzył wszystko bez najmniejszego błędu lub opuszczenia. – Teraz list – powiedział zadowolony Don Kichot. – Zrobiłeœ miejsce w swojej pamięci?? – Zrobiłem. –„Pani Mojego Serca, Najpiękniejsza, Najszlachetniejsza i Najsłodsza Dulcyneo zToboso! Jeœli Twe uczucie mnš gardzi, Twe współczucie mnie nie dostrzega, Twe przeczucie nie dba o me cierpienie sięgajšce kresu wytrzymałoœci –to ach! Nie Tobie biada, Luba Okrutnico i Niewdzięcznico, lecz mnie jedynie i tym dzikim zakštkom, które widzieć muszš mojšudrękę, słyszeć głos mego bólu i wystawiać się na ciosy szaleństwa, któregojesteœ przyczynš. W Twojej mocy i woli wybawić mnie z tego stanu –lub doszczętniepogršżyć w jego przepaœciach. Jeœli wybierzesz to drugie, żegnam cię na zawsze, aż po kres żywota miłujšc – Dozgonnie Twój Rycerz Posępnego Oblicza ”.–Przepiękne – rzekł Sanczo Pansa. – Chybanigdy nie słyszałem nic wznioœlejszego. Skšd też pan umie tak gładko składać? –W moim zawodzie i to jest potrzebne – oœwiadczył mile połechtany uznaniem giermka Don Kichot. – Czy wszystko dobrze zapamiętałeœ?? –Wszyœciuteńko, nie muszę powtarzać – zapewnił Sanczo Pansa. – A powiedzcież mi,jak odnajdę paniš Dulcyneę, gdy przybędę już do Toboso? Bo choć tyle o niej od was słyszałem, tak się składa, żem nie widziałnigdy tej wielkiej damy ani też jej domostwa. –Prawdę rzekłszy –wyjaœnił Don Kichot – to i ja przez dwanaœcie lat mej miłoœci. niewidziałem najsłodszej Dulcynei nawet cztery razy. Znajdziesz jš jednak łacno, gdy ci zdradzę, że w Toboso znajš jš, być może, pod imieniem Aldonzy córki Lorenza. Bo widzisz... –Co? – przerwał mu Sanczo. –Ta Aldonza, którš znam od maleńkoœci, co ma głos jak dzwonnica, a w rękach takš siłę, że błędnego rycerza w zbroi razem z koniem podniesie, to ma być najsłodsza księżniczkaDulcynea z Toboso? Nie powiem, mi ła z niej dziewucha, z każdym się pobawi bez ceregieli, ale to, coœcie wasza wymyœlnoœć kiedyœ prawili o jej białych licach, to nie całkiem, bo w polu, wiecie, raz na wietrze,raz w słońcu... –Sanczo – przerwał mu z kolei Don Kichot bardzo surowym tonem –powœcišgnij swój głupi język, bo jeszcze coœ takiego powiesz, że w obronie czci mojej pani będęmusiał okrutnie ciebie ukarać! –Czy ja co mówię? Jestem dla pani Dulcyneiz całym szacunkiem i zawiozę jej ten piękny list, choć widzi mi się, że tak samo jak ja nie potrafi czytać. – To nie ma znaczenia – wzruszył ramionami Don Kichot. Tak w rozmowie nie pozbawionej napięcia ustaliwszy tożsamoœć wzniosłej Dulcynei, rycerz z giermkiem rozstali się w dzikim górskim zakštku. Ten pierwszy, odpoczšwszy krztynę, jšł się znów jak przystało rycerskiej swojej rozpaczy oddawać, ten drugi zaœ, ledwie dosiadł Rosynanta, œcisnšł jego boki piętami i nie oglšdajšc się, żeby łamańców swego pana nie widzieć, pomknšł w kierunku królewskiego goœcińca. Rozdział dwudziesty trzeci, w którym zapowiada się, iż rzeczywistoœć otaczajšcaDon Kichota ulegnie nowym przeistoczeniom,tym razem wszakże nie za sprawš jego rycerskiej fantazji, lecz dzięki spiskowi ludzi rozsšdnych Opuszczajšc tedy na jakiœ, niezbyt długi czas Don Kichota i pozostawiajšc go sam nasam z jego desperacjš miłosnš, towarzyszyć będziemy Sanczowi, z którym razem po dniu drogi przybędziemy do znanej nam już gospody, tej samej, w której nasz tłuœcioch nie tak dawno wzbijał był się wbrew swej woli w powietrze. Tu spotkamy rozliczne znane nam już osoby, nie tylko gospodarza i gospodynię, wraz z córkš urodziwš i dziewkš służebnš, szpetnš, ale miłosiernego serca Maritornes, lecz i wczeœniej jeszcze poznanych dwóch przyjaciół najserdeczniejszych Don Kichota – proboszcza i balwierza z jego wioski rodzinnej. Zanim jeszcze Sanczo ich ujrzał –i zanim wogóle zdecydował się na przestšpienie progu gospody –wahanie zaœ jego, po tym, co tu przeżył, nie powinno nikogo dziwić –oni jego ujrzeli i jeden odezwał się do drugiego: –Księże proboszczu, czy mnie oczy mylš, czy też ten tu na koniu to faktycznie Sanczo Pansa, o którym słychać, że z naszym szaleńcem jako jego podręczny wyruszył? –Oczy cię nie mylš bynajmniej, a koń, na którym siedzi ten człowiek, to chabeta naszego przyjaciela. Hej, Sanczo Pansa, wszak prawda, że to ty na Donkichotowym wierzchowcu? Sanczo przybliżył się do wołajšcych i przyznał, że jest sobš, a Rosynant – Rosynantem, nie chciał jedynie wyjawić, w jakiej sprawie i dokšd podšża, jak również –gdzie pozostawił swojego pana. Mówišc to, trwożliwie nie przekraczał jeszcze progów gospody, mimo że proboszcz i balwierz zapraszali go gestem, by to uczynił, i że żołšdek jego bardzo jużbył stęskniony za czymœ mokrym i ciepłym,bo w rycerskim żywocie, jaki wraz z Don Kichotem prowadził, najczęœciej musiał sięzadowalać suchym i zimnym. –Hm – powiedział znaczšco balwierz –dziwne twe zachowanie, a zwłaszcza tajemnica, jakš okrywasz miejsce pobytu swego biednego pana, każe nam mniemać, żeœ go zabił i obrabował z konia i innych rzeczy. Ale nie myœl, że umkniesz sprawiedliwoœci! Słyszšc to Sanczo Pansa, zadrżał ze strachu i goršco zaprzeczył, jakoby kogokolwiek, a cóż dopiero swojego ukochanego pana, życia i mienia pozbawił, iby dowi eœć s wej niewinnoœci, jednym z a do hańcowi sz, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żGPcHm IxČc€J@ rcK˛/şcLl>étchem opowiedział wszystkie przygody, jakie ich od opuszczenia wsi rodzinnej spotkały, tylko podrzucanie na derce i paręinnych wstydliwych pomijajšc, powtórzył też obietnice błędnego rycerza i swoje wielkie nadzieje, skończył zaœ na opisie dziwnego stanu, w jakim Don Kichota musiałzostawić, i na misji, dla której spełnienia rycerz mu użyczył swego rumaka. Proboszcz z balwierzem dali wiarę zeznaniom giermka, zażšdali jednakże, by wydobył z szuflad pamięci i przedłożył im do wglšdu dokumenty, jakie wiezie, co też uczynił, przekaz dla siebie na trzy osiołki przytaczajšc znów co do joty, list zaœ do Dulcynei wygłaszajšc w następujšcej postaci: –„Pani mojego serca, słodziutka i bielutka Dulcyneo! ”Tu mój pan pomylił się krztynę – wtršcił –bo ta Aldonza opalona jest i piegowata od słońca jak diabeł. Ale niech mu będzie. „Dulcyneo! Jeżeli masz mnie za nic i po prostu wypinasz się na to, że mnie łamie w koœciach –to ach, ach, ach! Łamie mnie jeszcze niemiłosiernie i zmuszony jestem całkiem zwariować i walić łbem o skałę bez udawania. O czym cię zawiadamiam –Twój do grobowej deski Rycerz Posępnego Oblicza ”. To już wszystko. Jakby panowie zaraz zapisali, tobym nie musiał szukać piœmiennego bakałarza, jak mam przykazane. –Zaraz po wieczerzy zapiszemy – obiecał proboszcz –a teraz chodŸmy się posilić. W zamian za tyle starań będziesz naszym goœciem, jeżeli nie masz nic przeciwko temu. –Kto by tam miał coœ przeciwko temu! Ale jeœli łaska, niech będę goœciem panów tu nazewnštrz, razem z konikiem. Wyniesiono więc Sanczowi jedzenie tam, gdzie się znajdował, tak samo Rosynantowi obroku, i każdy spożywał swoje donoœnie poruszajšc żuchwami, podczas gdy proboszcz z balwierzem weszli do izby i tam przystšpili do wykwintniejszej nieco wieczerzy, naradzajšc się zarazem, co by też dobrego uczynić dla Don Kichota, którego szaleństwo, choć znali je nie od dzisiaj, nowym ich przejęło zdumieniem. O rozmiarach jego stšd dodatkowo wnosili, żetak łatwo zaraziło Sancza Pansę, nie hidalga przecież i nie czytelnika jakichœ szpargałów, tylko chłopka zwykłego i do niedawna rozsšdnego jak każdy w tym stanie. Na nowo przeto rozgorzały w przyjaciołach Don Kichota chęci, nigdy zresztš w nich nie wygasłe, by w Don Kichocie dla jego dobra Don Kichota zniszczyć i zabić, Don Kichota z Don Kichotawypędzić, i jakimkolwiek sposobem, po dobroci, siłš, sztukš, groŸbš, leczeniem Don Kichota w Anty-Kichota triumfalnie zamienić! Uwaga: wszystko to już dotšd tak lub inaczej było, ale w tym miejscu opowieœci, tak, chyba w chwili, gdy powiedzieli sobie, że nie będš Sancza Pansy wyprowadzać z błędu, że przeciwnie – dla dobra sprawy jego wiarę w to, co Don Kichot bajał, wykorzystajš, a w œlad za tym gdy proboszczowi myœl przyszła, bardzo, jak powiada dziejopis, dostosowana do smaku Don Kichota i do ich przyjaznych zamiarów, by mianowicie i rycerza od drugiej strony podejœć, czyli nie tylko na wyprowadzenie go z błędu nie nastawać, ale wprowadzić go w błšd jeszcze większy niż ten, w którym tkwił z własnej woli, i tym sposobem władzę nad nim zdobywszy poprowadzić, gdzie za właœciwe uznajš, tak, z pewnoœciš w owej chwili właœnie zaszła ta przemiana otaczajšcej Don Kichota rzeczywistoœci, której odtšd będziemy œwiadkami. Gdy bowiem dotychczas jego wyobraŸnia wiatraki w olbrzymy, trzody owiec w armie, dziewki wdamy, karczmy w zamczyska i wiele innych pospolitoœci w niepospolitoœci przeistaczała, teraz podstęp cudzy i kłamstwo rozmyœlne miało wokół niego œwiat nieprawdziwy niczym dekorację w teatrze z niczego stawiać i wcišgać go w to, i dla swoich celów pozorami lichymi mamić, a on, jak dziecko naiwny, jakże nie miał pójœć na pasku tych cudownoœci! Ale prawda – nie wiecie jeszcze, o czym tumowa. Posłuchajcie więc narady proboszcza i balwierza nad dymišcš michš idzbankiem chłodnym, przypatrzcie się błyskowi w jednego i drugiego przyjaciela oku: pomysł gracki zaiste majš – by za dziewicę potrzebujšcš pomocy się przebraćio krzywdy naprawienie rycerza prosić; gdzież ten krzywdziciel? – wyprostuje się Don Kichot, na mieczu dłoń oprze mężnie; za górš, za lasem, niech nie pyta, tylko da się zaprowadzić przez pannę; i niech z lic jej zasłony œcišgnięcia się nie domaga; ani w ogóle niech nic nie żšda, póki się nie zemœci na owym łotrze; i dosišdzie Don Kichot konia... Rozdział dwudziesty czwarty, w którym nowe osoby, acz same przez los doœwiadczone i ze złamanymi sercami, przyłšczajš się do spisku ludzi rozsšdnych Umówili się najpierw tak: że proboszcz w roli owej dziewicy błagajšcej o pomoc wystšpi, balwierz zaœ będzie jego giermkiem. Wtajemniczyli w całš sprawę karczmarkę, która dorozumiała się natychmiast, o jakiego to rycerza chodzi, i chichoczšc z uciechy dostarczyła proboszczowi stroju odpowiedniego czarnej aksamitnej spódnicy z pięknie wystrzępionymi plisami, zielonego gorsetu i czepca, a na dodatek woalki z czarnej tafty na lica wstydliwe. Tak wystrojony proboszcz-panna wsiadł na muła po kobiecemu, balwierz zaœ – bez specjalnego przebrania, tylko z przyprawionym zamiast brody krowim ogonem –na swego, i pożegnawszy się z wszystkimi, nie wyłšczajšc poczciwej Maritornes, która obiecała się modlić za pomyœlny skutek podjętego przez nich chrzeœcijańskiego dzieła, poprzedzani przez Sancza Pansę, ruszyli w góry. Sancza również w krótkich słowach powiadomili, że przybierajš fałszywš postać, aby pana jego ze złej drogi na lepszš sprowadzić; przepytał się, czy na tej lepszej Don Kichot rychlej cesarzem zostanie, aby giermka swego królem uczynić; a gdy potwierdzili –zgodził się wypełniać ich polecenia, z których pierwszym było, iż ma zataić, kim sš naprawdę, a drugim, iż na pytanie, czy oddał list Dulcynei, ma powiedzieć, że tak i że ta w odpowiedzi rozkazuje rycerzowi bez zwłoki stawić się przed jej oczyma. Niektórzy czytelnicy dziwiš się, być może, iż tak czcigodni ludzie, jak proboszcz i balwierz, nie tylko sami zamierzali okłamaćbliŸniego swego, ale jeszcze kusili do kłamstwa maluczkiego i nieuczonego, dla którego stali na takiej wyżynie, że nie mógłnie podziwiać ich i nie ufać ich słowom. Rozkładajšc bezradnie ręce, mogę tu jedynie przypomnieć, że czynišc tak uważali, iż wszystko to pójdzie na dobre zarówno Don Kichotowi, jak Sanczowi Pansie, nie mówišc już o rumianej gospodyni i bladej siostrzenicy rycerza, a wreszcie o tak zwanej racji ogólnej, która,byli pewni, stanowczo sprzeciwia się Donkichotowemu szaleństwu. Nie mieli więc wcale wyrzutów sumienia z powodu łgarstw, w które zamierzali się wplštać sami i wplštywali właœnie wierzšcego im Sancza, zaniepokoiło ich natomiast w pewnej chwili –a œciœlej, zaniepokoiło proboszcza – coœ zupełnie innego: czy, choćby i dla zbożnego dzieła, przystoi osobie duchownej tak się przebierać? Rozważywszy to, zamienili się szatami: teraz balwierz był pannš, a ksišdz –giermkiem z przyczepionym pod wargš krowim ogonem. Ale i ta zmiana ról nie była ostateczna, a todlatego, że wnet na scenie zjawili się nowi aktorzy. Prawdę mówišc, w opowieœci Cervantesowej pierwszy z nich, mężny młodzian Kardenio, zjawił się był już niecowczeœniej, swym miłosnym szaleństwem wgórskim odludziu dajšc może przykład zaraŸliwy Don Kichotowi, jeżeli rycerzowi naszemu przykład jaki, prócz wyczytanych w księgach, był jeszcze potrzebny; ale ja wolałem historię Kardenia na razie przemilczeć, by nie mšcić biegu tej akcji, którš poczytuję za głównš. Teraz, gdy Don Kichot i tak na czas jakiœ przepadł nam z oczu (domyœlamy się tylko, że, choć niewidoczny, nadał w samotnoœci rozpacza i na powrót Sancza z wyrokiem Dulcynei w niepokoju bolesnym czeka), niechże wkroczy Kardenio; lecz na rozgadanie się o tym, co przeszedł i teraz mu nie pozwolę; raczej sam to w największym skrócie powtórzę. Otóż Kardenio, młody i majętny szlachcic, mieszkajšcy wraz z rodzicami w jednym zewspaniałych miast Andaluzji, pokochał równš mu pochodzeniem i bogactwem mieszkankę tegoż miasta, pięknš Lucyndę, ona zaœ – zdajšca mu się aniołem niebieskim –szczęœliwie darzyła go wzajemnoœciš. Nie zdšżył się jednak oœwiadczyć o rękę uwielbianej, gdy raptownie powołał go do swego boku ksišżę Ryszard, jeden z grandów Hiszpanii, stojšcy dworem w przeciwnej stronie Andaluzji. Przed wyjazdem Kardenia kochankowie przysięgli sobie wierne oczekiwanie i rozstali się, jak się okazało, na długo. Na dworze Kardenio zaprzyjaŸniłsię z jednym z synów księcia, Don Fernandem. Młodzi ludzie zwierzali sobie wzajem różne tajne myœli, a w pierwszym rzędzie perypetie miłosne. Kardenio opowiedział Fernandowi o Lucyndzie, ten zaœ przyjacielowi o Dorocie, urodziwej wieœniaczce, z którš przebywał w potajemnym zwišzku już od wielu miesięcy. Pewnego dnia obaj młodzieńcy za zgodš księcia udali się, pod pozorem zakupu koni, do ojczystego miasta Kardenia. Tam Don Fernando ujrzał cudnš Lucyndę i natychmiast zapomniał tak o Dorocie, jak o swej przyjaŸni z Kardeniem. Podstępnie pozbył się przyjaciela z miasta, wysyłajšc go niby to po jakiœ dług do swego brata, a sam tymczasem poprosił ojca Lucyndy o jejrękę i, ksišżęcy syn, otrzymał jš bez trudnoœci. Kiedy Kardenio, po spełnieniu swej misji, wrócił do miasta, trafił już naobrzšdek œlubny w koœciele. Zdruzgotany nieszczęœciem, bezradny, zawrócił w góry,by tam szaleć i cierpieć aż do chwili, gdy zapomni o zdradzie lub umrze z bólu... Takš to historię opowiedział balwierzowi i księdzu napotkany w górskim odludziu młodzian, ci zaœ próbowali go pocieszać, cogdy czyniš, i ja pocieszę was, że nie na tym dziejów Kardenia koniec, a ten prawdziwy będzie, być może, weselszy. Tymczasem wchodzi jednak na scenę druga osoba, w poprzedniej historii wspomniana, mianowicie Dorota, piękna wieœniaczka, porzucona wiarołomnie przez Don Fernanda.Mimo wszystko, jeszcze go kocha, jeszcze walczyć chce o niego i z powrotem rozgrzać ostygłe serce –to dlatego uciekłaz domu swoich rodziców i do miasta podšżyła, gdzie jej zdrajca wzišł œlub z Lucyndš. Przybyła za póŸno, aby przeszkodzić, ale od ulicy długojęzykiej zdołała dowiedzieć się tego, czego nie doczekał Kardenio: że Lucynda przy ołtarzuzemdlała, a gdy mšż œwieżo poœlubiony chciał rozpięciem sukien ulżyć jej oddechowi, znalazł list oznajmiajšcy, iż nigdy nie będzie żonš Don Fernanda, należy bowiem do Kardenia, a skoro z nim nie pozwolono jej się połšczyć – to do œmierci litoœciwej należy. Obok listu sztylet miała ukryty, którym zapewne chciała się pozbawić życia –i sztyletem tym teraz rozwœcieczony Don Fernando zamierzył się na Lucyndę, przeszkodzono mu jednak, więcoddalił się zgrzytajšc zębami. Lucynda ocucona powróciła do domu rodziców, nazajutrz zaœ znikła zeń i dotychczas nie została odnaleziona. Tyle z kolei opowiedziała księdzu, balwierzowi i Kardeniowi – nie wiedzšc, że jest Kardeniem –napotkana przez nich, już bez Sancza, który bardziej do przodu się wysforował, piękna i skrzywdzona Dorota, w stroju chłopięcia po wšwozach błšdzšca i za kęs chleba najmujšca się do pasania owieczek. W chwili, w której jš spotkali, nie pasała wszakże, uciec bowiem musiała od ostatniego chlebodawcy, który, poznawszy, iż nie jest chłopcem, żywił wobec niej niepoczciwe zamiary. Powiedziawszy Dorocie, kim jest, Kardenio zaprzysišgł, że nie opuœci jej, aż odda Don Fernandowi, którego cišgle tak kocha; sam zaœ dzięki niej zyskał nadzieję, że Lucyndę swš utracił także nie bezpowrotnie: oboje nieszczęœliwi obdarzyli się zatem wzajemnieszczęœciem nadziei, może większym niż wszelkie inne szczęœcie na œwiecie. Tyle – na razie –dziejów obecnych już na scenie Kardenia i Doroty oraz nieobecnych jeszcze Lucyndy i Don Fernanda; ani więcej,ani mniej, niż musiałem powtórzyć, żeby ich wprowadzić; a gdy już sš wprowadzeni,zaczyna się ponownie to, o co chodzi; rzeczywistoœć wokół Don Kichota przemieniona podstępnie, by przez mniemane folgowanie jego nierozsšdkowi rozsšdek mu przywrócić i uciekiniera od życia zwykłego temu życiu zwykłemu oddać. Ksišdz proboszcz uœmiecha się więc w tym miejscu szeroko, aż mu krowi ogon przyczepiony do brody skacze, balwierz zasłony z tafty uchyla i do zdumionej Doroty mruga – po czym opowiadajš, w czym rzecz, i do spisku nowych towarzyszydrogi wcišgajš... –Ależ, zacni panowie! –Dorota na to. –Cel wasz, by chorego uleczyć, pięknym jest, pozwólcie jednak sobie powiedzieć, że wštpię, czy któryœ z was rolę uciœnionej dziewicy, basem głębokim przemawiajšc, odpowiednio zagra. –Cóż tedy czynić? –zafrasował się proboszcz, choć sšdzę, że nie całkiem szczerze się zafrasował, majšc już zapewne na myœli, co czynić, lecz czekajšc,by Dorota na to odpowiedziała. –Cóż tedy czynić? – jak echo proboszcza i jak on niezupełnie szczerze zafrasował siębalwierz. –To proste –rzekła Dorota –ja owš dziewicš, jakiej wam trzeba, będę bez najmniejszego trudu. Szatki odpowiednie mam ze sobš w tym mieszku, a ksišg rycerskich tyle w życiu czytałam, że wiem dobrze, jak dziewice uciœnione do rycerzy się zwracajš, proszšc o pomoc. Obaj przyjaciele, ukontentowani, klasnęli w ręce, i zaraz nowa zmiana strojów, jak w teatrze, odbyła się między skałkami. Pastuszek damš został wspaniałš w zielonej mantyli i z bezlikiem lœnišcych klejnotów – chociaż trzeba tu dodać, że ni atłasy ni naszyjniki nie zdziałałyby tak wiele, gdyby sama przez się nie była wdzięku i urody czystym wcieleniem. Balwierz nie bez ulgi pozbył się strojów, które, wysilajšc się wielce, pannie miały goupodobnić, by jednakże do balwierskiej swej istoty, Don Kichotowi znanej, nie wracać, przyprawił sobie ponownie ów krowi ogon. Ksišdz tylko księdzem teraz po prostu został, w księżowskiej sutannie i kapeluszu, i z księżowskš okršgłš twarzš. Będzie musiał coœ na to poradzić, ale co – nie wiadomo. Tu rozległo się Sancza Pansy głoœne wołanie. Wracał do porzuconych, z daleka już krzyczšc, że całkiem mu się nie powiodło, bo znalazł wprawdzie swego pana w miejscu, gdzie się spodziewał –ach,jakże zmarnowanego, pożółkłego i wychudłego –i powtórzył mu rzekome polecenie pani Dulcynei, że ma paœć do jej stóp w Toboso, Don Kichot jednak odparł, iżpostanowił nie pokazywać się damie swego serca, póki nie dokona godnych jej czynów. Uwierzywszy już mocno, że do czynów takich, które cesarstwo rycerzowi, królestwo zaœ jego giermkowi dadzš, nie własne natchnienie, lecz posłuszeństwo planom proboszcza i balwierza poprowadzićDon Kichota jedynie może, martwił się Sanczo Pansa z całego serca, o krnšbrnoœci swojego pana opowiadajšc. –Nie martw się, Sanczo –uspokoił go proboszcz –zaraz zobaczysz, jak nasz szczupak wypłynie z toni. Sanczo nie wiedział, co by miała znaczyć ta wypowiedŸ, i nie bardzo też podobało musię porównanie rycerza do szczupaka, ale nie zdšżył zapytać, zwróci ł bowiem wzrokna pięknš Dorotę w jej wspaniałych szatach– i oczy mu na wierzch wyszły. – Któż to jest – wyjškał w osłupieniu – taœlicznoœci niewiasta?? –To – powiedział uroczyœcie balwierz –wyobraŸ sobie, jeœli potrafisz, dziedziczka wielkiego królestwa Mikomikonu, skrzywdzona okrutnie przez złoœliwego olbrzyma. Przybyła tutaj, ni mniej, ni więcej, tylko żeby błagać twojegopana o pomoc. –A to dobrze trafiła! –wykrzyknšł Sanczo. –Mój pan poradzi sobie z każdym olbrzymem, chyba że byłby marš piekielnš, bo na mary mojemu panu nie starczy siły. Aw razie czego, jak już drania ukatrupi, mógłby się z tymi œlicznoœciami ożenić i w ten sposób rychlej dojœć do cesarstwa! Wolno zapytać, jak też się królewna nazywa? –Co do ożenku –powiedział proboszcz –to może za wczeœnie o tym mówić, chociaż warto i to mieć na uwadze w przyszłoœci, imię zaœ władczyni Mikomikonu brzmi, hm, oczywiœcie, księżniczka Mikomikona. –Faktycznie – zgodził się Sanczo – dużo ludzi bierze nazwisko od swojej wioski. No,ale skoro pani królewna ma taki interes do mojego pana, to ja poprowadzę. I pojechał przodem, za nim Dorota na proboszczowym mule i cyrulik z krowim ogonem pod brodš jako jej giermek. Proboszcz i Kardenio pozostali w tyle, nie noœci, jednym z a do hańcowi sz, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żMPŐN%Nc€OsâcPU ŚcQű.¤cRŸ= zamierzali bowiem na razie pokazywać się Don Kichotowi. Kiedy kawalkada księżniczki Mikomikony zbliżyła się do kotliny, w której cišgle szalał ż rozpaczy, nie walšc już co prawdagłowš o skały, bo pewnie zbrakło mu siły,Don Kichot, giermek zeskoczył z muła i pochylił plecy, aby pomóc zejœć swojej pani, co też ta uczyniła z prawdziwym wdziękiem, po czym zaraz padła na kolana przed Don Kichotem. Rycerz zdumiony usiłował jš podnieœć, oparła się jednak i nie wstajšc, przemówiła w te słowa: –Nie podniosę się z klęczek, waleczny i niezwyciężony rycerzu, ucieczko cierpišcych, wybawco potrzebujšcych, mœcicielu skrzywdzonych, jeżeli wasza wyjštkowoœć mi nie przyrzecze, że wysłucha łaskawie mego błagania! Rozdział dwudziesty pišty, w którym Don Kichot ulega, bo jakże miałby nie ulec, błaganiom księżniczki Mikomikony –O, piękna pani –dwornie odrzekł Don Kichot – nie wysłucham was, choć rad bymz całego serca, i słowem się nie odezwę, póki nie uczynicie mi tej łaski i nie podniesiecie się z klęczek. –Pozostanę na klęczkach – upierała się uciœniona księżniczka – póki nie otrzymam przyrzeczenia, że wasza nieustępliwoœć uczyni, o co błagam. –A więc zgadzam się –rzekł Don Kichot – pod warunkiem, że to, czego mam dokonać,nie będzie się sprzeciwiało powinnoœciom moim wobec Króla i Ojczyzny, jak również słodkiemu poddaństwu mojego serca rozkazom suwerennej pani Dulcynei z Toboso. –Nie tylko nie będzie się sprzeciwiało –odparła klęczšca dziewica –ale będzie w najzupełniejszej zgodzie z powinnoœciami i poddaństwem, o którym mówicie, panie. Tu Sanczo Pansa wspišł się do ucha Don Kichota i szepnšł: –ZgódŸcie się, panie, chodzi o œcięcie łba olbrzymowi, jak to lubicie, a ta dama to księżniczka Mikomikona, władczyni afrykańskiego królestwa Mikomikonu, nie byle co. –Choćby nawet niš nie była – oœwiadczył Don Kichot, wcale nie dlatego, że postało mu w głowie, iżby księżniczka mogła nie być tš, za którš się podaje, lecz po prostu tak mu się powiedziało – choćby nawet niš nie była, dopełnię swego powołania zgodniez sumieniem. Niechże już wasza pięknoœć powstanie – zwrócił się do dziewicy – przecież się zgodziłem. Rycerz nachylił się ku pannie, żeby pomóc jej powstać, a ta próbowała ucałować mu ręce, na co jednak nie pozwolił. –Błagam – rzekła, wstajšc –żebyœ, waszaniezłomnoœć, udał się ze mnš do mojej krainy i dokonał zemsty na jej obrzydliwymprzywłaszczycielu. –Bóg mi œwiadkiem, że to uczynię! Wygnaj, pani, smutek z serca, bowiem ramię moje przywróci ci utracone królestwo. Do dzieła,przyjaciele! Sanczo, zbroja! Wraz ze œmiejšcym się w kułak brodatym giermkiem Mikomikony (który œmiał się w kułak, trzeba dodać, bardzo ostrożnie, żeby broda z krowiego ogona nie odpadła mu czasem) Don Kichot pomógł księżniczce dosišœć muła, na którym przed chwilš przybyła, następnie przywdział zbroję i wdrapał się na Rosynanta. Giermek balwierzulokował się na swoim mule, i tylko Sanczo pozostał bez wierzchowca, co odnowiło w nim żal po stracie siwego kłapoucha. Pocieszał się jedynie, że jego pan jest już na dobrej drodze do zostania cesarzem, a przynajmniej –po ożenku z księżniczkš –królem Mikomikonu. Co prawda, markotnie mu było, że w tym afrykańskim królestwiewszyscy poddani będš niechybnie czarni, alei na to znalazł po chwili lekarstwo: załaduje ich na okręt, ile się zmieœci, zawiezie do Hiszpanii, sprzeda za gotówkę itak wyjdzie przecież na swoje! Zagłębiony w tego rodzaju rozmyœlaniach, zapomniał wreszcie o przykroœci, że drepce piechotš,kiedy inni kołyszš się w siodle. Tu wyszli z zaroœli proboszcz z Kardeniem – i proboszcz, wpatrzywszy się w Don Kichota, ruszył ku niemu z otwartymi ramionami: –To ty, ozdobo rycerstwa, mój ziomku i przyjacielu, dawno nie widziany Don Kichocie z La Manczy! –To ksišdz proboszcz? – ze zdumieniem i odrobinš nieufnoœci odparł Don Kichot. –Cóżporabia wasza wielebnoœć na tych krętych œcieżkach? –Opowiem, wszystko opowiem –obiecał proboszcz –a tuszę, że i wasza wylewnoœć niejedno nam opowiesz o swych przygodach.Skoro spotkaliœmy się tak szczęœliwym trafem, nie zechcemy się przecież tak rychło rozstać. –To nie zależy ode mnie –wyjaœnił Don Kichot. –Zgodnie z powołaniem rycerskim, służę teraz tej tu księżniczce i droga mojajest drogš zemsty za jej krzywdy od olbrzyma doznane. Pójdę tam, dokšd mnie zawiedzie. –O ile znam się na księżniczkach, olbrzymach i krzywdach – powiedział proboszcz –to jaœnie księżniczka wzywa waszmoœci ze sobš do królestwa Mikomikonu. Czy może się mylę? Dorota zrozumiała, że ma potwierdzić, i skwapliwie to uczyniła. –W takim razie –cišgnšł proboszcz –droga tam prowadzi proœciuteńko przez naszš wioskę i cieszę się, że przynajmniej do tego miejsca odbędziemy jš razem, –I ja się cieszę –rzekł Don Kichot – trapi mnie tylko, że siedzę w siodle, podczas kiedy wasza bogobojnoœć idzie piechotš. Siadajcie raczej wy na moim rumaku. –O nie, nigdy! Koń przystoi rycerzowi, który nie zsiadajšc zeń, dokonał i jeszcze dokona tylu czynów nieopisanych, a ja, skromny kapłan, poprzestałbym i na mule. –Mój giermek z pewnoœciš ustšpi go księdzu –powiedziała księżniczka – a zresztš i sam się pomieœci z tyłu, skoro ksišdz zajmie siodło. –W samej rzeczy –przyznał balwierz i ustšpił proboszczowi siodła, z czego ten nie certujšc się skorzystał. Kiedy jednak balwierz chciał usadowić się z tyłu, muł wierzgnšł i zrzucił go z takim impetem, żepadajšcemu na ziemię broda odleciała o cztery kroki. –Tegom jeszcze nie widział –wykrzyknšł zdumiony Don Kichot – żeby muł wierzgnięciem ucinał brodę jak balwierz! Poszkodowany zakrywał twarz obiema rękoma, by nie zostać poznanym, proboszczzaœ poœpiesznie podniósł krowi ogon i podszedł do leżšcego. Zasłoniwszy go i przytuliwszy do siebie, coœ wymamrotał – ibroda przyrosła balwierzowi do podbródka,jak przedtem. –Czy to zamawianie pomaga tylko na oderwane brody, czy na coœ więcej ? – zapytał ciekawie Don Kichot. –Bo jeżeli goi iinne rany, to wydaje mi się nie gorsze od balsamu Fierabrasa, którym ja zwykłem sięposługiwać. – Wcale nie gorsze – przyznał proboszcz. I ruszyli dalej: Don Kichot, księżniczka i proboszcz –wierzchem, Sanczo Pansa zaœ, Kardenio i balwierz – pieszo. –A więc –podjšł po chwili rycerz – opowiedzcie nam, najjaœniejsza księżniczko,dokładniej o swej krzywdzie i mojej misji. – Jestem wam to winna – odparła Dorota. –A więc słuchajcie, panowie. Wszyscy nastawili uszu: Don Kichot i SanczoPansa –z góry wierzšc w to, co usłyszš, proboszcz zaœ, balwierz i Kardenio – ciekawi, jak też uda jej się zmyœlenie. –Nazywam się... –zaczęła fałszywa księżniczka i natychmiast urwała, umknęło jej bowiem z pamięci dziwne imię, nadane zgodzinę temu przez proboszcza. Ale proboszcz czuwał. –Nazywacie się –przypomniał – księżniczka Mikomikona, prawowita władczyni wielkiego królestwa Mikomikonu. Zdarza się, że przebyte nieszczęœcia zaćmiewajš pamięć dotkniętym nimi osobom,tak że nawet własnego imienia zapominajš. Ale po tym przypomnieniu nietrudno będzie waszej prawowitoœci wydobyć z mroku dalszy cišg swojej niezwykłej historii. –To prawda –zgodziła się dziewica. – Kiedyprzypomnieliœcie mi łaskawie, że nazywam się księżniczka Mikomikona i jestem prawowitš władczyniš królestwa Mikomikonu, pamiętam już dokładnie, że mój królewski rodzic zwał się Tinakrio Mędrzec i oprócz tego, że był królem, był również jasnowidzem. Dzięki temu przewidział, że kiedy wraz z królowš- matkš mnie osieroci, Mikomikon zostanie napadnięty przez władcę sšsiedniej wyspy, okrutnego olbrzyma imieniem Pandafilando Okrutnego Wejrzenia. Ten odbierze mi całe dziedzictwo, do ostatniej wioski – chyba żezgodziłabym się go poœlubić –ale i to przewidział mój królewski rodzic, że się nigdy na takie okropieństwo nie zgodzę. Nakazywał przeto dalej mój ojciec, bym, kiedy już się jego niedobre przeczucie ziœci, nie stawiała najeŸdŸcy daremnego oporu, narażajšcego na zgubę mnie i moich poddanych, lecz zbiegła do Hiszpanii, gdzie odnajdę zbawcę w osobie sławnego rycerzaimieniem Don Gruchot czy Don Chichot, znówniedobrze zapamiętałam... –Don Kichot z La Manczy! –wykrzyknšł Sanczo Pansa. –To mój pan! Nie mogło o nikogo innego chodzić! –Tak, to jest to imię – potwierdziła Dorota.– Ojciec opisał mi też wyglšd tego rycerza:wysoki, chudy, a pod lewš łopatkš ma brunatne znamię. – Pomóż mi się rozebrać, Sanczo – powiedział Don Kichot. – Po cóż mielibyœcie się rozbierać, wasza walecznoœć? – zapytała księżniczka. –Muszę przecież sprawdzić, czy jestem tym rycerzem, którego przepowiedział był król- jasnowidz. –Wiem doskonale – powiedział Sanczo – że macie takie znamię, jakie jest potrzebne, chociaż nie pod łopatkš, a bardziej ku œrodkowi waszego grzbietu, ale chyba o to księżniczka nie pójdzie z wami do wójta. –Naturalnie – powiedziała Dorota –wystarczy, że jest znamię, a czy bliżej, czy trochę dalej łopatki, to mniejsza, wszystko to jedno ciało. Nie wštpię, waszatożsamoœć, że to was miał na myœli mój mšdry ojciec. – Mówcie dalej, najjaœniejsza pani – zachęcił proboszcz. –Dalej stało się wszystko, jak się stać miało. Ledwie rodzice umarli, Pandafilando Okrutnego Wejrzenia najechał mój kraj. Ja odmówiłam poœlubienia go i zbiegłam do Hiszpanii. Tu, skoro tylko wylšdowałam w Osunie, dobiegła mnie sława zwycięskich bojów Don Kichota. To on! – powiedziałam sobie w duszy. – Przecież Osuna nie jest portem morskim – zdziwił się Don Kichot. –Jej niewysłowionoœć chciała powiedzieć –ubiegajšc księżniczkę, wyjaœnił proboszcz– że skoro tylko wylšdowała w Maladze, która jest portem morskim, już w drodze do Osuny dobiegła jej sława zwycięskich bojów waszmoœci. –To właœnie chciałam powiedzieć –potwierdziła Dorota. – I rzeczywiœcie los był mi tak przychylny, że trafiwszy tu do was w góry, panowie, znalazłam między wami tego, kogo szukałam, a on wspaniałomyœlnie nie odmówił wysłuchania mej proœby. W ten sposób widzę się już na powrót władczyniš mojego państwa, gdyż Don Kichot utnie łeb Pandafilandowi Okrutnego Wejrzenia i odda mi wydarte dziedzictwo. Zapomniałam nadmienić, że wedle rozkazu mojego ojca jasnowidza, gdyby ów rycerz, który mnie zbawi, odpoczšwszy nieco po œcięciu łba olbrzymowi chciał mnie poœlubić, mam nie odmawiać, lecz w blaskach religii i prawa oddać mu swojš rękę i państwo. –I co ty na to, Sanczo – zapytał Don Kichot. –Widzisz, jak rychło w błędnym naszym rycerstwie nadarzyło się nam królestwo do rzšdzenia razem z królowš? – Co ja na to? Dalibóg, nad czym się tu zastanawiać? Żeń się pan i bierz to królestwo, skoro ci dajš! –Przysięgam, pani – uroczyœcie oznajmił Don Kichot – że nie zaprzeczę nigdy mej obietnicy i pójdę choćby na koniec œwiata, żeby spotkać się w boju z wrogiem waszymi wymierzyć mu zasłużonš karę. Jednakże, gdy to uczynię, nie sięgnę po nagrodę, ach, jakże słodkš, i pozostawię wam, pani, wolnoœć szukania męża gdzie indziej, ponieważ ja, niestety, nie jestem wolny, odpierwszego kroku na rycerskich drogach należšc do pani mego serca, Dulcynei z Toboso... – Czy pan zwariował?? – wykrzyknšł Sanczo. – Szczęœcie lezie panu w ręce, a pan... Co pan myœli, często zdarzy się panu przebierać w tak wspaniałych księżniczkach? A może zdaje się panu, że nasza pani Dulcynea jest urodziwsza? Daję słowo, że równać się nawet nie może z tš tutaj! Tam, do licha, a co ze mnš będzie, jeżeli wasza wybrednoœć tak będziecie kaprysić! Żeńcie się, mówię, ale to już, bo stracę cierpliwoœć! Pierwszy jednak na te zuchwale słowa swojego giermka stracił ci erpliwoœć Don Kichot; w szczególnoœci zdenerwowało go zdanie o Dulcynei; i porywczoœć jego nie słowami przemówiła, lecz dwoma ciosami kopii, po których Sanczo upadł na ziemię; wtym zaœ momencie proœba księżniczki Mikomikony wstrzymała rozsierdzone ramięrycerza, i całe szczęœcie, bo niewiele brakowało, a byłby Sanczo Pansa życie postradał. –Głupcze i gburze – powiedział, przychodzšc do siebie po ataku furii, Don Kichot – przeciw niezrównanej Dulcynei język rozpuszczasz? Czy nie rozumiesz, gburze i głupcze, że to ona jest Ÿródłem, władczyniš i celem mojego męstwa? Że bezniej nie zdołałbym, głupcze i gburze, nawet wszy na paznokciu zdusić? A kto, gburze i głupcze, sprawił, że zdobyłem królestwo Mikomikonu, olbrzymowi paskudnemu łeb ucišłem, księżniczkę na tron wprowadziłem, a ciebie, głupcze i gburze, obsypałem tytułami i wszelkimi dobrodziejstwami? Mówię w czasie przeszłym, bo uważam to za przesšdzone idokonane. –Ale, panie – wyjškał Sanczo Pansa –jeżelinie ożenicie się z księżniczkš, to nie będziecie panowali w królestwie, i jakże mnie wtedy obsypiecie tym wszystkim? Stšdmój żal, który może wyraziłem nie całkiemwłaœciwymi słowami. Radzę wam jednak szczerze, bierzcie tę księżniczkę na œlubnš małżonkę, a Dulcyneę możecie przecież kochać na boku. Co się tyczy urody, nic nie mówię, obie sš przeœliczne, kochać można itę, i tamtš. –Dobrze już, dobrze, wybaczam ci tym razem, chociaż dalej głupstwa gadasz, ale widać inaczej nie potrafisz. ChodŸ teraz, wysuńmy się nieco do przodu, żebyœ mi w spokoju podał wszelkie szczegóły poselstwa do pani mego serca, z którego ledwie wróciłeœ, znaleŸliœmy się w wirze spraw innych. –Zgoda – skinšł głowš Sanczo, ale w tej chwili ów wir spraw innych znów zawirował, i Don Kichot nie zdšżył zadać nawet pierwszego pytania. Oto bowiem z przeciwka nadjechał i chciał ich minšć jakiœ Cygan na oœle, nie był to jednak prawdziwy Cygan, tylko przebrany za Cygana łotr wierutny Gines de Pasamonte, osioł natomiast był najprawdziwszym osłem Sancza Pansy, zrabowanym przez tego łotra, i miał nawet na sobie nie tak dawno odziedziczonš po cyruliku uprzšż. Trudno poznać przebierańca, przynajmniej w tej historii przekonaliœmy się już o tym dowodnie, jakże jednak własnego kłapoucha nie poznać? Po nitce do kłębka, po oœle do Cygana – pojšł Sanczo Pansa, coto za ptaszek, i jak nie skoczy do niego z wrzaskiem: –Ach ty, Ginesillo Krzywe Oczko, złodzieju bez sumienia, oddaj moje bydlštko, żywiciela, przyjaciela, pocieszyciela, oddaj,łajdaku! Przekonywajšcy musiał być wrzask ten, boGines de Pasamonte nie obraził się nawet o przezwisko, którego tak nie lubił, a w każdym razie nie powiedział, że wepchnie je z powrotem do gardła przezywajšcemu, lecz bez słowa zeskoczył z osła i na własnych nogach szybciej pobiegł, niż przedtem jechał. Po chwili już go nie było, rozczulony zaœ Sanczo œciskał i całował swojego kłapoucha, i przemawiał doń najczulszymi słowy, na co osioł wcale nie odpowiadał, ale możliwe, że też był wzruszony. Don Kichot pogratulował giermkowi tak pomyœlnego zakończenia niemiłej sprawy i dorzucił, że mimo to jego przekaz na trzy osiołki dla Sancza pozostaje w mocy. W dalszš drogę ruszyli już obaj wierzchem. –No więc mów –podjšł Don Kichot uprzedniwštek – jak zastałeœ paniš mojego serca? Czym była zajęta, kiedyœ jš ujrzał? Nawlekała perły? Złotš niciš haftowała chusteczkę dla swojego rycerza? – Prawdę mówišc – rzekł Sanczo – przesiewała zboże w stodole. –Z pewnoœciš –rzekł Don Kichot – ziarna jej białš dłoniš dotknięte zamieniały się w perły. A jak przyjęła list, któryœ jej podał? Ucałowała? Położyła na sercu? – Powiedziała, żebym sam go położył na jakimœ worku, bo jest zajęta przesiewaniem. –To po to – wyjaœnił Don Kichot – żeby go odczytać na osobnoœci i napieœcić nim swojespragnione oczy bez osób postronnych. A comówiła pani mojego serca, jakimi słowy, pokonujšc wstyd, wypytywała cię o mnie, i ty cóżeœ jej odpowiedział? –Pytać nie pytała, ale sam powiedziałem, co wiedziałem, że jegomoœć pokutuje w tych górach z powodu jej figlów i łbem tłucze o skały, jęczšc i przeklinajšc swój los. –O tym przeklinaniu głupio ci się powiedziało, bo ja mój los błogosławię za to, że uczynił mnie sługš najpiękniejszej, najszlachetniejszej, najsłodszej, najdostojniejszej pani Dulcynei z Toboso. –To widać znowu się panu odmieniło, że jużnie nadšżę. Tak czy siak, jak już wspominałem, pani Dulcynea bardzo była kontenta z wiernego pańskiego kochania i m z a do hańcowi sz, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żSPƒ ITÓ Ic€UJcVf'23W˜.œc€X4=4przykazała niezwłocznie zjawić się w Toboso przed jej obliczem. Ja tam myœlę, że nie ma się co wymawiać, skoro, jak powiadał ksišdz proboszcz, do tego olbrzyma, co go masz pan załatwić dla księżniczki, i tak droga prowadzi przez nasze strony. –Jedno mnie zdumiewa, Sanczo – zamyœlił się rycerz, nie reagujšc na rady giermka. –Byłeœ tam i z powrotem, można powiedzieć,jak na skrzydłach, a przecie to kawał drogi. Skłania mnie to do przypuszczeń, że oprócz złego czarodzieja, który nas zwalcza, musi być jeszcze jakiœ dobry czarodziej, który nas ma w swej opiece. I on właœnie, choć tego nie spostrzegłeœ, musiał ci pomóc w podróży. – Nawet spostrzegłem – skromnie oœwiadczył Sanczo. –Choć raz spostrzegłeœ, co spostrzec należy, mimo że ukryte, a nie tylko to, co spostrzega każdy przechodzień! – z zadowoleniem pochwalił go Don Kichot. – Wracajšc zaœ do tego, co mi czynić należy, nie sšdzę, żebym miał prawo zatrzymywać się choćby i w Toboso przed spełnieniem swojej powinnoœci rycerskiej. Nie, niech tęsknota do pani Dulcynei przypieszy raczejmój pęd na spotkanie olbrzyma i siłę mego ramienia wzmoże, gdy mu będę ucinał głowę! Dopiero gdy księżniczkę na należny jej tron wyniosę, z czystym sumieniem zawrócę, by do stóp rozkoszy mego serca przypaœć w pokorze. –I tak za nic męczyć się, jechać, w te, wefte, œcinać głowę, zawracać! – na nowozdenerwował się Sanczo Pansa. –Dalibóg, panie, moglibyœcie się trzymać czegoœ jednego, toć lepszy wróbel w garœci niż kura w cudzym kurniku. Jak chcecie tego plugawca zabijać, to żeńcie się i bierzcie z żonš królestwo, a jak nie chcecie się żenić,to... –Słuchaj, Sanczo –tym razem spokojnie powiedział Don Kichot – tobie chodzi o nagrodę i dlatego radzisz mi się żenić z księżniczkš Mikomikonš, ale powiem ci, że ibez ożenku mogę sobie zawarować przed walkš, że jako zwycięzca mam otrzymać częœć królestwa, którš oddam, komu będę uważał. –A to co innego – zgodził się Sanczo. –Tylko niech ta częœć królestwa leży nad morzem, żebym mógł w razie czego załadować moich czarnuchów na statki i jazda do Hiszpanii! I w takim razie nie troszczcie się teraz, panie, o odwiedzanie tej damy, com jej list wasz oddał, tylko œpieszcie zabić olbrzyma. – No widzisz, wreszcie cię przekonałem dosłusznoœci prawa rycerskiego. Rycerz i giermek kończyli właœnie przytoczonš tutaj rozmowę, kiedy dogoniła ich reszta towarzystwa i wszyscy razem urzšdzili sobie niedługi popas przy Ÿródle. Następnie ruszyli dalej, bo Don Kichotowi pilno było do spotkania z Pandafilandem Okrutnego Wejrzenia, a każdemu z pozostałych także było do czegoœ pilno, choć nie wszystkim do tego samego, co DonKichotowi. Rozdział dwudziesty szósty, w którym Don Kichot, nie budzšc się ze snu, stacza bitwę z olbrzymem Pandafilandem Okrutnego Wejrzenia. Nazajutrz podróżni nasi dotarli do znanej gospody, w której różne doniosłe rzeczy już się były wydarzyły, jak to: nocleg Don Kichota na poddaszu w towarzystwie brutalnego mulnika, nieporozumienie z Maritornes, scysja z łucznikiem ze Œwiętego Bractwa, ogólne wnyki i leczenie się rycerza z giermkiem balsamem Fierabrasa œwieżo przyrzšdzonym, a wreszcie podrzucanie Sancza Pansy na derce przez rozochocone towarzystwo i niemożnoœć udzielenia mu pomocy przez DonKichota. Ostatnio, jak pamiętamy, w tejże gospodzie zawišzany został nowy spisek przeciw Donkichotowym fantazjom, któregowcielania w życie jesteœmy teraz œwiadkami. Łatwo się domyœlić, że i tym razem coœ się tu stanie, ale nie od razu; trzeba, żeby wszyscy wjechali i wkroczyli do œrodka, żeby się rozgoœcili; Sanczo Pansa się wzdraga, ale co ma, biedny, poczšć –jako giermek nie jest panem swej woli, tedy wjeżdża również; a gospodarz i gospodyni, i ich córka doœć urodziwa, i służšca Maritornes szpetna, ale dobrego serca, wszyscy goœci nowych, choć niezupełnie nowych, czołobitnie witajš. Don Kichot, najbardziej trudami wielu dni zmorzony, ledwie próg przekroczył, poprosił o posłanie –tylko lepsze, zaznaczył, niż poprzednim razem. Gospodyni na to, że za lepszy pienišdz możebyć lepsze posłanie; a gdy przyrzekł, że pienišdz będzie godziwy, na tym samym poddaszu wyrychtowano mu łoże i udał się na spoczynek, Sanczo zaœ, nie tyle zmęczony, co spłoszony złym miejscem, wktórym musiał przebywać, wolał trzymać się swego pana i też poszedł na górę. Pozostali rozgoœcili się na dole, proboszcz zarzšdził wieczerzę i wnet podano do stołu; ale Don Kichota postanowiono nie budzić, bo wyglšdało na to, że sen strawniejsży dlań będzie niż goršce placki iwino; a o złaknionym mokrego Sanczu po prostu zapomniano, więc też został na górze z pustym żołšdkiem. Przy jedzeniu rozprawiano swobodnie i wesoło o różnych rzeczach, a najchętniej oszaleństwie Don Kichota, z ksišg rycerskichpłynšcym; chociaż gospodarz skšdinšd lubiłtakie księgi i sprzeciwił się pomysłowi, by dokonać nad tymi, które posiadał, dzieła inkwizycji. –Szkoda, że nie ma tu rumianej gospodyni i bladej siostrzenicy naszego przyjaciela – mruknšł proboszcz do balwierza, który po odczepieniu krowiego ogona drapał właœnieswędzšcy podbródek. –Po co nam one? –odparł balwierz. –Alboż sam nie potrafię złożyć ksišżek na stos i wszystkich razem podpalić głowniš z komina? –Co takiego? –oburzył się karczmarz. – Chcecie spalić moje ksišżki? A to jakim prawem? – Takim, że zawierajš gorszšce wymysły i łgarstwa. –Jakże to być może? Na każdej widnieje napis, że wydrukowana została za pozwoleniem rady królewskiej – więc panowie z rady pozwoliliby wydrukować gorszšce wymysły i łgarstwa? O nie, czcigodni panowie, nic z tego, prawo broni tych ksišżek, które nie sš ani œwiętokradcze, ani kacerskie i na stos nie pójdš dziœ ani jutro rano! Gospodarz miał, oczywiœcie, rację, bronišcswoich ksišżek argumentem prawnym, ale wyznam wam cichcem, że nie tyle znajomoœć prawa dodawała mu odwagi w sporze z proboszczem i balwierzem, co tajna przynależnoœć, nierzadko zdarzajšca się wszak karczmarzom, do Santa Hermandad –Œwiętego Bractwa – czyli, po prostu mówišc, policji. Nie wiem, czy jego przeciwnicy w dyskusji domyœlili się, skšd ta pewnoœć siebie, ale tym razem machnęli rękš na swój nęcšcy pomysł, i księgozbiór karczmarza – nie takbogaty z pewnoœciš, jak unicestwiona przeznich niedawno biblioteka Don Kichota – uszedł cało. Raptem rozmowy przy wieczerzy przerwane zostały przez pojawienie się Sancza Pansy, który w wielkim wzburzeniu wybiegł z poddasza, gdzie spoczywał Don Kichot, wołajšc: – Dopadł go, dopadł! Ale jest ich tam więcej, œpieszcie więc na pomoc mojemu panu! Wszyscy podnieœli na Sancza oczy, a balwierz zapytał: – Kogo dopadł twój pan?? I kogo tam jest więcej, że nas wołasz na pomoc? –Tego olbrzyma dopadł, wroga jaœnie księżniczki Mikomikony! I po najstraszniejszej walce, jakš w życiu widziałem, œcišł mu łeb obrzydliwy – ciach!! – jak makówkę! –Jakże to być może –zapytał proboszcz –kiedy olbrzym znajduje się w królestwie Mikomikonu, o rok drogi stšd, ani dnia bliżej ? Skšd by się nagle wzišł na poddaszu tego zajazdu ? Jakby w odpowiedzi na to teoretyczne pytanie, rozległ się u góry wielki łomot i wrzask Don Kichota: – Mam cię, łajdaku! I ciebie też mam, nie kryj się tchórzliwie za swoim władcš! Po czym znowu łomot, jak przedtem. –Pozabija ich co do jednego, nawet bez pomocy! – wykrzyknšł podniecony i dumny ze swego pana giermek. –Miał rację, że zaczšł od olbrzyma, z olbrzymiętami łatwiej mu pójdzie! Matko Œwięta, jak ta krew chlusnęła, kiedy go ršbnšł! A œcięty łeb w kšt się potoczył, a krew dalej płynęła z niego, jak, nie przymierzajšc, wino z bukłaka... – Moje bukłaki!! –rozpaczliwie zawołał karczmarz. –Moje bukłaki z czerwonym winem! I potršcajšc Sancza pobiegł na poddasze, awszyscy za nim i Sanczo za wszystkimi. Don Kichot stał w kusej koszuli z derkš przerzuconš przez lewe ramię (była to ta sama derka, którš Sanczo zapamiętał na całe życie)i z mieczem obnażonym w prawicy. Oczy miał zamknięte, nie obudził się bowiem ze snu, w którym dotarł już, niecierpliwiec, do królestwa Mikomikonu i staczał swojš strasznš bitwę z olbrzymem,ale zamknięte oczy wcale mu nie przeszkadzały w wymachiwaniu mieczem zgodnie z wszelkimi arkanami sztuki szermierczej i w trafianiu raz po raz któregoœ z otaczajšcych go, jak sobie uroił, wrogów. –Jeszcze jeden! – wołał przy tym. – Zbliż się, zdrajco! I ty, z tej strony, myœlisz, żeuda ci się mnie podejœć? A masz! Po czym wymierzał kolejny cios –znowu celny – w bukłaki z czerwonym winem, rozwieszone na poddaszu przez gospodarza.Cała izba była już tym winem zalana niczym krwiš po prawdziwej bitwie. Karczmarz, ujrzawszy swoje straty, tak się rozzłoœcił, że rzucił się na Don Kichota, cišgle œpišcego, i zaczšł go okładać pięœciami. Gdyby Kardenio go nie odcišgnšł, nie wiadomo, jak by się to było skończyło. Tymczasem balwierz przyniósł kubeł wody ze studni i zlał niš rycerza, cucšc go w ten sposób, ale wcišż nie do końca. Choć otworzył już oczy, nadal tkwiłw œwiecie swego marzenia; padłszy na kolana przed proboszczem, którego brał w tej chwili za księżniczkę Mikomikonę (bo Dorota, zawstydzona widokiem gołych łydek Don Kichota, wycofała się czym prędzej z poddasza, a nie mogšc sobie wyobrazić całkowitej nieobecnoœci księżniczki, rycerz musiał zaakceptować czyjeœ zastępstwo), padłszy tedy na kolanaprzed proboszczem, mówił: –Wasza nieskazitelnoœć, jasna księżniczko, pod której sztandary zacišgnšłem się, zgodnie z posłannictwem rycerskim, dla dokonania majšcego jš wybawić i pomœcić czynu, zawiadamiam, żem dokonał, co zamierzałem, przeto królestwo wolne jest od ucisku Pandafilanda, a jam wolny od słowa danego, gdy zostało spełnione. –Widzicie? –ucieszył się Sanczo. –Mówiłem, że mój pan ucišł łeb olbrzymowi! Sam widziałem, jak krew buchnęła, kiedy go ucišł! Teraz, co prawda, nie wiem, gdzie się ten łeb podział, ale krwi jeszcze pełno, popatrzcie! Niech żyje mój pan! Królestwo nasze! –Co ty pleciesz, wariacie! –ryknšł rozwœcieczony karczmarz. –Jaka krew? Jaki łeb? Jakie królestwo? Toć to moje wino z pociętych mieczem bukłaków! A bodajby piekło pochłonęło tego, co mi to zrobił! –Nic nie rozumiem –powiedział zgnębiony Sanczo. –Był olbrzym obrzydliwy, był jego łeb sikajšcy krwiš, sam to wszystko widziałem, a zrobiły się jakieœ bukłaki i czerwone wino. Znowu czary w tym domu, jak za tamtym razem. Sanczo martwił się czarami, Don Kichot klęczał przed proboszczem, którego brał za księżniczkę, gospodarz z gospodyniš przeklinali i zaklinali się, że tym razem szkodnik zapłacić musi za wszystko, a reszta towarzystwa bardzo dobrze się bawiła i pękała ze œmiechu. Wreszcie balwierz z Kardeniem wcišgnęli opierajšcego się Don Kichota na łoże, gdzie natychmiast usnšł z wyczerpania po bitwie,a może także z winnych oparów, unoszšcych się nad pobojowiskiem. Karczmarz z karczmarkš nadal się pieklili, a proboszcz ich uspokajał, obiecujšc zapłacić ile się należy za szkodę. Dorota ze swej strony pocieszała strapionego Sancza Pansę, że jeżeli rycerz,tak jak giermek to widział, w samej rzeczyœcišł głowę olbrzymowi, to niezależnie od póŸniejszych czarodziejskich przeistoczeń sprawa jest załatwiona i gdy tylko dotrš dokrólestwa Mikomikonu, Sanczo otrzyma tamnajlepsze województwo, jakie się nadarzy. Te zapewnienia trochę biedaka uspokoiły, chociaż póki przebywał w gospodzie, nie czuł się do końca bezpieczny. Wszystkie te rozmowy, dysputy i pocieszenia jęły cichnšć po trosze, aż uczestników przygody, jednego za drugim, dam i osób duchownych nie wyłšczajšc, zaczšł morzyć sen, w czym nie było nic dziwnego, bo zaczynało już œwitać. W bladym œwietle poranka rozlane na poddaszu kałuże czerwonego wina wyglšdały jak prawdziwa krew wytoczona z ohydnego cielska olbrzyma. Rozdział dwudziesty siódmy, w którym kolejne osoby wkraczajš do opowieœci, jedne wštki jej rozplštujšc szczęœliwie, inne zaœ skutecznie wikłajšc Obiecywałem wam, urywajšc dzieje Kardenia w miejscu, w którym faktycznie się urywały, że nie na tym ich koniec, a ten właœciwy będzie, da Bóg, weselszy. Co się tyczy Doroty dziejów, nic wprawdzie nieobiecywałem, mieliœcie jednak prawo się spodziewać, że i ona nie zostanie przez bieg opowieœci skrzywdzona i porzucona w nieszczęœciu, a ja podzielałem waszš nadzieję, co dawałem do zrozumienia. W tym rozdziale oba pomyœlne finały nastšpiš za jednym zamachem; i żeby dłużej nie przecišgać sprawy, wraz z karczmarzem stańmy we wrotach zajazdu i przypatrzmy się wstajšcemu nad drogš kurzowi: jako żywo, zbliżajš się nowi goœcie! Było tak: kiedy Lucynda, po omdleniu przed ołtarzem zabrana do domu rodziców, stamtšd znikła wnet i przepadła bez wieœci, Don Fernando gniewny poprzysišgł, że jš odnajdzie, i po pewnym czasie w rzeczy samej odnalazł w cichym klasztorze, skšd jš porwał i do swej posiadłoœci wiózł, coraz mniej wierzšc, żemilczšcy opór jej złamie, ale też w upartejchęci złamania coraz bardziej się zacinajšc. To właœnie byli ci nowi goœcie, których karczmarz ujrzał na drodze: Don Fernando z trzema swoimi towarzyszami, którzy pomogli mu w porwaniu panny z klasztoru –i w œrodek wzięta, na kobiecym siodle z oparciem, nieszczęœliwa porwana. Gdyby Fernando wiedział, kto popasa w gospodzie, ominšłby jš może, lecz nie wiedział i stało się – nie ominšł. Skoro poczštek tej historii opowiedziałem w skrócie największym, nie będę się i na zakończenie wdawał w szczegóły: doœć, żew zajeŸdzie doszło, bo i jak miało nie dojœć, do rozpoznania się wzajemnego całej czwórki rozłšczonych kochanków; i nie zbrakło znów łez i mów goršcych, i błagań; i powtórzyła Lucynda, że do Kardenia lub do œmierci należy, a Don Fernando nigdy jej nie posiędzie; i powtórzyła Dorota, że oblubienicš Don Fernanda nadal się czuje; i na klęczkach przed nim stojšc, i płaczšc, przemówiła doń, że łatwiej wszak mu będzie tę pokochać, która nieodmiennie go kocha, niż do kochania zmusić kochajšcš innego; i wzruszyło się serce Don Fernanda, a może przemówiła doń słów jej prawda niezbita, i zwracajšc wolnoœć Lucyndzie, wzišł Dorotę w ramiona; i Lucynda na pierœ szczęœliwego Kardenia padła; przyjaciele zaœ niegdysiejsi, choć dłoń na rękojeœci kładli i niechętnym mierzyli się wzrokiem, przez wybranki swe ubłagani zaniechali zwady, dłonie z rękojeœci zdjęli; czy przyjaciółmi na nowo kiedykolwiek będš, w to wštpię; ale to nieważne, skoro będš żyli szczęœliwie ze swoimi pięknymi i kochajšcymi żonami, i ich szczęœcia rodzinnego, miejmy nadzieję, nic już nie zakłóci. Budujšcy był widok triumfu wiernej miłoœci, skruchy Don Fernanda i ogólnej szczęœliwoœci czworga młodych i pięknych; wszyscy, œwiadczy Cervantes, łzy rzęsistelali, jedni z własnego szczęœcia, inni, jak proboszcz, balwierz, karczmarz, karczmarka, urodziwa karczmarzówna, szpetna, lecz dobrego serca służšca Maritornes – ze szczęœcia bliŸnich; nie uczestniczył w tym jedynie Don Kichot, który spał na górze; a Sanczo Pansa, i owszem, płakał, ale może nie tyle ze szczęœcia, co z żałoœci, że rozwiała się raptem księżniczka Mikomikona, po której takich się był spodziewał dobrodziejstw, a na miejscu jej stała, rozkochanym wzrokiem wpatrujšc się w Don Fernanda, najzwyczajniejsza, choć bardzo piękna Dorota. W końcu, nie mogšc już sobie sam poradzićz takim strapieniem, poszedł Sanczo, z otartymi łzami, bo jak długo można płakać, ale z bardzo markotnš minš, na górę do swego pana i obudził go ze słowami: –Œpijcie sobie, panie, œpijcie, wcale was niebudzę, bo nie ma do czego, koniec z królewnš, koniec z olbrzymem, œpijcie ile wlezie, mój panie. –Nie mówisz mi nic nowego –odparł Don Kichot – pamiętam przecież, że zanim się położyłem, stoczyłem z Pandafilandem Okrutnego Wejrzenia i jego zgrajš krwawš bitwę, w której najpierw ucišłem łeb olbrzymowi, a następnie po kolei wszystkimolbrzymiętom, ile ich było. Krew tryskała strumieniami i lała się po podłodze jak woda. – Powiedzcie lepiej, panie, jak czerwone wino, bo też nie było to nic innego, a uciętełby to bukłaki, za które zapłacicie teraz do hańcowi sz, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żYPęcZ:s W[­Ŕc€\m*lc]Ů9Ž$karczmarzowi, jeœli starczy wam grosza wkabzie. Wstańcie, a zobaczycie – cišgnšł rozżalony giermek – te kałuże wina i bukłaki pomordowane, a także jaœnie królewnę zamienionš w zwykłš Dorotę i inne rzeczy, które was zdziwiš. –Nic mnie tutaj nie, zdziwi – zaprzeczył Don Kichot. –Czy zapomniałeœ nasz poprzedni pobyt w tym piekielnym zajeŸdzie? Wtedy nękały nas czarodziejskieprzeistoczenia wszystkiego wokół, i teraz jest nie inaczej. –Uwierzyłbym może –powiedział Sanczo – gdyby nie to podrzucanie na derce, które zapamiętałem najlepiej. I zapamiętałem teżimć karczmarza, który za jeden róg derki mocno trzymał i podrzucał z innymi. Tak misię coœ zdaje, że tam, gdzie przeżywajšc złš przygodę można zapamiętać czyjšœ znajomš gębę, nie ma żadnych czarów, tylko zwykłe życiowe draństwo. –Nie mędrkuj tyle –powiedział Don Kichot –raczej pomóż mi się ubrać, a sam popatrzę, co tu się odmieniło. Tymczasem na dole opowiadano nowym członkom towarzystwa o szaleństwach DonKichota i podstępach przedsięwziętych dla doprowadzenia go w domowe pielesze. Proboszcz ubolewał, że pani Dorota, szczęœliwie zakończywszy własnš przygodę, za co Bogu niech będš dzięki, nie będzie już mogła, niestety, uczestniczyć w przedstawieniu rycerskim, ale trudno, wymyœli się coœ innego. Kardenio zaproponował, by Lucynda zastšpiła Dorotęw roli księżniczki, tu jednak odezwał się Don Fernando, że nie ma powodu, by Dorotanie doprowadziła do końca zbożnego dziełauzdrowienia tego hidalga. On sam, jako mšż Doroty, nie tylko nie sprzeciwia się temu, ale chętnie pomoże wszystkimi œrodkami, jakimi włada. Tu wkroczył ten, o którego zdrowie tak siętroszczyli. Był w pełnej zbroi, z okropnie pogiętym hełmem Mambrina na głowie. Za nim toczył się wcišż markotny Sanczo. Don Kichot, skłoniwszy się pięknej Dorocie, rzekł: –Słyszę, wasza królewska wysokoœć, że podczas mego snu po zabiciu Pandafilanda zamieniłaœ się w zwykłš panienkę Dorotę. Jeżeli stało się to za sprawš złych czarowników, wiedz, że trwam przy twoim boku i obronię cię przed ich zakusami, na jakiekolwiek puszczaliby się chytroœci. Jeżeli jednak stało się to na rozkaz nieżyjšcego rodzica twego, króla-czarodzieja, mniemajšcego, być może, iż nie zyskałaœ we mnie należytej osłony i dla zmylenia wrogów niezbędne jest przybranie przez ciebie takich pozorów, pozwolę sobie wskazać, że ta otoręka bez wahania ucięła łeb potworowi i ona też królewskš twojš koronę na przepiękne twe skronie włoży. –Nie odmienił mnie żaden czarodziej, zły ani dobry – uœmiechajšc się do rycerza, odparła Dorota – i jestem dzisiaj dokładnietš, jakš byłam wczoraj. Zmieniło się jedynie to, że byłam nieszczęœliwa, a jestem szczęœliwa, szczęœcie zaœ moje, wierzę w to niezawodnie, aniby mię spotkało, gdybym pierwej was nie spotkała, wasza niezwykłoœć. Nie opuszczajcie mnie tedy, jak przyrzekliœcie wspaniałomyœlnie, i nadal. Dziœ już za póŸno, ale jutro skoro œwit ruszajmy w drogę do królestwa Mikomikonu. – Sanczo, gdzie jesteœ, hultaju? – zagrzmiał Don Kichot. – I któż to bezczelnie twierdził, że księżniczka już niejest księżniczkš, ale zwykłš Dorotš, a łeb,który ucišłem olbrzymowi, zamienił się w bukłak? PodejdŸ no tu, a zobaczymy, czy sam się nie zamienisz w swojego osła! –Może omyliłem się trochę co do księżniczki –odparł Sanczo, raczej oddalajšc się ostrożnie od swojego pana, niż się doń przybliżajšc –ale co do łba i bukłaka przekona się pan, kiedy dojdzie do robienia rachunku. Zresztš nie moja sprawa, skoro królowa jest, jak była, to i dla mnie lepiej. –Wybacz, wasza wyrozumiałoœć, giermkowi–wtršcił się Don Fernando –i zechciej przyłšczyć się do towarzystwa, bo do jutrzejszego œwitu, kiedy jaœnie księżniczkazarzšdziła odjazd, sporo czasu jeszcze, który mile możemy spędzić, nim staniemy się œwiadkami nowych czynów i zwycięstw Rycerza Posępnego Oblicza. Don Kichot przychylnie przyjšł te uprzejme słowa i odpowiedział na nie równie uprzejmie, zanim jednak zdšżył, zgodnie z zaproszeniem, przyłšczyć się do towarzystwa za stołem, w progi zajazdu wkroczył nowy podróżny: mężczyzna o dumnej postawie i szlachetnej twarzy, z czego można by go wzišć za kogoœ znacznego, gdyby nie strój bardzo kiepski i krojem swym wskazujšcy, że to biedny chrzeœcijanin dopiero co wyzwolony z mauretańskiej niewoli. Wraz z mężczyznš wjechała na oœle niewiasta z zasłoniętš twarzš, której z wielkš czułoœciš pomógł zejœć z siodła. Zwróciwszy się do gospodarza, przybysz poprosił o osobnš izbę, a gdy usłyszał, że to niemożliwe, zmartwił się wyraŸnie i powiedział kilka słów do swojej towarzyszki, która też się widać zmartwiła, choć nie powiedziała ni słowa. Obecne w zajeŸdzie kobiety otoczyły podróżniczkę i Dorota zwróciła się do niej z wyrazami pociechy. Ta nic nie powiedziała, tylko pochyliła się całym ciałem na znak podzięki. Wszyscy domyœlili się, że jako Mauretanka nie włada językiemkastylijskim, którym mówili, a może ponadto lęka się chrzeœcijan i wstydzi tak wielu nieznajomych. Zamiast niej odezwał się mężczyzna, wyjaœniajšc, że jest tak właœnie, jak sšdzš: to dziewica z Algieru, pierwsze krokizaledwie stawiajšca na ziemi hiszpańskiej. – Nie jest więc chrzeœcijankš?? – upewniła się Lucynda. –Jest niš w duszy, wnet zaœ ochrzczona zostanie z wszelkimi ceremoniami, jakie przystojš jej pochodzeniu. Te słowa bardzo wszystkich zainteresowały, ale nikt nie œmiał pytać tak prosto z mostu, co ma na myœli mężczyzna, napomykajšc o wysokim pochodzeniu swej towarzyszki, i kim on sam jest właœciwie. Dopiero póŸniej, po wieczerzy, powrócono do tego, tymczasem zaœ wszyscy rozsiedli się przy długim stole: Don Kichot, choć się wzbraniał, na pierwszym miejscu, obok niego –księżniczka Mikomikona, dalej Mauretanka ze swym towarzyszem i wszyscy inni. Kiedysiedli, księżniczka Mikomikona, czyli Dorota,ujšwszy Mauretankę za rękę, poprosiła jš o odsłonięcie twarzy. Ta, nie rozumiejšc, spojrzała pytajšco na mężczyznę, z którymprzybyła, on zaœ wyjaœnił jej po arabsku, o co chodzi. Wówczas odsłoniła twarz i Dorota spojrzawszy na niš uznała jš w myœlach za piękniejszš od Lucyndy, Lucyndazaœ –za piękniejszš od Doroty. MężczyŸni, którzy mieliby wybierać między tymi trzema, byliby w większym kłopocie. Don Fernando zapytał, jak ma piękna pani na imię, na co przybysz odrzekł, że Zoraida. Usłyszawszy, pojęła, o co chodzi, i zaprzeczyła kręcšc główkš: – Nie Zoraida!! Maria! Oznaczało to, że tak się będzie nazywać, zmieniajšc wiarę. Wszystkim, a zwłaszcza paniom, bardzo sięto spodobało. Po wieczerzy, kiedy już sprzštnięto ze stołu i szykowano na poddaszu nocleg dla niewiast, eksmitujšc stamtšd, zresztš za jego zgodš, Don Kichota, proboszcz i inni zaczęli prosić przybysza, by opowiedział imkoleje swego życia, które, jak wnoszš, musiały być nader niezwykłe i barwne. Zgodził się chętnie i skoro zapadła cisza pełna wyczekiwania, zaczšł opowiadać. Co opowiedział, dowiemy się z następnego rozdziału. Rozdział dwudziesty ósmy, w którym i my, wraz ze zgromadzonym w gospodzie towarzystwem, poznajemy historię wyzwolonego z mauretańskiej niewoli chrzeœcijanina Ów chrzeœcijanin powracajšcy z mauretańskiej niewoli nazywał się Ruy Perez de Viedma, co w Cerwantesowej opowieœci wychodzi wprawdzie na jaw troszeczkę póŸniej, ale nie widzę powodu, dla którego nie miałbym przytoczyć imienia przybysza już teraz, zwłaszcza że wygodniej będzie mi mówić o nim w ten sposób, niż nazywajšc cišgle byłym niewolnikiem, towarzyszem pięknej Zoraidy,wyzwolonym z mauretańskiej niewoli chrzeœcijaninem czy jeszcze jakoœ. Historia Ruya, przynajmniej w moich oczach, nie jest jednš z wielu, wtršconych między przypadki Don Kichota dla urozmaicenia i zabawy; takie – starałem się dotšd przebiegać jak najpoœpieszniej albo i wręcz pomijałem, gdy zbyt daleko zdawały się nas odcišgać od spraw i przygód szalonego rycerza; z historiš Ruya co innego –nie tylko dlatego, że jak wskazujš badacze dawnych czasów i ksišg, Cervantes nie wymyœlił jej całkowicie, lecznajpewniej usłyszał od kogoœ, z kim się zetknšł w swym barwnym i trudnym życiu; jeszcze istotniejsze, że w głosie Cervantesa, gdy historię tę opowiada, słychać szczere przejęcie, i łatwo się domyœlić, skšd ono płynie; był przecież Cervantes, jak Ruy, żołnierzem, uczestniczył w sławnych i krwawych bitwach, jak on dostał się do niewoli i przecierpiał w niej lata, skuty łańcuchem, nim wydostał się i powrócił, wynędzniały ichory, do ojczystej Hiszpanii; opowiadajšc więc o Ruyu, zarazem jakby opowiadał o sobie i przejœciami się wzruszał, które znał z doœwiadczenia; któż się zdziwi, że głos mu przy tym drgnšł nieraz. Ja, który po wiekach, jak umiem, rzecz powtarzam za Cervantesem, nie paliłem z muszkietu pod Lepanto i Navarino, nie skakałem z pokładu na pokład chwiejny w czarnš noc rozœwietlonš pożogš, nie padałem nieprzytomny i krwiš zbroczony, nie wiosłowałem, z biczem nad głowš, na tureckich galerach, nie trzymano mnie na ł ańcuchu w algierskiej łaŸni, skšd nie uciekłem ani nie zostałem też wykupiony. Jestem człowiekiem innych czasów, innej ziemi, innego życia podobnie jak i wy, dzisiejsi czytelnicy tej ksišżki. A przecież wzruszajš mnie też dzieje Ruya Pereza, ponieważ jak każda istota ludzka rozumiem i przeżywam znaczenie słowa: wolnoœć, słowa: niewola, słowa: wyzwolenie z niewoli. I wy to rozumiecie, i was to – nieprawdaż? – wzrusza, ponieważ doœwiadczenie wszystkich ludzi jest wspólne i wcale nie trzeba przeżywać wszystkiego na własnej skórze, by pojmować, co boli straszliwie, co zaœ koi boleœci. Ruy Perez de Viedma był jednym z trzech synów właœciciela ziemskiego, niegdyœ bogatego, z biegiem lat jednak coraz uboższego, z winy szczodrobliwoœci i rozrzutnoœci swojej, której nie potrafił powœcišgnšć. Trapišc się, iż niewiele synomzostawi, a może i nic zgoła, gdy ruina będzie nadal jak dotychczas postępowała, ojciec pewnego dnia podzielił całš posiadłoœć na cztery częœci, sobie jednš zachował, a pozostałe oddał synom, by po spieniężeniu każdy powierzonym sobie dobytkiem (i swym losem zarazem)pokierował na własnš rękę. Jednoprzy tym wyraził życzenie – by każdy z synów obrał innš z trzech możliwych dróg,jakie w Hiszpanii uważa się za godne mężczyzny: handel morski, naukę lub wojaczkę pod królewskim sztandarem. Tak też się stało: najmłodszy z braci ruszył doSalamanki, by na tamtejszym uniwersytecie umysł w scholastyce i innych naukach ćwiczyć, œredni za swój kapitał nabył towarów i do Indii się udał, najstarszy zaœ, Ruy, zacišgnšł się do wojska, walczyłwe Włoszech, Flandrii i znów we Włoszech,awansował na kapitana, aż w jednej z bitew morskich (tej pod Lepanto, gdzie samego Cervantesa rzecz podobna spotkała), skoczywszy na wrogi pokład, odcięty został znienacka od swoich żołnierzy i ranny dostał się do niewoli Uczalego, króla Algieru. Uczali, niegdyœ chrzeœcijanin, co dla dobra własnej skóry i kiesy na mahometanizm byłprzeszedł, stanšł następnie na czele sił morskich Turcji i dowodził w roku 1572 w wielkiej bitwie pod Navarino. Ruy Perez de Viedma, wraz z innymi niewolnikami, wiosłował na admiralskiej galerze i modlił się o klęskę swoich ciemiężycieli: może poszedłby wówczas na dno z ich flotš, a może odzyskał wolnoœć. Nic takiego się jednak nie stało i na wiele jeszcze lat miałpozostać przykuty do wioseł. Gdy Uczali zmarł w Konstantynopolu, Ruya odziedziczył, niczym przedmiot bezwolny, nowy król Algieru, też renegat, Hassan-Aga,w przeciwieństwie do Uczalego wielki okrutnik. Mało, że niewolnicy jego ciężko pracowali, dŸwigali łańcuchy i mieszkali ze szczurami i pajškami w więzieniu zwanym przez Maurów łaŸniš, Hassan-Aga jeszcze pastwił się nad nimi, sam i rękoma swoich popleczników, co dzień któregoœ nieszczęœnika na pal wbijał, wieszał, chłostał, obcinał uszy. Cztery były sposoby wyzwolenia się z tej straszliwej doli jenieckiej: pierwszy –œmierć; marli teżbiedni chrzeœcijanie jak muchy, z nędzy, chorób i udręczenia, ale także i z własnej woli. Drugi – wiary się wyrzec, poturczeńcem zostać; to nie tylko wyzwolenie, ale i często wywyższenie – od żelaznego łańcucha u nogi do złotego łańcucha na piersi; nie ma się co dziwić, że wielu jeńców prędzej czy póŸniej obierało tę drogę; i potępiać ich nie ma prawa, kto nie przeżył tego, co oni; gorzej, że wielu spoœród tak ocalonych całš swojš mœciwoœć przeciw dawnym towarzyszom niedoli zwracało i gorliwiej niż Maurowie z dziada pradziada zalewało im sadła za skórę; nie był taki Uczali, ale był, jak wiemy już, Hassan-Aga. Wreszcie trzeci sposób –to wykup; zdarzało się, że rodzina niewolnika, dowiedziawszy się o miejscu jego pobytu (zwłaszcza gdy było to stosunkowo blisko Hiszpanii, jak w Algierze, gdzie teraz, przewieziony z Konstantynopola, znajdował się Ruy Perez de Viedma), przysyłała jakšœ kwotę za swego brata czy syna, a Maurowie, policzywszy monety, uznawali, że doœć, albo targowali się o więcej, i w końcu oddawali wykupionego. Tych szczęœliwców było niewielu, bo opuszczonej nieraz przed wieloma laty rodzinie trudno było i o wiarygodnš wiadomoœć, co się dzieje z jej bliskim, i o zgromadzenie pieniędzy, i o ich przesłanie przez pewnego człowieka. Najdzielniejszym, najzuchwalszym, najbardziej zdesperowanym pozostawał więc sposób czwarty: ucieczka, ale ta dla skutych, dzień i noc pilnowanych, wycieńczonych niewolš była całkiem już beznadziejna... Kiedy Maurowie dowiedzieli się, że Ruy był kapitanem, uznali, że dostanš za niego okup; on sam najlepiej wiedział, że nic z tego – co niegdyœ miał, po podziale mizernego już ojcowskiego majštku, wydał na ekwipunek; czy jego najbliższym coœ pozostało, wštpił; a choćby i tak, jak miałich szukać. Szczerze tłumaczył Maurom, że i złamanego grosza zań nie uœwiadczš, ale nie wierzyli mu i trzymali skutego w więzieniu, nie prowadzšc do pracy i czekajšc na gońca z worem dukatów. Owo algierskie więzienie miało zewnętrzny dziedziniec wspólny z innym gmachem okazałym, pod jednym względem też do więzienia podobnym, pod tym mianowicie, żewszystkie okna jego były zakratowane; ale nie więzienie tam się mieœciło, tylko rezydencja pewnego mauretańskiego bogacza i dygnitarza, imieniem Hadżi Murad.Raz, gdy Ruy znajdował się na dziedzińcu wtowarzystwie trzech współwięŸniów, podobnie jak on uznanych za wartoœciowy towar wymienny –pozostałych zaœ chrzeœcijan, mniej cenionych, wyprowadzono jak co dzień na roboty –a tej czwórki, dodać trzeba, nie chciało się nikomu pilnować, uważano bowiem, nie bez racji, że wlokšcy się łańcuch jest wystarczajšcym strażnikiem –otóż raz, gdyRuy i jego towarzysze dla zabicia czasu bawili się skakaniem w łańcuchach, i Ruyowi udawało się to najlepiej, z jednego z okienek rezydencji Hadżi Murada wysunęła się raptem trzcina z uwišzanš nakońcu chustkš. Trzcina poruszała się zachęcajšco, jak gdyby wzywajšc, by ktoœ sięgnšł po chustkę; kiedy jednak któryœ z więŸniów usiłował to uczynić, wymknęła mu się i poderwała do góry, po czym poruszyła się ruchem przeczšcym, jakby mówišc: nie, nie o ciebie chodzi. Z kolei drugi spróbował szczęœcia, z tym samym skutkiem; za nim trzeci, również bez powodzenia. Pozostawał tylko Ruy; niepewny, czy ktoœ złoœliwy nie naigrawa się z nich wszystkich razem, podszedł od niechcenia do okienka z tańczšcš trzcinš, ata zatrzymała się i schyliła ku niemu łagodnym ruchem. Odwišzał chustkę i znalazł w niej dziewięć złotych monet mauretańskich. Zachowanie trzciny wyraŸnie œwiadczyło, że pienišdze te były przeznaczone dla Ruya i nikogo innego; kiedy je wzišł, trzcina cofnęła się szybko;zdšżył jeszcze spojrzeć w górę, gdzie biała ršczka panieńska, cała w bransoletach, poœpiesznie zamykała okienko. Ukłonił się, tutejszym obyczajem pochylajšc głowę i krzyżujšc ręce na piersiach, na co okienko odpowiedziało mu wysuniętym na chwilę i cofniętym zaraz małym krzyżykiem z trzciny. Ani Ruy, ani jego towarzysze nie wiedzieli, co by to wszystko miało znaczyć. Parę tygodni minęło bez jakiegokolwiek poruszenia zakratowanego okienka. Aż raz, do hańcowi sz, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷ż^P#c_sŠc`ý6ca3-! >bT6˙>€cS?kiedy przestali już oczekiwać, z tajemniczego okienka wychynęła znów trzcina z kołyszšcym się na jej końcu okazalszym niż poprzednio węzełkiem. Powtórzyli tę samš próbę, co za pierwszymrazem: najpierw jeden sięgał po chusteczkę, potem drugi i trzeci, ale trzcina za każdym rażem uciekała do góry iłagodnie przeczšcymi ruchami perswadowała: to nie ty, nie ty, ani ty także, przecież wiecie już kto, więc po co te próby? Podszedł Ruy i chusteczka na końcu trzciny sama weszła mu w ręce; tym razem znalazł w niej czterdzieœci zł otych monet oraz list pisany, niestety, po arabsku, ten język zaœ zaczynał już trochęrozumieć w mowie, ale nie w piœmie, tylko podpis Ruya ucieszył, bo podpisany był ten list znakiem krzyża. Sporo czasu upłynęło, zanim całš treœć listu zgłębił; ze znajšcych język arabski nie miał komu zaufać, albo œciœlej –nie wiedział, komu ufać może; ryzyko było wielkie; w końcu uznał za bardziej od innych zasługujšcego na wiarę poturczeńcaz Murcji, który nieraz już dobro œwiadczyłchrzeœcijanom, pobierajšc od nich zaœwiadczenia o swej ludzkoœci, a to na wypadek powrotu do ojczyzny i na łono Koœcioła. Człowiek ten przetłumaczył list nieznajomej Mauretanki – domyœlacie się już, że była niš Zoraida –słowo w słowo, a potem napisał też po arabsku odpowiedŸ. W liœcie swym Zoraida zwierzała się, że kiedy była dzieckiem, niewolnica chrzeœcijanka nauczyła jš wiary w Najœwiętszš Marię Pannę; niewolnica ta nie żyje, ale odwiedza jš we œnie i wzywa, by udała się do ziemi chrzeœcijańskiej. Zoraidachce to uczynić, i nie sama, lecz ze szlachetnym chrzeœcijaninem, którego od dawna widuje ze swego okienka i miłuje go,i pragnie pojšć za męża. Niechże on poszuka sposobu, by oboje mogli się stšd wydostać i dotrzeć do jego kraju, ona zaœ pójdzie z nim posłusznie, zabierajšc w drogę tkwišce w niej pragnienie prawdziwejwiary, a także swš urodę, młodoœć i dużo pieniędzy. W odpowiedzi, napisanej przez przyjaznego poturczeńca, Ruy pochwalał postanowienie Zoraidy udania się do ziemi chrzeœcijańskieji przyrzekał, że poœlubi jš, kiedy znajdš się tam oboje. Przyrzekał szczerze, bo choć tylko białš ršczkę Mauretanki dotychczas widział, już i on się w niej rozmiłował. Dalej pisał, że nie wie jeszcze, jak by się stšd wydostać mieli –ona, on i jego trzej towarzysze, bo ich też nie zostawi w niedoli –ale ufa, że Najœwiętsza Panienka zeœle im wnet dobry pomysł i pomoc. Tak rozpoczęła się wymiana listów, . która trwała czas jakiœ, a do każdego ze swoich listów Zoraida dołšczała coraz więcej pieniędzy, aż zebrało się tyle, że Ruy mógł, za poœrednictwem pewnego kupca miejscowego, złożyć okup za siebie i towarzyszy, i starczyło jeszcze na zakupienie doskonałej barki przez poturczeńca. Żeby nie wzbudzać podejrzeń,barkš tš, z mauretańskš załogš, poturczeniec odbył kilka niedalekich podróży handlowych i z ładunkiem fig suszonych to tu, to tam zarzucał kotwicę; a między innymi zatrzymywał się parokrotnie w zatoczce położonej naprzeciw ogrodu i letniego domu Zoraidy; mało tego, zuchwale wkraczał do ogrodu, kłaniał się Hadżi Muradowi i prosił o owoce, których Hadżi Murad mu nie żałował, choć go nie znał wcale. Z Zoraidšjednak nie udało się poturczeńcowi porozumieć. Ruy postanowił przeto sam udać się do niejiostrzec, by nie przeraziła się, kiedy wnet zostanie porwana, pod postaciš porwania bowiem musiała nastšpić ucieczka Mauretanki z Algieru. Przedtem jeszcze kapitan umówił się z tuzinem dzielnych wioœlarzy hiszpańskich, spoœród takich, którym wolno było wychodzić z miasta –niewyjaœniajšc im dokładniej, o co chodzi, każdemu z osobna polecił w tajemnicy przed innymi czekać w najbliższy pištek wieczorem w pobliżu ogrodu Hadżi Murada. Dopiero załatwiwszy to, poszedł sam do owego ogrodu, gdzie udawał, że zbiera zioła na sałatę. I jemu także właœciciel nieczynił wstrętów, wypytał jedynie, do kogo należy i czy przeznaczony jest do wykupu. W tej chwili zbliżyła się Zoraida, która, zgodnie z tutejszym obyczajem, nigdy nie pokazywała się mężczyznom wyznawcom Mahometa, poza swoim ojcem, ma się rozumieć, wolno jej było natomiast swobodnie pokazywać się rozmawiajšcym z ojcem chrzeœcijanom. Teraz podeszła, przywołana przez ojca, i włšczajšc się do rozmowy, zapytała, czy ten, którego widzi,jest szlachcicem, i dlaczego dotšd się nie wykupił. – Już się wykupiłem, pani – odparł Ruy – ito za wysokš cenę. – Kiedy więc odjeżdżasz?? – zapytała Zoraida. –Jutro, jeœli Opatrznoœć będzie sprzyjała mnie i mym towarzyszom. Przybił tu pewienstatek, który jutro rozwinie żagle. – Więc naprawdę jutro?? Czy to dobra sposobnoœć? – Brak mi już cierpliwoœci, pani, by na lepszš czekać. – Czy tak tęsknisz za pozostawionš w domumałżonkš?? – Nie zostawiłem w domu małżonki, pani, ale dałem słowo, że się ożenię po powrocie. – Pięknaż jest ta, którš chcesz poœlubić? – Jedyny sposób, by urodę jej prawdziwie wysłowić, to rzec, iż podobna do ciebie. –Zaiste – zaœmiał się dobrotliwie Hadżi Murad – bardzo musi być piękna twoja wybranka, skoro do córki mej zdaje ci się podobnš. Pożegnawszy się z ojcem i córkš, Ruy długo jeszcze pod pozorem zbierania ziół wałęsał się po całym ogrodzie, dokładnie badajšc wszystkie wejœcia, wyj œcia i przejœcia, żeby nie natknšć się na jakšœ niemiłš niespodziankę w trakcie jutrzejszejwyprawy. Kiedy nastšpił upatrzony wieczór, poturczeniec nie po raz pierwszy zarzucił kotwicę naprzeciw ogrodu Zoraidy. Ukryci wpobliżu chrzeœcijańscy wioœlarze pod jego przewodem opanowali statek, wišżšc sznurami i mocniejszymi od sznurów pogróżkami dotychczasowš mauretańskš załogę. Następnie częœć została na straży,reszta zaœ, z Ruyem i poturczeńcem na czele, wyważywszy furtkę, wtargnęła do ogrodu i znalazła się pod domem, gdzie piękna Zoraida czekała przy oknie. Ta przepytała się szeptem, czy ma do czynienia z tymi, na których czeka, upewniwszy się zaœ, zeszła na dół, pięknieodziana, ze szkatułš pełnš złotych monet, którš ledwie dŸwigała i natychmiast oddaław silniejsze ręce. Ruy był zadowolony, że Hadżi Murad œpi, nie chciał bowiem wyrzšdzać mu krzywdy, ale niestety! Maur się właœnie zbudził i wyjrzawszy przez okno narobił krzyku: – Rozbójnicy!! Chrzeœcijanie! Ratunku! Poturczeniec z paru innymi jeszcze wpadł, dudnišc po schodach, do komnaty Hadżi Murada; rzucili się nań, skrępowali, knebel wepchnęli w usta, goły nóż przytknęli do piersi – i tak sprowadzili na dół. Zoraida, na wpół mdlejšc, padła w ramiona Ruya; ale opanowała się po chwili i ze spuszczonym wzrokiem poszła ze wszystkimi w stronę barki; było już po północy, czas najwyższy, by odbić. Na pokładzie wyjęto Hadżi Muradowi knebeli zdjęto więzy, grożšc zarazem, że jeœli wyda jakikolwiek dŸwięk, życie postrada. Maur był posłuszny, wzdychał jedynie żałoœnie popatrujšc na córkę w objęciach chrzeœcijanina. Ta ze swej strony błagała Ruya, by zwrócił wolnoœć jej ojcu i reszcieMaurów, bo nie może patrzeć na nieszczęœcie ojca zniewolonego za jej przyczynš. Ruy przyrzekł, że wypuœci i ojca swej przyszłej żony, i pozostałych, wytłumaczył jednak, że nie może tego uczynić w tej chwili, bo Maurowie podniosš alarm i ucieczka, tak pomyœlnie rozpoczęta,zostanie udaremniona. Skoro jednak przybijš do jakiegokolwiek bezpiecznego lšdu, zaraz zwolniš Hadżi Murada i całš resztę. Zoraida zgodziła się na te argumenty. Kapitan dał znak, wioœlarze jęli robić wiosłami, i barka pomknęła po falach; kiedy zaczęło dnieć, była już na pełnym morzu; wtedy zerwał się dobry wiatr, rozwinięto więc żagle i porzucono wiosła, barka zaœ płynęła dalej z szybkoœciš ponad oœmiu mil na godzinę. Wtedy to, na pełnym morzu, stary Maur rozpłakał się gorzko i nie wierzšc zapewnieniom, że zostanie zwolniony, błagał, by wyznaczono okup za niego i córkę, a jeœli nie, to przynajmniej za córkę, która jest dla niego wszystkim i gotów sam zginšć, byleby wiedział, że jej się nie stanie nic złego. Zoraida rzuciła siędo ojca, przytuliła, płaczowi jego rzewnie zawtórowała. Ale raptem on odepchnšł córkę najukochańszš i z błyskiem podejrzliwoœci w oku zapytał, co by jej strój odœwiętny miał znaczyć i klejnoty, którymi się ozdobiła. Piękna panna nie odpowiadała mu ani słowem, a na twarzy Hadżi Murada widać było coraz większš boleœć i pomieszanie. Wreszcie poturczeniecodpowiedział Maurowi, że córka znajduje się tu z własnej woli i że ona to –tak się wyraził –była ostrzem, które przecięło pęta obecnych na statku chrzeœcijan. – Czy to prawda, córko? – zapytał Maur. Potwierdziła z opuszczonš głowš. –Więc zmieniłaœ wiarę i pierwszym twym czynem było wydanie ojca w ręce nieprzyjaciół? –Chcę być chrzeœcijankš – odrzekła –ale to nie ja wydałam cię w niewolę, jeno nieszczęœliwy przypadek; a niewola twa wnet się skończy. Nie wysłuchał nawet do końca zdania i rozpaczš gnany rzucił się z niezwykłš szybkoœciš głowš w dół do morza. Przed utonięciem, którego pragnšł w tej chwili całym zrozpaczonym sercem, uchroniła go jednak obszerna szata, którš nosił, rozłożyła się bowiem na wodzie i marynarze chwycili za poły, wycišgajšc nieprzytomnego i wpółutopionego z odmętu. Po jakichœ dwóch godzinach przyszedł do siebie, a było to w chwili, gdy wiatr się odwrócił i pchnšł statek ku pewnemu przylšdkowi, cišgle jeszcze afrykańskiemu,choć już doœć odległemu od Algieru, skšd wypłynęli. Zatrzymawszy się tu w małej zatoczce, zbiegowie wysadzili na brzeg wszystkich Maurów, a pomiędzy nimi ojca Zoraidy, który, im przytomniejszy, tym bardziej napełniał się jakimœ gorzkim szaleństwem, wołajšc: –I czemuż to mniemacie, chrzeœcijanie, że ta zła niewiasta chce, byœcie mi przywrócili wolnoœć? Nie zna ona miłoœci nilitoœci dla ojca, wrogiem mym jest okrutnym, a z wami ucieka nie dla religii, wktórš mocniej by uwierzyła niŸli w tę, w jakiej wzrosła, lecz dla swobody pohańbienia duszy i ciała! Dalej, zaœ wprost złorzeczył Zoraidzie, przeklinał godzinę, w której jš spłodził, oraz wszelkie starania i pieszczoty ojcowskie; tarzał się przy tym po ziemi, rwał włosy i targał brodę; statek zaœ na nowo oddalał się już od lšdu; wtedy Hadżi Murad zaczšł raptem wołać, że wszystko córce wybaczy, jeżeli jeszcze wróci do niego; a ona, stojšc na pokładzie, płakała cicho, powtarzajšc, że nie może inaczej postšpić, bowiem Najœwiętsza Maria Panna,od dziecka uwielbiana, jš wzywa; ale tego już Hadżi Murad nie słyszał. Wiatr był pomyœlny i wszyscy, z Ruyem na czele, pewni już byli, że o œwicie przybijš do brzegów Hiszpanii, ale widać przekleństwa nieszczęsnego ojca, chociaż Maurem był, skutecznie œcigały statek, bo o trzeciej nad ranem doszło do niedobrego spotkania z francuskimi korsarzami, którzydwukrotnie wystrzelili z armat i nie zranili wprawdzie nikogo, ale statek puœcili na dno.Tonšcych i wzywajšcych ratunku wzięli do szalupy, gdzie obdarli ich z wszystkiego, comieli, po czym, tknięci nieoczekiwanš litoœciš, co prawda nie wszyscy, bo byli i tacy, co chcieli rozbitków do morza wrzucić zawiniętych w żaglowe płótno, ale litoœciwsi, z wodzem piratów, być może wzruszonym urodš Zoraidy, na czele, ci litoœciwsi zatem wzięli górę, wbrew sprzeciwom innych wpakowali uciekinierów na łódŸ, dali im na pożegnanie beczułkę wody i trochę sucharów, i odpłynęli na pełne morze. Do ziemi hiszpańskiej łódŸ przybiła w mrokach bezksiężycowej nocy. Jeden za drugim wyskakiwali na lšd, klękali, całowalitę ziemię twardš i wypalonš, oblewali jš łzami radoœci, jaka znana jest tylko powracajšcym z długiej i beznadziejnej niewoli. Potem ruszyli przed siebie, w górę,kamienistymi zboczami, nie napotykajšc ani œcieżki, ani dymu, ani œladu ludzkiej istoty. Gdy się rozwidniło, szli dalej, chociaż bardzo już byli zmęczeni, zwłaszcza Mauretanka, nienawykła do takich marszów. I wreszcie dobiegł ich uszu dŸwięk owczego dzwoneczka, oznaczajšcy, że gdzieœ w pobliżu pasie się trzoda. Skręcili w tę stronę i dostrzegli pastuszka, strugajšcego coœ u stóp dębu. Zagadnęli go,podniósł głowę i z wyrazem przerażenia natwarzy rzucił się do ucieczki, wołajšc: – Ratunku, Maurowie! Do broni, ludzie, do broni! To stroje poturczeńca i Zoraidy wprawiły go w taki popłoch. Alarm podniesiony przez pastuszka sprawił,że po paru godzinach z przeciwka wyłoniłasię kawalkada około pięćdziesięciu jeŸdŸców, którzy w jednym mgnieniu otoczyli wędrowców. Ci zatrzymali się posłusznie, a wówczas konni, zdziwieni brakiem oporu, co niepodobne wydawało się do mauretańskichnapastników, przyjrzeli im się bliżej i dostrzegli gromadę biednych chrzeœcijan, nie zaœ zuchwałych żołnierzy Mahometa. Zaraz wszystko się wyjaœniło, a jeszcze pochwili jeden z wyzwolonych niewolników poznał w którymœ jeŸdŸcu swojego wuja, aten w zamian w nim swojego dawno opłakanego siostrzeńca. Zaczęła się ogólnaradoœć, konni ustšpili przybyszom siodeł, Zoraida i Ruy dosiedli najlepszych wierzchowców, i tak wszyscy razem dotarlido miasta Velez Malaga, gdzie przez cały tydzień wyzwoleni niewolnicy œwiętowali i goszczeni byli serdecznie w najlepszych domach. Potem rozeszli się: poturczeniec doœwietnego miasta Grenady ruszył, by stawić się przed Œwiętš Inkwizycjš i za jejsurowym poœrednictwem powrócić na łono Koœcioła Katolickiego; wszyscy inni w różnestrony, gdzie spodziewali się odnaleŸć swoje dawno utracone rodziny; Ruy zaœ z Zoraidš, zakupiwszy osiołka za cudem utajonš przed korsarzami monetę, udali się tam, gdzie przed ponad dwudziestu laty młody hidalgo spoœród trzech wskazanych przez ojca powołań obrał był wojaczkę, ani podejrzewajšc, jaki tym samym los na mapie przeznaczenia sobie wytycza. W tej to drodze żmudnej do ojczystych okolic znaleŸli się też w owym zajeŸdzie, wktórym Ruy Perez de Viedma opowiedział zgromadzonemu towarzystwu swojš historię. Rozdział dwudziesty dziewišty, w którym dziejš się, cišgle w tym samym zajeŸdzie, różne, bardziej lub mniej, dziwne rzeczy W tym miejscu spotkała mnie dziwna i niemiła przygoda. Nie przesłyszeliœcie się: przygoda ta spotkała nie Don Kichota (choć i jego czekało, jak zwykle, co niemiara przygód –przecież sam wychodził im na spotkanie), ale mnie, to znaczy tego, który o wszystkim wam opowiada. Spotkała mnie w tym miejscu, choć zdšżyłem się już od niego znacznie oddalić i do końca doprowadzić całš historię; ale oto, gdy pozostawało już tylko przepisanie jej pięćdziesięciu oœmiu rozdziałów na czysto, dwa spoœród nich – dwudziesty dziewišty i trzydziesty –tajemniczo zginęły i w żaden sposób nie dało się ich odnaleŸć. Byłażby to sprawka złego czarodzieja Frestona? Jeœli nie jego, to widać innych potężnych wrogów Don Kichota i moich; lub, co gorsza, przyjaciół; doœć, że ksišżka (bo księgš rycerskš nie œmiem jej nazwać), która szczęœliwie została już napisana, raptem, z ziejšcš dziurš, jak z ranš okropnš, w samej połowie, stała się z powrotem nie napisana, nie gotowa, nie istniejšca, jakże bowiem mówić o istnieniu ksišżki z wydartym œrodkiem? Trudno mi się podnieœć z tej złej przygody.Nie wiem, czy próbowałbym nawet, gdyby nie przyœwiecał mi Don Kichota wspaniały przykład. Ale rycerz nigdy nie dawał za wygranš, i ja, który podjšłem się powtórzenia na nowo jego historii, jeżeli pragnę choć w jakimœ stopniu godnym być tego, o którym opowiadam, też nie mogę uznać się za pokonanego i muszę próbować raz jeszcze. Z odległoœci, gdzie się znajdowałem, muszępowrócić do miejsca, w którym tak niespodziewanie rozwarła się szczelina między wczeœniejszymi a póŸniejszymi niecodziejami bohatera, by wypełnić jš ponowniecišgłoœciš zdarzeń, mišższem uczuć, mów,nieporozumień życiowych, tęsknot, sporów,pogodzeń i odkryć. Muszę powrócić do sławetnej gospody, przez którš tyle różnych przewijało się ludzi i w której tyle po sobie następowało wydarzeń, że nie gospodš zdawała się już,lecz œwiatem , a może za ostrożny jestem twierdzšc, że się zdawała, bowiem była nim rzeczywiœcie. Korzystajšc, że właœnie nowi goœcie zajechali w pysznej karocy, wœliznę się tedy za nimi i, niewidzialny, pozostanę, gdzie już byłem, i powtórnie wszystkiemu po kolei się przyjrzę. hańcowi sz, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żdP¸ce˛cfş÷cgą,échš;É–Nie ma miejsca –rozkładał ręce gospodarz – taki tłok dzisiaj, wszystko pozajmowane, miejcie litoœć, łaskawi państwo, i gdzie indziej poszukajcie noclegu. –Choćby i nie było –usłyszał w odpowiedzi– nie może zbraknšć miejsca dla samego pana audytora, bo już raczej dla was zbraknie miejsca pod słońcem. Mówił to, oczywiœcie, nie sam audytor, lecz jego sługa, jeden z tych, którzy konnotowarzyszyli karocy. Audytor –czyli bardzo ważny sędzia –w szacie z rozciętymi rękawami, jakš nosił na znak piastowanegourzędu –czekał w karocy na załatwienie sprawy, a wraz z nim czekała jego szesnastoletnia córka, panna Klara, tak olœniewajšcej urody, że wyczerpawszy już wyrazy podziwu dla pięknoœci Lucyndy, Doroty i Zoraidy, nie jestem w stanie opisaćtej ich nowej współzawodniczki i mogę tylko wpatrywać się w niš zachwyconym wzrokiem imaginacji. Sługa pana audytora miał słusznoœć: miejsca w zajeŸdzie nie był o, ale znalazłosię dla tak znacznych goœci, można zaœ mniemać, że gdyby po nich zjawili się jeszcze znaczniejsi, œciany zajazdu jeszczebardziej by się rozstšpiły i ich także przyjęły, takš już bowiem œciany zajazdu zwykły miewać właœciwoœć. Ledwie ów dostojnik wysiadł z karocy, algierskiemu wyzwoleńcowi mocniej serce zabiło, poznał bowiem swojego młodszego brata, tego, który po podziale ojcowego majštku udał się był na studia do Salamanki. Uradował się Ruy Perez de Viedma, ale i zaniepokoił trochę, czy brat, który osišgnšł takie wyżyny, znać i poznać zechce brata poniżonego i przyznać się do niego przed całym œwiatem. Nie od razu przeto wyznał, kim jest, lecz z proboszczowego skorzystał poœrednictwa, który drogš okrężnš pana audytora z żołnierskimi perypetiami zapoznał, a dopiero gdy tamten wzruszenie najwyższe na tę opowieœć okazał, proboszcz rękę wycišgnšł, mówišc: –To jest właœnie ów nieszczęœliwy wojak i dzielny uciekinier z niewoli –po czym obaj bracia odnalezieni padli sobie w objęcia. Radoœć ich dzieliła piękna oblubienica jednego i przeœliczna córa drugiego, a także wszyscy inni obecni przy tej scenie, Don Kichota nie wyłšczajšc, który nie bez racji mówił sam sobie, że bez wyprawy po rycerskie przygody z pewnoœciš nie zetknšłby się z takim zaplštaniem i rozplataniem losów człowieczych. Po wzruszeniach postanowiono przespać resztę nocy, której znaczna częœć już minęła; damy, zabierajšc ze sobš najmłodszš Klarę, udały się na poddasze, mężowie rozłożyli się w dolnej izbie, na czym kto mógł, Sanczo Pansa na przykład w jakimœ kšcie podłożył sobie oœlš uprzšż pod głowę; i tylko Don Kichot, rycerskim zwyczajem, wyrzekł się spoczynku, deklarujšc, iż na straży snu innych stanowisko zajmie pod zamkiem. Jaka go tam spotkała przygoda, zaraz opowiem, najpierw jednak posłuchajmy razem nocnejciszy, która oto zapadła, porozkoszujmy się niš, piękna bowiem jest muzyka nocnej ciszy... ale cóż to? Już nie cisza œpiewa, lecz w niej, wypełniajšc jš całš, głos młodzieńczy, wibrujšcy miłoœnie – to najmłodszy z mulników leżšcych w stajni pieœniš ze swej miłoœci się zwierza: Miłoœci (tak œpiewa)jestem żeglarzem, Przez morskie płynę odmęty Za mojš gwiazdš dalekš, Do której jakże dopłynšć? Usłyszawszy ten œpiew, Dorota obudziła pannę Klarę, aby i ta posłuchała, ale dzieweczka, miast, jak ona, wpaœć w zachwyt tylko, drżeć zaczęła na całym ciele i płakać, po czym wyjaœniła szeptem,przerywanym łkaniami, iż dobrze zna ów głos œpiewajšcy, nie należy on bowiem do żadnego mulnika, lecz do młodzieńca z najlepszej rodziny, co za mulnika jeno się przebrał. Od dawna już Klara i Don Luis (tak się bowiem chłopiec nazywał)miłujš się prawdziwie, choć niemo, gdyż słowa nawet nie oœmielili się ze sobš zamienić. Taksš młodzi oboje, że nie odważyli się też prosić ojców o zgodę na zawarcie małżeństwa; pozostało im jedynie wpatrywanie się w siebie wzajem w koœciele lub na ulicy; ale nie, i to również stało się niemożliwe, gdy wraz z rodzicem swym panna Klara udać się musiała w podróż dalekš, aż na drugš półkulę, gdzie w hiszpańskich posiadłoœciach zamorskich pan audytor jeszcze wyższe objšć miał stanowisko. Wówczas to Don Luis strój mulnika przywdział i podšżył za nimi, nie wiadomo jakš nadziejš czy też raczej desperacjš wiedziony... Taki to romans opowiedziała, szlochajšc panna Klara Dorocie, ta zaœ starała się uspokoić dzieweczkę i namówić jš, by z powrotem zasnęła, a z blaskiem dnia –obiecywała – postara się jakoœ zaradzić jej biedzie. Nie wiadomo, czy panienka rzeczywiœcie nabrała otuchy i czy zdrowy sen młodzieńczy jš zmorzył, ale że œpiew mulnika tymczasem umilkł, damy także szept swój urwały i po chwili w całej gospodzie, od progu po strzechę, zapanowała na nowo cisza. Czas teraz udać się za strzegšcym spokoju współmieszkańców gospody (a jak sšdził –zamku)Don Kichotem, którego, jak uprzedzałem, także miało coœ przy tej okazji spotkać. To, co się stało, zawdzięczał nadobnej karczmarzównie i służšcej Maritornes, o której dotšd stale nadmieniałem, że choć szpetna, była przecież poczciwego serca –inaprawdę była, tylko że najpoczciwszym nawet osobom zdarza się pod wpływem trochę mniej poczciwych lub zgoła niepoczciwych czyny przedsiębrać, równieżz poczciwoœciš nic nie majšce wspólnego. Maritornes tyle już razy była œwiadkiem natrzšsań i naigrawań się z Don Kichota, których autorami bywali ludzie rozmaitego stanu, wieku, rozumu, płci i urody, że mimo woli ukształtowała w sobie pojęcie, jakoby figle te były czymœ i właœciwym, i dobrym, i do tego bardzo dowcipnym. Cóż dziwnego, że czekała tylko na okazję, by i samej się popisać pomysłowoœciš. Karczmarzówna czekała z niš razem, takżepragnšc się zabawić i nie odczuwajšc żadnych skrupułów. W całej gospodzie na pole wychodził tylko doœć wysoko umieszczony otwór od gumna, służšcy do wyrzucania słomy. Pod nim właœnie stróżował konno i w zbroi Don Kichot, żałoœliwie wzdychajšc do damy swego serca, dalekiej pani Dulcynei z Toboso, zdajšc jej sprawę z czynów już dokonanych i zapowiadajšc te, jakich miał dokonać niebawem. Przerwało mu ciche wołanie z otworu w gumnie, który w księżycowej poœwiacie zdał się rycerzowi okienkiem ze złotš kratš. Zbliżywszy się, ujrzał w okienku dwie twarzyczki niewieœcie i uroił sobie natychmiast, że to znów, jak niegdyœ, zaleca się doń zakochana latoroœl panów zamczyska. Westchnšł na to –ale innym westchnieniem niż do Dulcynei z Toboso, bo nie sobie samemu współczujšcym, lecz pannie –i wyjaœnił, że od dawna już nie będšc panem swojego serca, nie może odwzajemnić jej namiętnoœci, jeżeli jednak zażšda odeń czegoœ innego, choćby najtrudniejszego, jak stanowišce poniekšd jego specjalnoœć ucinanie łbów obrzydliwymolbrzymom, usłuży jej ze szczerš chęciš i niesłabnšcym zapałem. –Ależ nic tak trudnego nie żšda od waszej ochoczoœci moja pani – odezwała się Maritornes, uprzedzajšc mniej szybkš karczmarzównę. – Jakże więc mogę jej służyć?? – zaciekawił się Don Kichot. –Jedyne, o czym marzy, to krótkie dotknięcie waszej mężnej ręki –wyjaœniła Maritornes, wprawiajšc tym Don Kichota w pewne zmieszanie i rozterkę, czy aby, folgujšc takiej chęci jasnej panienki, nie sprzeniewierzy się rycerskiej miłoœci swojej do Dulcynei, po krótkim jednak namyœle doszedł do wniosku, że nie, i odrzekł z prostotš: – Oto ona. To mówišc, wspišł się w strzemionach, a gdy tego nie wystarczyło, by dosięgnšć otworu w gumnie, wysunšł stopy ze strzemion i stanšł na siodle. Teraz bez trudu już włożył dłoń do otworu, na co Maritornes tylko czekała. Chwilę przedtem przygotowała postronek, którego jeden koniec przywišzała do rygla przy drzwiach budynku, na drugim zaœ zrobiła pętlę, obecnie zarzucajšc jš na przegub ręki Don Kichota i mocno œcišgajšc. –Drapiecie raczej, nie zaœ pieœcicie rękę mojš –ze zdziwieniem stwierdził Don Kichot, nikt go już jednak nie słuchał, bowiem obie złoœliwe pannice uciekły, parskajšc œmiechem i zostawiajšc rycerza z ramieniem wzniesionym do góry i uwišzanym, tak że się nie mógł uwolnić. Nie bardzo rozumiał, co się właœciwie stało, i jedyne tłumaczenie, jakie, w oparciu o wszystkie dotychczasowe przygody i doœwiadczenia, przyszło mu w tej sytuacji do głowy, było to, że znowu przeœladujš go Ÿli czarownicy. Pamiętajšc wszakże, iż z odwróceniem się gwiazd o œwicie zdarza się, że czar niewolšcy pryska, nie tracił otuchy i trwał cierpliwie, nie wołajšc pomocy, w swojej jakże niewygodnej pozycji. Jeszcze nie całkiem œwitało, kiedy do bramzajazdu zaczęło się niecierpliwie dobijać czterech jeŸdŸców na spienionych koniach. –Panowie – tonem perswazji odezwał się do nich ze swej wysokoœci Don Kichot – alboż nie wiecie, że noc jeszcze i nie wypada o tej porze budzić hałasami jaœnie oœwieconych mieszkańców zamku? –A cóż to za ceregiele? –obruszył się pierwszy jeŸdziec. – Otwierajcie żwawo, jeœli jesteœcie gospodarzem tej karczmy, bo œpieszy nam się bardzo i nie mamy czasuani ochoty na czcze rozmowy! –Bierzecie mnie za karczmarza? –poczuł się z kolei urażony Don Kichot. –Czyżbym nato wyglšdał? –Wyglšdacie na takiego, co bredzi w goršczce –brutalnie powiedział jeŸdziec i na nowo zaczšł kołatać do wrót zajazdu, w czym z zapałem towarzyszyli mu trzej pozostali. Od tego rumoru wszyscy w œrodku wnet się zbudzili. Karczmarz pobiegłotwierać, a gdy wrota rozchyliły się skrzypišc i nowo przybyli wjechali na dziedziniec, Rosynant szarpnšł się ku nim, bioršc w chrapy zapach zgrzanych wierzchowców. Biedny Don Kichot poœliznšł się na siodle i opadł całym ciężarem w dół, nie mogšc jednak dotknšć stopami ziemi i zwisajšc obolałym ramieniem na wysuniętym z otworu gumna sznurze. Przypominało to stosowanš w Hiszpanii torturę zwanš garrucza ; niejeden więzień tak potraktowany wyznawał winy popełnione i nie popełnione; ale Don Kichot nie miał przecież w owej chwili nic do wyznania, tym więc beznadziejniejsze było jego cierpienie; i wydobyło zeń krzyki tak przeraŸliwe, że usłyszawszy je wystraszona i trochę może tknięta wyrzutami sumienia Maritornes pobiegła czym prędzej do gumna, by odwišzać postronek. Skoro to uczyniła, rycerz runšłna ziemię i w porównaniu z wiszeniem na sznurze nacišgajšcym ramię odczuł to runięcie jako prawdziwš ulgę. Poza Maritornes mało kto zwracał na niegouwagę, zarówno wówczas, gdy krzyczał z bólu, jak i gdy krzyczeć przestał. Karczmarz zajęty był przybyszami, ci zaœ mieli swojš sprawę do załatwienia. Jak się okazało, byli to słudzy pewnego możnego pana, szukajšcy jego zbiegłego syna. ZnaleŸli go też niebawem w stajni, w przebraniu mulnika, œpišcego między innymi mulnikami, prawdziwszymi od niego. Starszysługa, ten, który tak nieprzyjemnie rozmawiał był z Don Kichotem, potrzšsnšł za ramię œpišcego i powiedział: –Czas zrzucić, Don Luis, tę odzież, jaka za Boga nie przystoi waszemu stanowi, i do domu wracać, by przebłagać czcigodnego ojca, wielce rozgniewanego za tę ucieczkę. Młodzieniec zerwał się na równe nogi i zawołał: – Ani mi w głowie wracać z wami i raczej dam się zabić niż zacišgnšć do domu!! Czterej słudzy otoczyli go i nie wyglšdało na to, że zrezygnujš z wypełnienia swej misji. To, co się działo, wzbudziło zainteresowanie pozostałych pensjonariuszy zajazdu; niewiele trzeba było czasu, by sens zajœcia, znany Dorocie,przestał być tajemnicš i dla Kardenia, a w œlad za nim dla innych; ostatnim bodaj, który się o całej sprawie dowiedział, był imć audytor, któremu sam Don Luis, zebrawszy się wreszcie na odwagę, wyznał, iż kocha jego anielskš córę i, choćw okolicznoœciach doœć kłopotliwych, błagao jej rękę. Zdumiał się audytor, ale nie można rzec, iżby nieprzychylnie przyjšł oœwiadczyny gładkiego i grzecznego dziedzica możnego rodu. Nie wiedzšc atoli, jak zapatrywałby się na ten zwišzek srogi ojciec młodzieńca, zwlekał z odpowiedziš itymczasem starał się tylko powœcišgnšć gorliwoœć sług przybyłych po Don Luisa. Tyle też od nich uzyskał, że zgodzili się niezabierać go gwałtem natychmiast i poczekać przynajmniej do dnia następnego. Ledwie jedno się skończyło, zaczęło się coœ nowego. Wœród nocujšcych w gospodziebyło dwóch takich, o których nie wspomniałem dotychczas, nie dostarczyli bowiem powodu, żeby o nich wspominać. Przez cały czas cicho siedzieli –i cichcem też, korzystajšc z zamieszania wokół Don Luisa i czterech sług jego ojca, usiłowali teraz bez płacenia wymknšć się z zajazdu. Ale takiego manewru nie udało im się już utrzymać w cichoœci: gospodarz przyłapał ich w bramie i narobił hałasu, łajać za nieuczciwoœć i domagajšc się zapłacenia zanocleg. W odpowiedzi potraktowali go pięœciami, a on zaczšł wrzeszczeć już nie z oburzenia, lecz z bólu. I do kogo zwróciły się wtedy w poszukiwaniu pomocykarczmarzowa, karczmarzówna i dziewka Maritornes? Ależ tak – nie pamiętajšc już oprzeœmiewkach i złoœliwoœciach, którymi były go tak sowicie darzyły –do nikogo innego, tylko do Don Kichota odwołały się wtej opresji: –Ratujcie, wasza własnoręcznoœć! – wołały. – Toć wszystkie koœci połamiš naszemu mężowi, ojcu i panu, jeżeli go nie poratujecie, wasza odręcznoœć! –Niestety – rozłożył ręce błędny rycerz –nie wolno mi w nic nowego się wdawać, póki nie załatwię tego, com obiecał przeœwietnej księżniczce Mikomikonie, chyba że otrzymam od niej nagłš dyspensę.I owszem, podejmę starania, by takowš otrzymać, a wy tymczasem pokrzepiajcie męża, ojca i pana słowem otuchy, by przedwczeœnie nie uległ. Karczmarzowa, karczmarzówna i karczemna dziewka Maritornes jęły lamentować, że zanim Don Kichot załatwi formalnoœci, które wydajš mu się potrzebne, dwóch niecnotów wyprawi na tamten œwiat nieszczęsnego karczmarza; rycerz nie dawał się jednak przekonać i postępujšc, jak zwykle, zgodnie z zasadami, odnalazł Dorotę, by padłszy na kolana prosić jš o zezwolenie na dobycie miecza w obronie gnębionego. Dorota nie sprzeciwiała się, Don Kichot udał się przeto w stronę wrót, gdzie tamcidwaj, trochę już zmęczeni, nadal młócili postękujšcego głucho gospodarza. Dobywszy już jednak miecza, rycerz nagle znieruchomiał i znów powiedział: – Niestety!! –Co niestety ? –wykrzyknęła karczmarka. – Przecież macie już pozwolenie, wasza opieszałoœć, cóż zatem wstrzymuje wasz miecz wzniesiony? –Prawo rycerskie –wyjaœnił Don Kichot. –To nie sš rycerze, ci bijšcy, zhańbiłbym się zatem, gdybym ich dotknšł. Tobie, Sanczo, przystoi dać im nauczkę – zwrócił się do giermka, który właœnie nadszedł z oœlš uprzężš w rękach –a ja będę ciebie zagrzewał odpowiednimi zawołaniami. –Jeszcze oczu nie przetarłem ze snu –powiedział Sanczo – i nie dam rady przed œniadaniem brać się do bitki. Hultaje, choć z coraz widoczniejszš ociężałoœciš, bez ustanku maglowali karczmarza, ten jęczał, Don Kichot stał bez ruchu z dobytym mieczem, Sanczo Pansa obok z oœlš uprzężš, a trzy kobiety miotały się dookoła, rozpaczajšc i pomstujšc na ni ewiarygodne tchórzostwo rycerza i giermka. –Hej, ludzie! –odezwał się wreszcie stanowczym głosem Don Kichot, wbijajšc surowy wzrok w maltretujšcych karczmarza łotrów. – Rozkazuję wam natychmiast zaprzestać tego, co tak niegodziwie czynicie, w przeciwnym razie powezmę o was jak najgorsze mniemanie. Trudno w to może uwierzyć, drodzy czytelnicy, ledwie jednak błędny rycerz wypowiedział te słowa, obydwaj urwipołcie odskoczyli od karczmarza i rzucajšc przerażone spojrzenia zaczęli się wycofywać. Przeraziła ich prawdopodobnie pogróżka, jakiej nigdy przedtem nie słyszeli i nie byli w stanie zrozumieć –że mianowicie przemawiajšcy poweŸmie o nich jak najgorsze mniemanie. Nie œmiejšc nawet zapytać, co by miała znaczyć ta kara, woleli zaprzestać bezeceństw i nie tylko poniechali bicia swojej ofiary, lecz poœpiesznie wypłacili całš należnoœć. Potłuczony, ale żywy karczmarz nie mógł wyjœć ze zdumienia, jak Don Kichot tego dokonał, co się zaœ kobiet tyczy, te wybałuszyły œlepia i wszystkie trzy na półgodziny zamilkły, co było może nie mniejszym cudem od skruchy skarconych łotrów. Tylko Sanczo Pansa uznał rzecz za normalnš i przypieczętował jš jedynie morałem: – Tak, tak, z moim panem nie ma żartów, yjrzę. hańcowi sz, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żiP  jZ#c€k}clcmž-§cnE<%trzeba być uczciwym i przyzwoitym! Nie zdšżył wszakże do sentencji tej dorzucić następnej w podobnym stylu, gdy od bramy rozległ się głos: – Mam cię, złodzieju! Jakiœ człowiek, wołajšc tak, rzucił się do Sancza Pansy i zaczšł mu wyrywać z ršk oœlš uprzšż. Rozdział trzydziesty, w którym, wcišż w tej samej gospodzie, rozgrywajš się wielcegwałtowne sceny, ale w końcu następuje spokój i zgoda Ten, który wkroczył do gospody z okrzykiem: „Mam cię, złodzieju! ”, był to spotkany swego czasu przez Don Kichota i Sancza Pansę na królewskim goœcińcu i pozbawiony w tej przygodzie złocistego hełmu Mambrina oraz oœlej uprzęży – pamiętacie może? –pewien cyrulik z wsi okolicznej. W ten sposób w gospodzie znalazło się teraz dwóch ludzi tego samego fachu, bo cyrulik i balwierz – to jedno; ale żeby nam się nie pomylili, miano balwierza zachowajmy dla przyjaciela Don Kichota i nieodłšcznego towarzysza księdza proboszcza, uczestniczšcego we wszystkichjego pomysłach, majšcych na celu sprowadzenie błędnego rycerza na drogę ani trochę nie błędnš, cyrulikiem zaœ nazywajmy nadal byłego właœciciela hełmu Mambrina. Z tym, że jest już tylko byłym, nie zaœ aktualnym właœcicielem swojej własnoœci, nie potrafił się najwidoczniej pogodzić i dlatego teraz, ujrzawszy jš w obcych rękach (mianowicie oœlš uprzšż)i na obcej głowie (miednicę), zapałał nieprzepartš chęciš odzyskania utraconego majštku. W tej to intencji, wyrywajšc Sanczowi uprzšż, podniecony cyrulik wołał: – Oddaj, złodzieju, coœ mi zrabował! Oddaj, rozbójniku! Nie wypuszczajšc uprzęży z ršk i cišgnšc jš w swojš stronę tak mocno, żeby, odwrotnie, cyrulik musiał wypuœcić, Sanczoodpowiadał: –Ani to twoje, ani ci zrabowałem! To łup wojenny, należny mi, ponieważ pokonany zostałeœ przez mojego pana w pojedynku rycerskim! Nie dajšc za wygranš, cyrulik cišgnšł uprzšż i apelował przy tym do wszystkich obecnych: – Rozbój na równej drodze!! Moja oœla uprzšż! Moja miednica do golenia! –Jeżeli miednicš do golenia nazywasz złoty hełm Mambrina, który na tobie zdobyłem –wtršcił się Don Kichot – dajesz najlepszy dowód, że nie zasługujesz na posiadanie gow swojej pieczy. Nie dziwota, że z tak miernš gorliwoœciš broniłeœ go w pojedynku. Nie licz przeto na odzyskanie hełmu ani nawet tego rzędu końskiego, który ofiarowałem swemu giermkowi. –Widzicie, szanowni państwo – zwracał siędo obecnych cyrulik, nadal rozpaczliwie mocujšc się z Sanczem Pansš –że zabrawszy mi te przedmioty, chcš je nawetpozbawić ich nazw właœciwych! Oœlš uprzšżnazywajš końskim rzędem, a miednicę do golenia hełmem Mambrina! Toć to zgorszenie i obraza uszu! Znany nam balwierz, rozpatrzywszy się w sytuacji, postanowił się zabawić kosztem swego kolegi po fachu. –Wybaczcie –odezwał się –ale jako człowiek, który nie od dziœ para się tym samym co i wy procederem, w młodoœci zaœ był ponadto żołnierzem, zawsze odróżnię pędzel od buńczuka, brzytew od halabardy i miednicę od hełmu. Pozwólcie sobie powiedzieć, że to, co znakomity rycerz Don Kichot z La Manczy ma na swojej czcigodnej głowie, niewštpliwie jestnie miednicš, lecz hełmem, choćby nawet nieco uszczkniętym. Proboszcz pojšł żart i przytaknšł przyjacielowi, Kardenio zaœ, Don Fernando iinni poszli w jego œlady. Osłupiały cyrulik nie wiedział, co by miały znaczyć takie œwiadectwa, figlarze zaœ nie poprzestali na nich i urzšdzili formalne głosowanie, polegajšce na tym, że Don Fernando z każdym obecnym w gospodzie pokolei poszeptał z cicha (prawie każdym, bo osoby niższego stanu, jak służšcych ojca Don Luisa, pominšł), po czym ogłosił werdykt: że mianowicie to, co Don Kichot ma na głowie, jest niechybnie złotym hełmem Mambrina, to zaœ, co cyrulik usiłuje wydrzeć z ršk Sanczowi – końskim rzędem, i to nie byle jakim, bo na konia pełnej krwi, nie inaczej. Nieborak uległ werdyktowi i wypuœcił uprzšż, pozostawiajšc jš w rękach Sancza,mruczał tylko pod nosem, że albo jest pijany, choć kropli wina od trzech dni nie miał w ustach, albo wszyscy sš pijani; albosam zwariował i zgłupiał, albo wszystkim przytrafiło się to nieszczęœcie; albo sam jest oszustem bez czci i wiary, albo innych wolno podejrzewać, że sš takimi; i z mruczenia tego dałoby się wnieœć, że faktycznie raczej innych niż siebie ma za pijanych, pomylonych bšdŸ odbiegajšcych odprawdy; obstawać przy swoim nie był już jednak w stanie. Sanczo Pansa triumfował –trochę jednak przedwczeœnie, oto bowiem doœć gwałtownym tonem odezwał się sługa ojcaDon Luisa, ten sam, który miał już za sobš nocnš scysję z Don Kichotem u wrót zajazdu: –Do licha! –rzekł podniesionym głosem – sprzysięgliœcie się czy co, moi państwo? Otóż ja wam przysięgam, że nikt nie zmusi mnie do przyœwiadczenia takiej wierutnej bzdurze, jakoby to nie była oœla uprzšż, tamto zaœ balwierska miednica! Ta wypowiedŸ, niezależnie od swego tonu, pozostałaby może bez konsekwencji, gdyby do gospody nie weszło właœnie kilka nowych osób, w których po doœć ponurych obliczach i skrojonych u jednego krawca kubrakach nietrudno było rozpoznać łuczników z Santa Hermandad czyli Œwiętego Bractwa, czyli, jak już wiemy, jednej z działajšcych podówczas w Hiszpanii, groŸnej dla winnych i niewinnych policji. Usłyszawszy deklarację sługi ojca Don Luisa, jeden z łuczników nieomal od progu rzucił w wielkim wzburzeniu: –No pewnie, że wszystko jest tym, czym jest, nie zaœ czym innym! To miednica, to oœla uprzšż, a kto twierdzi inaczej, tego mam za wariata i łgarza! –A ja cię mam za podłego chama! – unoszšc się gniewem odparł Don Kichot i wymierzył łucznikowi cios kopiš, która przy tej okazji rozleciała się na kawałki. Łucznicy w krzyk: – Pomocy dla Œwiętego Bractwa, wierni poddani króla! Karczmarz, który, o czym już napomknšłem, był tajnym członkiem tej instytucji, z kijem w dłoni stanšł u boku jawnych swoich kamratów; na to Kardenio iDon Fernando sprzymierzyli się z Don Kichotem; czterej słudzy ojca Don Luisa otoczyli młodzieńca, by nie wywinšł im się,korzystajšc z zamieszania; ten faktycznie wywijał się i wyrywał do bitki po stronie rycerza; rycerz bohatersko wywijał mieczem; Sanczo Pansa i cyrulik wyrywali sobie wzajemnie oœlš uprzšż; karczmarka wyrywała sobie włosy z głowy; łucznicy nie strzelali z łuków, bo wcale nie mieli łuków i łucznikami nazywali się najpewniej na jakšœ pamištkę albo żeby trudniej było odgadnšć, wywijali jednak jak w tańcu i młócili kogo popadło twardymi pięœciami, i kopali, i gryŸli; karczmarzówna piszczała, szpetna Maritornes robiła miny, które czyniły jš nieco urodziwszš, panna Klara szlochała, Lucynda mdlała, Dorota nie mogła odnaleŸć swej królewskoœci, podeptanej i zagubionej w œcisku; ksišdz proboszcz kazał, balwierz się kulił, pan audytor usiłował wkroczyć rozsšdnym słowem w to, co się działo, ale słowo jegonie wkraczało w niczyje uszy; obawiam się, że nie zdołałem wymienić wszystkich uczestników zbiorowej sceny ani też wyliczyć, co kto z nich robił; niech wystarczy, że wszystko się kotłowało, tłamsiło, tłukło, szarpało, uciekało, napastowało, wyrywało i wywijało, a także wrzeszczało, ryczało, kwiczało, piało, rzęził o, sapało, wyło, i niewyobrażalne wydawało się jakiekolwiek wyjœcie z tego piekiełka, jakiekolwiek zakończenie ogólnych zmagań. Jeden łucznik wszelako zdołał wyœliznšć się z goršcych wieloramiennych objęć karczemnej zwady i stanšwszy z boku wyjšł z zanadrza pergaminowy rulon, rozwinšł go, po czym w skupieniu zaczšł wędrować oczyma to z rulonu na oblicze Don Kichota, które również można by nazwać pergaminowym, to z oblicza Don Kichota znowu na rulon. Wyglšdało na to, że odczytuje i porównuje ze sobš obydwa te pergaminy, jakby jeden zawierał oryginał, drugi zaœ tłumaczenie jakiegoœ bardzo ważnego tekstu. Czynił to zmozołem, bo w czytaniu nie był widać najmocniejszy, ale co miał wyczytać –w końcu wyczytał, co porównać –porównał, izgadzało mu się, po krótkim wahaniu przełożył tedy zwinięty z powrotem pergamin do lewej ręki, postšpił parę kroków w kierunku kotłowiska, z którego był się przed niedługim czasem wydobył, prawš rękš mocno złapał Don Kichota za kołnierz i donoœnie zawołał: –W imieniu Santa Hermandad aresztuję złoczyńcę, poszukiwanego listem gończym za uwolnienie galerników z ršk sprawiedliwoœci królewskiej! A kto chce sprawdzić, że postępuję zgodnie z prawem,niech czyta! I owszem, znaleŸli się tacy, co chcieli sprawdzić, a proboszcz pierwszy, i niestety! Podany w liœcie gończym rysopis co do joty odpowiadał postaci i twarzy szalonego rycerza, która to odpowiednioœć nie wróżyła temu ostatniemu łatwego pozbycia się przeœladowców; on sam jednakże najmniej dbał o podstawy prawne spotykajšcych go zniewag; i chwycony za kołnierz, w odwet chwytajšcego chwycił za gardło; rozpoczęło się mocowanie, jednemu i drugiemu tchu szybko zbrakło, ale żaden nie chciał popuœcić; na to inni łucznicy, tajnego łucznika, czyli karczmarza, nie wyłšczajšc, poœpieszyli swojemu z pomocš; niełucznicy, a nawet wolno ich tak nazwać: antyłucznicy, poœpieszyli z pomocš Don Kichotowi; i ogólnaszamotanina, która ustała już na chwilę, kiedy pierwszy łucznik odczytywał list gończy, teraz wznowiła się z jeszcze większym impetem i bezwzględnoœciš; a wraz z niš złorzeczenia karczmarki, piski karczmarzówny, szlochy panny Klary, ryczenie osłów, pianie kogutów i wszelkie inne odgłosy, których nie wyliczę. Wreszcie Don Kichot zdołał wydrzeć się łucznikowi, pozostawiajšc w jego palcach strzępek kołnierza, i prawie jednoczeœnie łucznik zdołał wywinšć się Don Kichotowi, nie pozostawiajšc w jego palcach obolałej grdyki, co i w porzšdku, bo cóż Don Kichotowi po czyjejœ grdyce, i cišgle jeszcze sapišc odskoczyli od siebie o kilka kroków. Jak na sygnał, wszyscy inni zaprzestali wtedy swych zmagań i sapišc poodskakiwali od siebie, a Don Kichot, kładšc rękę na mieczu, zwrócił się do łuczników i pozostałych obecnych ze słynnymi zdaniami, przytaczanymi póŸniej przez wielu poważnych badaczy błędnego rycerstwa. –Bierzcie mnie, jeœli potraficie –rzekł Don Kichot – wy, którzy mniemacie, że prawo zwami! Ale wiedzcie, że nie ulegnę wam, nie dlatego, bym nie szanował prawa, lecz dlatego, iż je widzę zgoła inaczej. Dla mnie prawem jest pomoc potrzebujšcym, nie zaœkaranie za niš; wyzwalanie zakutych w dyby, nie zaœ œciganie wolnych, iżby ich zakuć; podnoszenie upadłych, nie zaœ poniżanie stojšcych prosto; a wreszcie, to błędny rycerz, z rycerskim swoim sumieniem, ustanawia prawa, które szanuje, nie pozwala zaœ dyktować ich sobie przez byle œwistek z nakazem Ÿle pomyœlanym, gorzej napisanym i nie lepiej też odczytanym przez zaledwie go pojmujšcych. Póki tak Don Kichot wielkim głosem prawił o prawie, proboszcz głosem mniejszym, alejakby lepiej trafiajšcym do uszu łuczników,tłumaczył im na boku, że choćby i udało imsię wzišć błędnego rycerza, każdy sšd i tak uwolni obłškanego od winy i kary, niechwięc lepiej poniechajš go sami i puszczš w spokoju. Sšd sšdem, kręcili głowami łucznicy, a ich rzeczš jest zrobić to, z czym zostali posłani; skoro pojmajš złoczyńcę i odstawiš, gdzie przykazano, niech ważniejsi od nich wypuszczajš go nawet sto razy. Przecież on się i tak nie da, po cóż więc zbędna szamotanina i psucie nerwów – dalej małym głosem tł umaczył proboszcz, wspierajšc swš argumentację szmerem monet wœlizgujšcych się do kieszeni łuczników, i zdaje się, że choć szmer ów był głosem najmniejszym ze wszystkich, jakie się rozlegały w trakcie tej sceny, on ostatecznie najwyraŸniej przemówił do ponurych drabów w jednakowych kubrakach, i ci machnęli w końcu rękš na Don Kichota. O, pienišdze! Nie masz w nich czystoœci i szlachetnoœci, nie masz piękna, bitnoœci i żadnej cnoty, a przecież to one, choć podłe, zakończyły sprawę, i nie tę jednš, bo i cyrulik, obdarzony przez Don Fernanda,dostrzegł raptem w niegdysiejszej swojej oœlej uprzęży – koński rzšd, w miednicy dogolenia –złoty hełm Mambrina, i do obu tych przedmiotów już nie roœcił wcale pretensji; i słudzy ojca Don Luisa, szczodrze wynagrodzeni przez audytora, dali się udobruchać i pozwolili młodzieńcowipodšżyć z resztš towarzystwa w obranš stronę; i karczmarz, nie wiem już przez kogo, ale niechybnie przez tego, komu kieszeń na to pozwalała, opłacony za wszystkie ubytki, z poršbanymi bukłakami ipuszczonym z nich winem na czele, nie napastował więcej Don Kichota żšdaniami nie do przyjęcia. W tej sytuacji rozwišzanych nagle zatargówbłędnemu rycerzowi nie pozostawało nic innego, jak dwornie ugišć kolana przed księżniczkš Mikomikonš i rzec: –Jeœli prawdš jest, wasza kosztownoœć, żezwycięstwo, jakiego skosztowaliœmy nad wrogiem waszym, Pandafilandem Okrutnego Wejrzenia, nie stało się zwycięstwem kompletnym, ponieważ ucięte mu głowy mocš nierzadkich w tym zamku czarów przestały być uciętymi głowami, potwór ten dŸwiga zatem na karku przynajmniej jednš żywš i całš głowę, jeœli taka jest prawda, tym rychlej trzeba nam znów ruszać przeciwko niemu i znalazłszy cios œmiertelny mu zadać! Nic nie wskóramy, bawišc dłużej pod tym dachem, rozkażcie więc, pani, siodłać konie i dmuchać w tršbywymarszu! –W ręce waszej niemożebnoœci – odrzekła księżniczka –los swój złożyłam, tak tedy będziemy ruszali, siodłali i tršbili, jak się wam żywnie podoba. –Skoro tak –powiedział Don Kichot – żywo,Sanczo, siodłaj Rosynanta, zajmij się też wierzchowcem jej królewskiej wdzięcznoœcii swoim osłem, a pożegnawszy kasztelana icały dwór wnet znajdziemy się na szlaku kolejnych zwycięstw. –Mogę osiodłać choćby i koguta –odparł Sanczo Pansa – ale sęk w tym, że serce misię kraje, kiedy patrzę, jak to was osiodłali, wasza dobroczynnoœć, oszukujšc aż się kurzy na każdym kroku. –Wytłumacz się – zmarszczył brwi Don Kichot – bo słowa twoje brzmiš zuchwale i nierozumnie, co zaœ kryje się za nimi, trudno odgadnšć. –Kryje się za nimi pytanie –wyjaœnił Sanczo Pansa – jak też może być królowš czy księżniczkš taka niewiasta, co o każdejdogodnej albo i nie całkiem dogodnej porze œciska się po kštach z tym tutaj panem – co mówišc wskazał Don Fernanda, który zbladł z wœciekłoœci, Dorota zaœ poczerwieniała jak burak, chybaze zmieszania, a Don Kichot, słyszšc to wyjaœnienie, aż zzieleniał i sczerniał, i przez chwilę nie potrafił słowa wykrztusić, aż dopiero z wielkim wysiłkiemopanowawszy plšczšcy się z oburzenia język, zawołał: –Zgiń, przepadnij z mych oczu, ty oszczerco, bluŸnierco, potwarco i przeniewierco! Niech cię nie znam, ty bezwstydny nędzniku i nędzny bezwstydniku!Precz, niech cię już nigdy nie ujrzę, ty zuchwalcze, padalcze, ty, ty, ty... – i czy to zachłysnšł się wymysłami, czy nic już nie potrafił wymyœlić, ale nie powiedział ani słowa więcej, tylko zgrzytał zebami, oczy zaœ jego ciskały pioruny na biednego Sancza, który stał przed nim struchlały i drżšcy, i żałujšcy swej niewczesnej szczeroœci. Nie wiadomo, jak fatalny obrót przybrałaby sprawa między troskliwym o czeœć panieńskš rycerzem a zbyt spostrzegawczym giermkiem, gdyby nie zabrała głosu, pokonawszy zmieszanie, sama Dorota. –Wybaczcie temu poczciwcowi, wasza sprawiedliwoœć –poprosiła słodkim głosikiem. – Wszak nie ze złej woli i chęci obmowy powiedział wam to, co ubliżałoby mej czci, gdyby mogło być poczytane za prawdę, nie ubliża zaœ jej zgoła, skoro za prawdę nie może być poczytane. Powtórzył,co niechybnie wydało mu się, że widział, a wydało mu się tak za sprawš przeœladujšcych was czarów, nie inaczej. –I ja tak mniemam – przyłšczył się do swej ukochanej Don Fernando. –Że też od razu nie przyszło mi to do głowy! – z radosnš ulgš wykrzyknšł Don Kichot. – Macie rację, niechybnie macie rację, pani moich najbliższych czynów i wy,rycerzu, którzy to potwierdzacie. Wybaczam ci, Sanczo, ale na przyszłoœć bšdŸ ostrożniejszy w podawaniu za rzeczywistoœć tego, co jest tylko omamem,podsuniętym ci przez wrogich nam czarowników. –Będę ostrożny –skwapliwie przyrzekł Sanczo i ucałował wspaniałomyœlnš dłoń swego pana. –Po tych wzruszeniach – orzekł Don Kichot– nie możemy od razu ruszać w dalszš hańcowi sz, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żo`$p„$c €q¨´c r\`c sź-Ĺc t<× uX=1!€drogę. Do jutra odpoczniemy jeszcze pod tym dachem, a jutro –œmiało naprzód i niech sczeŸnie Pandafilando! –Jak wasza obecnoœć sobie życzy –pokornie powiedziała księżniczka, którš, jakże nieskutecznie, zdemaskował przed chwilš roztropny Sanczo. I wszyscy przystali, że ma być tak, jak sobie życzy Don Kichot. Ja zaœ w tej pomyœlnej chwili nie bez zdziwienia dostrzegam, że oto odtworzyłemjuż, jak umiałem, oba zaginione rozdziały ispokojnie mogę czytelników prowadzić dalejpo znanych już sobie œcieżkach i goœcińcachtej opowieœci. Rozdział trzydziesty pierwszy, w którym Don Kichot zostaje zdradziecko uwięziony, achwilowe uwolnienie także kończy się dla niego niezbyt wesoło Jak już było przyjemnie! Jacy dobrzy byli już wszyscy dla błędnego rycerza! Owszem, oszukiwali go, udawali, że traktujš serio to, z czego œmiali się w głębi duszy – ale jawnych przykroœci nie robili Don Kichotowi, przeciwnie, starali się usuwać mu spod nóg co bardziej sękate kłody, nawet grosza na to nie żałowali –jakich jeszcze dowodów przychylnoœci żšdać od ludzi? Ale we wszystkim tym tkwił fałsz wierutnyi zdrada. I tego, co zaraz nastšpi, nawet autor nie odwróci od Don Kichota. Będzie to jeden z najsmutniejszych rozdziałów w całej ksišżce – cóż bowiem może być smutniejszego nad zawiedzione zaufanie, oszukane nadzieje, zranionš godnoœć i zniewolenie szydercze wolnej istoty? Niestety, nie da się tego rozdziału pominšć.Jedyna pociecha, że na opisanych w nim wydarzeniach nie koniec jeszcze opowieœci o Don Kichocie. Choć z głębokim westchnieniem, przystšpmy tedy do rzeczy. Don Kichot spał spokojnie w gospodzie, ani się spodziewajšc jakiejkolwiek nowej afery, kiedy opadła go chmara cudacznych monstrów, powišzała ręce i nogi, tak iż gdy obudził się zmorę czujšc dławišcš, niemógł się obronić ani poruszyć. Przebierańcy owi byli to: Don Fernando z towarzyszami, łucznicy ze Œwiętego Bractwa, słudzy ojca Don Luisa, a wreszciesam karczmarz, czyli ludzie bšdŸ niechętni Don Kichotowi, bšdŸ obojętni, dyrygowali zaœ nimi –któż by inny? –przyjaciele naszego bohatera, proboszcz i balwierz. Don Kichot nikogo jednak nie poznał, lecz uwierzył, że to znowu, jak niegdyœ, widma zaklętego zamczyska i że sam jest zaklęty przez czarodzieja, i to zaklęcie obezwładniło mu członki. Sanczo Pansa, też obudzony ze snu, ale nie spętany sznurem ani złudzeniem, poznał, kto kryje się pod straszliwymi maskami, niedał jednak po sobie poznać, że poznaje, i czekał, co będzie dalej. Dalej przyniesiono klatkę z żerdzi, zamknięto w niej rycerza, wyniesiono z izby i ustawiono na wielkim wozie zaprzężonym w woły. Te woły najbardziej zdziwiły Don Kichota, nigdzie bowiem nie czytał, żeby czarodzieje uprowadzali błędnych rycerzy przy pomocy tak gnuœnych bydlšt. Unosili ich raczej w powietrze na ognistym wozie bšdŸ gryfie skrzydlatym, by po chwili opaœć o tysišce mil odległoœci, w zamku poœród pustyni lub na zjeżonej skałami wyspie. Widocznie nowe czasy, pomyœlał Don Kichot, wymagajš nowych œrodków lokomocji, i stšd w arsenale czarowników ten zdajšcy się uchybiać godnoœci rycerskiej wóz zaprzężony w woły. W rzeczywistoœci rzecz się miała tak, jak na pewno jużeœcie się domyœlili, że autoromintrygi, zmierzajšcej do zwabienia Don Kichota w rodzinne pielesze i uleczenia go zmanii rycerskiej, znudziły się dotychczasowe komplikacje, te wszystkie misternie obmyœlone zabawy z królewnš Mikomikonš i Pandafilandem Okrutnego Wejrzenia, i korzystajšc z przejazdu tamtędy ochoczego wolarza postanowili osišgnšć swe cele proœciej, choć także nie bez komedii. I oto nowa kawalkada ruszyła drogš: Don Kichot w klatce na wozie zaprzężonym w woły i powożonym przez właœciciela, po obu stronach wozu wynajęci przez proboszcza za umówionš dniówkę ponurzy łucznicy z Santa Hermandad, z tyłu Sanczo Pansa na oœle, prowadzšcy za uzdę Rosynanta, jeszcze dalej proboszcz i balwierz na mułach, z zamaskowanymi twarzami, by Don Kichot przedwczeœnie ich nie rozpoznał. Reszta bawišcego w gospodzie towarzystwa w niej też została, ze swoimi sprawami, historiami i romansami, częœciowo już doprowadzonymi przecież do pomyœlnego finału, a w wypadkach, gdy nie były doprowadzone, Don Fernando obiecał powiadomić o wszystkim proboszcza póŸniej. Proboszcz ze swej strony obiecał powiadomić Don Fernanda, jak przebiegać będzie kuracja i jak dopełni się los Don Kichota. Co obiecawszy sobie wzajemnie, wszyscy się pożegnali, na stronie, ma się rozumieć, by Don Kichot nie dojrzał już swojej Mikomikony i nie zwštpił w naturalny bieg tego, co go spotyka. Jedynie karczmarka, karczmarzówna i szpetna, lecz dobrego, alenie zawsze, serca dziewka Maritornes wyszły na próg, by i Don Kichotowi na pożegnanie pomachać rękš. Do nich też odezwał się z głębi swej odjeżdżajšcej na wozie klatki: –Nie rońcie łez nade mnš, szlachetne damy. Błędnych rycerzy zawsze zemsta czarowników, którym krzyżujš szyki, w którejœ chwili dosięga. Miałem już znak poprzedniej nocy, gdy obezwładnili me ramię, a oto i cały jestem obezwładniony. Jak odzyskałem był wówczas władzę w ramieniu, tak odzyskam jš we wszystkich członkach i powrócę niebawem, by pełnić swe posłannictwo. –Oj, panie mój kochany – westchnšł jadšcyza wozem Sanczo – tacy to czarownicy i tacyœcie wy zaczarowani, jak... ale dajmy spokój porównaniom, bo niechcšcy jeszcze kogoœ obrażę. Don Kichot nie odpowiedział, a Sanczo Pansa, zwracajšc wzrok w tył ku proboszczowi i balwierzowi, rzekł z nie ukrywanš goryczš: –Naprawdę mniemacie, dobrodzieje, żem was nie poznał? Otóż poznaję was i na wskroœ przenikam, mimo zasłoniętych twarzy i chytrze zatajonych zamiarów. Cóż,wasze teraz na wierzchu, ale przyjdzie jeszcze czas, kiedy Bóg zażšda od was rachunku za krzywdę mojego pana i mojš, itych wszystkich osób, którym z waszej winy Don Kichot nie udzieli pomocy. –Zdaje się –mruknšł balwierz – że i twoje miejsce, człecze, w tej samej klatce. Trzeba będzie o tym pomyœleć. W chwili, gdy to mówił, dbajšc, by wyrażaćsię powœcišgliwie i nie wtajemniczać giermka w sprawy, których jego prostacki umysł nie zdoła pojšć, całš procesję dogoniło kilku dobrze odzianych i zaopatrzonych ludzi na koniach. Był to ksišdz kanonik z Toledo wraz ze swš œwitš,wielce zainteresowany, co znaczy widok spętanego rycerza w klatce. Proboszcz i balwierz zaproponowali kanonikowi, by wraz z nimi pojechał nieco do przodu, a wszystko mu wytłumaczš; tak się też stało, Sanczo zaœ, zauważywszy, że teraz będzie mógł porozumieć się ze swym panembez ucišżliwej asysty, zbliżył się do klatki ipodjšł urwany wštek: –Kiedy rzekłem, iż do tej klatki nie wsadziliwas żadni czarownicy, chodziło mi o to, żeci dwaj z zasłoniętymi twarzami, to nikt inny, jak wasi sšsiedzi i przyjaciele –proboszcz i balwierz. Dobrze ich poznałemi wynika z tego, że wcale nie jesteœcie, panie, zaczarowani, tylko wystrychnięci na dudka i zniewoleni. –Nie pierwszy raz – powiedział spokojnie Don Kichot – bierzesz, mój Sanczo, pozór za rzeczywistoœć. Nic ci nie wymawiam ani nie zaprzeczam twej dobrej woli, ale chciałbym, żebyœ pojšł, iż jeœli ci, którychwskazujesz, zdajš ci się proboszczem i balwierzem z naszej wsi rodzinnej, dzieje się tak dlatego właœnie, że mocš swych czarów przybrali na siebie tę znajomš ci postać. Ale skoro tak –jest to jeszcze jeden dowód więcej, że nie mogš być tymi, za których chcš, byœ ich wzišł w naiwnoœciswojej. –Niech i tak będzie –pokornie zgodził się Sanczo. –Ale mam dla pana inny dowód, że nie jesteœ zaczarowany. – Jakiż to dowód?? – Prawdę rzekłszy, boję się powiedzieć, bopomyœli pan jeszcze, że go nie doœć szanuję. – Rozkazuję ci, żebyœ mówił! –No więc dobrze. Chciałem zapytać, z całym należnym uszanowaniem, czy nie chce się panu, odkšd jesteœ w tej klatce, jakby to powiedzieć, czy nie odczuwasz panpotrzeby, tam do licha, no po prostu, czy nie chce się panu, za przeproszeniem, zrobić siusiu i kupki! –Ależ chce mi się, i jeszcze jak, i cały czas głowię się, mój dobry Sanczo, jak sobie z tym poradzić! – A widzi pan!! – Co widzę?? –Że nie jest pan zaczarowany! – triumfalnie wykrzyknšł Sanczo. – Wiadomo przecież, że zaczarowany nie odpowiada dorzeczy, nie je, nie pije, no i, ma się rozumieć, nie robi tego, na co pan masz ochotę! –Być może – zgodził się Don Kichot – ale czasy się zmieniajš i trudno wykluczyć, że obecnie zdarzajš się czary czšstkowe, dotyczšce nie wszystkich zachowań dotkniętego nimi człowieka, tylko niektórych. Ja w każdym razie nie znalazłbym dla siebie wytłumaczenia, czemuż to, miast walczyć w obronie skrzywdzonych i uciœnionych, siedzę nieruchomo w tej klatce, jeœli nie jestem okrutnie zaczarowany. –Siedzicie, bo was w niej trzymajš –powiedział Sanczo. –A pewnie, że warto spróbować się z niej wydostać! W tym miejscu rozmowy dogonili proboszcza, balwierza i kanonika, którzy, wysforowawszy się uprzednio do przodu, czekali teraz w zielonej dolinie, wydajšcej im się zdatnš do południowego popasu. Kanonik posłał sługi po żywnoœć do pobliskiej gospody, a wolarz wyprzšgł woły i pozwolił im się paœć na murawie. Sanczo Pansa zbliżył się do proboszcza i nie podnoszšc już sprawy swojej wiedzy albo niewiedzy, z kim ma do czynienia i co się tu dzieje, poprosił, by panu jego wolno było na chwilę opuœcić klatkę; w przeciwnym razie klatka owa nie pozostanietak schludna, jak nakazuje przyzwoitoœć, co niechybnie będzie przykre nie tylko dla uwięzionego, lecz dla wszystkich dokoła. –A co – zapytał proboszcz –jeżeli twój pan, raz wypuszczony z klatki, ucieknie gdzie pieprz roœnie, po drodze rozwalajšc łeb komuœ z obecnych? Sanczo jšł się zaklinać, że Don Kichot nie ucieknie; i kanonik, który zdšżył już był usłyszeć o Don Kichocie wszystko, co uważali za właœciwe opowiedzieć mu proboszcz i balwierz, przyłšczył się do tych poręczeń, podkreœlajšc, że zwłaszczabędš mogli być pewni Don Kichota, jeœli da im słowo rycerskie, że nie umknie, korzystajšc z okazji. Don Kichot, który słyszał to wszystko, dałnatychmiast słowo, dorzucajšc, że ktoœ zaklęty jak on i tak nie jest swoim panem; choćby i chciał uciec, ten, kto go zaczarował, może go też zatrzymać, zawrócić i unieruchomić na jak długo zechce. Po krótkim namyœle mniemani czarownicy wypuœcili rycerza z klatki. Don Kichot najpierw przecišgnšł się, aż chrzęst koœci słychać było w całej dolinie, następnie podszedł do Rosynanta i poklepał go z czułoœciš po chudym grzbiecie, a wreszcie oddalił się z giermkiem na stronę dla dokonania tego, co stało się argumentem zawypuszczeniem go z klatki. Kiedy lżejszy i żwawszy pojawił się znów między ludŸmi, kanonik odezwał się doń współczujšco: –I wartoż wam, wasza niezmiernoœć, wracać do tego więzienia? Nie lepiej to zlitować się nad sobš samym i powrócić na łono rozsšdku, danego człowiekowi od Boga? –Prawicie tedy, panie, że to mój nierozsšdek trzyma mnie w klatce? – przepytał się Don Kichot. –Nierozsšdek ksišg, którym uwierzyliœcie ponad miarę. Kłamiš owe księgi rycerskie i w głowach mšcš, a was, wasza łatwowiernoœć, uwięziły dużo wczeœniej, zanim dla waszego dobra uczynili to ci szlachetni panowie. Proboszcz i balwierz jęli kręcić głowami i psykać na kanonika, który zdradzał ich niechcšcy przed Don Kichotem, ale szacuneknie pozwalał im na energiczniejsze przywołanie go do porzšdku. Don Kichot nie zwracał jednak na to uwagi. – A ja – nadmienił z gniewnym naciskiem –uważam, że to wy, wasza miernoœć, upadliœcie na głowę i daliœcie się uwięzić i zaczarować, skoro takie głupstwa powtarzacie na temat najœwietniejszych i najpożyteczniejszych ksišg, jakie mogš istnieć na œwiecie! Kanonik nie zdšżył się jeszcze obrazić na tę impertynencję, ani proboszcz i balwierz – podjšć kroki, by Don Kichot z powrotem znalazł się w klatce, kiedy smutny dŸwięk tršby kazał zmartwieć wszystkim i nastawić ucha w stronę, skšd tak niespodziewanie przypłynšł. Wnet powtórzył się ten dŸwięk, jeszcze smutniejszy, nieomalże rozpaczliwy, a w œlad za nim ukazali się na spadzistym zboczu zstępujšcy z góry liczni biało ubranipokutnicy. Może naprawdę lepiej by było w tym momencie dla Don Kichota pozostawać w niewoli klatki niż w niewoli swych zaczerpniętych z ksišg wyobrażeń. Nieraz przecież widywał już białe stroje pokutników – nie tak rzadko bowiem zdarzasię je przywdziewać hiszpańskim chłopom, by przebłagać gniewnego Boga –nie inaczej i tym razem przeto, kiedy klęska suszy spadła na okolicę, założyli białe kaptury, obraz Matki Boskiej, kirem spowity, na ramiona dŸwignęli, i pod wodzš swojego księdza z procesjš do cudownej pustelni szli przez dolinę. Ale Don Kichotowi, choć wszystko to mógłby pojšć od pierwszego wejrzenia, czy że specjalnie był rozjštrzony pobytem w klatce, czy stęskniony za czynem, doœć że zapomniał, co tyle razy widywał, i obraz na feretroniezdał mu się znakomitš damš, przez jakowychœ zbrodniarzy w niecnym celu uprowadzonš. Z taki ego pomysł u wyniknšćmusiały dalsze jego żwawe poczynania: podbiegł do pasšcego się Rosynanta, podniósł odłożony swój miecz i tarczę, wskoczył na konia, œcisnšł go kolanami i galopem (w całej tej historii, zauważa Cervantes, nie słychać, żeby Don Kichot na Rosynancie szedł do ataku inaczej niż galopem)ruszył na pokutników. –Teraz zobaczycie – wołał przy tym –potrzebni czy niepotrzebni sš na œwiecie błędni rycerze! –Panie, co chcecie uczynić? – jęczał za nim Sanczo Pansa. –Toć to dobrzy katolicy zNiepokalanš Panienkš na feretronie! Zaraz dopuœcicie się œwiętokradztwa! – A gdzie słowo rycerskie?? – krzyczał kanonik. – Czy po to wypuszczono cię z klatki?? – upominali proboszcz i balwierz. Ale on nikogo nie słyszał, gdyż wzywało gopowołanie. Wstrzymawszy Rosynanta, który zarył się kopytami w piach o krok przed procesjš, Don Kichot ostrym głosem zażšdał: –Uwolnijcie natychmiast tę szlachetnš damę, której smutek dowodzi, że jesteœcie jej porywaczami i krzywdzicielami! Ja, Rycerz Posępnego Oblicza, po to żyję na œwiecie, by krzywdy naprawiać, zniewolonych wyzwalać, a na zatwardziałych łotrach mœcić się bez litoœci! Pokutnicy zatrzymali się, ledwie ich najechał; teraz jednak, usłyszawszy te szalone słowa, rozeœmiali się i chcieli ruszać dalej; rozgniewany takš krnšbrnoœciš z podniesionym mieczem rzucił się na dŸwigajšcych feretron. Jeden z pokutników zastawił mu drogę potężnym dršgiem, który przyjšł na siebie cios Donkichotowego miecza rozłupujšc się na dwoje. Tej częœci wszakże, która została w rękach pokutnika, starczyło, by zadać rycerzowi wzajemny cios, i to taki, że nieszczęœnik zwalił się z Rosynanta na ziemię i leżał bez ducha. Jego zwycięzca, przerażony, że zabił człowieka, odrzucił dršg i czmychnšł w pole, ani się oglšdajšc. Procesja ruszyła dalej, œlšc przed sobš ryczenie tršb, żałoœniejsze niż przedtem. Ale jeszcze żałoœniejszy był płacz Sancza Pansy nad ciałem pana, którego uznał za nieżywego. –O, najlepszy z błędnych rycerzy, jakim kiedykolwiek służyłem, chociaż, prawdę powiedziawszy, żadnemu innemu nigdy nie służyłem –zawodził Sanczo. –O, dumo całej La Manczy, całej Kastylii, co ja mówię, całego œwiata, który zaroi się, gdy ciebie zabraknie, od zuchwałych i nie lękajšcych się kary łotrów. O, najhojniejszy królu, który za mojš służbę prawie że podarowałeœ mi już cudownš wyspę. Biada ci, zabitemu, biada mnie, sierocie, biada całej ludzkoœci, bo jakże może ona istnieć bez ciebie? Tak lamentował Sanczo Pansa nad ciałem Don Kichota, aż urwał, bo Don Kichot nagle otworzył oczy. Rozdział trzydziesty drugi, w którym Don Kichot, zmęczony i ranny, ani po raz pierwszy, ani po raz ostatni, wraca z wypraw rycerskich w domowe progi – Nie płacz, mój wierny Sanczo – takie były pierwsze słowa Don Kichota, kiedy sięocknšł –nie płacz, Sanczo, bo jeszcze żyję, chociaż nie powiem, żeby rodzaj życia, jaki wiodę w tej chwili, sprawiał mi osobliwš przyjemnoœć. –Ale jednak żyjecie, wasza wytrwałoœć –powiedział rozradowany Sanczo –a to najważniejsze. –Obawiam się, że nie zdołam w tym stanie dosišœć Rosynanta – cišgnšł Don Kichot – coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷żvPœc!wě|!xhc"€y„ c"zŸ/€c"{>L "pomóż mi zatem wgramolić się na ten wóz zaczarowany. –I ja się obawiam, że nic nam innego nie pozostaje, jak wracać do naszej wioski w towarzystwie tych panów, którzy tyle robišdla waszego dobra, że aż podziw bierze –głoœno powiedział Sanczo, znacznie ciszejdodajšc: – A jak się wykurujecie, przygotujemy nowš wyprawę, jeszcze obfitszš w sławne czyny i łupy. –Tak –potwierdził Don Kichot – poczekamy tylko, aż gwiazdy ułożš się dogodniej w ascendencie i descendencie – co mówišc, wgramolił się przy pomocy Sancza na wóz, nie do klatki już jednak, lecz na wišzkę siana. Proboszcz i balwierz bardzo się ucieszyli, że i rycerz, i giermek wykazujš tyle rozsšdku. Pożegnano kanonika, który wraz ze œwitš pojechał w swojš stronę, umówiwszy się uprzednio z proboszczem, jak wczeœniej Don Fernando, że zostanie powiadomiony, czy udało się Don Kichota wyleczyć z jego szaleństwa; wszystkim, którzy się z nim zetknęli, jak widać, niezwykle na wyleczeniu tym zależało, jakby choroba DonKichota wyrzut i cierń stanowiła w ich własnym zdrowiu. Łucznicy pobrali należnoœć i też zawrócili; pilno im było do przestępców, mrowišcych się, jak wiedzieli, na drogach i w zajazdachHiszpanii; nie sšdzili, że dzięki ich interwencji przestanš się mrowić, wcale nie o to zresztš chodziło, ale o to, że bez ich ponurego wkraczaniš, grożenia, wołaniao posłuch, wycišgania pergaminu z zanadrza odwieczny porzšdek owego mrowienia się byłby jakiœ niepełny i zakłócony; œpieszyli więc, by się znaleŸć naswoim miejscu. Wolarz zaprzšgł woły do wozu, proboszcz i balwierz dosiedli swych mułów, Sanczo – osiołka, a Rosynantowi znowu wypadło odbyć drogę bez jeŸdŸca, na co specjalnie się nie uskarżał. I tak oto wszyscy razem w samo niedzielnepołudnie dotarli do wsi Don Kichota. Jak to w œwięto, mieszkańcy wsi, a zwłaszcza mężczyŸni, mimo lejšcego się z nieba skwaru, tłoczyli się na placu przed koœciołem; rozstępujšc się przed wozem, przypatrywali się leżšcemu na sianie Don Kichotowi i kiwali głowami nad jego nadzwyczajnš mizeriš. Jakiœ malec bosonogi pobiegł z nowinš do gospodyni rumianej i siostrzenicy bladej DonKichota; a te, zamiast się po prostu ucieszyć z powrotu zaginionego wuja i pana, swoim zwyczajem jęły wzdychać i ręce załamywać, i żalić się do znudzenia nawszystkiemu winne księgi rycerskie. Kiedy zaœ ujrzały rycerza, wprowadzanego przezprzyjaciół i giermka we wrota domostwa, nie wiadomo dlaczego jeszcze większy podniosły lament. W tejże chwili przytoczyła się żona Sancza Pansy, okršgła jak on, tylko dużo niższa, tak że przy niej wydawał się mężczyznš słusznego wzrostu. – Hej, Sanczo! –zawołała na powitanie. –A jakże się miewa nasz osioł? – Można powiedzieć – odparł Sanczo – że osioł miewa się lepiej od swego pana. –Dzięki Bogu –powiedziała z ulgš Sanczyna. – A co też przywiozłeœ za suknie i trzewikidla mnie i dzieci? –Nie przywiozłem żadnych sukni ani trzewików, tylko rzeczy dużo większej wartoœci i znaczenia. –A to pięknie, a to zacnie – powiedziała Sanczyna. – Pokażże prędzej te rzeczy większej wartoœci, bom się już za czymœ takim bardzo stęskniła. –One nie sš do pokazania – wyjaœnił Sanczo– bo polegajš na wiadomoœci, że już. niedługo zostanę hrabiš albo królem jakiej wyspy, i to nie pierwszej lepszej, ale najbardziej dochodowej, jaka się trafi. – Nie rozumiem, o jakiej wyspie mówisz – powiedziała bezradnie Sanczyna. –Wszystko ci w domu wytłumaczę, a na razie niech ci starczy, że będziesz paniš hrabinš albo królowš i wszyscy poddani będš do ciebie mówić: wasza obfitoœć. Co dalej prawił Sanczo Sanczynie na temat œwietlanej przyszłoœci rodziny Pansów, nie wiadomo, bo nie odbywało się to już publicznie, lecz w domowym zaciszu. Tymczasem gospodyni rumiana i siostrzenica blada, wzdychajšc, rozbierały Don Kichota, opatrywały mu rany i układały bezsilnego na poduszkach w starożytnym łożu. Proboszcz i balwierz opowiedzieli niewiastom, ilu wysiłków i podstępów trzeba było, by sprowadzić błędnego rycerza do domu, i radzili bardzo uważać, żeby się znowu nie wymknšł, kiedyprzyjdzie do siebie. Usłyszawszy to, zmartwiły się obie i zatrwożyły, że nie potrafiš go upilnować, bo przecież, powołaniem swym opętany, wymknie się im znów i podšży szukać przygód i nowych cięgów. Nie oczekujecie chyba z mojej strony zapewnień, iż miało się stać inaczej. Rozdział trzydziesty trzeci, dziejšcy się w przerwie pomiędzy drugš a trzeciš wyprawš Don Kichota Było tak, jak być miało: najpierw Don Kichot chorował i powoli zdrowiał, i do sił wracał po wszystkim, co spotkało go w trakcie drugiej wyprawy rycerskiej; i póki zwyczajna słaboœć niepodzielnie rzšdziła jego członkami, nie miała z nim kłopotu anigospodyni rumiana, ani siostrzenica blada, ani żadna inna osoba, czuwajšca nad jego dobrem – oczywiœcie, dobrem nie przez niego za dobro mianym, ale przez innych; ledwie jednak trochę wydobrzał, już dobrzenie jego dobru owemu zagrażać jęło,i pojęły obie pełne poœwięcenia niewiasty, że niedobrze z ich panem i wujem; bo choć nic nie mówił, w zmarszczce na jego czole odczytały myœl o trzeciej wyprawie. Proboszcz i balwierz przez cały miesišc nieodwiedzali przyjaciela, żeby nie przypominać mu i nie tłumaczyć, gdyby o nie zapytał, minionych wydarzeń; w końcu jednak uznali, że już dosyć dni upłynęło, i wkroczyli do sypialni, gdzie przyjšł ich wsparty na poduszkach, w zielonej kamizeliiczerwonej mycce toledańskiej, bardziej jeszcze niż dawniej wysuszony i chudy. Rozmawiali najpierw o jego zdrowiu, potem o polityce wewnętrznej i zagranicznej, i wszystko, co mówił Don Kichot, tak rozsšdne było i umiarkowane, że goœcie wyjœć nie mogli z podziwu. Wyszliby też z wrażeniem, iż przyjaciel całkiem już wyleczony, gdyby proboszcza nie podkusiło w pewnej chwili i nie napomknšł o szykujšcej się nowej wojnie z Turkami. I tuDon Kichot, tym samym naturalnym tonem, co przedtem, oznajmił, że miałby dla Jego Królewskiej Moœci prostš radę na wygranie tej wojny: wystarczyłoby zebrać w stolicy wszystkich wędrujšcych po Hiszpanii błędnych rycerzy, a choćby tylko pół tuzina ich się znalazło, całej potędze tureckiej kryska. Jak się przedtem ucieszyli, tak teraz zmartwili się i proboszcz, i balwierz, a ten ostatni opowiedział, niby mimochodem, j ednš z licznych anegdot o rzekomo uleczonych wariatach, którzy w ostatniej chwili przed opuszczeniem szpitala demaskujš się jakimœjednym, œwiadczšcym o ich trwajšcym obłędzie, zdaniem. Ten, o którym mówił balwierz, uznany za zdrowego, żegnał się już z towarzyszami niedoli, kiedy któryœ z nich w ataku szału zagroził, że jako Jupiter gromowładny ukarze miasto Sewillę, w którym cała rzecz się toczyła, iprzez trzy lata kropli deszczu na niš nie spuœci. Nie bój się, moœci doktorze – uspokoił ozdrowieniec obecnego przy tym lekarza –jeżeli on, jako Jupiter, nie spuœci deszczu, to ja, ojciec i bóg wszelkich wód Neptun, spuszczę deszcz, ilekroć będzie potrzeba... –Więc tę to powiastkę – z niewesołš powagš stwierdził Don Kichot – uznaliœcie za właœciwe, panie balwierzu, opowiedzieć nam tutaj i sšdziliœcie może, iż nie pojmę, do czego i do kogo pijecie. Cóż wam na to odrzec? Nie jestem Neptunem i deszczu na was nie spuszczę. Nie staram się też uchodzić za zdrowego na umyœle przed nikim, kto pewny jest, iż zdrowie to postradałem. Tęsknię jedynie w naszym podłym wieku za czasem, gdy, jak prawiš księgi, którym wierzę, chcę wierzyć i wierzyć będę, istniało odwołanie od przemocy, krzywdy i zdrady, istniał trybunał wysoki w postaci sumienia i ramienia błędnych rycerzy. Wiem, wiem, żeteraz gnuœnoœć bierze górę nad gorliwoœciš, obłuda nad otwartym czołem, prywata nad względami dla bliŸnich, tchórzostwo nad męstwem. Wiem to wszystko, a jednak –mówię, aby dać wam znak, panie balwierzu, że pojšłem waszš przypowieœć – jeœli Jupiter odmówi deszczu, ja zuchwale rękę podniosę, by z wymienia chmury strumień wycisnšć. – Nie chciałem was mojš anegdotš urazić – zmieszał się balwierz. – A ja – odparł Don Kichot – dokładnie to odpowiedziałem na niš, co chciałem. Po tej wizycie i proboszcz, i balwierz upewnili się w tym, co siostrzenica blada i gospodyni rumiana wyczytały już były ze zmarszczki na czole Don Kichota, a mianowicie, że nie uda się rozsšdnym ludziom uchronić go przed wyruszeniem na trzeciš wyprawę. Wierny giermek tymczasem również długo nie odwiedzał swojego pana, a to z paru przyczyn: najpierw, że musiał do woli nagadać się z żonš, co zajęło mu wiele poranków, dni, wieczorów i nocy, a następnie, że gospodyni i siostrzenica Don Kichota broniły mu wstępu. W końcu jednak udało się sforsować ich opór i rycerz przyjšł Sancza w tejże swojej komnacie sypialnej i w tymże domowym stroju, ale w znacznie ufniejszym i nie zaprawionym goryczš humorze. Rozpytawszy tłuœciocha (a na mokrym i ciepłym domowym wikcie giermekzdšżył się jeszcze zaokršglić dużo bardziejniż w trakcie głodnej nieraz i wytrzšsajšcej wyprawy)o nowiny i słuchy, dowiedział się Don Kichot, iż kto żyw o nim gada, rozmaicie zresztš, bo: „pomylony, alekomiczny ” bšdŸ „z fantazjš, ale bez pištejklepki ”, bšdŸ wreszcie „ledwie zipie, ale tłucze garnki ”, na co wszystko pokiwał wyrozumiale głowš i wyjaœnił, że nawet w starożytnoœci nikt ze sławnych mężów nie uniknšł potwarzy; dalej jednak dowiedział się czegoœ, co dużo bardziej go podnieciło, a to, że kršży ponoć po œwiecie ksišżka, w której opisano już znacznš częœć dotychczasowych przygód i rycerza, i giermka, i rumaków ich – Rosynanta i kłapoucha; Sanczo sam rozmawiał z człowiekiem, który twierdził, że miał w rękach tę ksišżkę –był nim syn sšsiada, œwieżo przybyły z Salamanki z dyplomem bakałarza w garœci, niejaki Samson Karrasko. –PrzyprowadŸże go tutaj! – zawołał niecierpliwie Don Kichot. – Jeœli prawdš jest, że do księgi trafiłem i że nie jest to, uchowaj Boże, księga oszczercza, połowa mojej misji spełniona! Przez księgę wszak przykład moich rycerskich zmagań wszystkim przyszłym udzieli się pokoleniomi kto wie, może nieraz jeszcze naœladowanyi powtarzany będzie przez wieki. Sanczo sprowadził bakałarza –bladego, cherlawego na oko i niezbyt urodziwego młodzieńca – ten zaœ padł przed rycerzemna kolana i wykrzyknšł: –Jakie to szczęœcie, wasza namacalnoœć, że widzę żywego, z krwi i ciała, jednego z najsłynniejszych błędnych rycerzy, jacy istnieli, istniejš lub istnieć będš na kuli ziemskiej, o czym œwiadczy księga, którš czytałem! –Więc to prawda –zapytał Don Kichot, podnoszšc Samsona Karrasko z klęczek – że znalazł się już autor, który spisał mojeczyny i sprawy? –Prawda pomnożona co najmniej przez dwanaœcie tysięcy egzemplarzy, w których jš do dnia dzisiejszego wydrukowano. Tu zaczęła się długa rozmowa, w trakcie której Don Kichot wypytywał bakałarza dokładnie o opisane w ksišżce historie i porównywał je z tym, co sam zapamiętał, bakałarz zaœ dopraszał się komentarza do fragmentów, które wydawały mu się niejasne; i Sanczo Pansa także uczestniczyłw owej rozmowie; ale pominę jš tutaj, bo sami wiecie, co się dotšd przytrafiło i co otym sšdzić; skorzystam zaœ z czasu, który zabrała, żeby dać wam znać, że nie wiem jeszcze, co myœleć o nowym bohaterze, który w tym miejscu wkracza do całej historii, to znaczy o Samsonie Karrasko; i owszem, miły jest dla Don Kichota i pełen szacunku, nawet rzekłbym – czołobitnoœci;ale czy szczerze? I owszem, chce mu być sojusznikiem, zaraz tego dowiedzie, nie tylko poczštkiem znajomoœci, lecz i dalszymcišgiem rozmowy, w którym, inaczej niż starzy przyjaciele, o których wiemy co myœleć, nie będzie rycerza odwodził od rycerstwa, wędrownika od wędrowania; aleczy za tym nic się nie kryje? Niestety, muszę się przyznać, choć to może brzydka przywara, że opowiadajšc doœwiadczenia Donkichotowe nauczyłem się nieufnoœci do ludzi, z którymi miał do czynienia, i teraz też, choć sam rycerz i jego giermek mile przyjmujš reweranse imćbakałarza, ja przyglšdam mu się, z lekka mrużšc oczy i nie mówię tak ani nie, tylko mówię, że nie wiem, co o nim myœleć –wstydzšc się trochę tej powœcišgliwoœci wobec serdecznego czł owieka, ale zachowujšc nadzieję, że wszystko się we właœciwym czasie wyœwietli. W tej chwili Sanczo Pansa, kończšc perorować o tym, co jego osobiœcie spotkało podczas drugiej wyprawy, nadmienił: –Ale teraz taki już jestem znów rozpalony, że gdyby mój pan nie był zgaszony, wnet znaleŸlibyœmy się w drodze, bronišc tych różnych panienek i siekajšc olbrzymów, jakto mamy w zwyczaju. Don Kichot oznajmił, że wcale nie jest zgaszony i zamierza właœnie przedsięwzišćtrzeciš wyprawę. Tu, jakby popierajšc decyzję swojego pana,zarżał głoœno na dworze znakomity Rosynant. –Ja bym radził, wasza zdobywczoœć –powiedział z uszanowaniem Samson Karrasko – żebyœcie się tym razem skierowali w stronę królestwa Aragonu i przeœwietnego miasta Saragossy. Tam w dniu Œwiętego Jerzego odbywajš się turnieje, w których, pokonujšc niechybnie wszystkich rycerzy aragońskich, zdobędziecie tym samym pierwszeństwo poœród rycerzy œwiata w ogóle. Zachowajcie jedynie odrobinę ostrożnoœci, ponieważ życie wasze już nie tylko waszš jest dziœ własnoœciš, lecz wszystkich potrzebujšcych opieki oraz pomocy. –Otóż to –powiedział Sanczo – i mojš także, przynajmniej dopóki nie wywišzaliœcie się z przyrzeczenia w sprawie wyspy albo królestwa. –A wy zważajcie, moœci Sanczo Panso – dorzucił bakałarz – żeby godnoœci, którymiwas Don Kichot obdarzy, nie zmieniły wam charakteru. Zdarza się bowiem, że ktoœ awansowany znienacka nie na wielkorzšdcę nawet, lecz dużo niżej, nie poznaje od tej chwili ojca i matki. – To nie ja – zapewnił giermek – ja tam dobry mam wzrok i na pamięć się nie uskarżam. –Przekonamy się – rzekł Don Kichot – gdy obejmiesz już władzę, a stanie się to bardzo niedługo. Postanowiono, że wyruszš za tydzień. Bakałarz, wtajemniczony we wszystkie plany, przyrzekł dochować tajemnicy zwłaszcza wobec tych, którzy chcieliby i mogli przeszkodzić, czyli: księdza proboszcza, nieodłšcznego balwierza, gospodyni rumianej jak zimowe jabłuszko i siostrzenicy bladej jak brzask jesienny. Zaczęły się dni przygotowań, których główny ciężar wzišć musiał na swe sklepione barki Sanczo Pansa, mimo że zajęty był również długimi debatami z żonš, bo cišgle im było mało; przed niš zresztš nie ukrywał tym razem ani celu, ani spodziewanego terminu wyprawy; główny zaœ nacisk kładł na przygotowanie małżonki do splendorów, które jš czekały u jego boku; i prawdę mówišc, popadał przy tym nieraz w zwštpienie, czy zacna towarzyszka życia sielskiego sprosta temu,co jš czekało; ale mimo obaw bakałarza nie miał pokus, by jej czy kogokolwiek z bliskich się wyprzeć. Zjawił się wreszcie Sanczo ponownie u Don Kichota, by mu donieœć, że uprzšż pocerowana, juki połatane i wypchane tym,co niezbędne, zbroja doklepana i nawet nowy hełm z przyłbicš nabyty przy pomocySamsona Karrasko i oczyszczony z rdzy oraz pleœni, tedy lœni srebrzyœcie, choć nie pozłociœcie, jak œwietlanej pamięci hełm Mambrina, utracony, niestety, w potyczce zpokutnikami, o czym, zdaje się, nie wspomniałem w porę, ale któż by pamiętał o hełmie, gdy Don Kichot omal nie wyzionšł był ducha? Po tych meldunkach o gotowoœcisprzętu do wyprawy Sanczo Pansa dorzucił, że jest jeszcze coœ, co chciałby przed wyruszeniem załatwić; a chciałby nie dlatego nawet, że sam chciałby, lecz dlatego, że chciałaby jego dobra żona; ale skoro chciałaby jego dobra żona, to i on chciałby. – A cóż to takiego ?? – spytał Don Kichot. –A to, wasza szczodrobliwoœć, żebyœcie mi wyznaczyli stałe wynagrodzenie za mojš służbę, bo łaska pańska na pstrym koniu jeŸdzi i lepszy wróbel w gębie niż gołšb na dębie, a gdy œmierć zawita, o racje nie pyta, i żeby mi to wynagrodzenie wypłacano co miesišc z waszego majštku, tak jak się ugodzimy i spiszemy to na papierze. –W żadnej księdze rycerskiej nie czytałem –powiedział Don Kichot – żeby rycerz z giermkiem godzili się i spisywali to na papierze, niczym kupczyki. Nie, Sanczo, albo pozostaniesz na mojej służbie za co Don Kichot – coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷ż|P _"}Z>c#€~˜)`#Á*Kc$€€ 9W)$łaska i dobrš nadzieję, która, nadmieniam na stronie, wnet stokrotnie ci się opłaci, albo rozstaniemy się w dobrej zgodzie, a jaznajdę sobie innego giermka, może mniej niż ty gadatliwego i niezdarnego. Póki tak rozmawiali, zamknšwszy się, by ich nikt nie podsłuchał, gospodyni i siostrzenica Don Kichota, przeczuwajšc, co się œwięci, wierciły się niespokojnie pod drzwiami, a w końcu, wyłapawszy pište przez dziesište słowo z powiedzianych w komnacie, pobiegły do Samsona Karrasko, żeby go błagać o pomoc. Uznały, że jako nowy przyjaciel ich pana i wuja, krasomówca-bakałarz może wywrzeć wpływ zbawienny na niego i skłonić do porzucenia nieopatrznych zamiarów. Bakałarz wysłuchał niewiast i kazał im wracać do domu, obiecujšc, że niedługo sam się tam zjawi. Przybył akurat w chwili, gdy Don Kichot stanowczym tonem odmawiał Sanczowi Pansie wyznaczenia stałej pensji miesięcznej, a ten, lekko osłupiały, z rozdziawionš gębš przestępował z nogi na nogę. Samson, jak za pierwszš wizytš, padł na kolana i zawołał: –O, najwaleczniejszy z błędnych rycerzy La Manczy, Kastylii, Europy i całego globu ziemskiego! Niech Opatrznoœć sprzyja wszystkim twoim zamiarom i zniweczy poczynania tych, którzy chcieliby czynić ci wstręty! Następnie, wstajšc, zwrócił się do gospodyni rumianej, w tej chwili zbielałej jednak ze złoœci, i do siostrzenicy bladej, w tej chwili zaczerwienionej, i rzekł: –Wiem już na pewno w tej chwili, że wolš przeznaczenia jest, aby Don Kichot czym prędzej powrócił do wykonywania swych szlachetnych obowišzków rycerskich, nie obcišżę więc sumienia, próbujšc go skłaniać do czegokolwiek innego. Naprzód więc, wasza prawomocnoœć –to mówił już,naturalnie, znowu do Don Kichota – brońcie poniewieranych i krzywdzonych, poniewierajcie i krzywdŸcie krzywdzicieli, opiekujcie się sierotami, wdowami, dziewicami i zamężnymi białogłowami, a jeżeli potrzeba wam giermka, za najwyższyzaszczyt i szczęœcie poczytywałbym, gdybym mógł nim zostać. – Słyszysz, niewdzięczniku? –odezwał się Don Kichot do Sancza. – Sam bakałarz Samson Karrasko, absolwent przesławnego uniwersytetu w Salamance, pragnie być moim giermkiem i nie pyta o pensję, jak niektórzy ludzie małego ducha! Nie ma obaw, nie przyjmę jego oferty, zbyt wielkabyłaby to strata dla sztuk i nauk; każdemu swoje – komu miecz, komu zgrzebło, a komu pióro. Ale widzisz na tym przykładzie,jakich giermków mogę mieć, jeżeli ty nie raczysz pozostać przy mnie. –Raczę! – zakrzyknšł wystraszony Sanczo. –Dalibóg, raczę, wasza wspaniałomyœlnoœć,alboż przez chwilę myœlałem was odstępować? To moja żona gadała, żebym się upominał o pensję, ale co mi tam, wiemprzecież, że z waszej łaski doczekam się większych rzeczy. – Tedy jutro ruszamy – ogłosił Don Kichot,energicznym ruchem zdejmujšc myckę. I znowu z podwórza odpowiedziało mu waleczne rżenie Rosynanta. Gospodyni rumiana i siostrzenica blada uderzyły w lament, długi i rozdzierajšcy, przerywany tylko przekleństwami na bakałarza, który tak je oszukał. W tym lamencie i złorzeczeniach była też jakby rezygnacja, płynšca z poczucia, że skoro nawet Samson Karrasko nie powstrzymuje, przeciwnie zaœ – zagrzewa Don Kichota do nowych szaleństw, to nie ma już sposobu, by uchronić ich pana i wuja przed kolejnš wyprawš, może jeszcze niebezpieczniejszš od dwu poprzednich. W tym miejscu Cervantes nadmienia półgębkiem, że bakałarz, zanim tak zachował się, jak się zachował, złożył był wizytę proboszczowi i balwierzowi i doœć długo rozmawiał z nimi, ale treœć tej rozmowy na razie pozostała nieznana. Rozdział trzydziesty czwarty, w którym Don Kichot klęka przed paniš swojego serca, Dulcyneš z Toboso I znów jedzie Don Kichot, niczym kopia żelazna w przestrzeń się wbija, i rozwierasię oporna przestrzeń, by przepuœcić go razem z koniem. Jedzie Sanczo Pansa, niczym bukłak pełny kolebie się na swym oœle, a że ziemia jak on okršgła i okršgłoœciš horyzontów opatulona, nie stawia mu oporu przestrzeń widoma i do własnej pełni macierzyńskim gestem jego pełnię przygarnia. Jadš obaj, rycerz i giermek, a wraz z nimi posuwa się ich wypraw nieodłšczny towarzysz, jak Don Kichot niezmożony, pewny swego jak Sanczo Pansa, w sieci o niewidzialnych oczach jak w jasyrze sroższym od tureckiego trzymajšcy i rycerza na koniu, i giermka na oœle – posuwa się wraz z nimi życia ich nieodłšczny uczestnik, skwar. To już trzecia wyprawa Don Kichota –czy bieg jej pomyœlniejszy będzie niŸli poprzednich? Tym razem nie od przygody pragnie jš zaczšć, nie od zmierzenia się z niebezpieczeństwem straszliwym, nie od wystawienia na próbę, zawsze przecież zwycięskš, swej odwagi i siły. Na wstępie tej wyprawy przed słodkim obliczem pani swego serca, Dulcynei z Toboso, pragnie stanšć Don Kichot, do kolanbiałych jej przypaœć, do smukłej dłoni wargi przycisnšć, w pięknych słowach żarliwe uczucie swe wypowiedzieć, melodiš jej głosu rozkoszować się choć przez chwilę, aby po tym spotkaniu dopiero, na nowo natchniony i pokrzepiony, bezgranicznie szczęœliwy i szczęœciem swym silny, kontynuować zmagania z występnym œwiatem. Jakże bym chciał, żeby przynajmniej tego dnia poszczęœciło się Don Kichotowi! Może być tak: za pierwszym zakrętem, za najbliższš nadziejš, za pierwszym skrzyżowaniem, za najbliższym zbiegiem okolicznoœci, za widnokręgiem, który zaniecha ucieczki, za zielonym wzgórzem, za dobrš szansš, za posłanym do przodu czułym wejrzeniem –ukaże się Don Kichotowi ona . Wiemy, że jest zaledwie urodziwš wieœniaczkš Aldonzš ze wsi Toboso, i ten fakt realny musi wpłynšć na przebieg spotkania, ale mimo to nie musi ono być przykre dla Don Kichota ani wyłšcznie œmieszne dla nas, którym uda sięzostać jego œwiadkami. ... Oto ona – uprzytomni sobie z sercem bijšcym Don Kichot – pani moich myœli i czynów, pięknoœć nadludzka i cnota nieporównana, Dulcynea z Toboso! I zeskakujšc z Rosynanta, zawoła załamujšcym się głosem: – Na kolana, Sanczo! Obok mnie – na kolanaprzed damš!! –Wasza stokrotnoœć –powie ze zdziwieniemSanczo Pansa – jako żywo, nie widzę tu żadnej damy, choć rozglšdam się bacznie. – Na kolana, zuchwalcze –krzyknie z gniewem Don Kichot – i spuœć oczy, bo oœlepniesz od blasku jej lic niebiańskich! ... Pani – zwróci się do Aldonzy –racz wybaczyć giermkowi memu jego nieokrzesanie. Twój widok w takie wprawił go osłupienie, że zapomniał o wszelkiej obyczajnoœci... O, chwilo cudowna, wymarzona w znoju bitewnym! O, nagrodo za zmagania i trudy! Dulcyneo z Toboso, bšdŸ pozdrowiona! –BšdŸcie i wy zdrowi, czcigodny szlachcicu,jeœli to do mnie zwracacie się tak niezrozumiale – odpowie Aldonza, skromnie spuszczajšc oczy i mnšc ršbek fartuszka. –Do niej ? W samej rzeczy, panie, mówicie do tej bosej dziewuchy? – przepyta się Sanczo Pansa. –Nie powiem, dziewka na schwał, nic jej nie brakuje, i na twarzy doœć gładka, tyle że opalona. I robotna, od razu widać, juœci... –Milcz –zapieni się Don Kichot – albo w gardło ci wtłoczę te bezeceństwa! ... Pani mego serca, okrutnico luba, ja, Don Kichot z La Manczy, zwany też Rycerzem Posępnego Oblicza, już od lat miłuję cię kornie, alem nie œmiał skromnoœci twej słowem nazbyt dufnej nadziei dotknšć, pókiczynów nie dokonałem, jakie imię twe i miłoœć mš rozsławiły na całym œwiecie. Dziœ przybywam i błagam: zaniechaj twej bezwzględnoœci wzgardliwej, ukój ranę płomiennš w piersi rycerza. – Czcigodny szlachcicu – odpowie Aldonza –nie wiem, o jakiej ranie mówicie, ale opatrzę jš bez wzdragania, a jeœliœcie spragnieni i głodni, wnet wam mleka przyniosę w dzbanie. Spocznijcie tu pod drzewem i poczekajcie. – O, Dulcyneo – powie ze wzruszeniem Don Kichot – dŸwięk twojego głosu srebrzysty goi rany i krzepi ciało zdrożone. O, pani mego serca umiłowana. –Na imię mi Aldonza –nieœmiało sprostuje dziewczyna. – Jeœli wszakże nie żartujecie i podoba się wam, czcigodny szlachcicu, miłować mię, to nie jestem wam krzywa. Znam i was, i domowników waszych, i gotowa jestem służyć wam, jak rozkażecie.Wiem, żeœcie zacnym panem, i będę was kochała, jak umiem, jeœli tato pozwolš. Alećzwykła ze mnie wieœniaczka i trwożę się, że żarty ze mnie stroicie... –Dulcyneo – powie Don Kichot – więc czynisz mi nadzieje, że ukończy się strapienie mojego serca. Dasz mi wstšżkę zršbka twej szaty na znak miłosnego przymierza, nim odejdę na nowe boje? – A po cóż byœcie mieli odchodzić?? – nie pojmie Aldonza. I tu znowu wtršci się Sanczo. Nie wiadomo dlaczego: wszak już wczeœniej był się dowiedział, że to w postaci Aldonzy, córki chłopa Lorenza z wioski Toboso, chce Don Kichot widzieć wymarzonš Dulcyneę, damę wspaniałš –i przyjšł to do wiadomoœci jakojeszcze jednš szaleńczš fanaberię swojegopana. Ale to były tylko rozmowy – tylko teoria, można by rzec, gdyby Sanczo Pansa mógł zrozumieć to okreœlenie –to był œwiatsłów, w którym przyzwyczaił się tolerować wszelkš niedorzecznoœć. Tolerował jš i w dzi ał ani ach Don Kichota,gdy rozgrywały się wœród obcych, w obcejiniecodziennej scenerii. Tu jednak fantazja wkraczała w najbliższe, od dziecka znane wiejskie otoczenie, ze słowa przeistaczałasię w ciało, w jedno ze zwykłych, znajomych ciał z tego otoczenia właœnie – i Sanczo nie mógł się nie zbuntować. – Tego już za wiele!! – wtršci się zatem Sanczo. –Nie jeden raz, wasza wychudłoœć, oczom nie wierzyłem, dajšc ucha temu, coœcie prawili, ale kiep ze mnie,jeœli teraz to uczynię! Zgoda na nieprzyjacielskie barany, zgoda na olbrzymyze skrzydłami wiatraków i głowami pełnymi wina, zgoda na karczmisko objęte czarem – niech tak będzie, wszystko być może. Ale że ta dziewucha Aldonza paniš jest Dulcyneš –nie, nie i nie, choćbyœcie mnie kołem łamali, nigdy w to nie uwierzę! – Głupiœ, Sanczo! – rozsierdzi się, że aż poczerwienieje, Don Kichot. – Nie, nie i nie! – Głupiœ, Sanczo! – lecz to już nie głos DonKichota. – Co takiego?? – obejrzy się giermek. –Głupiœ jak but – mój to głos, który historię tę opowiadam –skoro nie mieœci ci się w głowie, że ta dziewczyna, pospolita wieœniaczka Aldonza, jest Dulcyneš. Jest niš, gdyż Don Kichot jš umiłował, i jest niš, gdyż gotowa sercem goršcym odpowiedzieć na jego miłoœć. Jest urodziwai dobra; chce opatrzyć mu rany, nakarmić go i napoić; nie rozumie, co rycerz mówi, ale czuje, że mówi szlachetnie, i to jš wzrusza. Czegóż więcej trzeba, niemšdry Sanczo, by uznać jš za najsłodszš Dulcyneęz Toboso? I –cóż to? –czyżby Sanczo Pansa zrozumiał? Nic nie mówišc i nie ocišgajšc się dłużej, klęka obok Don Kichota przed wieœniaczkš Aldonzš. Aldonza jest zmieszana, spłoniona, cišgle niepewna, czy z niej tu nie żartujš, ale choćby i tak – nie majšca tego za złe szlachetnemu i godnemupodziwu panu. Cichszym jeszcze głosem, z cišgle spuszczonymi oczami, Aldonza powtarza: – A po cóż byœcie mieli odchodzić?? Rozdział trzydziesty pišty w którym spotkanie Don Kichota z Dulcyneš z Toboso przedstawione jest zupełnie inaczej niż w rozdziale trzydziestym czwartym Wyjechawszy z rodzinnej wsi, Don Kichot naRosynancie i Sanczo Pansa na siwym oœle skierowali się do pobliskiego Toboso. Ale dalej wszystko było inaczej. Ani za pierwszym zakrętem, ani za najbliższš nadziejš, ani za pierwszym skrzyżowaniem, ani za najbliższym zbiegiemokolicznoœci, ani za widnokręgiem, który byzaniechał ucieczki, ani za wzgórzem zielonym, ani za dobrš szansš, ani za posianym do przodu czułym wejrzeniem – Dulcynea nie ukazała się Don Kichotowi. Noc już zapadła, kiedy rycerz z giermkiemwjechali do uœpionego Toboso. Po obejœciachszczekały psy, czasem kot jakiœ miauknšł, zaryczał osioł, wieprz zachrzškał w chlewie, ale w oknach się nie œwieciło i na ulicy nie spotkali żywej duszy, chociaż noc była księżycowa. Sanczo Pansa wolałby zresztš noc nieprzejrzanie ciemnš, bo łacniej by się wtedy wytłumaczył, że nie potrafi znaleŸć domu Dulcynei, do którego wszak powinien był znać już drogę. –Panie –rzekł, szukajšc wyjœcia z niewyraŸnej sytuacji, gdy Don Kichot nalegał, by czym prędzej prowadził go podwiadomy adres –toć o tej porze i tak nie znajdziemy otwartej bramy. Kołatać nie przystoi po nocy, wszystkich budzšc, jak toczyniš rozpustni młodzieńcy pod domami swych przyjaciółek, przyjmowani przez niechoćby i o drugiej nad ranem. –Nie twierdzę, że będziemy się dobijali –odparł Don Kichot – ale mimo wszystko znajdŸmy najpierw ten pałac. Nie rozumiem, czemu nie możesz trafić od razu, skoro trafiłeœ wówczas, kiedym cię posłał z listem. Skup się, Sanczo, nie bšdŸ tak roztargniony. O, czy to aby nie ten wielki gmach po drugiej stronie placu? –To koœciół. Ale ciekaw jestem, czemu też wasza nieomylnoœć nie może trafić do zagrody swojej pani, a mnie się dziwuje. –Mówiłem ci przecież, że nigdy nie zbliżyłem się na pół mili do mojej ukochanej ani nie przekroczyłem wysokich progów jej rezydencji. – To i ja tak samo. –Jak to? A któż jak nie ty twierdził, że rozmawiał z niš, podczas gdy białymi dłońmi dla rozrywki uroczej przesiewała zboże w stodole? Któż o moich cierpieniach jej opowiadał i rozkaz dla mnie otrzymał, bym się stawił przed jej najpromienniejszym obliczem, co też czynięposłusznie, a raczej chcę uczynić, gdy tylko zdołam? –Niby ja –przyznał Sanczo –ale teraz zdaje mi się, że to wszystko było jak gdyby we œnie. –Teraz we œnie i otępieniu przebywasz – surowo rzekł Don Kichot –i wzywam cię, Sanczo, zbudŸ się co rychlej. W tej chwili ukazał się parobek jakiœ, którydwa muły prowadził, pług wlokšce po ziemi. –Przyjacielu –zwrócił się doń Don Kichot –czy nie moglibyœcie nam wskazać pałacu najwspanialszej księżniczki, pani Dulcynei z Toboso? –Nie mógłbym –odparł parobek –bo jestem, wasza odœwiętnoœć, nietutejszy i od paru dni zaledwie wynajšłem się gospodarzowi do robót w polu. Ale nie słyszałem, żeby w Toboso mieszkała jakaœksiężniczka. I popędził muły w stronę szarzejšcego pola. Sanczo Pansa, coraz bardziej obawiajšc się, że wnet zdemaskowane zostanie jego kłamstwo, jakoby w samej rzeczy odwiedził, kiedy został do niej wysłany, Dulcyneę z Toboso, wysilał tymczasem cichcem całš swojš pomysłowoœć i wymyœlił w końcu taki oto wykręt, na krótkš metę: że najwłaœciwiej będzie, jeœli Don Kichot poczeka w ukryciu, on zaœ poszuka tymczasem zagubionego domu Dulcynei, dotrze przed jej oblicze i zapowieswojego pana. Dopiero gdy dama wyznaczy czas i miejsce spotkania, Sanczo zawiadomigo o tym i zaprowadzi już bez błšdzenia. Rycerzowi propozycja giermka wydała się wcale rozsšdna i zgodna z dobrymi obyczajami. Oddalili się więc jakieœ dwie mile od wioski, tam Don Kichot zaszył się wgaju i czekał, a Sanczo znów zawrócił do miasta. Zostawmy Don Kichota samemu sobie i pójdŸmy za Sanczem Pansš, ponieważ to od niego będš zależały tym razem dalsze wydarzenia opowieœci tu powtórzonej. Opuœciwszy swojego pana, mędrek nasz nie przestał się, oczywiœcie, głowić nad wybrnięciem bez szwanku z sytuacji doœć niefortunnej; bo poprzednia propozycja zaledwie odwlokła sprawę; ale jak jš ostatecznie rozplštać? Czy obwieœcić może Don Kichotowi, że pani jego serca wyjechała w dalekš podróż albo wręcz pożegnała ten smętny padół? Nie, niedobrato myœl –nie wiadomo, czy, zrozpaczony, wszał nie wpadnie jeszcze większy niż dotšdinie zrobi czegoœ, co w najgorszy sposób naobydwu się skrupi; cóż więc czynić, zaiste?I tu Sancza Pansę olœnił nowy pomysł, który jeszcze nie tak dawno ani w głowie by mu nie postał; po tym jednak, jak niechcšcy terminował w szkole takich mistrzów, jak proboszcz i balwierz, przyjaciele Donkichotowi, dziwne byłoby, odwrotnie, gdyby nie zaraził się od nich tš szczególnš pomysłowoœciš, zmierzajšcš do podsuwania pragnšcemu się łudzić coraz nowych złudzeń, fantaœcie –coraz bajeczniejszych fantazji, marzycielowi –coraz zuchwalej sfałszowanych obrazów jego marzenia. Niestety! Lubię Sancza Pansę, ale to, co zamierza zrobić, nie podoba mi się zupełnie; nie przekonam go zaœ, aby tego nie robił, bo na własnej skórze zależy mu przecież najbardziej. Odjechawszy tyle tylko, żeby go Don Kichot nie widział, chytrusek zeskoczył z osła i za co Don Kichot – coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żP•c$‚ĺ” $ƒy‚c%€„ű!mc%…h0çc%†O?(%rozłożył się pod drzewem na czas taki, by można było uwierzyć, że dojechał i powrócił z Toboso. Odpoczynek mu się nie dłużył, bo Sanczo Pansa nie należał do ludzi, którym kiedykolwiek dłuży się odpoczynek; a gdy czas przewidziany, jego zdaniem, upłynšł, wstał, przecišgnšł się i zerknšł w stronę Toboso. Miał szczęœcie, na które zresztš liczył: ze strony, w któršspoglšdał, jechały drogš trzy wieœniaczki na trzech oœlicach. Spiesznie dosiadł swojego osła i kłusem popędził do Don Kichota. Rycerz wzdychał miłoœnie w lasku,gdzie go był zostawił, ale nie walił głowš o skały, może dlatego, że tu skał nie było,drzewa jednak były, a o drzewa także nie walił głowš. – Jakie nowiny przynosisz?? – zapytał niespokojnie Don Kichot. –Œpieszcie się, panie! –wykrzyknšł w odpowiedzi Sanczo. –Nadjeżdża! Już nadjeżdża! Musicie wyjechać naprzeciw, by jš spotkać poœrodku drogi! – Kogo spotkać?? – zamierajšcym głosem zapytał Don Kichot. –Jak to kogo ? Naszš paniš Dulcyneę z dwiema dworkami. Jadš tu do was, wszystkie trzy złociste i jedwabiste, perłowe i brylantowe, utrefione i wypachnione! A jakie majš rumaki! Jakie siodła! Jakie strzemiona! –A więc jedŸmy prędzej, Sanczo – zawołałDon Kichot, spinajšc Rosynanta ostrogš. – Wnagrodę za tę nowinę, oprócz wyspy i trzech osiołków, które masz już u mnie, dostaniesz trzy Ÿrebięta z mojej stajni, naturalnie wówczas dopiero, gdy oŸrebiš się moje klacze. Kiedy wyjechali na drogę, trzy wieœniaczki na swoich oœlicach były już bardzo blisko, a nikogo więcej na całej drodze nie było widać. Zakłopotany Don Kichot zapytał giermka, gdzie też pozostawił damy, których przyjazd mu zapowiedział. –Jak to gdzie ? Nie powiecie chyba, wasza uroczystoœć, że nie widzicie zbliżajšcej się w blasku pani Dulcynei z dwiema dworkami! – Widzę jedynie trzy wieœniaczki na trzech oœlicach. –Boże! –przeraził się Sanczo. –Więc ten czarownik obrzydliwy znowu œciga mojego pana i najcudowniejszy obraz, na jaki zasłużyły jego szlachetne oczy, zmienia w samš nieważnoœć i pospolitoœć! Błagam was, panie, wysilcie się trochę, przetrzyjcie oczy i dojrzyjcie w pełnej krasie słodkš paniš waszego serca! Co powiedziawszy, zsiadł z kłapoucha, za uzdę chwycił oœlicę œrodkowej baby i padajšc przed niš na kolana, wyrzekł z emfazš: –Księżniczko, królowo i cesarzowo pięknoœci! Oto rycerz w was zadurzony, onieœmielony i bez tchu od waszej urody, Don Kichot z La Manczy, a jam, jak wiecie, bo przedstawiałem się już parę razy, jego wierny giermek, Sanczo Pansa, czyli, możnapowiedzieć, sługa sługi waszego: Don Kichotowi nie pozostawało nic innego, jak runšć na kolana obok Sancza; wpatrywał się przy tym nieprzytomnym wzrokiem w tę, którš Sanczo tak kwieciœciewysławiał, i dostrzegał zwykłš wieœniaczkę, o szerokiej twarzy i płaskim nosie; ale sam przed sobš nie œmiał już sięprzyznać do takiego omamu zmysłów. Tymczasem zniecierpliwiona kobieta wydarła Sanczowi uzdę swojej oœlicy i wrzasnęła: – Wynocha, bo jak cię zamaluję! –Żartów się tym panom zachciało! – zawtórowała jej druga. –Jak zawołam mojego chłopa, to ich nauczy! – Z drogi, no! – i trzecia najechała oœlicš na klęczšcego rycerza. –O, jak srodze przeœladuje mnie los – westchnšł Don Kichot. –Nawet tego mi nie oszczędził, że spotykajšc wreszcie paniš mojego serca, moje szczęœcie najwyższe, przedmiot uwielbienia najgorliwszego, koronę wszystkich wartoœci œwiata, oczy bielmem mam zakryte i uszy głuche, i to, co zdaję się dostrzegać i słyszeć, szpetne jest i odpychajšce, jak zarzšdził złoœliwy czarownik Freston, nieodmienny mój przeœladowca! W tej chwili oœlica rzekomej Dulcynei wierzgnęła, może wystraszona kopiš i całšpostaciš Don Kichota, a może z innej przyczyny, i zwaliła swojš paniš na ziemię.Don Kichot schylił się, by jš podnieœć, ale baba nie czekała na pomoc i z jednego podskoku znalazła się z powrotem rozkraczona po męsku na grzbiecie bydlęcia. W tej chwili wszakże, gdy Don Kichot się do niej schylał, zdołał stwierdzić, że nie tylko zmysły wzroku jego i słuchu zaatakował podły czarownik,lecz nie zapomniał także o węchu, zdało się bowiem rycerzowi, iż zamiast fiołkami iambrš Dulcynea z Toboso pachnie czosnkiemoraz nawozem. Wszystkie trzy wieœniaczki odjechały szybko, nie zatrzymywane przez rycerza zgnębionego ani przez bardzo zadowolonegoz siebie giermka. Kiedy zniknęły im już z oczu, Don Kichot jšłwypytywać Sancza o wszystkie szczegóły stroju swojej pani, o jej rumaka, siodło i czaprak, a spryciarz nie bardzo nawet musiał wysilać swš wyobraŸnię, rycerz bowiem pytajšc, podpowiadał mu już odpowiedzi. Don Kichot słuchał uważnie, kiwał głowš i wzdychał, że radoœć, po którš wybrał się do Toboso, przeistoczyła się w takie straszne zmartwienie. Ale nic już nie dało się zrobić i porozmawiawszy co nieco rycerz z giermkiem wsiedli znów na wierzchowce, by kontynuować wyprawę.Rozdział trzydziesty szósty, w którym Rycerz Posępnego Oblicza i Rycerz Zwierciadeł staczajš bój o pierwszeństwo Dulcynei bšdŸ Kasyldei między damami Rozmawiali jeszcze, a rozmawiali; i w szczegóły wchodzili; Don Kichot nie zgadzałsię z użytym przez Sancza porównaniem oczu Dulcynei do pereł; oczy pięknej sš jakszmaragdy, a zęby jak perły! Na co Sanczoprzystawał i mogli posuwać się dalej. –Jedno mnie trapi – oznajmił w pewnej chwili Sanczo – że gdy poœlecie jakiego pokonanego olbrzyma, by się upokorzył u stóp naszej pani, w jaki sposób rozpozna jšbiedaczysko, tak okropnie zmienionš? –Może nie będzie aż tak Ÿle, żeby czar i dlanich jš przeistoczył, jak dla mnie. Na wszelki wypadek, kiedy poœlę do Toboso pierwszego pokonanego, każę mu wrócić jeszcze i zdać sprawę, kogo zobaczył. Zatrzymali się na noc w lesie; i kto by przypuszczał? – jakby już ich szukała i naprzeciw im wychodziła przygoda, pozwalajšca urzeczywistnić zamyœlonš przez Don Kichota próbę; o krok od nich, w tym samym lesie, choć pod innym drzewem,inny błędny rycerz stanšł ze swym giermkiem na popas; i usłyszeli, przybrane westchnieniami, takie słowa nieznajomego: –O, Kasyldeo z Wandalii, najpiękniejsza, ale także najokrutniejsza z białogłów! Jak możesz pragnšć, by twój wierny rycerz taksię tułał bez końca, ducha swojego dręczšc i ciało w rozpaczliwym oddaleniu od ciebie! Małoż tego, że do uznania cię za najpiękniejszš na œwiecie zmusiłem w boju wszystkich rycerzy Kastylii, Leonu, Nawarry i Andaluzji, a także, najbardziej się narażajšc, wszystkich godnych tego imienia rycerzy La Manczy? –Co to, to nie – mruknšł dosyć głoœno Don Kichot. –Jestem z La Manczy i trudno by mnie było zmusić do uznania za najpiękniejszš innej damy, poza tš, która niš jest rzeczywiœcie. Nieznajomy rycerz zerwał się na równe nogi. – Kto idzie ?? – zapytał niespokojnie. – Weseli czy zasmuceni?? – Zasmuceni – odpowiedział Don Kichot. –Przybliżcie się tedy, zacny rycerzu –poprosił nieznajomy – i usišdŸcie ze mnš,a opowiem wam o moim nieszczęœciu. Don Kichot usiadł obok nieznajomego i wysłuchał jego opowieœci, podczas gdy Sanczo Pansa odszedł nieco w bok z giermkiem tamtego i pozwolił się przezeń poczęstować pasztetem z królika i przednimnaprawdę winem. Historia nieznajomego, którego Cervantes ochrzcił Rycerzem Zwierciadeł, od licznychmałych zwierciadełek, naszytych na jego okrywajšcym zbroję kaftanie, a zatem historia Rycerza Zwierciadeł była taka: od lat kochał się on w pewnej pani, którš nazwał Kasyldeš z Wandalii. Ta cudowna istota domagała się od swego rycerza coraz nowych dowodów uczucia, nieraz bardzo trudnych i niebezpiecznych, a on dostarczał ich damie swej bez szemrania. Na koniec zażšdała, by objechał wszystkieczęœci Hiszpanii i od wszystkich spotkanych w drodze błędnych rycerzy uzyskał potwierdzenie, iż żadna inna, tylko ona, Kasyldea z Wandalii, jest najpiękniejszš białogłowš na œwiecie. Uczynił i to: objechał prawie cały półwysep, stoczył liczne boje i zwyciężył wszystkich rycerzy,którzy nie kwapili się z daniem pierwszeństwa w urodzie damie jego serca.–Ale największš napawa mnie dumš –zauważył w tym miejscu swojej historii Rycerz Zwierciadeł –że pokonałem w pojedynku słynnego Rycerza Posępnego Oblicza, to znaczy Don Kichota z La Manczy.– Kogo ?? – przepytał się zdumiony Don Kichot. –Don Kichota z La Manczy. Bardzo się wzdragał, ale, zwyciężony, musiał przyznać, że Kasyldea jest piękniejsza od Dulcynei, a ja, jego zwycięzca, jestem najwaleczniejszym i najbardziej zakochanym między wszystkimi rycerzami na œwiecie. Don Kichot już chciał krzyknšć „to podłe łgarstwo! ”, ale pohamował się i powiedział spokojnie: –Możliwe, żeœ zwyciężył, panie rycerzu, kwiat rycerstwa Hiszpanii, a nawet całego œwiata, wštpię jednak, czy był między pobitymi ów słynny, jak powiadasz, Don Kichot. –Był z całš pewnoœciš, i chętnie go opiszę na dowód, że mówię prawdę. Mšż to nie pierwszej młodoœci, wysoki i chudy, z orlim nosem i długim, obwisłym wšsem. Koń jego zowie się Rosynant, a giermek, który mu towarzyszy, Sanczo Pansa, jest mały i gruby. Jeœli po tym, co powiedziałem, nadal mi nie dowierzasz, będę musiał uciec się do perswazji z pomocš miecza. –Nie denerwujcie się –powiedział Don Kichot. –Opis wasz jest prawdziwy, a szkopuł w tym jedynie, że to ja jestem Rycerzem Posępnego Oblicza, a przecież wiem, żem nigdy z wami nie walczył, bo gdyby tak było, nie sšdzę, żebym zapomniał. Jedyne wytłumaczenie to, że wróg mój i przeœladowca, zły czarownik Freston, przybrał, spotkawszy was, mojš postać i umyœlnie dał się pokonać, żeby mnie i paniš mego serca okryć niesławš. Nie pierwszy to jego figiel, a jeœli ty z kolei wštpisz w to, co powiadam, mój mieczchętnie ciebie przekona. –Z wszystkiego widać –rzekł Rycerz Zwierciadeł – że tak czy owak nie uniknšć nam skrzyżowania mieczów. Cóż, kto sobowtóra Donkichotowego pokonał, może i z Don Kichotem we własnej osobie da sobie radę. Ale nie będziemy wszak potykać się wciemnoœci, jak hultaje i rzezimieszki, doczekajmy blasku dnia, aby słońce widziało, jak uczciwie walczymy. A po walce –mam nadzieję, że przyjmiecie taki warunek –zwyciężony wypełni każdy rozkaz zwycięzcy, o ile nie będzie on przeciwny godnoœci rycerskiej. – Przyjmuję warunek – odpowiedział Don Kichot. W trakcie tej rozmowy obaj giermkowie, podjadłszy i popiwszy sobie do woli, zdrzemnęli się nieco, teraz więc rycerze obudzili ich, by zawiadomić o pojedynku, jaki stoczš o wschodzie słońca. Na giermku Rycerza Zwierciadeł nie wywarło to wielkiego wrażenia, Sanczo Pansa jednakszczerze się zmartwił, ponieważ zdšżył się już nasłuchać od kolegi o przewagach Rycerza Zwierciadeł i nie wiedział, czy DonKichot sprosta przeciwnikowi. Jeszcze bardziej struchlał, kiedy giermek Rycerza Zwierciadeł oznajmił mu, że zgodnie z andaluzyjskim zwyczajem giermkowie nie mogš bezczynnie przypatrywać się pojedynkowi swych panów, lecz sami również muszš walczyć ze sobš. –Wcale mi się ten zwyczaj nie podoba – oœwiadczył Sanczo – i nigdy o nim nie słyszałem od mojego pana, który zna wszystkie zwyczaje rycerskie, a ponadto, jakże mogę walczyć, nie majšc miecza? –Nie będziemy się potykać na miecze, tylkona worki płócienne –wyjaœnił tamten, którego możemy nazwać Nochalem, chociażpo ciemku nie widać jeszcze, jaki ma nochal; ale niech no tylko rozwidnieje, Sanczo ujrzy ów przedziwny instrument swego przeciwnika, fioletowy jak bakłażan,krzywy i ogromny, pełen szpetnych brodawek, zwisajšcy aż do podbródka; i ujrzawszy go, tak się przerazi, że wszystko uczyni, by uniknšć walki z takim straszydłem. Na razie jednak, nie widzšc w ciemnoœciachtwarzy Nochala, Sanczo odetchnšł z ulgš: – Na worki?? A to bardzo proszę. W takim pojedynku wytrzepiemy się co najwyżej z kurzu. –A nie –powiedział Nochal – bo te worki nie będš puste. Do każdego włożymy z pół tuzina kamieni jednakowej wagi, no i tak będziemy się workowali. Sanczowi znów zrzedła mina. –Nie mogę się bić – powiedział –z człowiekiem, który tak serdecznie mnie poczęstował i do którego nie czuję żadnej urazy. –Jest i na to sposób –wyjaœnił Nochal. –Poprostu dam wam w buzię raz i drugi, i to, co poczujecie, to będzie właœnie uraza. –Zdaje się –powiedział Sanczo Pansa – że zaczynam jš odczuwać już w tej chwili, bezzastosowania waszego sposobu i na samš myœl, że moglibyœcie sobie na to pozwolić. – No, widzicie – powiedział Nochal. Tymczasem zaczęło się rozwidniać i œwiergot obudzonych ptaszšt witał jasnoœć dnia, w którym tyle miało się zdarzyć. I wtedy właœnie Sanczo Pansa ujrzał niemożliwy nos człowieka, z którym miał się pojedynkować na worki, i nogi się pod nim ugięły, i pojšł, że raczej niezliczonš iloœć policzków zniesie, niżby miał do walki stanšć z Nochalem. W przeciwieństwie do giermka, Don Kichot nie zobaczył twarzy swego przeciwnika, ten bowiem z pierwszym promieniem słońca spuœcił i zatrzasnšł przyłbicę; na proœbę zaœ, by jš uchylił, odparł odmowš. –Powiedzcie tedy, mnie się w słońcu przyjrzawszy –zaproponował Don Kichot – czy prawdziwie jestem tym Don Kichotem, którego byliœcie zwyciężyli, jak powiadacie. –Jesteœcie doń podobni jak dwie krople wody, ale skoro twierdzicie, że to sztuczki czarnoksięskie, nie obstaję, że nim jesteœcie faktycznie. –Przyjmuję wyjaœnienie – skinšł głowš DonKichot – a teraz do dzieła, aby ramię moje dostatecznie wam dowiodło, że nie zwyciężyliœcie Don Kichota. Giermkowie przywiedli konie na skraj polanyi rycerze skoczyli w siodła. Rozjechawszy się w dwie strony, okršżyli polanę, by z rozpędu zderzyć się w pojedynku na œmierći życie; ale zanim do tego zderzenia doszło,Don Kichot musiał zwolnić, bo Sanczo Pansa, cišgle drżšcy ze strachu, uczepił się strzemienia Rosynanta, błagajšc, by pannie zostawiał go sam na sam z Nochalem, lecz pomógł mu usadowić się na jakiejœ gałęzi, skšd mógłby bezpiecznie oglšdać bitwę. Rycerz, wyrozumiały dla małostek swego giermka, zatrzymał się, aby pomóc Sanczowi wdrapać się na drzewo korkowe. Tymczasem jego przeciwnik objechał polanęi galopem (który niewiele się różnił od galopu Rosynanta, bo i sam koń Rycerza Zwierciadeł niewiele od Rosynanta się różnił)pędził na spotkanie Don Kichota. Kiedy ujrzał atoli, że Don Kichot zajęty jestczymœ zgoła innym niż akurat powinien, osadził rumaka w biegu, za co ten był mu prawdziwie wdzięczny, bo już ledwie się ruszał. Ale właœnie w tej chwili Don Kichot skończył podsadzać Sancza na gałšŸ i wrócił do obowišzków rycerskich. Spišwszyostrogami chude boki Rosynanta skłonił go do runięcia jak huragan na Rycerza Zwierciadeł, który także wbił ostrogi w boki swojego wierzchowca, ale nie potrafiłgo już zmusić do ruszenia choćby na palec z miejsca. Jednej chwili potrzeba było Don Kichotowi na wysadzenie Rycerza Zwierciadeł z siodła. –Zwycięstwo! –wykrzyknšł uradowany Sanczo Pansa, zeœlizgujšc się na dół po pniu korkowca. Don Kichot, już spieszony, nachylał się nad leżšcym bez czucia Rycerzem Zwierciadeł, by przekonać się, czy zabity, czy żyje. Jakież było zdumienie i rycerza, i giermka,gdy po podniesieniu przyłbicy pokonanego ujrzeli ni mniej, ni więcej, tylko dobrze sobie znane oblicze Samsona Karrasko, bakałarza z rodzinnej wioski. –A to dopiero czarnoksięstwo! –powiedział wstrzšœnięty Don Kichot. –Przyjrzyj się, Sanczo, co te wrogie siły potrafiš, jakie niemożliwe przemiany w złoœliwoœci swojejsprawiajš. –Póki się nie rusza – powiedział równie wstrzšœnięty Sanczo – wbijcie, wasza skutecznoœć, na wszelki wypadek, miecz w gardło temu, który przybrał postać Samsona Karrasko. Może pozbędziecie się wten sposób jednego ze swych wrogów czarnoksiężników. –Bardzo słuszna rada –przyznał Don Kichoti wycišgnšwszy miecz uniósł go nad grdykšpokonanego. –Nie czyńcie tego, na Boga, wasza sumiennoœć! – zawołał, nadbiegajšc, giermek Rycerza Zwierciadeł. – Toć to wasz przyjaciel, bakałarz Samson Karrasko! Spojrzeli na nadbiegajšcego i nie poznali go,nie miał już bowiem swego ohydnego nochala, tylko zwyczajnš, na wpół dobrodusznš, na wpół chytrš twarz wieœniaka z La Manczy, także zresztš skšdciœ Sanczowi Pansie znajomš. – Ej, czy to aby nie mój kum i sšsiad, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷ż‡P ]%ˆU wc&€‰Ě´c&Š€*_ H&‹ß4ƒ H'€wesoły Tome? – To ja, w samej rzeczy. – A nos?? Tome wycišgnšł z kieszeni i pokazał nochalz lakierowanej masy papierowej, ze sznurkiem do zawišzania na głowie. Sanczo coraz bardziej wytrzeszczał oczy. W tym momencie przyszedł do siebie leżšcyna ziemi Rycerz Zwierciadeł, przeto Don Kichot przyłożył mu koniuszek miecza do gardła i zażšdał: –Przyznaj natychmiast, bo jeżeli nie przyznasz, to zginiesz, że Dulcynea z Toboso góruje urodš i wszelkimi cnotami nad każdš białogłowš, Kasyldei z Wandalii nie wyłšczajšc. Dalej, przyrzeknij, że udasz się niezwłocznie do Toboso i padnieszdo stóp mej pani, donoszšc jej, jak cię pokonałem, i oddajšc się na jej łaskę albo niełaskę. Wreszcie, jeœli pozostawi cię wolnym, wróć do mnie i zdaj sprawę z wizyty u nieporównanej, nic nie pomijajšc ani zmieniajšc. –Wszystko, co tylko chcecie –wyjškał pokonany rycerz, starajšc się nie ruszać za bardzo grdykš. –Musisz również przyznać, wyznać i uznać,że ów zwyciężony przez ciebie rycerz, choć wydawał się Don Kichotem, nie był aninie mógł nim być, jak ja ze swej strony przyznaję i uznaję, że rycerz pokonany przeze mnie nie jest bakałarzem SamsonemKarrasko, tylko postać jego przybrał za sprawš mych podłych wrogów. –Przyznaję i uznaję – wybełkotał leżšcy na ziemi –wyznaję i doznaję, a także zaznaję i zeznaję zgodnie z wyrażonym przez was życzeniem, zabierzcie tyl ko trochę dalej ten miecz i pozwólcie mi się dŸwignšć z upadku. Don Kichot wspaniałomyœlnie cofnšł miecz iRycerz Zwierciadeł, wspomagany przez eks- Nochala, swojego giermka, ze stękaniem podniósł się z ziemi, na którš zwaliła go brawurowa szarża Rycerza Posępnego Oblicza. Niebawem rozjechali się: Rycerz Zwierciadeł, który teraz dopiero należał dozasmuconych naprawdę, nie zaœ w fantazji,udał się wraz ze swym giermkiem na poszukiwanie wioski, gdzie okłady z maœciami, ciepłe lub zimne, ulżyłyby jego poturbowanym bokom, Don Kichot zaœ i Sanczo Pansa zawrócili, w zgodzie z wczeœniejszym planem, na goœciniec wiodšcy do Saragossy. Na tym można by było rozdział niniejszy skończyć, gdyby nie rozmowy, które rycerz i giermek przez czas jakiœ jeszcze ze sobš toczyli, a które dotykały dopiero co minionych wydarzeń. Sanczo wcišż nie mógł wyjœć z podziwu, jak to sšsiad i kum jego Tome przy pomocy przyprawionego nochala zwieœć go potrafił, a nawet do głębi przerazić. Na to znów obruszył się Don Kichot. –Co, w samej rzeczy wierzysz, że Rycerz Zwierciadeł to był mój przyjaciel Karrasko, a jego giermek – twój sšsiad Tome?? –Nie wiem, panie, ale twarz jego, kiedy jużpostradał ten ohydny nochal, i głos, i wszystko, co mi mówił o moim domu, żonieidzieciach, należało właœnie do mego kuma. –Ale jakże przypuœcić, Sanczo, że bakałarzSamson Karrasko, czł owi ek zgoł a ni e wojowniczy, został nagle błędnym rycerzem i przybył tu, aby ze mnš walczyć, chociaż nigdy nic między nami nie było? Mówię ci, to wszystko sztuczka czarnoksiężników, a co oni potrafiš, wiesz przecież, skoro napawałeœ się urodš i wdziękiem Dulcynei, podczas gdy ja musiałem w niej widzieć szpetotę i pospolitoœć zwyczajnej baby. Sanczo westchnšł tylko i westchnienie jego było kropkš w dyskusji. A wy co sšdzicie – był czy nie był Rycerz Zwierciadeł bakałarzem Samsonem Karrasko, a jeżeli był, to po co się tak zabawiał? Rozdział trzydziesty siódmy, w którym na scenę wkracza Rycerz Lwów, co nie oznacza wcale, że opowieœć będzie miała nowego bohatera Kiedy tak Don Kichot i Sanczo Pansa, posuwajšc się goœcińcem do Saragossy, rozmawiali o wydarzeniach, w których œwieżo wypadło im uczestniczyć, dopędził ich na jabłkowitej klaczy jakiœ jeŸdziec, już nie pierwszej młodoœci, sam we wszystkim zielonym, od kołpaka do ostróg. Kawałek drogi odbyli razem z nim, uprzejmie gawędzšc i dowiadujšc się, że jest zamożnym szlachcicem z pobliskiej miejscowoœci, a nazywa się Diego de Miranda. Opisał im swój żywot poczciwy i nie omieszkał też z zatroskania się zwierzyć, o które osiemnastoletni syn go przyprawia. Młodzieniec ten, który przez szeœć lat pobierał nauki w Salamance, porzucił raptem wszystkie na rzecz jednej jedynej, mianowicie poezji, podczas gdy ojciec chciałby go widzieć prawnikiem lub teologiem. Don Kichot w długiej i bardzo rozsšdnej mowie pocieszył hidalga, że choćpoezja raczej radoœć niż pożyt ek zdolna jest przynieœć, w żadnym przecież razie nie przynosi ujmy temu, co się niš para, anijego rodzinie. Doradzajšc, by Don Diego zezwolił synowi iœć za powołaniem, dorzucił, że poezja bywa rozmaita, ale gdyby na przykład syn Don Diega, jak starożytny mistrz Horacy, najgłębsze prawdy życia w wiersz przyoblekał i powszechne przywary zręcznie piętnował, można by i pożytek moralny w jego dziele odnaleŸć. Szlachcic w zielonym stroju był tyleż zaskoczony, co pocieszony argumentami DonKichota, i nabrał dlań z miejsca ogromnegoszacunku. W szczególne jednak zdumienie wprawiło go to, co w dalszym cišgu rozmowy usłyszał o samym Don Kichocie, jego powołaniu i czynach. –Czy to możliwe –zawołał –aby dziœ istnieli na œwiecie błędni rycerze? Pięćdziesišt lat chodzę po tej ziemi i nie mogę sobie wyobrazić, by istniał na niej ktoœ, kto czyni dobro i tępi zło, broni sierot, opiekuje się dziewicami, strzeże czci mężatek, pomaga wdowom! Za bajkę bym to miał, gdybym was, wasza jedynoœć,nie oglšdał na własne oczy! Bogu niech będš dzięki, że istniejecie! W trakcie tej przemowy szlachcica w zielonym stroju Sanczo Pansa ujrzał na uboczu pasterzy dojšcych owce i zjechał do nich, by zakupić, co się nadarzy. Nadarzyły się œwieże serki, wybrał więc parę, zapłacił i zastanawiał się właœnie, w czym je zabrać, kiedy usłyszał niecierpliwe wołanie Don Kichota. Rycerz wołał go dlatego, że dostrzegł na drodze nadjeżdżajšcy z przeciwka wóz przybrany królewskimi choršgiewkami i na widok ten nabrał przekonania, że szykuje się nowa przygoda. Hełm wszakże Don Kichota przytroczony był do Sanczowego siodła, a bez hełmu rozpoczynać przygodę,o ile ma być pomyœlnš, nie sposób. Usłyszawszy przynaglanie swego pana, Sanczo Pansa pospiesznie włożył nabyte serki nie gdzie indziej, tylko do hełmu Donkichotowego, i popędził kłapoucha, by czym prędzej stanšć przed zniecierpliwionym rycerzem. – Hełm!! – rozkazał Don Kichot. –Żwawo! Giermek bez namysłu podał mu hełm wraz z zawartoœciš, a Don Kichot, nie zaglšdajšc do œrodka, wsadził sobie hełm na głowę; ledwie go umocował, biała serwatka jęła spływać po policzkach, nosie i karku rycerza, co poczuwszy, wykrzyknšł przerażony : –Na Boga! zdaje się, że mózg mi topnieje! –i poœpiesznie œcišgnšwszy hełm z głowy, zajrzał do œrodka. –To nie ja włożyłem te serki! – uprzedzajšc wybuch gniewu swego pana, oznajmił Sanczo Pansa. – Bo i skšd bym miał jakieœ serki czy mleko, a gdybym miał, tobym sobie do brzucha wsadził, nie do waszego hełmu! To najpewniej czarnoksiężnicy... –użył wypróbowanego argumentu. –Daj mi jakš chustkę, żebym sobie twarz otarł –zażšdał Don Kichot. Coœ nie wierzę tym razem w czarnoksiężników... Ale na dłuższe œledztwo nie było już czasu,bo wóz wiozšcy przygodę był tuż; Don Kichot, otarłszy sobie twarz i ciemię, a także hełm, wsadził go z powrotem na głowę, dobył broni i zastšpił drogę wozowi. – Cóż to za wóz – zawołał donoœnie – i cona wozie?? –To mój wóz – odparł woŸnica –wynajęty do przewiezienia dwóch lwów, które gubernator Oranu przysyła w podarunku Jego Królewskiej Moœci. – Duże te lwy ?? – kontynuował przesłuchanie Don Kichot. –Większych nie widziałem –odezwał się drugi mężczyzna, jadšcy na przedzie wozu –a jestem dozorcš lwów, to moje zajęcie. W pierwszej klatce jest lew, a w drugiej lwica; jedno i drugie bardzo wygłodniałe; œpieszymy się, by dotrzeć do miejsca, gdzieje będzie można nakarmić. – A nie – powiedział Don Kichot. –Najpierwotworzysz te klatki i wypuœcisz lwy na mnie; pokażę bestiom, kim jest Don Kichot. Wszyscy zaczęli błagać Don Kichota, żeby dał spokój; między innymi Don Diego de Miranda usiłował mu wytłumaczyć, że dzikie zwierzęta w ogóle nic wspólnego nie majš z błędnym rycerstwem, a te lwy w szczególnoœci żadnym ruchem łapy ani pomrukiem nie wystšpiły przeciwko niemu; w dodatku stanowiš podarunek dla Jego Królewskiej Moœci i nie należy przeszkadzaćim w dotarciu do celu. –Moje to, nie czyje inne rzemiosło –dumniepowiedział Don Kichot – i ja wiem najlepiej,czy te lwy majš coœ, czy nie majš z błędnym rycerstwem. Ej, czł owieku! – podniósł głos na dozorcę zwierzšt. – Wypuœcisz je zaraz z klatek albo na tej kopii jak na rożnie ciebie obrócę!! Pojęli, że na Don Kichota nie ma rady, woŸnica zatem poprosił jedynie, by pozwolił mu wyprzšc muły i schronić się z nimi w bezpiecznym miejscu, a dozorca zwierzšt wzišł wszystkich obecnych na œwiadków, iż otwiera klatki pod przymusem, za wszelkie zaœ zło i szkody, jakie z tego wyniknš, obarcza odpowiedzialnoœciš pana rycerza. WoŸnica wyprzšgł muły i oddalił się z nimi do lasu, jego œladem oddalił się też na swejjabłkowitej klaczy szlachcic w zielonym stroju i opłakujšcy już swego pana Sanczo Pansa na kłapouchu. Don Kichot, rozważywszy, czy dogodniej będzie walczyćz lwami pieszo czy konno, zdecydował się na tę pierwszš możliwoœć, jako że nie był pewien, czy widok bestii krwiożerczej nie spłoszy Rosynanta, zsiadł więc z konia i z mieczem w jednej dłoni, a tarczš w drugiejstanšł przed wozem. W tym miejscu Cervantesowi wyrywa się z piersi okrzyk: –O, najœmielszy ze œmiałych, najmężniejszyz mężnych, najwaleczniejszy z walecznych Don Kichocie z La Manczy! Jakimi słowy mam wysławiać cię i wychwalać, wynosić i wielbić? Ty sam jeden oto, ty pieszo, ty z mieczem i tarczš jedynie, ty z sercem nieustraszonym, ty bezinteresowny, ty nieprzejednany, stajesz przeciw parze największych i najdzikszych lwów, jakie przywędrowały kiedykolwiek z Afryki do Hiszpanii! Nic więcej nie da się już dodać dotego, czyny twoje, Rycerzu Posępnego Oblicza, niech mówiš same za siebie! Tu pisarz urywa, dozorca zaœ z ocišganiem otwiera pierwszš klatkę, w której lew-samiec straszliwy siedzi. – Nuże!! – krzyknšł Don Kichot. – Nuże!! Lew przecišgnšł się, rozwarł paszczę, ziewnšł, wywalił długi jęzor, po kociemu obmył nim pysk, wreszcie wystawił łeb z klatki i przypatrzył się Don Kichotowi œlepiami jak rozżarzone węgle. Don Kichot wytrzymał ten wzrok, a nawet jakby odepchnšł go swoim nieustępliwym spojrzeniem, i czekał, aż lew, przyjmujšc jego wyzwanie, opuœci klatkę. Zwierzę jednak nie kwapiło się widać do pojedynku, ponieważ, rozejrzawszy się na różne strony, cofnęło łeb do klatki, odwróciło się tyłem do Don Kichota, wygodniej się ułożyło i zamknęło oczy. – Nuże!! – krzyknšł znowu Don Kichot. – Podrażnij go kijem, żeby wyszedł tu do mnie! –Do tego nie zmusicie mnie, wasza pełnokrwistoœć –odparł dozorca. – Mnie pierwszego rozszarpie, gdy go podrażnię. Zechciejcie się zadowolić, wasza wzajemnoœć, tym, czegoœcie już dokazali. Skoro przeciwnik wasz nie stanšł na placu,mimo że miał po temu wszelkš możliwoœć, siebie tylko niesławš okrył i uznał najwidoczniej wasze zwycięstwo. –Masz rację –zgodził się po krótkim namyœle Don Kichot. –Pozwalam ci zamknšć klatkę i wezwać tych, którzy obawiali się oglšdać mój pojedynek z bestiami. Kiedy wszyscy skupili się wokół rycerza, pytajšc, co właœciwie zaszło, dozorca lwów szczegółowo opowiedział o męstwie Don Kichota, przed którym stchórzył lew tak dalece, że bał się nawet opuœcić otwartš klatkę i bez boju uznał zwycięstwoDonkichotowe. –Daj, Sanczo, po talarze tym dobrym ludziom –zarzšdził Don Kichot – a wy, gdy przybędziecie na dwór madrycki, jeœli tak się przypadkiem złoży, że będziecie Jego Królewskiej Moœci opowiadali o moim czynie, na pytanie, któż tego dokonał, odrzeknijcie, że Rycerz Lwów. Od tej wiekopomnej chwili bowiem, zgodnie ze zwyczajem, zmieniam dotychczasowy przydomek Rycerza Posępnego Oblicza na nowy, który bardziej odpowiada mojej istocie. Wóz ruszył w swojš drogę, a Don Kichot, Sanczo Pansa i Don Diego de Miranda – w swojš. Don Diego milczał, nie wiedzšc już, co ma sšdzić o Don Kichocie; ten za to, podnieconysukcesem, przemawiał obficie, a między innymi mówił, co następuje: –Każdy ma swoje powołanie; ja jedno mam,syn wasz drugie; pozwólcie mu pozostać poetš i pięknym wierszem opiewać na przykład czyny błędnych rycerzy, choćby ten mój dzisiejszy. Gdyby jednak zechciał skrócić jeszcze szlak wiodšcy na niedostępny szczyt Œwištyni Sławy, mógłbyzamiast wšskiej œcieżki poezji obrać jeszcze węższš œcieżynę błędnego rycerstwa albo nawet, bo i to się zdarza, połšczyć obie. Nie po to snuję te myœli, byœcie go w jakimkolwiek kierunku pchali, ot tak, po prostu dzielę się nimi z wami. Don Diego przysięgał sobie w duchu, że dokšd jak dokšd, ale na œcieżkę czy dróżkę błędnego rycerstwa nie popchnie swojego syna; prędzej już się z poezjowaniem jego pogodzi; ani słowem jednak nie odpowiadał Don Kichotowi. Pod wieczór dotarli do wsi, w której stał dom Don Diega; wtedy ten zaprosił Don Kichota, by odpoczšł u niego po minionych trudach i pokrzepił się przed tymi, co go czekajš. Don Kichot chętnie przyjšł zaproszenie i wraz z Sanczem spędził cztery dni u goœcinnego towarzysza drogi, mile podejmowany przez gospodarza, jego małżonkę i syna, z całš trójkš też wiodšc uprzejme, a niekiedy uczone rozmowy o życiu ludzkim, poezji i błędnym rycerstwie.Rozdział trzydziesty ósmy, zawierajšcy przygodę Don Kichota w Jaskini Montesinosa, a także próbę częœciowego komentarza do tej przygody Rozmów tych, toczonych przez cztery dni wgoœcinnym domostwie Don Diega de Mirandy z gospodarzem, jego małżonkš i synem poetš, nie będę przytaczał. Pominę też niektóre wydarzenia, jakie zaszły w dalszej drodze Don Kichota i Sancza Pansy, a to: pojedynek dwóch studentów z Salamanki, w którym naszemu rycerzowi przypadła zaszczytna rola rozjemcy, dalej pewne chłopskie wesele, w trakcie któregopanna młoda była jedna, ale pan młody inny na poczštku i inny na końcu; nasi bohaterowie byli tam zaledwie obecni, nie zaœ w jakiœ sposób czynnie wmieszani, jeœlinie liczyć, naturalnie, wyjštkowego zaspokojenia apetytu Sancza Pansy na mokre; wszystko to pominę, bo, jak zwykle, pilno mi –a i wam, mam nadzieję – do dalszych przygód Rycerza Posępnego Oblicza, przepraszam, Rycerza Lwów, zapomniałem na chwilę, że tak się teraz nazywa, gdybym znowu zapomniał, to mi przypomnijcie. Kolejna wielka przygoda, niepodobna do wszystkich poprzednich, rozegrać się miałanie na drodze, nie w polu, nie w zamczyskuzaczarowanym, ale w głębi ziemskich czeluœci, mianowicie w słynnej Jaskini Montesinosa. Parę wieków przed czasem, wktórym toczy się nasza opowieœć, Montesinos, wychowany przez pustelnika, był szlachetnym rycerzem i parem Francji,powinowatym wielkiego rycerza Durandarte,wraz z którym (a bez niego także) przeżył moc niezwykłych przygód, aż zamiast umrzeć, żywcem zapadł się, zaklęty, pod ziemię. Miejsce, w którym to się stało, znajdowało się nie opodal szlaku, którym zdšżał Don Kichot; zapragnšł je tedy zbadać i udał się tam z przewodnikiem, którym był krewniak uczony jednego z owych studentów szermierzy. Sanczo Pansa, oczywiœcie, towarzyszył im na trzeciego. Noc spędzili w niewielkiej wiosce, jakieœ dwie mile od Jaskini Montesinosa; tam również zaopatrzyli się w sto sšżni powroza, niezbędnego przy spuszczaniu się w podziemne dziedziny. Tak zaopatrzeni, o drugiej po południu dotarli na miejsce. Otwór jaskini był spory, ale gęsto zaroœnięty głogiem, dzikimi figami i jeżynami; całe to plštawisko Don Kichot posiekał mieczem, a na hałas, który przy tym uczynił, wyleciała ze œrodka chmara olbrzymich kruków i kawek, które powaliły rycerza na ziemię; gdyby był przesšdny, uznałby to za zły omen i poniechał wyprawy, on jednak wstał, otrzepał się i stwierdził, że więcej ptactwa ani nietoperzy tu nie ma, może więc przystšpićdo tego, co postanowił. Sanczo Pansa i uczony krewniak studenta –którego dla krótkoœci będę dalej nazywał po prostu Krewniakiem – przewišzali przeto rycerza e mój kum i sšsiad, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żŒP€c'Đ c'ŽÝ c'ę+n'X0žc(€‘ö>s(linš i zaczęli go spuszczać w głšb podziemnej czeluœci. Giermek postękiwał przy tym i mówił: –Jeszcze czas się zatrzymać, wasza nieosišgalnoœć, radzę wam z całego serca, nie dajcie się żywcem pogrzebać w tej studni, bo i co wam z takiej przygody po ciemku! –Milcz, Sanczo, bo ta misja odnalezienia pod ziemiš szlachetnego Montesinosa na mnie właœnie czeka od wieków – odparł rycerz. –A nie omieszkajcie dokładnie się tam rozejrzeć –mówił Krewniak – ponieważ ktowie, czy nie ujrzycie dziwów, godnych odnotowania przez naukę. Jemu Don Kichot nic już nie odpowiedział, ponieważ modlił się właœnie o pomoc w powziętych zamiarach do Boga i do damy swego serca, Dulcynei z Toboso, które to połšczenie, acz mogłoby się wydać bluŸnierstwem, bynajmniej nie zdziwiłoby nikogo spoœród błędnych rycerzy. Modlšc się, stopniowo znikał im z oczu w czarnym otworze, aż zupełnie znikł, razemze swoimi modlitwami, a także ostrogami i hełmem. Niebawem doszły ich jeszcze głuche nawoływania, żeby bardziej popuœcili liny, co też posłusznie, choć niezbyt gwałtownie, czynili; wreszcie już i nawoływań nie było słychać; odwinęli tedywszystkie sto sšżni liny do samego końca i czekali, co będzie dalej. Dalej nic się nie działo, otwór jaskini milczał nieporuszony,po jakimœ czasie tedy zaczęło im się robić markotno, zwłaszcza Sanczowi, serdecznieprzywišzanemu do swego pana i zatroskanemu o jego życie. W końcu zdecydowali się i zaczęli nawijać linę z powrotem. Lina nie stawiała oporu, ogarnšłich więc lęk, i znowu zwłaszcza Sancza, któremu aż łzy ukazały się w oczach, że może Don Kichot zginšł w czeluœciach i nie ma go już wcale na końcu liny. Kiedy jednak zwinęli większš częœć, może cztery pište, powroza, poczuli z ulgš napinajšcy go ciężar. Cišgnęli poœpiesznie dalej i wreszcie ujrzeli wyłaniajšcego się zczarnego szybu rycerza. –Bogu niech będš dzięki! –wykrzyknšł Sanczo. –Już myœleliœmy, wasza dogłębnoœć, że na zawsze tam zostaniecie. Don Kichot nie odpowiadał; oczy miał zamknięte; kiedy całkiem go już wycišgnęli,odwišzali od sznura i ułożyli na ziemi, też się nie ocknšł; dopiero po dłuższym tarmoszeniu otworzył oczy i rzekł na wpółprzytomnie: – Jaka szkoda, że nie pozwoliliœcie mi pozostać tam dłużej... Potem oznajmił, że jest okropnie głodny, wycišgnęli więc, co tam kto miał, i posilili się wszyscy trzej, Don Kichot w zamyœleniu, Sanczo Pansa i Krewniak w rosnšcej niecierpliwoœci ; w trakcie tego posiłku rycerz zdawał się coraz bardziej przytomnieć, aż wreszcie, gdy skończyli, zupełnie już był rozbudzony, i nie dajšc sięprosić, jšł im opowiadać, co mu się przytrafiło na dole. Wedle tej opowieœci, znalazł się w pewnej chwili, sam nie wiedzšc jak ani kiedy, na rozkosznej, kwiecistej łšce, następnie zaœ oczom jego ukazał się cudowny pałac o kryształowych murach. Podwoje pałacu otwarły się i wyszedł z nich białobrody starzec, który, uœciskawszy przybysza, rzekł: –BšdŸ pozdrowiony, mężny rycerzu, Don Kichocie z La Manczy, na którego od bardzodawna już my, zaklęci tutaj, czekamy, by pokrzepił nas swym widokiem i œwiatu odsłonił prawdę o wnętrzu ziemi, a może nawet, kto wie, byœmy za jego przyczynš wyzwoleni zostali z czaru. –Czy jesteœ, panie, tym, kim cię być mniemam? – zapytał z całym uszanowaniem Don Kichot. –Nie mylisz się –odparł starzec –jestem właœnie owym Montesinosem, od którego nazwę wzięła jaskinia. Trzyma mnie tu mocš swoich zaklęć francuski czarodziej Merlin, jak trzyma też innych mężów oraz niewiasty; a dlaczego nas zaczarował, nikt tego nie wie, nie tracę jednak nadziei, że się w końcu, a może już niebawem, dowiemy. Oto na przykład – wskazał rycerza, spoczywajšcego w marmurowym sarkofagu, z prawš rękš na sercu – wielki mój druh Durandarte, który od czasu do czasu budzi się dla skarg i westchnień, choć uczyniłem już dlań wszystko, o co był prosił. Jakby na potwierdzenie jego słów, Durandarte westchnšł i rzekł: – Rycerzu Montesinosie, Błagam cię, gdy już umrę, Wydrzyj mi serce z piersi I zanieœ pięknej Belermie! –Wszak uczyniłem to już, drogi mistrzu mój i powinowaty, wielki rycerzu Durandarte, prawie pięć wieków upływa od czasu, gdy wyjšłem wam serce i w koronkowej chusteczce wręczyłem pięknej Belermie, która tego serca jest paniš. Ona nie rozstaje się z nim odtšd, co zdołałem zauważyć, ponieważ pani Belerma, jak wy i ja, przebywa, wraz z całym jej i waszym dworem, zaczarowana w tych właœnie podziemiach. Tylko ochmistrzynię Ruiderę, jej siedem córek i dwie siostrzenice, litujšcsię nad ich płaczem, czarodziej Merlin zamienił w jeziora i wyniósł na powierzchnię; w La Manczy jeziora te nazywajš Stawami Ruidery; również giermek wasz Gwadiana, bez ustanku was opłakujšcy, zamieniony został w rzekę, która to na powierzchnię wypływa, to na nowo we wnętrze ziemi zapada... Wszystko to powtarzałem wam już nieraz, ale nie chcieliœcie mnie słuchać; teraz jednak słuchajcie uważnie, bo dorzucam nowinę, że przybył do nas rycerz, który wskrzesiłw obecnych czasach zapomniane już i wzgardzone błędne rycerstwo – sam Don Kichot z La Manczy!! Durandarte zdawał sięsłuchać przemowy Montesinosa, ale nie pojšł jej widać, bo powtórzył z westchnieniem: – Rycerzu Montesinosie, Błagam cię, gdy już umrę, Wydrzyj mi serce z piersi I zanieœ pięknej Belermie! – po czym zapadł w to samo, co przedtem, milczenie. Tu w sšsiedniej sali pałacu rozległo się zawodzenie żałosne, i Don Kichot obróciwszy głowę w tę stronę ujrzał poprzez kryształowe œciany przecišgajšcš procesję. Szły tam szeregami piękne dziewoje w żałobnych sukniach, a na końcudostojna pani w długiej białej szacie, w ręku niosšc coœ owiniętego w koronkowš chusteczkę. Montesinos wyjaœnił Don Kichotowi, że to również zaklęte przez Merlina dworki Belermy i Durandarta, a ta dama na końcu to, ma się rozumieć, sama Belerma. –Sporoœcie tam na dole zobaczyli i pogadali –przerwał w tym miejscu Krewniak –i naprawdę nie pojmuję, wasza prawdomównoœć, jak mogliœcie tyle zdšżyć w tak krótkim czasie. –To jeszcze nie wszystko –powiedział Don Kichot – zaraz dopowiem resztę. Ale dlaczego czas, który spędziłem w Jaskini Montesinosa, nazywacie krótkim? – Trwało to z godzinę – powiedział SanczoPansa. –Niemożliwe –zaoponował Don Kichot – żeby trwało to godzinę, skoro po trzykroć zapadała noc i tyleż razy nowy dzień nastawał. Łatwo obliczyć, że trwało to całe trzy doby. –Widać tam jest inny czas niż tutaj – powiedział Sanczo Pansa. – Czary, jak rozumiem, mogš i czas odmienić: póki nam na górze wlecze się lada jaka godzina, im na dole trzy dni i trzy noce cwałujš. – Chyba tak – potwierdził Don Kichot. – A czy jedliœcie coœ przez te trzy doby, wasza pospiesznoœć? – zaciekawił się Krewniak. – Nic w ustach nie miałem, ale też nie czułem głodu aż do wyjœcia na górę. – A czy zaklęci w ogóle jadajš?? –Nie jedzš ani nie wydalajš, a przez te trzy doby, jakie z nimi spędziłem, żaden oka nie zmrużył, ja także. – To sš dziwy bardzo godne odnotowania przez naukę – powiedział Krewniak. –Mógłbym długo jeszcze opowiadać o różnoœciach i cudownoœciach, jakie ukazał mi Montesinos, ale zostawię to na innš okazję, bo was nie chcę zmęczyć i sam się czuję nieco zmęczony. Opowiem tylko, co cię, Sanczo, bardzo może zajšć, że raptem na tamtejszej łšce rozkosznej trzy wieœniaczki ujrzałem, w których poznałem zaklętš Dulcyneę z Toboso wraz z jej dwiema towarzyszkami; wszystkie trzy dokładnie tak samo wyglšdały, jak wówczas, gdyœmy je spotkali na drodze u wyjazdu z Toboso; zapytany, czy je zna, Montesinos zaprzeczył, suponujšc jedynie, że muszš to być jakieœ wielkie damy w okowach czaru; wnosił to stšd, iż na łšce owej moc było najœwietniejszych dam z różnych wieków, a właœciwie wszystkie, o których wspominajš księgi rycerskie. Sanczo Pansa, który od poczštku opowieœci Don Kichota o przygodach pod ziemiš nie potrafił w nie bez zastrzeżeń uwierzyć, teraz, usłyszawszy o spotkaniu zaczarowanej w wieœniaczkę Dulcynei, a będšc wszak prawdziwym twórcš owego niedawnego zaczarowania, nie mógł dłużej wytrzymać i wykrzyknšł: –Ten cały Montesinos zupełnie wam rozum wywrócił! Nie było tam żadnej Dulcynei, a czy reszta była, to też pytanie! – Po tym, czegom doœwiadczył – rzekł DonKichot – jestem w łaskawym nastroju i dlatego puszczam mimo uszu twoje zuchwałe słowa. –Możecie sobie puszczać albo nie puszczać,ale powiedzcie, po czym poznaliœcie naszš paniš i o czym żeœcie z niš rozmawiali. –Mówiłem już, że wyglšdała dokładnie tak samo, jak wtedy, gdy mi jš pokazałeœ. Rozmawiać z niš nie rozmawiałem, ledwie bowiem odezwałem się pi erwszym słowem, jak Dulcynea odbiegła i Montesinosradził mi jej nie gonić na próżno. Nadmienił też, że zbliża się czas mojego wyjœcia z jaskini, i na zakończenie przyrzekł zawiadomić mnie we właœciwej chwili, jaki ma być mój udział w odczarowaniu jego, Durandarta, Belermy i wszystkich, którzy z woli Merlina tam przebywajš. Oto cała historia, jakš mogę was teraz uraczyć, a wasza wolna wola wierzyć w to lub nie wierzyć. –Dla nauki – powiedział Krewniak – owocniejsze będzie uwierzenie we wszystko, co wasza genialnoœć nam przytaczacie. Rozwijajšc i komentujšc te wštki, z wielkim pożytkiem włšczę je do paru dysertacji, nad którymi pracuję, na przykład wiadomoœć o Ÿródłach rzeki Gwadiany do księgi o rzekach hiszpańskich, o tym zaœ, skšd się wzięły Stawy Ruidery –do księgi o stawach. –Szkoda – powiedział Sanczo Pansa – że japisać nie umiem, bo z tych łgarstw, com wżyciu usłyszał, pięćdziesišt uczonych ksišgbym napisał, a z tego, co sam zełgałem –drugie pięćdziesišt. Don Kichot, cišgle widać w łaskawym nastroju, puœcił i tę aluzję mimo uszu. Niestety! Kończšc rozdział o przygodach Don Kichota w Jaskini Montesinosa, nie mamprawa poprzestać na dwóch sprzecznych wtej materii opiniach – uczonego Krewniaka iSancza Pansy; w tym miejscu bowiem i samCervantes się wypowiedział, choć nie całkiem jednoznacznie i jakby rozmyœlnie zaciemniajšc to, co pragnšł powiedzieć. Niemogę uwierzyć –oznajmia Cervantes – ani wmówić w siebie także nie mogę, iż to wszystko, co utrzymywał Don Kichot o pobycie swoim w podziemiach, przydarzyło się dokładnie tak, jak w jego relacji. Wszystkie poprzednie przygody miały swojewytłumaczenie, ale ta zdecydowanie przekracza granice ludzkiego rozumienia. Ale jakże – dorzuca zaraz autor –podejrzewać Don Kichota o kłamstwo, skoro znamy go jako rycerza cnotliwego, szlachetnego i prawdomównego, i jakżeby zdołał na poczekaniu wymyœlić tyle różnychniepodobieństw, gdyby, wbrew zastrzeżeniom zdrowego rozsšdku, nie zetknšł się z nimi w rzeczywistoœci? No tak, ale z drugiej strony, a może z trzeciej, sš œwiadkowie, że na łożu œmierciDon Kichot całš tę historię z Jaskiniš Montesinosa uroczyœcie odwołał, przyznajšc, że jš zmyœlił, bo mu bardzo odpowiadała. W końcu Cervantes umywa ręce od całej sprawy i ogłasza, że spisujeprzygodę nie rozstrzygajšc, czy prawdziwajest, czy fałszywa, a czytelnik rozważny sam niech poglšd na niš poweŸmie. Ja, który cztery wieki póŸniej na nowo opowiadam Don Kichota dzieje, nie mogę byćbardziej Cervantesowski od Cervantesa, innymi słowy: nie mogę gorliwiej dać wiary Don Kichotowi, niŸli ten, który go wymyœlił. Mogę tylko powiedzieć, że jeœli przygodę w jaskini Don Kichot œwiadomie rozegrał w swojej fantazji, byłby to trzeci rodzaj fantazjowania, z jakim mieliœmy do czynienia w rycerskiej tej epopei. Pierwszy– to ten, któremu nieœwiadomie oddawał się Don Kichot, pod wpływem lektur swoich widzšc œwiat, nie takim jakim zdawał się innym ludziom. Tak w wiatrakach widział olbrzymów, w trzodach – armie nieprzyjacielskie, w sobie –zwycięskiego zawsze mocarza. Drugi rodzaj fantazjowania – to ten, w który podstępnieiniekiedy złoœliwie wpędzali go inni: proboszcz, balwierz, piękna Dorota, nawet wierny giermek Sanczo Pansa, kiedy tak mubyło wygodnie. I oto trzeci – własne Donkichotowe zmyœlenie na użytek słuchaczy, o czym œwiadczyć mogšce? Chyba o tym, że sam siebie nie zawsze ze œmiertelnš traktował powagš, że był zdolny do żartu i zgrywy, miał poczucie humoru, i co tu gadać, mšdrzejszy był dużo, niż mniemali widzšcy go w takiej tylko postaci, w jakiej chciał, żeby go widziano. Rozdział trzydziesty dziewišty, w którym poznajemy dzieje ryczšcych oœlim głosem ławników, a także widzimy wkraczajšcego do zajazdu mistrza Pedro z podejrzanie zasłoniętš połowš twarzy Kolejna przygoda Don Kichota, chociaż nie, ogarniajš mnie wštpliwoœci, czy słowo przygoda jest tu najwłaœciwsze, lepiej będzie: kolejny wyczyn Don Kichota, widowniš zatem kolejnego wyczynu Don Kichota był zajazd, w którym wraz z Sanczem i towarzyszšcym im jeszcze Krewniakiem, po dniu naznaczonym niezwykłoœciš przeżyć w Jaskini Montesinosa, rycerz nasz zatrzymał się nanoc. Tym razem było dlań zresztš jawne, że zajazd to zwykły zajazd, i to, co się stało, nie wyniknęło z żadnej pod tym względem pomyłki. Ale zanim opiszę ów wyczyn, zadzierzgnšć muszę innš akcję, która rozegra się już po nim, zadzierzgnięta jednak powinna być właœnie w tej chwili. Otóż ledwie się znaleŸli na drodze, minšł ich człowiek, który zdawał się bardzo œpieszyć, drepcšc obok swego objuczonego muła i energicznie go popędzajšc. Ładunek zaœ, jaki dŸwigał ów muł, składał się, ni mniej, ni więcej, tylko z broni œmiercionoœnej –ostrych dzid i halabard. Mijajšc naszych bohaterów, człowiek pozdrowił ich grzecznie i podšżał dalej, coDon Kichotowi dziwne się wydało, zatrzymał więc poczciwca uwagš, że jak na swego muła wzišł chyba przesadne tempo. –Nie mogę zwolnić – odparł tamten –ponieważ to, co wiozę, będzie jutro bardzo potrzebne. Zatrzymam się jednak nanoc w najbliższej gospodzie; jeœli mnie tam znajdziecie, dowiecie się więcej, o ile macieochotę, ma się rozumieć. I popędził swojego muła. Na ciekawoœci Don Kichotowi nie zbywało, jego towarzyszom również; podšżyli przeto, nie mieszkajšc, tš samš drogš i przed zapadnięciem nocy znaleŸl i się w zajeŸdzie, w którym zatrzymać się obiecywał i tamten. Spotkali go bez trudu przy oporzšdzaniu muła, w czym dla prędkoœci trochę mu nawet pomogli, po czym wszyscy rozsiedli się na karczemnej ławie i przewoŸnik broni opowiedział im całš historię. Zaczęło się od dwóch ławników z pewnej wsi, niezbyt oddalonej od zajazdu, w którym o tym mówiono. Pierwszemu z tych ławników zginšł osioł; drugi, gdy minęły dwa tygodnie, obiecał osła odnaleŸć, twierdzšc, że go już spotkał rano w pobliskim lesie. Chciał go nawet od razu złapać, ale osioł, zdziczały i wielce płochliwy, uciekł przed nim w leœnš gęstwinę. Jeżeli jednak pójdš we dwóch –zapewne im się nie wymknie. Właœciciel osła bardzo był wdzięczny za pomoc i udałsię wraz z drugim ławnikiem do lasu. W miejscu porannego spotkania bydlęcia nie było. „Mam pomysł –powiedział ławnik numer dwa. – RozejdŸmy się w dwie stronylasu i ryczmy po oœlemu, jeżeli potraficie, tak jak ja potrafię; któregoœ z nas kłapouch usłyszy i odpowie; wtedy będziemy go mieli ”. –„Dobre sobie, czy potrafię ! –odparł ławnik numer jeden. –Jestem wielkim mistrzem w ryczeniu i wštpię, czy dorównajš mi w tym prawdziweosły. Bardzo mi się podoba wasz pomysł, kumie. Zaczynajmy przeto ”. Po czym rozeszli się w dwie strony lasu, tak jak sobie rzekli. Przez chwilę szli cicho, aż każdemu z nich jednoczeœnie przyszło na myœl, że już ryknšć pora. Ryknęli tedy obaj i każdy wzišł ryknięcie drugiego za spodziewany odzew osła. Z krzykiem „odnalazł się! ”pobiegł ławnik numer jeden, z krzykiem „mam cię! ”ławnik numer dwa – i tu natrafili, nie bez zawodu,na siebie wzajem. „To nie mój osioł ryczał? ” –zdziwił się pierwszy. „To nie wasz osioł? ” – zawtórował mu drugi. „Muszę przyznać –powiedział pierwszy –żepod względem głosu niczym się nie różnicieod osła ”. – „Wam się większe uznanie należy – powiedział drugi –bo twierdzenie, że się pod względem głosu nie różnicie od osła, byłoby niedocenianiem was, którzy jesteœcie w ryku osłem wzmożonym, arcyosłem i osłem nad osłami ”. Wymienilijeszcze parę komplementów, wzajemnie um i sšsiad, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷ż’`c(“q*(”› c)€•ŚËc)–q,.c)—Ÿ;x )˜=`*€wynoszšc swoje umiejętnoœci, po czym rozeszli się znowu, by przeprowadzić plan od poczštku, ale nie udawało im się, bo co który zaczšł ryczeć, drugi mu odpowiadał iznowu się schodzili w nadziei, że natrafili na osła. Wreszcie wpadli na pomysł, że dlaodróżnienia od osła prawdziwego będš wydawali podwójny ryk, raz za razem. I znowu się rozeszli, i wydawali te podwójne ryki, zgubione bydlę jednak ani razu nie odpowiedziało żadnemu, choć obeszli w ten sposób cały las z jednej i drugiej strony. Nie odpowiadało, bo nie mogło im odpowiedzieć, pożarte przez wilki, co stwierdzili w końcu, znalazłszy œcierwo w gęstych zaroœlach. Zmęczeni już byli, gdy do tego finału doszło, przyjęli go więc z pokorš, pierwszy ławnik zaœ powiedział: „No trudno, nie wskrzesimy jużbiedaczyska, ale nić żałuję mimo wszystko tego dnia poszukiwań, bo nasłuchałem się waszego oœlego ryku, a to był koncert nad koncertami ”. –„Zbytek skromnoœci – odparł drugi ławnik – wasz oœli ryk był dopiero mistrzowski, miło mi to przyznać, bo znam się na rzeczy ”. Tyle sobie powiedziawszy, wrócili na wieœ, gdzie z rzetelnym zapałem każdy opowiedział rodzinie, sšsiadom i znajomym,w jaki sposób szukali osła, nie znajdujšc go tylko dlatego, że już nie żył, i jakie przewagi w oœlim ryczeniu wykazał przy tym towarzysz leœnych wędrówek. Już nazajutrz wszyscy ludzie na wsi zaczęli sobie nawzajem opowiadać całš historię; następnego dnia przekroczyła ona granice tej jednej wsi i zaczęła kršżyć po innych; nabrała przy tym szyderczego posmaku i rychło tak się dziać poczęło, że spotkawszy kogokolwiek stšd ludzie skšdinšd po oœlemu ryczeli, aby zeń zakpić.Wieœ obu ławników jęła się unosić honoremi na ryk odpowiadała pięœciš. Od pięœci do kamienia, od kamienia do kija, coraz częœciej dochodziło do regularnej bitwy pomiędzy wyszydzanymi a szydercami. Takabitwa szykowała się i tym razem; w jej oczekiwaniu człowiek, który teraz o wszystkim opowiadał, również mieszkaniec wsi naznaczonej piętnem oœlego ryku, wiózłpoœpiesznie zakupione u zbrojarzy dzidy i halabardy. Na tym wyjaœnieniu zakończył swojš opowieœć, której wysłuchawszy Don Kichot zamierzał właœnie rzec coœ mšdrego i moralnego, gdy przeszkodziło mu w tym wejœcie do gospody goœcia w koŸlich skórach, z połowš twarzy zasłoniętš przepaskš z zielonej tafty, co mogło oznaczać chorobę tej częœci twarzy, ale powiem wam od razu, że oznaczało chęć uczynienia się niepodobnym do siebie samego, z czego zaœ ta chęć wypływała –otym za chwilę. –Czy nas przyjmiecie, panie gospodarzu? – niezbyt przyjemnym głosem zapytał przybysz. –Mam ze sobš małpę odgadujšcš przeszłoœć, jak również teatr przedstawiajšcy „Wyzwolenie Melisendry ”.–Toć to mistrz Pedro! – wykrzyknšł uradowany właœciciel zajazdu. –Dla was zawsze znajdzie się miejsce, bo zabawicie mi wieczorem klientów, że lepiej nie trzeba.Ale gdzie wasza małpa i teatr? – Na wozie – odrzekł mistrz Pedro. – Skoro nas przyjmujecie, zaraz będš tutaj. I wyszedł z gospody, z czego skorzystał karczmarz, by szybko wytłumaczyć obecnym, kto zacz ten mistrz Pedro. Przedstawił go jako znanego kuglarza, objeżdżajšcego La Manczę z teatrzykiem lalek, w którym przedstawia naprawdę doskonałš i godnš obejrzenia sztukę „Wyzwolenie Melisendry ”. Ponadto mistrz Pedro wozi małpę, która, zapytana o coœ z przeszłoœci, szepcze mu do ucha odpowiedŸ, a on jš powtarza na głos, pobierajšc za to po dwa reale. Owszem, zdarza się małpiszonowi omylić, ale na ogół to, co mówi, to szczera prawda. Tyle karczmarz, a ja w tym miejscu dorzucę, że choć małpie odpowiedzi, i owszem, były prawdziwe, kryło się w tym przecież oszustwo, jak w całej postaci mistrza Pedro, a na czym polegało to ostatnie, dla większego napięcia jeszcze wam nie wyjawię, no, ale nie przejmujcie się, w końcu, oczywiœcie, wyjawię, jeżeli sami się nie domyœlicie do tego czasu. Rozdział czterdziesty, w którym Don Kichotniespodziewanie uczestniczy w wyzwoleniu Melisendry, chociaż właœciwie, znajšc Don Kichota, powinniœmy się byli tego spodziewać Tymczasem zajechał na wozie teatrzyk lalek, a mistrz Pedro powrócił do gospody w towarzystwie dużej małpy bez ogona, z bardzo obroœniętymi poœladkami. Don Kichot usiłował zapytać jš o przyszłoœć swej rycerskiej wyprawy, ale małpi pryncypał wyjaœnił, że zwierzę nie zapowiada tego, co się stanie, lecz jedynie mówi o tym, co już było, względnie jest teraz. To wszystkich rozczarowało, zwłaszcza Sancza Pansę, który oznajmił, że to, co było, sam wie najlepiej i grosza nie zapłaciza takš wiadomoœć; ale skoro o przyszłoœcimałpa nie mówi, a o przeszłoœć nie zamierza jej pytać, niech będzie teraŸniejszoœć; chciałby mianowicie wiedzieć, co w obecnej chwili robi jego najdroższa żona. Mistrz Pedro dwukrotnie uderzył prawš rękš w swe lewe ramię i małpa skoczyła mu na nie, coœ tam szybko nakłapała do ucha i znów zeskoczyła. W tej samej chwilimistrz Pedro znalazł się na klęczkach przed Don Kichotem i obejmujšc go pod kolana mówił: –O, wielki i niezłomny Don Kichocie z La Manczy, wskrzesicielu i odnowicielu zapomnianego już, niestety, błędnego rycerstwa, pogromco krzywdzicieli, obrońco skrzywdzonych, ostojo, podporo i pociecho ludzkoœci, jakie to szczęœcie spotkać ciebie, o, wielki, na swojej drodze.Wszyscy osłupieli, Don Kichota nie wyłšczajšc, kuglarz zaœ, wstajšc już z klęczek, zwrócił się do Sancza Pansy: –I ty, najœwietniejszy giermku najœwietniejszego rycerza, bšdŸ mi pozdrowiony i wiedz, że twa najdroższa żona jest zdrowa, w tej chwili międli len pracowicie, a obok stoi dzban wyszczerbiony z winem, którym się pokrzepia w swej pracy i zdšżyła już sporo łyknšć. –To bardzo możliwe –powiedział, nie wychodzšcy ze zdumienia Sanczo Pansa i bez targów zapłacił dwa reale, należne małpie za jej rewelacje. –Zaiste – przemówił Don Kichot – oto dowód, jak kształcšce bywajš podróże. Gdybym siedział w domu, któż by zdołał mnie przekonać, że istniejš małpy jasnowidzšce, jak oglšdaliœmy to wszyscy na własne oczy? Muszę bowiem wyjaœnić tym, którzy jeszcze nie wiedzš, że istotnie jestem Don Kichotem z La Manczy, którego poznało we mnie to mšdre zwierzę. –Skoro ta małpa taka mšdra –powiedział Sanczo Pansa – to niech powie, czy prawdšjest to, co opowiadaliœcie, wasza nieprzytomnoœć, o wydarzeniach w Jaskini Montesinosa, czy też może wszystko wam się przyœniło. Don Kichot, acz z widocznš niechęciš, powtórzył pytanie, na którym zależało Sanczowi, formułujšc je tak: czy pewne rzeczy, jakie niedawno przeżył, były jawš czy też złudzeniem? Małpa znowu wskoczyła na ramię swego pana i coœ mu naszeptała do ucha, po czymmistrz Pedro powtórzył: –Małpa mówi, że częœć waszych przeżyć jest prawdopodobnie prawdopodobna, częœćzaœ prawdopodobnie nieprawdopodobna; ta pierwsza należeć może do jawy, ta druga do snu; a teraz małpa prosi o niezadawaniejej dalszych pytań, bo jest zmęczona, i zaprasza na przedstawienie, które za chwilę zacznie się na czeœć wszystkich tutaj obecnych, z wielkim Don Kichotem na czele. Ustawiono teatr i mnóstwo œwiec woskowych, które go miały oœwietlać. Mistrz Pedro schował się za dekoracjš, aby wprawiać w ruch kukiełki, z przodu zaœ stanšł jego młody pomocnik z pałeczkš, majšcy tłumaczyć bieg akcji i pokazywać wkraczajšce postacie. Rozległy się bębny, tršby i salwy armatnie,gdy zaœ umilkły, odezwał się ów młodzieniec: –Ujrzycie państwo prawdziwš historię, zaczerpniętš z kronik i romansów, opowiadajšcš o wyzwoleniu Melisendry z mauretańskiej niewoli przez małżonka jej Don Gaiferosa. Więzili jš w Hiszpanii, w sławnej Saragossie, o, w tej wieży, którš tutaj widzicie. Ale teraz nie patrzcie jeszcze na wieżę, tylko na przód sceny, gdzie Don Gaiferos gra w szachy, jakby zapomniał już o Melisendrze. Tu wkracza wkoronie i z berłem sam cesarz Karol Wielki,ojciec Melisendry, bardzo niezadowolony z zięcia, i mówi, co o nim myœli. Karol Wielki wychodzi, Don Gaiferos zrywa się, odrzuca szachownicę i o broń woła; uzbroiwszy się, wyrusza w dalekš drogę. Teraz już możecie spojrzeć na wieżę; ta pani, która wychodzi na balkon i tęsknie spoglšda w stronę Francji, to właœnie Melisendra. Widzicie teraz Maura, który skrada się za plecami Melisendry, chwyta jš i zdradzieckocałuje w same usta? Ona spluwa ze wstrętem i ociera usta koszulš, po czym, czujšc się znieważona, z płaczem wyrywa sobie włosy z głowy. Ale tu, na drodze, jużDon Gaiferos się ukazuje konno; wnet podjeżdża pod wieżę, a pani Melisendra, niepoznajšc go, mówi: „Rycerzu, gdy do Francji zawitasz, o Don Gaiferosa zapytaj ”. Wtedy on daje się poznać, a ona, jak tu widzicie, spuscza się do niego z balkonu, ale niestety! Suknia jej się zaczepiła o balkon, i Melisendra wisi w powietrzu, nie mogšc dosięgnšć ziemi. Ale nie martwcie się, szanowni widzowie, Don Gaiferos nie jest sknerš i nie zważajšc bynajmniej na kosztowny materiał, tnie go szablš, wyzwala żonę, chwyta jš w ramiona i sadzana swoim koniu. Koń rży radoœnie, pani Melisendra mocno się trzyma męża, wyjeżdżajš z miasta i jadš ku Paryżowi. Ktoœ ich jednak podejrzał i doniósł o ucieczce mauretańskiemu królowi Marsyliowi. Alarm na całe miasto! Słyszycie, dzwoniš wszystkie dzwony na wieżach meczetów! –Słyszeć słyszymy – powiedział Don Kichot– ale jest w tym wielka nieœcisłoœć, bo Maurowie nie bijš w dzwony, tylko walš w kotły i dmš w piszczałki. –Już nie dzwoniš –powiedział zza sceny mistrz Pedro, zaprzestajšc dzwonienia. –Ale moglibyœcie nie zważać na takie drobiazgi, bo w teatrze nie chodzi wcale o prawdziwoœć szczegółów, tylko o zadziwienie widzów, choćby nawet niedorzecznoœciš, i o napełnienie kiesy. – Niech i tak będzie – zgodził się Don Kichot. –Już zbrojna jazda mauretańska wychodzi z miasta –cišgnšł pomocnik właœciciela teatru. –Zajadle œcigajš katolickich małżonków. Co to będzie? Jeœli ich dopędzš, to przywišżš do końskiego ogona i w tak przerażajšcej postaci przyprowadzš z powrotem do Saragossy. Módlmy się, by do tego nie doszło! Don Kichotowi nie wystarczyły jednak modlitwy. –Nie pozwolę! –wykrzyknšł, zrywajšc się na równe nogi. – Nuże, zatrzymaj się, ty podła zgrajo! W mojej obecnoœci nie zostanie zadany gwałt znakomitemu rycerzowi Don Gaiferosowi i jego ukochanejMelisendrze! Wycofajcie się, Maurowie, z tego poœcigu, albo ze mnš będziecie mieli doczynienia! Co obwieœciwszy, wycišgnšł miecz i jšł z furiš prawdziwš ršbać mauretańskie kukiełki w teatrzyku, przewracajšc je i miażdżšc, œcinajšc głowy i odršbujšc ramiona. Wœród innych ciosów zdarzył się itaki, od którego sam mistrz Pedro zostałbybez głowy, gdyby w porę nie odskoczył i nie przycupnšł. –Ależ, panie! Opamiętajcie się! –wołał rozpaczliwie mistrz Pedro, podczas gdy DonKichot bez przerwy zadawał ciosy na prawo i na lewo. –Toć to lalki, nie prawdziwi Maurowie! O, nieszczęsna chwila,kiedy was ponownie spotkałem! Powinienem był pamiętać, że jesteœcie szaleni, i zmykać gdzie pieprz roœnie, gdym was tylkozobaczył! Doprowadzicie mnie do ruiny swoim szaleństwem! Don Kichot zdawał się nie słyszeć tych rozpaczliwych wezwań i ostro pracował mieczem, niszczšc wszystkie dekoracje i kukiełki, nie tylko te, które przedstawiały Maurów, ale i pozostałe, na czele z cesarzem Karolem Wielkim. Dogadywał przytym: –Co, nie ma pożytku z błędnych rycerzy? Ľktóż jeszcze, gdyby mnie tu nie było, ruszyłby na odsiecz Don Gaiferosowi i nadobnej Melisendrze? Na pewno bezbronnych dopadliby już Maurowie i włóczyli przywišzanych do końskiego ogona! Myœlę, że w tej chwili, kiedy Don Kichot taksię sroży, a właœciciel teatrzyku jęczy, że został zrujnowany (co wyglšda, nie da się ukryć, na najprawdziwszš prawdę), a Sanczo Pansa pociesza go, że rycerz, gdy ochłonie z gniewu, zapłaci mu za zniszczenia, a inni obecni nie odważajš się wtršcić, a mšdra małpa szuka schronienia na dachu gospody, otóż myœlę, że w tej chwili mogę wam już powiedzieć, kim był naprawdę mistrz Pedro, zmniejszajšc tym nieco, być może, wasze nadmierne dla niegowspółczucie. Bo ja, wiedzšc, kim był, nie współczuję mu ani trochę, a nawet sšdzę, że Don Kichot, choć nie domyœlał się, z kim ma do czynienia, został przez niebiosa natchniony do tej napaœci. Jeżeli pamiętacie jeszcze, jak Don Kichot uwolnił galerników królewskich i jak mu sięza to odwdzięczyli, a zwłaszcza, jak się odwdzięczył najpodlejszy z nich, łotr wierutny Gines de Pasamonte, przezywany Ginesillo Krzywe Oczko, wiedzcie teraz, że to właœnie on, po licznych występkach, lękajšc się złapania, postanowił zmienić swš tożsamoœć, zasłonił tedy jedno oko wraz z policzkiem i przezwał się mistrzem Pedro, wędrownym kuglarzem. Skšd miał teatrzyk i kukły, nie wiadomo dokładnie, ale możecie być pewni, że doszedł do nich nieuczciwš drogš; małpę zaœ wygrał, oszukujšc, u powracajšcych z Afryki chrzeœcijan wyzwoleńców. Małpa umiała nadany znak skakać na ramię i niby to szeptaćcoœ do ucha; udawał, że powtarza, czego się od niej dowiedział, a czego faktycznie wywiedział się lub domyœlił przedtem; prostaczkowie podziwiali go i płacili po dwareale. Kiedy tym razem wkroczył do zajazdu, poznał natychmiast Don Kichota i Sancza, nietrudno mu więc było odegrać komedię, wprawiajšcš wszystkich w zdumienie; ale jak już się rzekło, niewiele brakowało, a byłby za niš zapłacił życiem.–Jestem doszczętnie zrujnowany! – wykrzyknšł znowu mistrz Pedro, kiedy Don Kichot zaprzestał wreszcie dzieła zniszczenia; prawdę mówišc, nic więcej w owej chwili do zniszczenia nie pozostawało.–Nie martwcie się – powiedział Sanczo Pansa, który podobnie jak jego pan nie domyœlał się, że wędrowny kuglarz to stary znajomy nie tylko rycerza i giermka, ale i giermkowego osła. –Jak tylko Don Kichot dowie się, że was skrzywdził niechcšcy, wszystko wynagrodzi z nawišzkš. – Skrzywdziłem?? – zdziwił się Don Kichot.– Kogóż to ja skrzywdziłem?? –Tego poczciwego człowieka, którego małpa tak was przedtem uhonorowała –wyjaœnił Sanczo. – Poniszczyliœcie lalki, które nań pracowały. –Znowu –zasmucił się Don Kichot – znowu czarnoksiężnicy, stali moi przeœladowcy, zmylili mnie, przedstawiajšc rzeczy raz w ich właœciwej postaci, to znów przestawiajšc je i podstawiajšc jedne za drugie. Wiedziałem przecież z poczštku, że to kukły i przedstawienie, a potem tak się jakoœ zrobiło, że przestałem o tym wiedzieć i wystawiłem sobie, że wszystko, co się dzieje, dzieje się w samej rzeczy. A skoro tak, czyż nie było mojš powinnoœciš wspomóc uciekajšcych i zagrodzić drogę gonišcym? Ale mimo że, jak widzicie, żadnejmojej winy nie ma w tym, co się stało, tylko wina przeœladujšcych mnie złowrogichmocy, zgadzam się zapłacić za zniszczone kukiełki, ile mistrz Pedro wyceni. Rozpoczęło się wycenianie, które trwało ażdo wieczerzy; Don Kichot nie targował się na ogół, raz tylko coœ mu się znów przestawiło i nie zgodził się płacić za ucięty nos Melisendry, twierdzšc, że Melisendra i Don Gaiferos dzięki jego interwencji dawno już sš we Francji; Gines-Pedro się nie upierał; kiedy wreszcie wszystko podsumowano, zrobiła się z tego suma czterdziestu i trzech czwartych reala, którš Sanczo Pansa na rozkaz Don Kichota wypłacił w gotówce. Powieczerzano w miłej zgodzie, a nad ranem wszyscy się rozjechali: mistrz Pedroz małpš i szczštkami teatru w jednš stronę, przewoŸnik dzid i halabard w drugš, Don Kichot z giermkiem w trzeciš, a syty wrażeń uczony Krewniak – w czwartš, gdzie znajdowała się widać jego uczona księga do napisania. Rozdział czterdziesty pierwszy, opisujšcy bitwę, do której przygotowały nas dzieje ryczšcych oœlim głosem ławników Mimo że przewoŸnik dzid i halabard pojechał w jednš stronę (która w stosunkudo strony obranej przez Ginesa Krzywe Oczko nazwana została drugš), a Don Kichoti Sanczo Pansa – w drugš (okreœlonš jako trzecia), to przecież po dniach paru, kręcšc i zawijajšc, drogi ich się przecięły. Najpierw rycerz i giermek usłyszeli odgłosy bitewne, a następnie, wjechawszy na pokaŸny pagórek, ujrzeli i samš bitwę. Ichoć owego człowieka, który opowiedział im był historię ryczšcych jako osły um i sšsiad, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż™Pc*šoň)*›a[c+€œź#Łc+_2u+žÔ4ž I,€ławników, nie dostrzegli wcale wœród zbrojnych gromad, z pewnej odległoœci strzelajšcych do siebie z łuków i rusznic, atakże wymachujšcych wojowniczo halabardami, dzidami i rozmaitš innš ostrš broniš, z różnych znaków wydawało się jasne, że to musi być ta właœnie bitwa, na którš z ładunkiem swoim poœpieszał, i że toczyć się ona już musi czas jakiœ. Jedno, co dziwiło trochę obserwatorów, to było to, że pomimo gęstej doœć strzelaniny nikt od strzałów nie padał; przypatrzywszy siębaczniej, stwierdzili, że wszystkie strzały,czy to z łuku, czy to z rusznicy, były niecelne; ale zdziwienie z powyższej przyczyny wypadało po namyœle porzucić –nie żołnierze w końcu toczyli bitwę, lecz zwyczajni kmiotkowie. Rozpoznawszy wœród zmagajšcych się gromad tę, która broniła swego honoru, nietrudno zaœ jš było rozpoznać, powiewały bowiem nad niš dumne proporce z osłem o rozdziawionym pysku, rycerz i giermek podjechali bliżej, by ofiarować swój udział w bitwie po stronie wyszydzonych przeciw szydercom. To znaczy: w takim celu podjechał Don Kichot, a Sanczo Pansa przy wlókł się za nim bardzo niechętnie i wyrzekajšc, że wcale toniepotrzebne, raczej bowiem nie lubił uczestniczyć w podobnych starciach, ale comu pozostawało, skoro jego pan już podjšłdecyzję? Widok Don Kichota wprawił zbrojnych w zwykłe ludziom, którzy się z nim pierwszy raz stykali, zdumienie. Rycerz podniósł przyłbicę i korzystajšc z ciszy, która zapadła, wygłosił dłuższe przemówienie, zawierajšce jego poglšdy na rzemiosło rycerskie, dalej na to, czy społecznoœć może się w jakichkolwiek okolicznoœciach uważać za obrażonš, wreszcie – jakie mogš być godziwe powody, by osoba przeciw osobie i gromada przeciw gromadzie za broń chwytała. Powodów takich wyliczył pięć: pierwszy –to obrona wiary katolickiej (pierwszy powód, ale nie pierwszy otrzymujemy w tym miejscu dowód, że Don Kichot był człowiekiem pobożnym), drugi –obrona własnego życia, trzeci – obrona czci, rodziny i mienia, czwarty – w służbie królowi swemu w sprawiedliwej wojnie, pišty – obrona ojczyzny. Wyliczywszy te powody, jšł się zastanawiać, w jakiej mierze któryœ z nich mógłby obejmować zemstę za szyderstwa, nie skończył jednak owego zastanawiania się i zamilkł na chwilę dla nabrania tchu, gdy w szczelinę wšziutkš między słowami, od razu jš rozszerzajšc, wtargnšł Sanczo Pansa. –Słyszeliœcie –powiedział Sanczo Pansa – co rzecze mój pan, wielki rycerz Don Kichotz La Manczy, dawniej zwany Rycerzem Posępnego Oblicza, obecnie zaœ Rycerzem Lwów. Nie myœlcie sobie, to bardzo poważny człowiek, mówi po łacinie jak biskup, zna się na prawie, teologii i pojedynkach, otóż jeœli nie zrozumieliœcie, co powiedział, to ja wam wyjaœnię, że głupi gniewałby się o te oœle ryki. Co do mnie, to jeszcze dzieckiem bardzo lubiłem ryczeć i nikt mi nie przeszkadzał w oddawaniu się tej rozrywce. Pamiętam, że ilekroć zaczynałem, odzywały, się w odpowiedzi wszystkie osły, ile ich było we wsi. Nie zdarzyło się też, żeby mi kto z tego powodu przyganiał, przeciwnie, wielu mi zazdroœciło. A na dowód, że nie łżę, zaraz usłyszycie moje ryczenie, bo jestem pewien, że czym skorupka za młodu nasišknie, tym na staroœć tršci. To obwieœciwszy, œcisnšł nos palcami i wydał z siebie tak potężny oœli ryk, że echo poszło po wszystkich okolicznych dolinach. Niestety! Nie zrozumiano jego pokojowych intencji. Podejrzewajšc zwykłe szyderstwo, z którym tak często się spotykali, kmiotkowie zachmurzyli twarze, a jeden z nich, niedaleko stojšcy, podniósł żerdŸ, w którš był uzbrojony, i wymierzyłSanczowi potężny cios. Giermek zachybotał się na swym siwym osiołku, rozwarł ramiona łapišc nimi powietrze i zwalił się całym ciężarem na ziemię. W tej sytuacji Don Kichot nie kontynuował przerwanej przemowy i podniósłszy kopię natarł na gwałtownika. Nie dosięgnš! go jednak, ponieważ stanęło między nimi wieluwojowników z rozmaitš broniš i na rycerzaposypał się grad kamieni. Don Kichotowi nie pozostawało nic innego, jak wycofać się z pola bitwy, zachowujšc na lepszš okazję życie drogocenne dla wdów i sierot, a takżecałoœć swojego ciała. Galopujšc na Rosynancie, nie odwracał głowy i tylko co jakiœ czas poruszał ramionami, żeby się upewnić, czy nie dostał kulki w plecy od nieoczekiwanych przeciwników spod znaku osła. Ci jednak dali mu spokój, a nawet Sancza wsadzili na kłapoucha i posłali w œlad za panem. Doczekawszy się potłuczonego i rozgoryczonego giermka, Don Kichot powiedział: –Zgłupiałeœ chyba, Sanczo, z tym rykiem. W domu powieszonego nie mówi się o sznurze. Na oœli ryk jedynš odpowiedziš ze strony tych ludzi mogły być kije. –Tego bym się spodziewał, gdybym nie był prawdziwym osłem – przyznał Sanczo. – Czego bym się jednak nie spodziewał, to tego, że błędni rycerze uciekajš, pozostawiajšc swych giermków mielonych na mškę we wrogich żarnach. –Nie uciekałem, lecz rozsšdnie się wycofałem –wyjaœnił Don Kichot – a dziękitemu i tobie pozwolono pozbierać koœci. Na to Sanczo nic już nie odpowiedział, tylko westchnšł wymownie. Co się bitwy tyczy, to trwała ona aż do wieczora w tej samej postaci, to znaczy zestrzelaniem, od którego nikt nie padał, i z wymachiwaniem ostrš broniš na odpowiedniš odległoœć. Gdy słońce schowało się za horyzontem, obie triumfujšce armie w poczuciu zasłużonego zwycięstwa powróciły do swoich wiosek. Rozdział czterdziesty drugi, w którym zaczarowana łódŸ wypływa na sławnš rzekę Ebro Znów minęło parę dni sławnej wyprawy, a do sławnego miasta Saragossy cišgle było daleko, może nawet dalej niż na poczštku, jako że nasz sławny rycerz i sławny giermek wcale o kierunek nie dbali, mapy nikompasu nie wycišgali z troków, jakże zresztš mieli wycišgać, skoro wcale ich tam nie mieli, wędrowali jedynie cišgle przed siebie, natchnieniem i przypadkiem powodowani. Tak dojechali nad brzeg sławnej i pięknej rzeki Ebro, w czym opowiadajšcy te dzieje też nie widzi niewłaœciwoœci, bo sławna wyprawa nad sławnš rzekš, sławny Don Kichot przeglšdajšcy się w sławnym nurcie, sławny Sanczo Pansa ze sławnego brzegu zwieszajšcy nogi (sławne nogi, chciałoby się powiedzieć)– wszystko to jest chyba równie na miejscu, jak te same sławne osoby w sławnych wrotach sławnego miasta, do którego, dorzucę w tym miejscu, w ogóle nigdy nie mieli dotrzeć. Jakiœ czas jechali brzegiem, rozkoszujšc się widokiem czystej, obfitej i spokojnie płynšcej, może z lekka ociężałej, jak hiszpańska dama pod południowym promieniem, wody. Wtem ujrzeli kołyszšcš się tuż przy brzegu i przywišzanš do schylonej ku falom wierzby małš łódŸ bez wioseł. Dokoła –żywej duszy; Don Kichot zezrozumieniem pokiwał głowš i zeskoczył z konia. –Zsiadaj i ty – rozkazał giermkowi –i przywišż oba wierzchowce do drzewa, a żwawo, słyszysz? – Słyszę – odparł Sanczo – ale nie rozumiem, czemu bym miał tak czynić. –Ta zaczarowana łódŸ czeka na nas najwyraŸniej – wyjaœnił Don Kichot. –Musimy zostawić tu Rosynanta i osła, bo nie zmieszczš się w łodzi, która nas zaprasza. ŁódŸ ta wzywa mię na ratunek, nie wiem czyj, rycerza czy damy, ale z pewnoœciš kogoœ, kogo na życzenie dobrychczarnoksiężników mam wybawić z opresji. –Skoro tak uważacie, wasza pochopnoœć –odrzekł Sanczo –zrobię, co każecie, ale dla czystego sumienia powiem, co sam uważam. To nie jest łódŸ czarodziejska, tylko rybacka. W tych stronach rybacy łowiš z łodzi najsmakowitsze pstršgi na œwiecie. Zgłaszajšc swe zastrzeżenie co do charakteru statku, Sanczo Pansa mimo to posłusznie przywišzywał osła i Rosynanta do drzewa, a gdy Don Kichot dał susa do łodzi, skoczył za nim i na znak swego panaprzecišł nożem powróz. Łajba powoli zaczęła się oddalać od brzegu;Rosynant szarpał się na uwięzi; osioł ryczał żałoœnie; Sanczo Pansa drżał ze strachu i wołał, płaczšc: –Żegnajcie, najmilsi! Może nigdy się już rie zobaczymy na tym œwiecie! Nie myœlcie o mnie Ÿle, kiedy zginę w tym odmęcie szaleństwa! Don Kichot bardzo się gniewał za to drżeniei płacz, i żałosne wołanie, karcił więc surowo giermka, wskazujšc mu, że płynš spokojnie i na razie bez niebezpieczeństw, że upłynęli już przynajmniej siedemset alboosiemset mil i niebawem przekroczš równik, którš to chwilę poznać można po tym, iż u wszystkich żeglarzy ginš wówczas wszy co do jednej. –Przesuń, Sanczo, rękš po udzie – zakończył Don Kichot – i sprawdŸ, czy tamjeszcze która została; wynik eksperymentupowie nam, czy zbliżamy się dopiero do równika, czyœmy już go minęli. –Na własne oczy widzę, wasza żeglownoœć–powiedział uspokojony już nieco giermek – że zaledwie parę sšżni odbiliœmy od brzegu, a mój dobry osioł i wasz Rosynant znajdujš się w tym samym miejscu, gdzie ich przywišzałem, widoczni w tej samej okazałoœci, co przedtem. –Tak ci się tylko zdaje, Sanczo. Nie upierajsię i zrób tę próbę, o której ci mówiłem, abędziemy mieli naukowy dowód na wszystko.Sanczo rozpišł pas i przesunšł dłoniš po udzie, po czym wyjšł rękę, strzepnšł palcami i zanurzył garœć w rzece. – No i co ?? – zapytał Don Kichot. – Jeszcze nie dojechaliœmy tam, gdzie wasza mšdroœć powiada. – Czyżbyœ upolował jakiego zwierza?? –I niejednego! – pochwalił się Sanczo Pansa. Tymczasem ruch łodzi uległ przyœpieszeniu; najwyraŸniej znalazł a się w głównym pršdzie; i w tej samej chwili ujrzeli kilka młynów wodnych stojšcych na œrodku rzeki; a choć młyny wodne sš poniekšd okazalszymi krewnymi zwykłych wiatraków, Don Kichot nie ujrzał w nich olbrzymów, ani w ogóle żywych istot, lecz warowny zamek – i wskazujšc młyny giermkowi, rzekł donoœnym głosem: –Widzisz, Sanczo, ten zamek warowny, do którego wiedzie nas łódŸ czarodziejska? Totam przebywa w niewoli rycerz, dama, a może ktoœ z królewskiej rodziny, kto czekaniecierpliwie na mojš pomoc. –Jaki zamek? –zdumiał się Sanczo. –To sš młyny wodne, w których mielš zboże, a jakwpadniemy w ich koła, to i nas zmielš. –Złudzenie, jak zwykle – powiedział Don Kichot. –Dobry czarownik sprzyja nam i kieruje naszš łodziš, a zły czarownik tymczasem odmienia w naszych oczach ludzii przedmioty, by zdawały się nie tym, czymsš rzeczywiœcie. Ale możesz mi wierzyć, Sanczo – nie poddam się woli złego czarownika! W tej chwili łódŸ przyœpieszyła jeszcze bardziej i pomknęła prosto w wir pienišcy się pod kołami młynów. Na pomosty wybiegli młynarze od stóp do głów ubieleni mškš i wystawili przed siebie długie żerdzie, by zatrzymać łódŸ pędzšcš w paszczę zagłady. – Ludzie, oszaleliœcie? – wołali. – Czy żyć wam się odechciało i obraliœcie sami takš œmierć straszliwš pod młyńskimi kołami? – Widzisz, Sanczo, te białe diabły czy upiory jakoweœ? – zapytał Don Kichot. – Nie wštpisz już chyba, że jesteœmy na miejscu. Teraz zobaczysz jeszcze, jak sobie z nimi poradzę. I prostujšc się w tańczšcej na falach łodzi, zaczšł wymyœlać młynarzom i domagać się, by natychmiast wypuœcili więzionš w zamku osobę, kimkolwiek jest, rycerzem czy damš, bowiem on, Don Kichot z La Manczy, zwany Rycerzem Lwów, przybył, by jš wydrzeć z ich ršk plugawych, i jeœli nie oddadzš jej z dobrej woli, zostanš zmuszeni tym oto mieczem – co mówišc, dobył miecza i wymachiwał nimw powietrzu, aż dziw, że utrzymujšc się cišgle na nogach. Sanczo tymczasem padł na kolana, błagajšcBoga o ratunek przed nieuniknionš, jak już się zdawało, œmierciš. Bóg wysłuchał go, posługujšc się zręcznymi ramionami i długimi żerdziami młynarzy, którzy dosłownie w ostatniej chwili przed wpadnięciem pod koła zatrzymali łódŸ, a Don Kichota i Sancza wycišgnęli z wody, skaczšc za nimi ofiarnie i bez obawy, że się zamoczš. Wycišgniętych ułożyli na brzegu, żeby przeschli co nieco, ale niedługo dane im było schnšć w spokoju, bo tu nadbiegli rybacy, właœciciele łodzi, której mimo zatrzymania przez młynarzy, nie udało się uratować, i jęli tarmosić rycerza wraz z giermkiem, żšdajšc odszkodowania za stratę. –I owszem – powiedział Don Kichot – gotów jestem zapłacić pod warunkiem, że okup ten otworzy wrota więzienia dla wiadomych osób. –Co za więzienie, u licha, co za osoby? – zdenerwował się jeden z młynarzy. – Chodzi wam może o klientów, którzy przyjeżdżajš tu zemleć ziarno za godziwš opłatš? –A więc nie porozumiemy się – rzekł Don Kichot. –W walce dwóch czarnoksiężników, z których jeden przysłał mi łódŸ, a drugi jš wywrócił, ten pierwszy okazał się, niestety, słabszy tym razem. Hej, więŸniowie tego zamku! – podniósł głos. –Czy słyszycie mnie? Cierpliwoœci tedy, błagam was, cierpliwoœci, dzisiaj bowiem, jak widać, nie uda mi się was wydobyć z niewoli. Czekajcie następnego razu, następnej łodzi zaczarowanej i następnego rycerza, którym może będę znowu ja, a może ktoœ szczęœliwszy ode mnie... –Da Bóg, że to nie będziecie wy – mruknšł Sanczo Pansa – a w każdym razie ja już z wami nie wsišdę do łódki, choćbyœcie się nie wiem jak upierali. – To jak będzie z naszym odszkodowaniem?? – zapytał rybak. – Zapłacę –rzekł Don Kichot i po krótkim targu faktycznie zapłacił, a raczej kazał zapłacić Sanczowi, bo ten opiekował się kiesš, pięćdziesišt realów, z których każdy był obcišżony westchnieniem Sancza. Młynarze popatrzyli na rycerza i giermka, pokiwali głowami i ukryli się w młynach, rybacy oddalili się do swoich sieci, a Don Kichot i Sanczo Pansa wrócili brzegiem, co wcale nie trwało długo, do Rosynanta i siwego osła, przywišzanych do drzewa i pokornie czekajšcych na swoich panów. Rozdział czterdziesty trzeci, w którym DonKichota i Sancza Pansę spotyka coœ będšcego raczej przyjemnš niespodziankš niż niebezpiecznš przygodš, ale zarazem decydujšcego prawie o wszystkich dalszychprzygodach, aż do końca wyprawy Œciœlej mówišc, nie coœ ich spotkało, lecz ktoœ. A ten ktoœ, to wcale nie byle kto. Spotkali ich sam Ksišżę i sama Księżna, sami nie w tym znaczeniu, że sami-samiuteńcy, towarzyszył im bowiem ich dwór wspaniały, ale że nie byle kto właœnie, tylko sam Ksišżę i sama Księżna. Cervantes nie przytacza jaœnie oœwieconychnazwisk ksišżęcych, podkreœla nawet, że ich nie zna, ale komentatorzy sšdzš, że zna, tylko woli się nie narażać, bo to naprawdę znaczne nazwiska. Mniejsza o to,nam wystarczy Ksišżę i Księżna. Ksišżę i Księżna bawili właœnie na polowaniu. Z tej okazji Księżna występowała w zielonym stroju myœliwskimi z gracjš dosiadała mierzynka œnieżnobiałej maœci, w zielonym także czapraku i ze srebrzystym siodłem. Na lewej dłoni piastowała krogulca, było to bowiem wykwintne polowanie z krogulcem na ptactwo wysokolotne. Don Kichotowi, gdyjš ujrzał na skraju lasu, wydała się Księżna niezwykle piękna, przez co nie chcępowiedzieć, że nie była piękna naprawdę, bo może i była. Jak wyglšdał i był ubrany Ksišżę, Cervantes w tym miejscu nie mówi, prawdopodobnie dlatego, że Don Kichot w pierwszej chwili ujrzał Księżnę jedynie, a gdy Ksišżę pojawił się obok swej małżonki,Don Kichot właœnie spadał z konia i nie mógł mu się przyglšdać, ale o tym za chwilę. Ujrzawszy Księżnę i otaczajšcych jš myœliwych, siedział jeszcze w siodle doœć mocno i nie zachwiał nim jej widok, choć go zachwycił; nie wiedzšc, że to sama Księżna, zorientował się przecież, że wielka pani, polecił tedy Sanczowi, by podjechał do niej i w jego imieniu ofiarował najniższe usługi. Sanczo zmusił osła do przyœpieszenia kroku i podjechał żwawo do damy w zielonym stroju, co uczyniwszy zeœliznšł się z kłapoucha i przyklęknšwszy na jedno kolano przed jej koniem oznajmił: –Wasza wspaniałoœć, nazywam się Sanczo Pansa i jestem giermkiem rycerza, którego widzicie, Don Kichota z La Manczy, zwanegoniegdyœ Rycerzem Posępnego Oblicza, obecnie zaœ Rycerzem Lwów, bo je odważnie pokonał, co sam widziałem. Terazmój pan chciałby się zbliżyć do waszej wspaniałoœci, nie żeby jš pokonać, ale żebyjej służyć, o co doprasza się pokornie i z utęsknieniem. –Wstań, zacny giermku –odparła z wdzięcznym uœmiechem Księżna – spełniłeœbowiem poselstwo jak należało. Powiedz tylko, czy to o twoim panu prawi pewna drukowana ksišżka, jako o miłoœniku niejakiej pani Dulcynei z Toboso? Pytanie to œwiadczyło, że Księżna była w kursie nowoœci literackich i czytała ad, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żŸP%c, u#c,Ą˜*c,˘Â-' Z,Łé:v -€również księgę, o której wspominał Don Kichotowi Samson Karrasko, zawierajšcš opis, nie wiadomo zresztš, czy œcisły, pierwszych wypraw naszego rycerza. –To on –skwapliwie potwierdził Sanczo – aten drugi, o którym z pewnoœciš ksišżka też prawi, mniejszy, grubszy i na białym oœle, to nikt inny, tylko właœnie ja. –Czuję się zaszczycona – powiedziała Księżna. –Powiedz swemu panu, że i ja, i Ksišżę mój małżonek z uszczęœliwieniem witamy go w swoich włoœciach i prosimy, by zechciał przyjšć goœcinę w naszym wiejskim pałacu. Sanczo dosiadł osła i jeszcze poœpieszniej,niż kłusował do Księżny, zawrócił do tego,który go posłał. Opowiedziawszy Don Kichotowi cały przebieg rozmowy, dorzuciłjeszcze trochę uniesień na temat urody i uprzejmoœci tej wielkiej pani, czego rycerzwysłuchał z większš uwagš, niż zazwyczajwysłuchiwał opinii giermka na przeróżne tematy. Gdy zaœ Sanczo skończył, Rycerz Lwów poprawił się w siodle, podniósł przyłbicę i dŸgnšwszy Rosynanta ostrogamiruszył ku Księżnie. Ta tymczasem przywołała Księcia, który podobnie jak i ona miał już za sobš lekturę pierwszych przygód Don Kichota, i opowiedziała mu z radoœciš, że bohater ksišżkowy, który tak ich bawił oboje, przybywa oto we własnej osobie i zamierza zawrzeć z nimi znajomoœć. Jakoż Don Kichot podjechał na Rosynancie, a Sanczo pomknšł za nim, by zgodnie z giermkowskimi obowišzkami przytrzymać panu strzemię przy zsiadaniu. Niestety, taksię œpieszył, że w trakcie zeskakiwania z osła zaplštała mu się noga w sznurach uprzęży i zamiast stanšć na równe nogi pozostał zawieszony głowš w dół, a nogami do góry i włóczony w tej pozycji poziemi. Don Kichot nie zauważył, co się przytrafiło Sanczowi, i pewny, że ten trzyma już strzemię w ręku, przechylił siędo zsiadania. Tu się okazało, że siodło byłoŸle podpięte, i rycerz razem z siodłem zleciał na ziemię. Ksišżę kazał swym ludziom podnieœć z upadku i rycerza, i giermka, co też ci uczynili, jednakże Don Kichot był niepocieszony tak niefortunnym poczštkiem znajomoœci z Księżnš i Księciem.Z trudem maskujšc ból potłuczonych koœci ikulejšc na obie nogi, podszedł mimo wszystko do ksišżęcej pary, by zgišć przedniš kolana, ale tu Ksišżę żwawo zeskoczył z konia i wzišł Don Kichota w objęcia, mówišc: –Przepraszam was, wasza koœcistoœć, w imieniu tej ziemi, która do mnie należy, iż tak niegoœcinnie potraktowała wasze koœci,ale zapewniam, że w naszym pałacu, dokšdsię wnet razem udamy, koœci goœcia zaznajš wszelkiej błogoœci. –W każdym położeniu i stanie –odparł Don Kichot – rzucone, potłuczone czy pogrzebane, koœci moje wraz z resztš ciała i duszy gotowe sš usługiwać Wielmożnym Księstwu. Wymieniono jeszcze kilka równie górnolotnych zdań i komplementów, po czym ruszono w drogę do ksišżęcego pałacu; Sanczo Pansa poprawił uprzednio siodło i œcišgnšł popręgi Rosynanta, by DonKichot mógł bezpiecznie go dosišœć; Księżnajechała w œrodku, a Ksišżę i Don Kichot po jej obu stronach; Sanczo zaœ, miast pozostać nieco w tyle, jak wypadało, przyłšczył się do tej znakomitej trójki na czwartego, raz po raz wtršcajšc się do rozmowy, co Don Kichota trochę denerwowało, ale parę ksišżęcš szczerze bawiło, zachęcali więc giermka, by nie powœcišgał języka. Tu konieczne jest wyjaœnienie, bez którego dalszy bieg wydarzeń może być zbyt ciemny, że jeżeli spotkanie Don Kichota na skraju lasu z polujšcš parš ksišżęcš należyniewštpliwie położyć na karb przypadku, tood tej chwili Ksišżę i Księżna osiodłali przypadek jak ognistego rumaka, wbili w jego boki ostrogę własnej niepohamowanej zabawy, œcišgnęli wędzidłem kapryœnego wielkopańskiego dowcipu. Nie muszę opisywać, komu i jakie wydawali rozkazy, kogo, kiedy i z jakš misjš wysyłali przed sobš, kogo pilnie wzywali, kogo pytali o radę, komu na co sypali groszem; doœć na tym, że cokolwiek się dalej działo, było przez nich ukartowane, chociaż czasem, przez zapał sług ksišżęcych, przekraczałogranice, jakie zakreœlili żartowi. Od znanegonam już postępowania przyjaciół Donkichotowych – proboszcza, balwierza i innych, których ci pierwsi w sprzysiężenie swoje wcišgnęli – postępowanie Ksišżšt różniło się intencjš; nie chodziło już mianowicie o tak zwane dobro Don Kichota, o wyleczenie jego wyobraŸni i sprowadzenieciała razem z duchem do domu z obszarów jego zabłškania i obłškania, lecz o czczš rozrywkę i nic ponadto; w zwišzku z tym Cervantes powiada, nie w tym miejscu co prawda, lecz dużo dalej, już po opisaniu licznych pomysłów i inscenizacji, w którychsidła raz po raz wpadali rycerz i giermek, że kpiarze nie sš mniej szaleni od kpów, tyle zachodów w ich okpienie wkładajšc; zgoda, ale szaleństwo różnorakiej zabawy, w tej liczbie pełnej zawiłych intryg i starań zabawy cudzym kosztem, było od wieków i jest nadal właœciwe rodzajowi ludzkiemu; powiedziawszy więc, co było do powiedzenia, zachowajmy i dla kpiarzy szalonych wyrozumiałoœć, i nie krytykujšc nikogo, wróćmy do opowieœci. Kiedy Don Kichot i Sanczo Pansa w towarzystwie pary ksišżęcej dotarli do pałacu, u wrót czekali już dwaj stajenni w purpurze, którzy zsadzili błędnego rycerzaz konia, następnie dwie panny w bieli zarzuciły mu na ramiona płaszcz z najœwietniejszego szkarłatu, kiedy zaœ prowadzony przez Księcia wkroczył na wewnętrzny dziedziniec, wszystkie krużganki wypełniły się różnej barwy dworzanami i sługami płci obojga, wiwatujšcymi na czeœć najsławniejszego z błędnych rycerzy i wylewajšcymi nań flakony wszelkich wonnoœci. Duma pomieszana z zachwytem i wdzięcznoœciš rozpierała serce Don Kichota, ponieważ byłto pierwszy raz w jego życiu, gdy w prawdziwym, a nie urojonym pałacu ksišżęcym podejmowano go tak, jak należało podejmować, o czym wiedział z ksišg, zasługujšcych na taki przywilej błędnych rycerzy. Uœmiechał się tedy promiennie, kiwał głowš i dłoń przykładałdo serca, posuwajšc się dalej tam, gdzie goprowadzono. Na piętrze, w bogato zdobionej sali, usługujšce mu panny w bieli potroiły się –ijuż szeœć ich było, nie dwie jak przedtem; ale na urodzie i wdzięku nic nie straciły. Szeœć tych panien odebrało mu broń i œcišgnęło zbroję, aż pozostał w kaftanie i obcisłych pludrach; lecz gdy chciały go, dlaprzebrania koszuli, dalej obnażać, nie dopuœcił do tego w swej wstydliwoœci; i chcšc nie chcšc, musiały wyjœć, pozostawiajšc sam na sam z Sanczem, który dalej mu służył. Przebrał tedy Don Kichot koszulę, na nowo płaszcz szkarłatny zarzucił, pendent z mieczem przypasał i tak wystrojony przeszedł do następnej sali, gdzie czekały już nań panny, ustawione w szpaler, z miskš, mydłem, dzbanami i ręcznikami; umył ręce i wytarł, a każda z panien dygała, kiedy do niej podchodził, więc i on się kłaniał uprzejmie, to przy misce, to przy ręcznikach. Z kolei dwunastu paziów z majordomem na czele ceremonialnie wprowadziło Don Kichota do sali jadalnej; tam na stole czekały cztery nakrycia, na progu sali zaœ powitali rycerza Ksišżę, Księżna i przebywajšcy u ich boku duchowny; choć się wzdragał, zmuszony został Don Kichot do zajęcia pierwszego miejsca przy stole, Ksišżę z Księżnš zasiedli po jego bokach, a duchowny naprzeciw; Sanczo Pansa zaœ, który na krok swego pana nie odstępował, także wszedł do sali jadalnej, ale choć zwykle w drodze jadał ze swym panem przy jednym stole, tu do stołu nie dopuœciły go obyczaje, stanšł zatem, wraz z miejscowymi sługami, za plecami obiadujšcych. Obiad cišgnšł się długo, potrawy były znakomite, a rozmowy nie gorsze, bo Don Kichot błyszczał mšdroœciš i wiedzš, Księżna wdziękiem, Ksišżę uprzejmoœciš, a Sanczo Pansa, raz po raz, wbrew napomnieniom pana, wtršcajšcy swoje trzy grosze, mimowolnym lub nie mimowolnym dowcipem; jedynie ksišdz, niestety, odznaczał się ciasnotš umysłu oraz idšcymz tym w parze zacietrzewieniem, gniewało go więc wszystko, o czym była mowa, czy to historia Dulcynei zamienionej w szkaradnš babę, czy to napomknienie o obiecanej giermkowi przez błędnego rycerza wyspie; kiedy zaœ – właœnie w zwišzku z wyspš –Ksišżę powiedział, że niewidzi nic złego w tej obietnicy i pragnie sam przyczynić się do jej spełnienia, w imieniu Don Kichota ofiarowujšc Sanczowi rzšdy jednej z wielu, które posiada, ksišdz zerwał się od stołu i na znak protestu, niekończšc nawet obiadu, opuœcił pałac, czymsię zresztš pozostali biesiadnicy wcale nie przejęli. Miłe rozmowy, obracajšce się głównie wokół spraw Don Kichota, których oboje księstwo bardzo byli ciekawi, trwały jeszcze trochę, aż obiad dobiegł końca. Wówczas znowu piękne panny w bieli wkroczyły, tym razem w cztery; z dzbanem srebrnym, takšż misš, ręcznikami i pachnšcym mydłem neapolitańskim; ale z gestów ich, ku zdziwieniu Don Kichota, wynikało, że nie o mycie ršk chodzi tym razem, lecz o mycie brody, czemu poddał się z rezygnacjš, mniemajšc, że tu taki panuje zwyczaj. Kiedy wszakże panna od mydła namydliła mu już brodę obficie, przyokazji œnieżnš pianę na policzkach, nosie i oczach kładšc, że aż był zmuszony zacisnšć mocno powieki, pannie od dzbana raptem wody zabrakło, pobiegła więc po niš, proszšc, by pan rycerz zaczekać raczył. Czekał posłusznie, z namydlonš twarzš, a gdy wróciła i wraz z pozostałymi doprowadziła mycie brody do szczęœliwego końca, oczy wreszcie otworzył i popatrzył na wszystkie cztery jakby z lekkim powštpiewaniem, nic jednak nie rzekł. Odezwał się za to Sanczo Pansa, najpierw pod nosem, do siebie, a gdy Księżna poprosiła, by powtórzył głoœniej, co mu przyszło do głowy, nie certujšc się w samej rzeczy powtórzył: – Myœlę sobie, czy w tym księstwie dla rycerzy jedynie zawarowane jest mycie brody, czy dla giermków tak samo, przynajmniej co drugi obiad ? –Skoro ci się spodobało – powiedziała Księżna – nie ma przeszkód, by się moje panny zajęły i twojš brodš już po pierwszym obiedzie. Na was to składam – zwróciła się do majordomusa – by życzeniemego przyjaciela Sancza Pansy wypełnione zostało co do joty. Majordomus przyrzekł,że wszystkiego dopilnuje, po czym wraz z resztš służby i zabierajšc Sancza ze sobš, udał się na obiad. Don Kichot pozostał sam z ksišżęcš parš, w dalszym cišgu wypytywany o paniš Dulcyneę z Toboso, jej nieszczęsnš przemianę, przeœladujšcych go złych czarowników oraz inne okolicznoœci swojego losu, na wszystko zaœ odpowiadał otwarcie i wyczerpujšco. Poruszona też została raz jeszcze sprawa Sanczowego gubernatorstwa i Don Kichot zapewnił Księcia i Księżnę, że o ile faktycznie powierzš giermkowi któršœ ze swych wysp do rzšdzenia, on sam doradzi mu, jak ma postępować, by go urzšd nie zepsuł i nie wyzuł z dotychczasowej poczciwoœci. Taka miła rozmowa toczyła się czas jakiœ, aż zakłócił jš harmider wielki w pałacu; wnet wpadł do sali ten, o którym właœnie mówili, bardzo wzburzony, z zawišzanš podszyjš œcierkš czarnš od brudu, za nim zaœ goniła cała hałastra lokajczyków, kuchcików i innej drobnej czeladzi, z czego jeden podtykał Sanczowi pod nos cebrzyk zpomyjami, drugi zaœ łapał za brodę i usiłował wsadzić do cebrzyka. – Cóż to ma znaczyć?? – zapytała Księżna. – Czego chcecie od pan a gubernatora?? –Ten pan nie pozwala sobie umyć brody – wyjaœnił jeden z hałastry –jak to jest w zwyczaju i jak przedtem sam prosił. –Ale nie prosiłem –wykrzyknšł z desperacjš Sanczo – o mycie brody w pomyjach i takimi łapskami! Skoro tak, to obejdę się całkiem bez mycia, brodę mam dosyć czystš i doczekam do Wielkiejnocy, a kto się zbliży, aby mnie myć albo czesać, tego z całym uszanowaniem pogłaszczę tš oto pięœciš, że na długo odechce mu się tych posług! Księżna i Ksišżę z trudem tłumili œmiech, ale Don Kichotowi sprawiało przykroœć to naigrawanie się z jego giermka, odezwał się więc surowo do hałastry, która obskoczyła Sancza: –Poniechajcie go, ludzie, bo ja, jego pan, uważam go za czystego i powinno to każdemu wystarczyć, a przedmiotem żartów ani on, ani ja nie będziemy. –Zaiste – zmuszajšc się do powagi, oœwiadczyła Księżna – skoro komu nie w smak nasz zwyczaj, niech zostanie przy swoim, tym bardziej że wy, czyœciochy, tym razem służyliœcie zwyczajowi niedbale i zuchwale, obawiam się, że folgujšc w ten sposób swej antypatii do cnych giermków błędnych rycerzy. Stropiona wymówkš czeladŸ wycofała się, zabierajšc cebrzyk z pomyjami i unoszšc też poœpiesznie brudnš œcierkę spod brody Sancza, który uniknšwszy tego, co mu groziło, na kolanach dziękował Księżnie za wstawiennictwo. Powtórzyła na to, że już niedługo za sprawš Księcia jej małżonka Sanczo obejmie rzšdy na wybranej do tego wyspie, za co on z kolei dziękował jeszcze wylewniej. Pora była –przynajmniej dla rycerzy –na drzemkę poobiedniš, toteż Ksišżę i Don Kichot, każdy z osobna, udali się do swoich sypialni. Sanczo na proœbę Księżny pozostałna całe popołudnie z niš i jej dworkami, toczšc rozmowy dowcipne i pouczajšce i naswój sposób opowiadajšc o tych samych wydarzeniach, o których przedtem ze swego punktu widzenia mówił Don Kichot. Z rozmów tych, by czytelników nie nużyć, jeden fragment tylko przytoczę, zdaje się, że dosyć ważny. Otóż w pewnej chwili, wysłuchawszy różnych relacji Sancza, Księżna przedstawiła mu taki szkopuł: skoro, jak z tego, co opowiadał, wynika, pan jego jest szalony, a on, giermek, wiedzšc o tym, nadal mu towarzyszy i służy, i w dodatku pokłada nadzieję w jegoobietnicach, sam musi być jeszcze bardziej szalony; jakże więc ona, Księżna, ma popierać decyzję Księcia swego małżonka, by tak szalonemu rzšdy wyspy powierzyć, nie zaœ najusilniej go od decyzji takiej odwodzić. Na to odpowiedział Sanczo: –Słuszny jest ten szkopuł, ani słowa przeciwko niemu, sam go nawet podzielam iwiem, że gdyby mi starczyło rozumu, dawno bym Don Kichota porzucił. Ale jesteœmy z tej samej wioski; byłem z nim razem w ciężkich opałach; jadłem jego chleb; miłuję go i podziwiam takiego, jaki jest; okazywał mi swš wdzięcznoœć i hojnoœć; jestem wierny i nie umiem zdradzać; z tego wszystkiego wychodzi, że taki już mój los i rozłšczy nas dopiero mogiła. A co się tyczy owych przyobiecanych rzšdów, skoro zostanš mi przez waszš miarodajnoœć za głupotę mojšcofnięte, to moja mšdroœć potrafi nie dbać o nie, myœlšc, że może to i lepiej dla mojego sumienia; a choćby i nie lepiej, to i tak będzie, co ma być, a ja na to nie poradzę. Był to pierwszy raz, a może i ostatni (to się okaże), gdy Księżna słuchała słów Sancza nie œmiejšc się ani œmiechem jawnym, ani ukrytym, lecz w zdumieniu i zawstydzeniu, którego sama nie potrafiła pojšć i które wydobyło z niej takš odpowiedŸ, zupełnie serio: –Ależ nie, Sanczo, Ksišżęta nie wycofujš obietnic, będziesz miał swojš wyspę, tym bardziej że, jak widzę, wcale nie jesteœ szalony i mój szkopuł był całkowicie niesłuszny. Proszę cię tylko, przyjacielu, żebyœ dbał o poddanych, jak dbasz o pana swego, a oni, jestem pewna, też będš cię miłowali i podziwiali. Sanczo przyrzekł, że będzie dbał o poddanych, i na tym się ten fragment rozmowy skończył. Rozdział czterdziesty czwarty, w którym odbywa się polowanie na grubego zwierza, a następnie coœ dużo dziwniejszego, nie z dziedziny życia dworskiego, lecz z dziedzinyczarów Na grzecznych rozmowach i ceremoniach upłynšł pierwszy tydzień pobytu Don Kichota i Sancza Pansy w ksišżęcym pałacu.Bał się już Don Kichot, że zniewieœcieje wœród wygód i bez przygód, ale że, jak wiedział, czyniono tymczasem przygotowania do łowów na grubego zwierza (o innych zaœ przygotowaniach, które również czyniono, nie wiedział), uzbroił się w cierpliwoœć, resztę broni majšc także na podorędziu, i czekał. Jakoż nastšpił ów dzień, gdy ruszono w knieję, z wielkim zgiełkiem, pohukiwaniem, szczekaniem, tršbieniem, w tłumie myœliwych i naganiaczy, w zielonych strojach myœliwskich, choć Don Kichot, co prawda, odmówił przywdziania takiego stroju, który chciano mu ofiarować, i wystšpił, jak zwykle, w zbroi, ale wszyscyinni, z Księciem i Księżnš na czele, a SanczaPansy nie wyłšczajšc, mieli stroje myœliwskie i wyglšdali w nich malowniczo, co jest przecież jednš z głównych racji polowań. Księżna –zamiłowana łowczyni –zsiadłszy rackich i czytała ad, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷ż¤PKc-Ľ›c-Ś¸c-§H-9-¨0—c.€Š?G.z konia, z krótkim oszczepem w ręku, zajęła upatrzone stanowisko, a Ksišżę i DonKichot stanęli po obu jej stronach; Sanczo Pansa natomiast nie zsiadajšc z osła, dla ostrożnoœci pozostał nieco w tyle, co nie uchroniło go jednak przed momentem przerażenia, gdy ukazał się potworny odyniec, z kłami jak szable, toczšc pianę z ryja, podrażniony już przez nagonkę i sadzšcy prosto na Księżnę. Co się działo dalej, Sanczo już nie widział, zeœliznšwszy się bowiem z kłapoucha, umykał co sił w leœnš gęstwinę; dopadłszy jakiegoœ dębu, jšł się nań wdrapywać po gałęziach i sękach, ale w połowie drogi na wierzchołek gałšŸ złamała się, Sanczo zleciał w dół, zaczepił się w locie nowym myœliwskim kubrakiem o wystajšcy sęk i zawisł tak głowš do ziemi, czego, jak wiemy, był zwyczajny, choć nie zawsze sięto działo na dębie. Mimo że zwyczajny, wrzeszczał wniebogłosy, może nie tyle jużze strachu ani nawet z nieprzyjemnej pozycji, co z żalu po zniszczonej garderobie, którš był już sobie umyœlił sprzedać za dobre pienišdze, a podarta, wiadomo, nie miała takiej wartoœci. Nikt tymczasem nie zwracał uwagi na jego wrzaski, wszyscy bowiem z zapartym tchem spoglšdali na dzika, który, jak się rzekło, z kłami jak szable, toczšc pianę z ryja, sadził prosto na Księżnę. Księżna z podniesionym oszczepem, nie cofajšc się ani o krok, czekała na napastnika, to samo Ksišżę, ale Don Kichot, wyprzedzajšc wszystkich, wyszedł odyńcowi naprzeciw zmieczem i tarczš, i niechybnie byłby go rozpłatał lub zostałby rozpłatany, gdyby w bokach zwierzęcia nie utkwiło jednoczeœnie pół tuzina albo więcej oszczepów, wbitych przez myœliwych z ksišżęcego orszaku; dzik zatoczył się, piana z ryja poczerwieniała, i już było po wszystkim. Wtedy dopiero do uszu obecnychdotarły krzyki Sancza, podeszli więc doń i odczepili z sęka, na którym wisiał jak połeć wieprzowiny na haku rzeŸnickim. Upolowanego odyńca przewieziono triumfalnie na mułach do wielkich namiotówustawionych na polanie poœrodku kniei; tam czekały już na myœliwych stoły nakryte i zaczęła się uczta, o której tyle można powiedzieć, że była iœcie ksišżęca, uczta zaœ taka jest ważnš częœciš polowania, trwała więc długo i reszta dnia upłynęła na niej bardzo przyjemnie. Z zapadnięciem nocy zaczęły się wszakże dziać rzeczy dziwne, a nawet, można œmiało powiedzieć, przedziwne. Z czterech stron kniei zapaliły się jakieœ œwiatła, jakby łuny, coraz jaskrawsze, aż oœlepiajšce oczy tych, którzy byli w œrodku.Jednoczeœnie dŸwięki się rozległy bębnów, kotłów, tršb i piszczałek, na modłę mauretańskš, ale szczególnie przeraŸliwe, ijak blaski były oœlepiajšce, tak hałasy ogłuszajšce. Przytłoczyły wszystkich i strachem skuły – nie dajšcym się pokonać strachem niewiadomego –te iluminacje razem z dŸwiękami, jeszcze Don Kichot najmniej pokazywał po sobie, ale Sanczo Pansa formalnie trzšsł się. Tu z ostępów wyłonił się diabeł na koniu, w róg ochrypły dmšcy w galopie. –Stój! –zawołał Ksišżę. –Mów, kim jesteœ,dokšd zmierzasz, kto za tobš cišgnie tym borem? –Jestem diabeł –odparł, jak należało się spodziewać, diabeł. –Poszukuję Don Kichotaz La Manczy i jeœli mnie mój wzrok diabelski nie myli, mam go tu przed sobš. –Jam jest – potwierdził Don Kichot – i nie boję się diabłów. Czego chcesz ode mnie, siło nieczysta? –Piekło kazało mi cię uprzedzić, że zbliża się tu szeœć hufców czarowników, strzegšcych zaczarowanej pani Dulcynei z Toboso. U boku zaczarowanej trwa dzielny rycerz Montesinos, który wyjawi ci, jak jš można odczarować, ale piekło, przemawiajšce moimi ustami, dla twojego dobra nie radzi podejmować tej próby. –Niepotrzebne mi piekielne rady – gniewnieidumnie zarazem oznajmił Don Kichot. – Niech mi tylko Montesinos powie, co mam czynić, a nie cofnę się przed żadnym niebezpieczeństwem ni trudem. Diabeł zaœmiał się œmiechem mrożšcym krew w żyłach, zatršbił w róg i odjechał w ciemnoœć, zostawiajšc wszystkich w wielkim zdumieniu, a najbardziej Sancza Pansę i Don Kichota; tego pierwszego, gdyż dotšd mniemał, że to jego wymysł zaczarował Dulcyneę, drugiego, ponieważ cichcem wštpił sam w prawdę tego, co spotkało go w jaskini Montesinosa; teraz zaœ i zaczarowanie Dulcynei, i spotkanie z Montesinosem okazywało się prawdš obiektywnš, niezależnš od Sanczowych łgarstw i Donkichotowych fantazji. Tu rozległy się nowe głosy, jakby grzmoty,strzelania, krzyki wojenne; łuny z czterechstron zgasły, a zamiast nich jęły się przemykać przez gęstwinę liczne drobne œwiatełka; potem i one zgasły, a dŸwięki dobiegajšce zdały się łoskotem ciężkich wozów na kamieniach, towarzyszyły im teżjakby ryki wygłodniałych drapieżców. Po tej uwerturze ze skrzypieniem wtoczył się na polanę wóz cišgniony przez cztery woły;bydlęta miały czarne kapy na grzbietach, a do rogów umocowane płonšce pochodnie; prowadziły ów wóz diabły takie jak pierwszy, a na tronie wysokim poœrodku wozu starzec białobrody zasiadał, który, gdy mijał wpatrzone weń towarzystwo, rzekł głosem jakby z czeluœci płynšcym: – Jestem czarownik Freston. Wóz przejechał, a po chwili nadjechał drugi, z wszystkim takim samym, diabłów nie wyłšczajšc, i z podobnym starcem na tronie, który mijajšc towarzystwo takim samym głosem z czeluœci przedstawił się: – Jestem czarownik Lirgandeo. Tak przejechało pięć wozów, z czarnymi kapami i pochodniami, z diabłami na przedzie i z siwobrodymi czarownikami, którzy wymieniali swoje imiona, jakże znane Don Kichotowi z ksišg rycerskich i z gorzkich rozmyœlań nad przeciwieństwami, jakie tyle razy przed nim piętrzyli. Szósty wóz jednak był zupełnie inny –i inne dŸwięki go poprzedzały, jakieœ granie słodkie na instrumentach nieznanych, z czego wszyscy wnieœli, że najgorsze minęło, a teraz coœ dobrego nastšpi –otóż przy tej muzyce miłej wjechał wóz ze trzyrazy większy od tamtych, cišgniony przez szeœć mulic okrytych białymi kapami, a na każdej z mulic, jak również po bokach wozusiedzieli biało ubrani pokutnicy, każdy z pochodniš, co także tworzyło widok niesamowity, ale nie aż tak odpychajšcy, jak tamte diabły. Poœrodku wozu zaœ siedziały dwie postacie, z których żadna nie była starcem siwobrodym, lecz – pierwsza – dziewicš niezrównanej urody, otulonš w gazę srebrzystš ze złotymi blaszkami, druga – Œmierciš w czarnym całunie, który odrzuciła, gdy wóz zatrzymał się przy naszym towarzystwie, imonotonnym, jakby sennym nieco głosem powiedziała: –Jestem czarownik Merlin, ze wszystkich najpotężniejszy. Do ciebie mówię, błędny rycerzu Don Kichocie z La Manczy. Jeœli pragniesz, by niezrównana pani Dulcynea z Toboso, w prostš chłopkę zaklęta, odzyskała właœciwš sobie postać, tylko jeden jest na to sposób. Giermek twój, Sanczo Pansa, ma dobrowolnie obnażyć swoje tłuste poœladki i przyjšć na nie trzy tysišce i trzysta batów. Gdy dopełni się ta liczba, czar pryœnie. –Jeszcze czego! – wykrzyknšł oburzony Sanczo Pansa. – Co moje poœladki majš wspólnego z zaczarowaniem pani Dulcynei? Nie zgodzę się ani na trzy tysišce i trzystabatów, ani na trzydzieœci, ani na trzy nawet, bo mi milsze moje zdrowe poœladki od wszystkich pań zaczarowanych i nie zaczarowanych! –Zmuszę cię! –zagrzmiał Don Kichot. –Przywišżę cię do drzewa i jak mi Bóg miły, wymierzę ci szeœć tysięcy szeœćset szeœćdziesišt batów dla odczarowania pani mego serca, niezrównanej Dulcynei z Toboso! –Tak nie można –powiedział Merlin – bowiem plagi Sancza, aby były skuteczne, muszš być dobrowolne. Może je sobie rozłożyć na dogodne raty, a także zadawaćwłasnš lub obcš rękš, byle dopełnił się w końcu cały rachunek. –Ani w końcu ani na poczštku, ani własnš ani obcš rękš, ani na raty ani z procentem – odparł stanowczo giermek. –Mój pan się w niej kocha, to niech się dla niej smaga, aja, jak mówiłem, nie mam z tym nic wspólnego. Tu podniosła się z tronu siedzšca obok Merlina piękna dziewica i głosem zupełnie nie licujšcym z postaciš, bynajmniej bowiemnie niewieœcim, lecz męskim, odezwała się wprost do Sancza: –O, człowiecze z kamiennym sercem, duszšna wiór wyschniętš, drewnianš wštrobš i blaszanymi flakami! Tyle hałasu o trzy tysišce i trzysta batów? Toć w sierocińcu dziecię niewinne bodaj co miesišc tyle dostaje, nie zbawiajšc przy tym nikogo i niezasługujšc się zdumionemu œwiatu. Tak ci żal, potworze zatwardziały duszš i ciałem,rzemiennej skóry twoich poœladków, a nie żal ci moich oczu wypłakanych, słodyczy moich jagód, całej mojej gładkoœci dziewiczej, uwięzionej w skorupie szkaradnej baby! –Toć wasza przecudownoœć stoi przed namiw całej swojej ponętnej postaci – wyjškałSanczo Pansa. –To tylko na chwilę wyœwiadczył mi tę łaskę obecny tu pan Merlin, bym wzruszyłatwojš gnuœnoœć i zatwardziałoœć, ale chwila ta minie zaraz bezpowrotnie, jeœli nie podejmiesz zbawiennego dla mnie postanowienia. Błagam cię, niegodziwy samolubie, jeżeli nie dla mnie, uczyń to dla twojego pana, tego wielkiego rycerza, pogršżonego w rozpaczy przez skuwajšce mnie czary. – No więc jak będzie, Sanczo? – zapytała Księżna. –Nijak nie będzie – odparł Sanczo. –Nie wydam na mękę miłych mi poœladków, już powiedziałem. A teraz dodam, że dziwny masposób proszenia ta pani Dulcynea, pomieszany z wymyœlaniami od potworów i flaków kamiennych, i innych, czego żaden człowiek nie œcierpi. A mój pan też, zamiast mnie błagać i ugłaskiwać, krzyczy,że mnie przywišże do drzewa i podwoi tę porcję batów niczym nie zasłużonych. A i jaœni księstwo zapominajš, że batom tym, gdybym się zgodził, poddałby się nie tylko giermek, ale i gubernator – czy to przystoi? –Człowiek o kamiennym sercu – zauważył Ksišżę – nie może być gubernatorem na mojej wyspie. Jakżeby rzšdził dobrymi wyspiarzami, głuchy na ich cierpienia i błagania o pomoc? Nie chcę wpływać na twojš decyzję, ale powiem ci, Sanczo, że albo się zgodzisz na te baty dla odczarowania pani Dulcynei z Toboso, albo nici z twoich rzšdów, niestety. –Proszę o czas do namysłu! –wykrzyknšł Sanczo przestraszony uciekajšcš sprzed oczu wyspš. – Dwa dni na wybór, co lepsze!–Nie ma mowy –sprzeciwił się Merlin. –Musi to zostać rozstrzygnięte natychmiast: albo pani Dulcynea w znanej niektórym z tu obecnych postaci chłopki wróci na zawsze do Jaskini Montesinosa, albo w postaci, którš widzicie, będzie czekała na Polach Elizejskich, aż wypełni się ustalony rachunek batów. –Coœ się tu nie zgadza –kręcił głowš Sanczo Pansa. –Goniec diabelski zapowiadał,że przybędzie tu rycerz Montesinos i że z nim mój pan załatwi sprawę odczarowania pani Dulcynei, a tymczasem jest zupełnie inaczej. Może rycerz Montesinos zna inny sposób i całe to smaganie jest niepotrzebne? –I ty wierzysz diabłu? –zaœmiał się szyderczo Merlin. –Montesinos czeka pod ziemiš na własne odczarowanie, które, jak i odczarowanie pani Dulcynei, jest w moim ręku. Nie szukaj wykrętów, Sanczo, tylko zgódŸ się na biczowanie, a będzie to z pożytkiem nie tylko dla twojej duszy, lecz i dla ciała, bo po twojej czerwonej fizjonomii widać, że mały upust krwi dobrze ci zrobi. –BšdŸ mężny, Sanczo – poprosiła Księżna –i zgódŸ się z wdzięcznoœci dla Don Kichota, którego wszak kochasz, a my wszyscy go czcimy. –Więc dobrze – westchnšł Sanczo – zgadzam się, ale pod warunkiem, że sam sobie wymierzę te trzy tysišce i trzysta batów, w takich ratach i terminach, jakie mi będš wygodne. A choćby niektóre razy były słabsze od innych, to i tak się będš liczyły. A jak się pomylę w rachunku, to pan czarodziej mnie zawiadomi, żeby czasem nie był o na mojš niekorzyœć. –O to się nie troszcz – rzekł Merlin – bo w tej samej chwili, w której dojdzie do pełnej liczby, odczarowana pani Dulcynea pokaże ci się i podziękuje osobiœcie za poœwięcenie. – Zgoda – powiedział Sanczo – pod umówionymi warunkami. Ledwie to powiedział, znów się rozległa słodka muzyka i wóz ruszył z miejsca. Merlin owinšł się z powrotem w swój czarny całun, a piękna Dulcynea nisko ukłoniła się swemu wybawicielowi, a także Don Kichotowi i obojgu Księstwu. Don Kichot uszczęœliwiony wzišł Sancza w ramiona i okrył jego twarz wdzięcznymi pocałunkami.Jakby towarzyszšc radoœci ludzi, nastał œwit, kwiaty polne i leœne podniosły główki,strumyki żywiej zaszemrały, ziemia odetchnęła i słońce jak błędny rycerz w purpurowej zbroi zaczęło swojš niestrudzonš wędrówkę. Rozdział czterdziesty pišty w którym Don Kichot i Sanczo Pansa poœwięcajš się dla duenii Doloridy Już następnego dnia, ledwie przetarłszy oczy, Księżna ciekawie dopytywała Sancza, jak bardzo zmalał jego dług w batach liczony, który miał wypłacić swoim poœladkom. –Zlitujcie się, wasza rachunkowoœć, dajcie odsapnšć –błagał giermek. –Jeszcze mi strach nie przeszedł, który też powinien się liczyć za dobre razy, a już mam się smagać niczym pokutnik? Owszem, wymierzyłem sobie na poczštek pięć plag, chyba starczy na razie? Na pytanie, czym je sobie wymierzył, zeznał, że rękš, co Księżna uznała za zbytmizernš ofiarę dla tłustych wierzycieli Sanczowych i przyrzekła, że dostarczy mu odpowiedniejszego narzędzia; to przejęło go znowu lękiem. Nie przeszedł mu ten lęk w ogrodzie ksišżęcym, gdzie dla odmiany dnia tego podano obiad, ledwie bowiem sprzštnięto zestołów, rozległa się niepokojšca muzyka piszczałki i bębna, a wiedział już, że w tym towarzystwie wykwintnym muzyka zapowiada nowš przygodę. Jakoż, poprzedzona przez orkiestrę w żałobnych strojach i wysokiego jak wieża giermka Trifaldina Białobrodego, wkroczyłabohaterka tej nowej przygody, wysoka jak słup hrabina Trifaldi, zwana też dueniš Doloridš, czyli Boleœciwš, a z niš jeszcze dwanaœcie duenii nieco niższych rangš, ale nie wzrostem. Wszystkie duenie, hrabiny niewyłšczajšc, twarze miały zasłonięte czarnymi kwefami, co bardzo intrygowało obecnych, a Sancza, mimo nie ustępujšcej trwogi, najbardziej. Upewniwszy się, że w ogrodowym towarzystwie, prócz pary ksišżęcej, znajduje się poszukiwany przez niš najbardziej rycerski z rycerzy Don Kichot z La Manczy wraz z najbardziej giermkowatym z giermków Sanczo Pansš, hrabina Trifaldi opowiedziała swojš historię. Otóż w bardzo dalekim królestwie Kandaja, rzšdzonym przez królowš-wdowę Maguncję,hrabina Trifaldi opiekowała się jako głównadueniš młodocianš następczyniš tronu, przepięknš infantkš Antonomasjš. Nie opiekowała się niš jednak tak sumiennie, jak należało, uległa bowiem westchnieniom rycerza Don Klawicha i wpuœciła go do swejwychowanicy, co wydało się po jakimœ czasie, uwypuklone przez dziecię w łonie Antonomasji. Królowa Maguncja nie miała rady i zgodziła się oddać infantkę za żonę Don Klawichowi, mimo że był zwykłym rycerzem, nie królewskiego bynajmniej rodu. Tak się jednak tym wszystkim zmartwiła, że przed upływem trzech dni umarła i została pogrzebana, i tu się dopiero zaczęła rzecz najstraszniejsza. Nad grobem królowej ukazał się na drewnianym koniu jej brat stryjeczny, olbrzym, okrutnik i czarownik Malambruno. –Olaboga, znowu czarownik –jęknšł w tym miejscu opowieœci Sanczo, ale pozostali ze zbyt wielkim przejęciem słuchali hrabiny Trifaldi, żeby zwracać uwagę na jego jęki. Malambruno za karę zaczarował na grobie Maguncji młodych kochanków: Don Klawicha zamienił w krokodyla, Antonomasję zaœ o wypukłym łonie –w małpę, ale nie w żywego krokodyla i żywš małpę, tylko w posšgi z nieznanego metalu. Skończywszy z kochankami, zabrał się do hrabiny Trifaldi ipozostałych dwunastu duenii dworu królewskiego. –Musiałyœmy stanšć przed jego obliczem –cišgnęła żałosnš opowieœć pani Dolorida –a on popatrzył tylko na każdš z nas po kolei i pod spojrzeniem tym poczułyœmy jakby ukłucia ostrych igiełek na podbródkach gładkich oraz policzkach. Podniosłyœmy dłonie do twarzy i... spójrzcie. To mówišc, odrzuciła welon, a za niš uczyniło to pozostałych dwanaœcie duenii –iwszy- scy ujrzeli twarze zaroœnięte brodami różnej barwy i kształtu: sama hrabina Trifaldi miała czarnš, o kręconym włosie, inne panie – rude, płowe, szpakowate lub całkiem siwe. Był to widok tak zaskakujšcy, że nikt nie wiedział, co ma powiedzieć, i w głuchej ciszy zabrzmiałomdlewajšcy głos Doloridy: rackich i czytała ad, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żŞPË c.Ť0c.ŹK­.­řKc/€ŽC.Zc/Ż<´/– Tylko Don Kichot może nas uratować – cowyrzekłszy, osunęła się zemdlona na ziemię. – Jestem gotów – powiedział Don Kichot – ale co mam właœciwie czynić?? –Udać się na spotkanie z Malambrunem –odparła, budzšc się z omdlenia, hrabina Trifaldi. –Za jednym zamachem odczarujecie wtedy, wasza jednoczesnoœć, krokodyla z małpš i nasze brody. – A jak znajdę Malambruna?? –On sam, wasza rozbieżnoœć, przekonawszy się, że trafiłam do was po żmudnych poszukiwaniach, przyœle swego konia drewnianego, który zawiezie was razem z giermkiem na właœciwe miejsce. –Co ma do tego giermek ? – zapytał SanczoPansa. – Ja tam nie wybieram się do żadnego Malambruna, a tym bardziej na koniu z desek, kiedy na miękkim grzbiecie mojego kłapoucha ledwie się utrzymam. Niech mój pan jedzie, skoro tak uważa, a ja tu poczekam i w wolnych chwilach zajmęsię sprawš pani Dulcynei, tak że po powrocie znajdzie jš bardzo posuniętš do przodu. –Rzecz w tym – powiedziała hrabina Trifaldi –że o ile dobrze zrozumiałam niecnego Malambruna, wštpliwe, czy bez udziału Sancza Pansy uda się coœ zrobić z naszymi brodami. – Nie jestem golibrodš – upierał się giermek. –Nie martwcie się, łaskawe panie –oœwiadczył Don Kichot – niech się tylko zjawi ów rumak, a Sanczo postšpi tak, jak mu rozkażę. Z tš zapowiedziš już się Sanczo nie spierał,w głębi duszy nie tracšc nadziei, że drewniany koń się nie zjawi. Daremne to były nadzieje, bo skoro przygoda z drewnianym koniem została, dlażabawienia jednych i dokuczenia innym, zamyœlona i przygotowana, to musiała się rozegrać do końca. Ledwie mrok wieczorny zapadł, weszło do ogrodu czterech dzikusów odzianych w sukienki z liœci i wniosło wielkiego drewnianego konia, ogłaszajšc: – Niech dosišdzie go rycerz, któremu starczy odwagi. –Nie jestem rycerzem ani mi nie starczy odwagi –ucieszył się Sanczo, ale dzikus, który wygłosił był pierwsze zdanie, dorzucił też dalsze: –Dla rycerza jest siodło, a łęk dla rycerzowego giermka, na którego także czeka pan Malambruno. Niech zawišżš sobieoczy, by uniknšć zawrotu głowy na wysokoœciach, a gdy przekręcš kołek na końskiej szyi, zacznie się podróż powietrzna, która skończy się we właœciwej chwili. – Wsiadamy, Sanczo – surowo obwieœcił Don Kichot. –Co pomyœlš moi poddani na wyspie, której jestem gubernatorem –powiedział Sanczo –jeżeli tak ich opuszczę i nie wiadomo za ile lat wrócę, bo koń może się zepsuć i powrotnš drogę trzeba będzie odbyć piechotš? – Kiedykolwiek wrócisz – odezwał się Ksišżę –znajdziesz wyspę na miejscu, a poddanych czekajšcych wiernie na wielkorzšdcę. Nie chcę, oczywiœcie, wpływać na twojš decyzję, ale powiem ci, Sanczo, że rezygnujšc z wyprawy dla ocalenia i ogolenia cierpišcych, stawiasz sięw œwietle, utrudniajšcym w ogóle powierzenie ci rzšdów wyspy. –Już wsiadam –powiedział ostatecznie przekonany Sanczo. –Zawišżcie mi oczy, a ja polecę się Najœwiętszej Panience i niech będzie, co będzie. Zanim jednak naprawdę wsiedli, Don Kichot wzišł jeszcze giermka na stronę i zaproponował mu, żeby przed podróżš udałsię pod pretekstem zabrania potrzebnych wdrodze rzeczy do swej izdebki i tam wymierzył sobie choć z pięćset batów na rachunek tych trzech tysięcy dwustu dziewięćdziesięciu pięciu, jakie mu jeszcze zostały. –Niech Bóg broni! –wykrzyknšł Sanczo. –Poranionym tyłkiem mam potem siadać na tej końskiej desce? Nie, wasza niedomyœlnoœć, nic z tego; po powrocie to co innego; wtedy wszystko załatwię z takš gorliwoœciš, że będziecie zadowoleni. –Ta obietnica mi wystarczy –skinšł głowš Don Kichot i ruszył w stronę konia, a Sanczo Pansa, choć nieco ocišgajšc się, za nim. Wsiedli, dali sobie zawišzać oczy i Don Kichot położył rękę na kołku; ledwie to uczynił, rozległy się okrzyki hrabiny Trifaldi i pozostałych dwunastu duenii, a wszystkie te głosy brzmiały raczej jak męskie niŸli niewieœcie, co zwišzane być musiało z wpływem bród na cały organizm.– Już unieœliœcie się nad ziemiš!! –wołały ochmistrzynie. – Coraz wyżej i wyżej!! – Przecinacie powietrze szybciej niż strzała!! – Jak wysoko, jak wysoko! – Zdumiewacie wszystkich, którzy z zadartymi głowami was oglšdajš! – Uważaj, nieustraszony Sanczo, byœ nie spadł! Oj, chwiejesz się na tym łęku, chwiejesz! –I wy, Don Kichocie z La Manczy, uważajcie, bo gdybyœcie runęli z takiej wysokoœci, nic was nie ocali! Sanczo dla pewnoœci mocno oplótł swego pana ramionami i zapytał: –Jakże nas widzš, jeżeli lecimy tak wysoko, i czemu głosy ich dochodzš mnie tak wyraŸnie? –Nie zastanawiaj się nad szczegółami –poradził Don Kichot – bo cały nasz lot wykracza poza znane prawa natury i należydo dziedziny czarnoksięskiej, w której prawa te nie sš ważne. Ale nie łap mnie takkurczowo, bo razem spadniemy. Nie ma przecież powodu do lęku: lot drewnianego konia jest tak łagodny jakby stał w miejscu. Gdyby nie ten wiatr z tyłu, nie czułbym, że lecimy. –I ja czuję taki wiatr – przyznał Sanczo Pansa – jakby wielkie miechy we mnie dmuchały. Nie da się ukryć (choć przed podróżnikami było to ukryte), iż naprawdę dmuchały na nich wielkie miechy, poruszaneprzez sługi ksišżęcej pary. Po chwili zaprzestano dmuchania i zaczęto Don Kichota i Sancza Pansę ogrzewać zapalonymipakułami na długich trzcinach. – Teraz jesteœmy w sferze ognia – oznajmił Don Kichot. –Czuję to – rzekł Sanczo Pansa –a nawet obawiam się, że całš brodę mam osmalonš. Zaraz odsłonię oczy i zobaczę, gdzieœmy dotarli. –Nie czyń tego, bo cię oœlepi – ostrzegł Don Kichot. –Lepiej zdajmy się na wroga, który nas wezwał, bo zależy mu przecież, żebyœmy dotarli na miejsce w dobrym porzšdku. –Ale nie zależy mu na naszych siedzeniach – odparł Sanczo Pansa. – Moje na przykładjest już dosyć obolałe. Nie wiadomo, czy z litoœci nad obolałym siedzeniem giermka, czy znudzony zabawš, Ksišżę dał znak, że czas kończyć przygodę.Przytknięto ogień do ogona drewnianego konia, a ponieważ był on nafaszerowany racami i petardami, rozległ się huk i wszystko się rozleciało; osmoleni Don Kichot i Sanczo Pansa znaleŸli się na ziemi. Kiedy się pozbierali i œcišgnęli przepaski z oczu, stwierdzili ze zdumieniem, iż znajdujšsię w tym samym ogrodzie, z którego, dosiadłszy drewnianego konia, wzbili się w przestworza. Naokoło leżało całe towarzystwo jakby omdlałe, a po hrabinie Trifaldi i pozostałych dueniach nie było œladu. W klombie poœrodku ogrodu tkwiła za to potężna dzida, a na niej zawieszony był pergamin z wielkim złotym napisem, który Don Kichot głoœno odczytał: „Mšdry Malambruno uznaje warunki za spełnione wskutek samego podjęcia podróżyna drewnianym koniu przez nieustraszonegoDon Kichota z La Manczy i jego wiernego giermka Sancza Pansę. Mšdry Malambruno rezygnuje z walki i przywraca właœciwš postać Don Klawichowi i Antonomasji, jak również niewieœcim podbródkom hrabiny Trifaldi, zwanej dueniš Doloridš, i pozostałych dwunastu duenii ”. Triumfujšcy Don Kichot zaczšł budzić z omdlenia Księcia i Księżnę i podsuwać im pod oczy ostatni komunikat czarnoksiężnika.Dali się wreszcie doprowadzić do zmysłów,a z nimi wszyscy obecni przy tym dworzanie, i gratulujšc błędnemu rycerzowi zwycięstwa nad Malambrunem, dopytywali się o wrażenia z podróży. Don Kichot wypowiadał się powœcišgliwie, ale Sanczo Pansa zaraz się rozgadał, utrzymujšc, że w trakcie drogi raz po raz uchylał chustki i spoglšdał to na ziemię, to znów na niebo. Opowiadajšc najniemożliwszebrednie na temat tego, jak wyglšda niebo z bliska i ziemia z daleka, a więc niebo jak wielka micha z mnóstwem mokrego i dymišcego jedzenia, a znów ziemia – jak ziarnko gorczyczne, ludzie na niej – jak laskowe orzechy (nie muszę chyba zwracaćczytelnikom uwagi na sprzecznoœci kryjšce się w dwu ostatnich porównaniach), zerkał jednoczeœnie na wszystkie strony, szukajšcDoloridy i pozostałych ochmistrzyń z gładkimi twarzami, ale nie mógł ich nigdziedojrzeć i musiał dojœć do smutnego wniosku, że wyczyn Don Kichota i jego spowodował zniknięcie nie tylko bród, ale ich nosicielek, czego bardzo żałował, spodziewajšc się, że sš urodziwe. Rozdział czterdziesty szósty, w którym Sanczo Pansa obejmuje rzšdy i sšdy na swojej wyspie Wprawdzie ksišżętom wszystko wypada, taksamo jak królom, ale ten Ksišżę, o którym cały czas mówimy, doszedł wreszcie do wniosku (co niechybnie przemawia na jego korzyœć), że nie wypada mu dłużej zwlekaćz wypełnieniem obietnicy danej Sanczowi i czas już ofiarować giermkowi tę wyspę, naktórš czekajšc, zdobył się na tyle poœwięceń. –A więc –powiedział Ksišżę do Sancza Pansy – dziœ otrzymasz strój odpowiedni, ajutro udasz się na wyspę, której mieszkańcy spragnieni sš wielkorzšdcy jak deszczu. –Włożę strój, jaki każecie –odparł przyszły gubernator – nic mi to nie zaszkodzi, bo i tak pozostanę Sanczem Pansš. Don Kichot, gdy dowiedział się, że Sanczo już nazajutrz ma objšć swe stanowisko, zabrał go do komnaty dla udzielenia koniecznych rad, których giermek wysłuchał z widocznym szacunkiem, ale trudno, oczywiœcie, o gwarancję, czy nie myœlał przy tym o czymœ zupełnie innym. Pierwsza częœć rad była ogólna, jak to: żeby pamiętał, kim był, nie wstydził się swego dawnego stanu i nie pysznił nowym; jeżeli go odwiedzi przypadkiem ktoœ z rodzinnej wioski, żeby nie udawał, że nie zna tego człowieka; jeżeli sprowadzi żonę, co będzie słuszne, bo niedobrze jest długo pozostawać bez żony, niech pilnuje, by głupim gadaniem nie zburzyła tego, co on zbuduje mšdrym namysłem; żeby podarunkibogacza nie odwiodły go od sprawiedliwoœcidla ubogich, a łzy i nalegania biedaka –od sprawiedliwoœci dla zamożnych; żeby w sšdach nie zaœlepiała go osobista namiętnoœć, własna krzywda ani uroda petentki; żeby nie znieważał tego, którego musi ukarać; żeby raczej był zbyt miłosierny, niż zbyt surowy. Druga częœć rad była szczegółowa, jak to: żeby wielkorzšdca obcinał paznokcie, nie ulegajšc mniemaniu, które żywiš niektórzy, jakoby długie paznokcie były eleganckie; żeby był umiarkowany w jedzeniu i piciu; żeby nie pachniał cebulš i czosnkiem; żeby mu się nie odbijało w czyjejœ obecnoœci; żeby nie spał do południa; żeby nie rozprawiał, który ród jest bardziej, a który mniej znakomity. Cała rozmowa Don Kichota z Sanczem Pansštrwała, naturalnie, dłużej, niż zajęło tutajsamo wyliczenie rad, zresztš też nie wszystkich, lecz najważniejszych; a gdy dobiegła końca, niewiele już dnia zostało; nazajutrz zaœ rano, zgodnie z zapowiedziš Księcia, wysłano Sancza z licznš œwitš na wyspę, która, co prawda, nie była wyspš w dosłownym tego słowa znaczeniu, tylko jednym z należšcych do Księcia miasteczek,skoro jednak umówiono się, że to wyspa, tonie ma co się spierać o nazwy, zwłaszcza że do bycia prawdziwš wyspš brakowało miasteczku jedynie otaczajšcej ze wszystkich stron wody. Na czele przydzielonej Sanczowi œwity stałmajordomus Księcia, którego brodata twarzwydawała się nowemu wielkorzšdcy dziwnieznajoma; również głos, gdy tamten się odezwał, nie zabrzmiał obco; Sanczo podrapał się w głowę i szepnšł do Don Kichota: –Czy nie zgodzilibyœcie się ze mnš, wasza ostrożnoœć, że oblicze tego ksišżęcego majordomusa ani o włosek nie różni się od oblicza hrabiny Trifaldi, zwanej też dueniš Doloridš? –W samej rzeczy –powiedział Don Kichot, przypatrzywszy się uważnie majordomusowi –jest to jedno i to samo oblicze, ale nie wycišgajmy stšd wniosku, że majordomus jest Doloridš, lecz raczej że znowu jakiœ czarnoksiężnik żartuje z nas sobie. –Ale i głos – powiedział Sanczo Pansa – jest jeden i ten sam, z czego, proszę bardzo, mogę nic nie wycišgać, postanowiłem jednak œledzić go odtšd bardzo podejrzliwie. –Zawiadom mnie –powiedział Don Kichot – owszystkim, co wyœledzisz, a także o wszystkim, co ci się na tym gubernatorstwie przytrafi. Teraz nastšpiły pożegnania; Sanczo Pansa ucałował dłonie swoim ksišżęcym dobrodziejom i Don Kichotowi, który go pobłogosławił, przy czym obaj mieli łzy woczach, i dosiadł nie swojego kłapoucha, lecz muła przystojšcego urzędowi podobniejak biret i toga, w które przyodziano gubernatora; do kłapoucha zaœ, który kroczył za nim w nowym czapraku i rzędzie, raz po raz odwracał głowę. Podšżajšc wraz z Sanczem Pansa na jego wyspę, siłš rzeczy rozst ać się musimy na jakiœ czas z Don Kichotem; trudno, będziemy tęsknili, jak ci dwaj tęsknili do siebie i nawet chwilami pragnęli cofnšć to, co się stało; ale skoro wraz z awansem Sancza rozstanie rycerza z giermkiem doszło do skutku, nie ma rady, nie uda się opowiedzieć jednoczeœnie o jednym i drugim, i trzeba przyjšć jakšœ kolejnoœć; niech więc najpierw będzie o Sanczu, bo jemu w tym czasie przytrafiło się więcej. Miasteczko, które mianowano wyspš, nazywało się Barataria i liczyło jakiœ tysišc mieszkańców. Kiedy nowy wielkorzšdca wjeżdżał do Baratarii, biły dzwony, mieszkańcy krzyczeli „niech żyje! ”, a rada miejska witała go chlebem i solš.Po nabożeństwie w koœciele zaprowadzono Sancza Pansę do sali przyjęć i posadzono nastolcu sędziowskim, towarzyszšcy mu zaœ nieodłšcznie majordomus oznajmił: –Pod waszš nieobecnoœć, panie gubernatorze, nagromadziło się trochę spraw do rozsšdzenia, i ludnoœć błaga, żebyœcie z tym nie zwlekali. – Dawajcie te sprawy – powiedział Sanczo Pansa – rozsšdzę je szybko i sprawiedliwie.Na dany znak weszło dwóch ludzi – wieœniak i krawiec. Pierwszy zeznawał krawiec: że wieœniak, odwiedziwszy go wczoraj w warsztacie, wetknšł mu kawał sukna i zapytał, czy starczy tego na kaptur. Krawiec zmierzył i powiedział, że co ma nie starczyć. Wtedy wieœniak w chciwoœci swojej podejrzewajšc, że krawiec chce mu ukraœćkawałek sukna, zapytał, czy nie starczy aby na dwa kaptury. Czemu nie, zgodził się krawiec, starczy i na dwa. A na trzy? Krawiec przytaknšł. Tak doszli do pięciu kapturów. Kiedy zaœ wieœniak przyszedł dziœ po odbiórzamówionych kapturów i krawiec mu je oddał – ten nie tylko nie chciał zapłacić, lecz domagał się, żeby krawiec –odwrotnie– zapłacił jemu albo oddał nietknięte sukno. Tak wyglšdał konflikt opowiedziany przez krawca; Sanczo zapytał wieœniaka, czy przeciwnik jego opisał rzecz zgodnie z prawdš. –Owszem –przyznał wieœniak –ale rozkażcie, wasza dociekliwoœć, by pokazał moich pięć kapturów. –Mogę pokazać –nie opierał się krawiec –oto one, i przysięgam, że zużyłem całe sukno, co mistrzowie cechowi łatwo mogš wymierzyć – to mówišc pokazał pięć kapturków zdobišcych pięć palców jego ręki. Wszyscy bardzo œmiali się na ten widok, a Sanczo Pansa orzekł, zgodnie z zapowiedziš, szybko i sprawiedliwie: –Nic nikomu się nie należy, to znaczy krawcu nie należy się za robotę, wieœniakowi nie należy się sukno, a kapturkiniech będš oddane ubogim dziewczynkom dlalalek. Następna procesujšca się para stanęła przed wielkorzšdcš: dwóch starców, w tymjeden z laskš trzcinowš. Starzec bez laski zeznał, że przed jakimœ czasem pożyczył temu drugiemu dziesięć złotych eskudów, które dłużnik miał mu zwrócić, gdy tego zażšda. Długo się nie upominał, a gdy się w końcu upomniał, starzec z laskš odmówił zwrotu, twierdzšc, że nie jest mu nic winien. Starzec bez łaski uważał go dotšd za uczciwego człowieka, trapi się więc bardzotš różnicš zdań na temat dziesięciu eskudów. Jeżeli tamten przysięgnie przed sšdem, że jest tak, jak mówi, niefortunny wierzyciel uwierzy we własny brak pamięcii da mu spokój. –I cóż, starcze z laskš, czy przysięgniecie? – zapytał z prawdziwš ciekawoœciš Sanczo. –Przysięgnę – oznajmił zapytany, po czym oddawszy pierwszemu starcowi do potrzymania swojš laskę trzcinowš, żeby nie przeszkadzała w trakcie przysięgi, położył rękę na krzyżu i przysišgł, że choć pożyczył był od starca bez laski dziesięć eskudów, oddał mu je już do ršk własnych. Starzec bez laski, trzymajšcy w tej chwili laskę starca z laskš, westchnšł ipowiedział, że wycofuje sprawę, po czym oddał laskę właœcicielowi i obaj wyszli z sali przyjęć, ukłoniwszy się uprzednio Sanczowi. Ten w zamyœleniu wodził palcem po brwiach i nosie, po chwili zaœ wyprostował się i rozkazał przywołać z powrotem obydwu starców. os Doloridy: rackich i czytała ad, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷ż°PŢ E/ą. gc0€˛•ň c0ł‡&™ c0´ 4K J0Kiedy wrócili, Sanczo poprosił starca z laskš o nic innego, tylko właœnie o tę laskę trzcinowš, a gdy jš otrzymał, wręczył smutnemu wierzycielowi mówišc: – Teraz dług jest zwrócony. Starzec z laskš, a obecnie bez laski, zaczerwienił się; natomiast starzec bez laski, a obecnie z laskš, nic nie rozumiał. –Złamcie tę trzcinę – zarzšdził Sanczo – ajeżeli nie jest tak, jak myœlę, to jestem ostatnim osłem. Złamano trzcinę i znaleziono w jej wnętrzuukryte dziesięć złotych eskudów. Wszyscy dopytywali się w zdumieniu, jak Sanczo doszedł do tego, na co odrzekł, że nic prostszego kiedy starzec z laskš, wręczywszy na chwilę laskę przeciwnikowi,przysięgał, że oddał mu dług, to, zakładajšc, że nie był krzywoprzysiężcš, tylko w wypadku, jeœli miał monety w lasce, mógł w tej chwili nie kłamać, a zarazem nie oddawać długu naprawdę. Trzeci i ostatni sšd tego dnia dotyczył pewnej niewiasty i hodowcy bydła, który jšspotkał w polu. Niewiasta twierdziła, że napadł na niš i zrabował jej cnotę, on zaœ utrzymywał, że wszystko odbyło się za wzajemnš zgodš i zapłacił jej dostatecznie.– A zostały wam jeszcze jakie pienišdze?? – zapytał gubernator. – Mam jeszcze dwadzieœcia dukatów w skórzanej kiesce – przyznał się hodowca. – Oddajcie kieskę tej kobiecie. Hodowca wykonał rozkaz, a kobieta złapała kieskę i dziękujšc wylewnie sędziemu za sprawiedliwoœć dla uciœnionychdziewic, opuœciła salę. Wtedy Sanczo rozkazał: – Biegnijcie za niš, odbierzcie kieskę i wracajcie do mnie. Hodowca pobiegł jak strzała, a po jakimœ czasie wrócili oboje, sczepieni w rozpaczliwej walce o kieskę, której kobietaza nic nie chciała oddać. Pomstowała przy tym głoœno na rabusia, który w biały dzieńna ulicy usiłował jej wydrzeć pienišdze. – No i co, wydarł? – zapytał Sanczo. –Raczej życie by mi wydarł niż moje pienišdze! – wykrzyknęła zapalczywie niewiasta. – Obcęgami by mi musiał wyrywać, kleszczami, tygrysimi szponami! –To nie na moje siły –powiedział zrezygnowany mężczyzna, puszczajšc niewiastę. Wówczas gubernator poprosił, żeby pokazała mu kieskę, a gdy jš podała, wręczył mężczyŸnie, do kobiety zaœ rzekł: –Gdybyœ z takim samym uporem jak kieski, a nawet o połowę mniejszym, broniła swejcnoty, sam Herkules by ci jej nie zrabował.IdŸ i nie pokazuj się więcej na wyspie pod karš dwustu batów. Obecni znowu zdziwili się rozsšdkowi gubernatora, a on przecišgnšł się i powiedział, że chyba już dosyć sšdzenia jak na pierwszy dzień rzšdów, teraz zaœ chętnie zjadłby czego mokrego. Rozdział czterdziesty siódmy, w którym Sanczo Pansa nadal rzšdzi na wyspie Baratarii, lecz wydaje mu się to coraz ucišżliwsze Wyglšdało na to, że życzenie pana gubernatora zostanie zaraz spełnione, z sali przyjęć bowiem zaprowadzono go do sali jadalnej, gdzie czekał już stół obficie zastawiony, czekała też służba do mycia ršk, do usługiwania przy stole i do innych, na razie niewiadomych czynnoœci. Fotel przystole był tylko jeden i nakrycie na stole jedno, z czego łatwo było zrozumieć, że todla Sancza i że on jeden będzie się posilał, a pozostali będš mu pomagali swš obecnoœciš. Kiedy wkroczył na salę, rozległa się muzyka, która trwała, póki mył ręce i wycierał, a kiedy usiadł – zamilkła. W tej samej chwili pojawiła się obok gubernatora jakaœ nieznajoma postać o dosyć ponurej twarzy i z fiszbinowš pałeczkš w dłoni. Nie zwracajšc uwagi na tę asystę, Sanczo Pansa rozejrzał się po stole, na. którym pełno było naczyń z rozmaitymi daniami, mokrymi i suchymi. Skinšł z zadowoleniem głowš i podczas gdyzawišzywano mu serwetkę pod brodš, zastanawiał się, od którego by zaczšć. Sięgnšł po najbliżej stojšcy półmisek z ostrygami, ale zanim zdšżył której skosztować, jegomoœć u jego boku machnšłpałeczkš i poœpiesznie zabrano mu półmisek sprzed nosa. Chcšc nie chcšc zdecydował się na drugi, z pasztetem z królika, ledwie jednak wycišgnšł doń rękę, gdy dotknięty pałeczkš i ten półmisek uciekł przed Sanczem. To samo powtórzyłosię i z trzecim półmiskiem, na którym leżały œwieże jarzyny. –Czy to obiad, czy sztuczki z królikiem i kapeluszem? –zapytał zdenerwowany gubernator. –Wasza niespożytoœć –powiedział z szacunkiem ów osobnik, na którego znak znikały potrawy – spełniam tylko swój obowišzek; jestem mianowicie lekarzem waszej niespożytoœci i mam pilnować, byœcie nie spożyli, uchowaj Boże, nic takiego, co zaszkodzi wam na żołšdek; ostrygi były stanowczo za ciężkie, ten pasztet za ostry, te jarzyny zbyt wzdymajšce; z góry powiem, że nie radzę wam też jeœć tej zupy, bo zawiera zbyt wiele płynu, ani tego mięsa, bo jest za suche –co powiedziawszy, wskazał pałeczkš, a służba natychmiast sprzštnęławazę z zupš i półmisek z pieczenia. –Zostały więc – rzekł Sanczo –jeœli mnie wzrok nie myli, te apetycznie przyrzšdzoneprzepiórki. – Raczej umrę, niż pozwolę je tknšć waszej nietykalnoœci – oznajmił lekarz. – A to dlaczego?? – zdziwił się Sanczo. –Ponieważ, jak uczy Hipokrates, ze wszystkich niestrawnoœci najniebezpieczniejsza jest ta, którš powodujš przepiórki. –Zacznijmy więc od innego końca –powiedział Sanczo. –Pan doktor zrobi przeglšd całego stołu i usunie wszystko, co może mi zaszkodzić, a tym, co zostanie,zajmę się już spokojnie, bez obawy, że mi ucieknie. Lekarz skinšł głowš na znak zgody, następnie wbił jastrzębie spojrzenie w nakryty stół i pałeczka zaczęła wykonywać konwulsyjny taniec nad całš jego przestrzeniš, w miarę zaœ, jak się poruszała, służba ogołacała stół z naczyń, aż zamieniła go w białš pustynię, na której i mysz by się nie pożywiła, nie tylko człowiek, zwłaszcza zaœ czł owiek otak dobrym apetycie jak Sanczo Pansa. Głodnemu i złemu gubernatorowi na widok znikajšcego jedzenia oczy coraz bardziej wyłaziły z orbit, aż doprowadzony do szału trzasnšł pięœciš w stół, z ostatniegouciekajšcego półmiska złapał rękš kawałek mokrego placka, zwanego po hiszpańsku tortilla , i wpakowawszy go sobie do ust, przełknšł prawie bez żucia, po czym wrzasnšł: –Wynoœ mi się stšd, przeklęty łapiduchu, bo ci łeb utnę za próbę zamorzenia głodemwładzy państwowej! Mnie zaœ niech natychmiast dadzš jeœć albo zrezygnuję ze stanowiska, bo ziarnka bobu nie jest warta posada, na której się nie można najeœć do syta! Przerażony lekarz zaczšł się wycofywać ku wyjœciu, ale w tej chwili wbiegł, potršcajšc go, zakurzony posłaniec i przyklęknšwszy przed Sanczem podał mu zapieczętowany list. Sanczo oddał list majordomusowi, każšc mu odczytać nadawcę i adresata. Nadawcš był sam Ksišżę, adres zaœ brzmiał: DON SANCZO PANSA, GUBERNATOR WYSPY BARATARIA, DO RĽK WŁASNYCH ALBO JEGO SEKRETARZA. – Mam jakiego sekretarza?? – zapytał Sanczo Pansa. – Ja nim jestem – odezwał się jeden z obecnych – ponieważ umiem czytać i pisać. – Czytajcie przeto tak dobrze, jak umiecie – zarzšdził gubernator. Sekretarz odpieczętował list, przybliżył godo oczu i odczytał, co następuje: „Czuwajcie, drogi Don Sanczo Pansa, albowiem doniesiono mi, że wrogowie szykujš się do zdradzieckiego napadu którejœ ciemnej nocy. Ponadto czterech przebranych zamachowców jest już prawdopodobnie na wyspie, strzeżcie się więc wszystkich, którzy zechcš się do was zbliżyć, i nie jedzcie potraw, które mogš być zatrute. W razie czego wezwijcie mnie,a przyjdę wam z pomocš, ale w ogóle zdajęsię na wasz przysłowiowy rozsšdek. Dan wmiejscu, dzisiaj rano – Wasz przyjaciel Ksišżę ”. –Jednym z zamachowców jest niechybnie lekarz – powiedział Sanczo Pansa – zaczniemy więc od wrzucenia go do lochu. Gdzie on się podział? Lekarz zniknšł jednak w trakcie odczytywania listu, Sanczo Pansa machnšł zatem rękš i kontynuował: –Wy, panie sekretarzu, odpiszcie Księciu, że będę się kierował jego poleceniami i przestrogami jak Dziesięciorgiem Przykazań. Dalej napiszcie, że całuję ręce jego i Księżnej pani, a także mojego dobrego pana, Don Kichota z La Manczy, za którym bardzo się już stęskniłem, a ponadto napiszcie, co uważacie, bo powinniœcie to umieć, skoro tacy jesteœcie uczeni. A wy, panie majordomusie, tak podobni do pewnej osoby, której nie wymienię, ale dla której coœ niecoœ zrobiłem bardzo się narażajšc, sprawcie, żeby mi dali choć kawałek chleba z cebulš, bo dłużej już nie wytrzymam tego rzšdzenia. –Przy wystawnej wieczerzy powetujecie sobie, wasza apetycznoœć, zbyt postny obiad – przyrzekł majordomus. – Teraz zaœ przybył do was interesant i błaga o posłuchanie. – Zamachowiec?? – zapytał niespokojnie Sanczo Pansa. – Nie, prostaczek. –W samej rzeczy musi to być prostaczek, skoro nie wie, że my, rzšdzšcy, też musimy mieć trochę czasu na posiłek i odpoczynek, kiedy nie należy się nam naprzykrzać. Dalibóg, coraz ucišżliwsze zdaje mi się to stanowisko. Trudno, niech wejdzie, tylko niech szybko gada, o co mu chodzi. Chłopina, który padł do nóg gubernatorowi,nie potrafił jednak gadać szybko, o co mu chodzi, przede wszystkim dlatego, że był jškałš, a po drugie – że za istotne uważał różne okolicznoœci, dotyczšce żony zmarłejw połogu dwadzieœcia lat temu, a także wszystkich synów żyjšcych i nieżyjšcych, chociaż chodziło tylko o jednego z nich, który właœnie miał ochotę się żenić. Ten tosyn był trochę dziwny, bo sam siebie tłukłkułakami i płakał, a ponadto trzy razy dziennie miał trzęsionkę, spowodowanš, jaksšdził ojciec, przez napastujšce go demony. Za to dziewczę, które chciał pojšć, było połamane, bezzębne i miało jeszcze pewnš iloœć niecodziennych przymiotów, które petent opisał bardzo rozwlekle i drobiazgowo, zaznaczajšc przy tym, że jemu przyszła synowa bardzo się podoba. –No, dobrze – westchnšł Sanczo Pansa, nie bez trudu wysłuchawszy tego wszystkiego, co trwało z siedem razy dłużej, niż powtórzyłem wam tutaj w ogromnym skrócie –a czegóż właœciwie, mój poczciwcze, życzysz sobie ode mnie? –Chciałbym tylko –rozpromienił się chłopina – żeby pan gubernator podarował mi dla młodej pary trzysta albo lepiej szeœćset albo i z dziewięćset dukatów, żebymieli na poczštek, a póŸniej to się zobaczy. –I to wszystko? – zapytał Sanczo. –Więcejnic nie chcesz? Nie przemilczaj z nieœmiałoœci albo z obawy. –Jakbyœcie dali tysišc dwieœcie, to czemu nie – zgodził się petent – albo co łaska więcej, ale więcej to mi już trudno policzyć. Ledwie skończył, gubernator zerwał się z miejsca, złapał za fotel, na którym siedział, i ryknšł: –Łeb ci rozwalę, ty wydrwigroszu, taki synu, dobry tato, chamie nieokrzesany! Dukatów ode mnie żšdasz, trzystu albo szeœciuset, albo więcej co łaska? Skšd mam ci je wzišć, kiedy doba nie upłynęła, jak objšłem rzšdy w Baratarii? A choćbym imiał, za cóż miałbym ci je darować? Masz mnie za półgłówka, a może kto inny przez ciebie wypróbować pragnie mojš głupotę? Precz mi z oczu, żywo, bo zrobię, com powiedział, jak mi Bóg miły! A wy, panie z brodš – zwrócił się do majordomusa –powiadaliœcie, że to nie zamachowiec, otóżmówię wam, że to zamachowiec na mój spokój, na moje zdrowie, na krew, która mi uderza do głowy! Majordomus prędko dał znak chłopinie, by się wycofał, co ten nie mieszkajšc uczynił,a Sanczo Pansa zasapany odstawił fotel, opadł nań bez sił i jak ryba wyjęta z wodyłapał powietrze. Uspokoiwszy się rzekł: –Zaiste, przez natręta tego przeszedł mi apetyt, nie będę już dziœ wieczerzał i pójdęspać na głodnego. Gdzie jest moja sypialnia? –Sypialnia jest niedaleko –odrzekł majordomus – i w każdej chwili możecie, wasza bezsennoœć, zostać tam zaprowadzeni, istnieje atoli zwyczaj, że gubernator Baratarii przed snem robi obchód wyspy, by mieć pewnoœć, że wszystko w porzšdku i może spać spokojniedo następnego ranka. –ChodŸmy przeto –nie chcšc sprzeniewierzyć się obowišzkom władzy, znowu zgodził się, mimo że oczy mu się kleiły, Sanczo. –Mam nadzieję, że ta wyspanie okaże się tak rozległa, bym jej nie obszedł do rana. I ruszył na ten obchód, energicznie wymachujšc laskš, a w orszaku jego szli: majordomus o twarzy duenii Doloridy, sekretarz, który umiał czytać i pisać, wreszcie spora gromadka strażników, policjantów, protokolantów oraz takich funkcjonariuszy publicznych, których czynnoœci wcišż pozostawały gubernatorowi niewiadome, ale z pewnoœcišbyły bardzo potrzebne. Obchód ten był nader ucišżliwy, bo coraz toktoœ przed nimi uciekał, więc trzeba go było gonić, a nie zawsze się udawało dogonić, co denerwowało gonišcych, a znowu jak się udawało dogonić, to też wychodziło głupio, jak na przykład z pewnym młodzieńcem, złapanym dzięki temu, że się potknšł i upadł. – Co cię skłoniło do ucieczki?? – surowo zapytał gubernator. – To, że mnie goniono, wasza szczególnoœć.– A czym się zajmujesz, kiedy nie uciekasz? –Idę sobie powoli. – Dokšd?? – Spodziewam się, że w końcu dojdę na cmentarz. – A dokšd to dzisiaj szedłeœ, nim zaczšłeœ uciekać? – Zażyć powietrza. – Ciekaw jestem, gdzie na tej wyspie zażywa się powietrza. – Tam gdzie wieje. –Ach tak! No więc teraz ja będę powietrzem, które powieje ci w tyłek i zdmuchnie prosto do więzienia! Tej nocy będziesz spał bez powietrza. – Obawiam się, wasza przemożnoœć, że do tego mnie nie zmusicie. – Ja nie zmuszę ciebie?? A czy ty wiesz, kto ja jestem? – Jakakolwiek jest wasza władza, nikt nie zmusi mnie, póki żyję, żebym spał w więzieniu. – Sšdzisz, że przekupisz strażnika? Że jakiœ czar skruszy twoje kajdany? –Przyjmijmy –uœmiechajšc się uprzejmie rzekł młodzieniec –że straż będzie nieprzekupna, loch głęboki, a kajdany mocne. Ani chybi spędzę tę noc w więzieniu,skoro mnie tam wtršcicie. Jeœli wszakże niezechcę zasnšć i przez całš noc oka nie zmrużę, jakš władzš zmusicie mnie, waszacałkowitoœć, żebym spał w więzieniu, jak powiadacie? –Co prawda, to prawda – przyznał Sanczo Pansa. –Nigdy mi nie przyszło do głowy, że więzień może zachować tyle wolnoœci, której niepodobna go pozbawić. IdŸ tedy z Bogiem, bo do końca wędrówki zdajesz się mieć jeszcze daleko, w każdym razie dalej ode mnie, choć się też nie œpieszę. Na podobnych gonitwach, a niekiedy rozmowach, jak ta, którš przytoczyłem, unaoczniajšcych Sanczowi ograniczonoœć jego władzy nad ludŸmi, zeszedł nocny obchód Baratarii, i oto dzień zaœwitał na wyspie, nie pora więc już była udawać się do sypialni, tylko należało zabierać się znów do rzšdzenia oraz sšdzenia, spożywszy jedynie skromne œniadanie, złożone z łyżeczki konfitur i czterech łyków œwieżej wody, bo nic więcej nie podano, niestety. Tego dnia Sanczo rozstrzygnšł znowu kilka konfliktów między poddanymi, wydał kilka praw, majšcych odtšd obowišzywać na wyspie, odebrał list Don Kichota, zgodnie z zawartš w tym liœcie radš odwiedził rynek,podyktował odpowiedŸ na list Don Kichota, awieczorem był już tak zmęczony, że odmówiwszy kolejnego obchodu wyspy rzucił się na łoże, i zasnšł. Historycy jego panowania powiedzš może, iżto zaœnięcie było głównym błędem gubernatora, bowiem właœnie z jego snu korzystajšc zebrali się wówczas zamachowcy, a byli nimi wszyscy ludzie, którzy go otaczali, pod przewodem majordomusa, i uradzili, jak dokonać przewrotu. Z drugiej strony wszakże, choć rację miał ów młody filozof, że człowiek może się czasem powstrzymać od snu na złoœć tym, którzy go do zaœnięcia zmuszajš, o wiele trudniej jest utrzymać opadajšce powieki na złoœć własnej potrzebie i ochocie zaœnięcia, zwłaszcza wówczas, gdy się już dwie doby nie spało. Nie dziwmy się, że i Sanczo Pansa nie był do tego zdolny, a zresztš nie miejmy złudzeń: czyby spał, czy czuwał, zamach stanu i tak byłby nastšpił, bo postanowionogo z góry, jeszcze zanim nasz przyjaciel objšł stanowisko na wyspie. O zamachu jednak –we właœciwej chwili; narazie parę szczegółów o drugim dniu rzšdów Sancza Pansy nad Baratariš. Wspomniany list Don Kichota, oprócz wskazania, by gubernator odwiedził rynek (a także jatki oraz więzienie), zawierał między innymi rady następujšce, dorzucone do tych, których udzielił mu był jeszcze w pałacu: żeby, chcšc pozyskać sobie zwykłych obywateli, nade wszystko dbał, by nie zabrakło w sprzedaży œrodków żywnoœci, i to po taniej cenie; „nic tak bowiem nie dręczy serc ludzi ubogich –dosłownie napisał błędny rycerz –jak ytała ad, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żľP J0śi c1€ˇ|?a1¸ť(Łc2€š^752głód i drożyzna ”; obok tego zaœ – żeby starał się być grzeczny dla wszystkich; żeby rozporzšdzenia, które wyda, były nie tylko słuszne, ale miały szansę, iż będš przestrzegane; żeby nie zwlekał z rozpatrywaniem spraw ludzi siedzšcych w więzieniu; żeby postrachem był dla rzeżników i wszystkich innych stojšcych przy wadze; żeby nie mogło o nim powstać mniemanie, iż jest chciwcem lub kobieciarzem... Rzecz oczywista, iż Sanczo wysłuchał orędzia Don Kichota z wielkš uwagš, w odpowiedzi zaœ, którš podyktował sekretarzowi, wyłożył najpierw skargi, żetak zajęty jest na urzędzie swoim, iż brak mu nawet czasu na podrapanie się w głowęlub obcięcie paznokci, tak głodny, jak nie był nigdy, błšdzšc ze swym panem po największym odludziu, i dużo bardziej niewyspany niż wówczas, gdy dręczyły go mary na poddaszu zaklętego zajazdu. Kiedy jechał objšć władzę na Baratarii, wyobrażał sobie –tak się mianowicie dalej uskarżał –iż będzie tłusto jadł i miękko spał; otóż nic z tego! Okazało się, że przybył tu na pokutę, jak do klasztoru. O tym zaœ, co słyszy się, że gubernatorzy pobierajš jakieœ pensje, diety, dywidendy, okupy, haracze, podatki, dodatki i zadatki, tutaj nikt nie wspomina, a on sam nie wspomina także, bo nie ma komu, otoczony przez postacie nieżyczliwe sobie i podejrzane, jak ten majordomus o twarzy hrabiny Trifaldi lub jegomoœć podajšcy się za lekarza i morzšcy głodem autora listu... Po tych skargach Sanczo przeszedł do sprawozdania ze swych poczynań i tu potwierdził, że i owszem, pilnie odwiedza rynek, na którym przył apał już pewnš przekupkę, że do œwieżych orzeszków dosypuje spróchniałe i puste; za karę odebrał jej towar i rozdał dzieciom szkolnym, i zakazał pokazywać się przez dwa tygodnie na rynku... Na zakończenie listu Sanczo Pansa wyrażał nadzieję, że Don Kichota nie bardzo nękajš czarnoksiężnicy, on sam zaœ, jeœli dzięki podłemu lekarzowi nie postrada życia, szczęœliwie wydobędzie się w końcu z tego wielkorzšdztwa. Resztę dnia gubernator spędził, jak się rzekło, na układaniu dekretów, z których przynajmniej częœć zasługuje tutaj na wymienienie, jak to: obniżenie ceny obuwia, zezwolenie na sprowadzanie wina skšd kto chce, byleby go nie fałszować i nie rozcieńczać, ustalenie wysokoœci poborów dla służby, ustanowienie kontroli, czy żebrzšcy o wsparcie œlepi i beznodzy sš nimi rzeczywiœcie, wypędzenie z wyspy poetów trudnišcych się rymowanym pochlebstwem i przerabiajšcych co jakiœ czas dedykacje na poematach. Przytaczajšcte i inne słuszne prawa ułożone przez Sancza Pansę, Cervantes twierdzi, a nie mapowodu, by mu nie wierzyć, że zachowano je na Baratarii długo jeszcze po obaleniu gubernatora, co stanowi niewštpliwš pociechę dla wszystkich, pragnšcych aby dobro w życiu społecznym było trwalsze niż ci, którzy dobro czyniš. Rozdział czterdziesty ósmy, w którym dowiadujemy się, co porabiał pozbawiony towarzystwa wiernego giermka Don Kichot Sanczo Pansa œpi wreszcie; spiskowcy spiskujš; my wróćmy do Don Kichota. Już w parę chwil po odjeŸdzie giermka błędny rycerz poczuł wielki smutek i osamotnienie na ksišżęcym dworze, a nieco póŸniej, gdy po wieczerzy udał się do swojej komnaty i jšł rozbierać się do snu (wyjednawszy sobie uprzednio w dyskusji zKsiężnš, że żadne dworki urodziwe nie będšmu usługiwać i w ogóle nikt nie zrani jego wstydliwoœci; ba, wzruszona surowymi obyczajami rycerza, Księżna z własnej inicjatywy oznajmiła mu, że znajdzie u siebie naczynie, pozwalajšce na nieotwieranie przez całš noc drzwi zamkniętej komnaty), otóż gdy jšł rozbierać się do snu, oprócz smutku i osamotnienia poczuł też wielkš niewygodę znieobecnoœci Sancza Pansy, w trakcie bowiem œcišgania z chudych łydek pięknych zielonych pończoch na jednej z nich puœciłooczko, a za pierwszym drugie i w sumie dwa tuziny oczek, tak że pończocha stała się podobna do żaluzji. Sanczo Pansa byłby połapał oczka, niechby nawet jedwabiem innego koloru, ale co miał uczynić Don Kichot? Siedział tak markotnie na łóżku, ażprzyszła mu myœl, że nazajutrz włoży wysokie buty podróżne; to go nieco pocieszyło, więc położył się, gaszšc uprzednio œwiece i uchylajšc okno zakratowane, mimo nocy bowiem panował straszliwy upał. Niestety! Choć trudno spać w dusznej komnacie, otwarcie okna na ogród również nie sprzyjało błogiemu snowi; ktoœ po ogrodzie chodził i rozmawiał; przysłuchawszy się, z jakimż osłupieniem dowiedział się Don Kichot z owej rozmowy, a raczej ze zwierzeń jednej dworki drugiejdworce, że ta pierwsza, imieniem Altisidora, zakochała się œmiertelnie w nim właœnie, ani o to dbajšc, że jego serce, copowszechnie było wiadomym, należało na zawsze i wyłšcznie do niezrównanej, chwilowo zaœ zaczarowanej, pani Dulcynei zToboso. Nie poprzestajšc na zwierzeniach, piękna – sšdzšc po głosie – Altisidora, akompaniujšc sobie na harfie, odœpiewała długš romancę o swej miłoœci do Don Kichota, czego wysłuchał do końca, po czym zatrzasnšł okno i rzucił się na łoże, wzdychajšc i mruczšc: czego ode mnie chcecie, nierozumne dziewice? Nie mogę należeć do żadnej innej, skoro do tej jednejnależę! Nie błagajcie mnie i nie kuœcie –pozostanę czysty, wierny i obyczajny, na przekór waszym wdziękom i czarom! Po czym, mimo takich wzruszeń i zmartwień, nie od razu, ale jednak zasnšł. Altisidora napastowała go swojš miłoœciš również w dzień: mdlała na jego widok, a jak nie mdlała, to wymownie wzdychała lubwygłaszała niby to nikogo nie dotyczšce zdania o okrutnych rycerzach – Don Kichot jednak, choć dręczyło go sumienie na widoktakich cierpień zakochanej dziewicy, pozostawał nieubłagany. Kolejnym powodem złego samopoczucia Don Kichota pod nieobecnoœć Sancza Pansy stałosię to, że doœć długo już przebywał na ksišżęcym dworze, a przecież – powiadało mu sumienie –bynajmniej nie takie pieczeniarstwo jest istotš egzystencji rycerskiej; więcej – żywot, jaki tu pędzi, jest wprost przeciwny powołaniu i przepisom rycerskiego stanu. Postanowił w końcu, że opuœci pałac i, choć bez giermka, uda się, jak wyruszajšc na tę właœnie wyprawę, od jakiegoœ czasu przerwanš, zamierzał przecież, do Saragossy, gdzie w turniejach uczestniczšc, pokona wszystkich rycerzy krajowych i zagranicznych i nieœmiertelnš sławš okryje siebie, damę swego serca Dulcyneę z Toboso i swš ziemię ojczystš – pięknš La Manczę. Miał to właœnie oznajmićKsięciu i Księżnie, i odchrzšknšł już nawet,siedzšc z nimi przy stole, by rozpoczšć przemowę, uzasadniajšcš i wykładajšcš powzięty zamiar, gdy nagle do sali, w której to się działo, weszły dwie niewiastyw gęstej żałobie i rzuciły się Don Kichotowido kolan. Tak boleœnie przy tym wzdychały ijęczały, że w rycerzu wielka litoœć wezbrała i zerwał się od stołu, by je podnieœć, proszšc przy tym usilnie o odsłonięcie twarzy i powiedzenie, jaka krzywda lub nieszczęœcie sprowadza je tu do niego. Błędny rycerz nie dziwił się, oczywiœcie, niczemu, jakież jednak było zdziwienie obojga Księstwa, gdy po odsłonięciu twarzyżałobnie okazało się, że jednš z nich jest ochmistrzyni ich dworu, pani Rodriguez, drugš zaœ córka tejże, panna takiej sobie urody. Jednš i drugš Księstwo znali jako osoby doœć prozaiczne, nieoczekiwane więc było ich rzucenie się do kolan błędnego rycerza, gest taki bowiem, każdy przyzna, ma w sobie coœ prawdziwie poetyckiego. Pani Rodriguez, nic na razie nie tłumaczšc, poprosiła Księstwa o pozwolenie na przedłożenie swej sprawy Don Kichotowi, agdy Ksišżę pozwolił, sam był bowiem ciekaw, o co tu chodzi, opowiedziała, szlochajšc, że jej naiwne dziecię, to właœnie, które przyprowadziła ze sobš, dało się, słuchajšc pięknych słówek pewnego nicponia, uwieœć i, niestety, nie jest już takie, jakie było, nim to się stało. Ten łobuz, nawiasem mówišc, syn bogategorolnika z sšsiedztwa, choć przyrzekał, że się z niš ożeni, teraz ani myœli dotrzymać słowa. –Z tego, co słyszałam o błędnych rycerzach – zakończyła ochmistrzyni – mniemam, że moglibyœcie, wasza osobistoœć, wyzwać tego szalbierza na pojedynek i pokonawszy, zmusić, by się z mojš córkš ożenił. Błagam, nie odmawiajcieobrony biednej wdowie oraz sierocie! Don Kichot poweselał na wieœć, że znowu potrzebne jest dla przywrócenia ładu moralnego na œwiecie jego waleczne ramię, zaniechał więc natychmiast niedawnego zamiaru opuszczenia pałacu i rzekł: –Doœć płaczów, pani, proœby zaœ całkiem tu niepotrzebne, kiedy obowišzek rycerski mnie wzywa. Córka wasza zawiniła niechybnie, dajšc ucha obietnicom hultaja, ale mimo to należy jej się spełnienie owychobietnic, i biorę to na siebie, że zostanš spełnione. Odnajdę tego panka, wyzwę go i pokonam; jeœli zaœ odmówi dotrzymania danego słowa – bez litoœci zabiję. –Ani nie musicie go szukać, ani wyzywać –oœwiadczył Ksišżę. – Uważam, że już jestwyzwany i zawiadomię go o tym, przypilnuję też, by się stawił. Ze swej strony, skoro za wasz rycerski obowišzek poczytujecie stoczenie tego pojedynku, mojš powinnoœciš jako władcy będzie przygotowanie wam pola i zadbanie, by odbył się zgodnie z prawidłami i w warunkach jednakowych dla obu walczšcych. –A więc –uzupełnił Don Kichot – na ten raznie pytam o szlachectwo mego przeciwnika iuznaję go godnym potykania się ze mnš; zostanie mężem tej dziewicy lub zginie – corzekłszy, rzucił rękawicę na œrodek sali, aKsišżę podjšł jš w imieniu swego wasala i wyznaczył pojedynek na szósty dzień od tego, w którym rzecz się działa. Dla dochowania formalnoœci pani Rodriguez z córkš przy œwiadkach złożyły swš sprawę w ręce Don Kichota, a on jš przyjšł; Ksišżę ogłosił jeszcze pewne szczegóły przyszłego pojedynku; Księżna wreszcie oznajmiła, że od tej chwili nie uważa pani Rodriguez za swš ochmistrzynię, a panny Rodriguez –za córkęochmistrzyni, lecz obydwie –za damy z przygód rycerskich, które przybyły tu w poszukiwaniu obrony. –W zwišzku z powyższym – zakomunikowała Księżna osłupiałej służbie– te szlachetne panie sš goœćmi pałacu i jako takim należy im usługiwać; zamieszkajš w skrzydle goœcinnym; i biada temu z was, który o tym zapomni. Don Kichot powstał od stołu, złożył głęboki ukłon Księstwu oraz damom ze swej nowej przygody i udał się do stajni, żeby w czasie, jaki pozostawał do pojedynku z uwodzicielem panny Rodriguez, poćwiczyć nieco odwykłego od trudów Rosynanta. Rozdział czterdziesty dziewišty, w którym,jak wszystkie rzeczy doczesne, dobiegajš końca rzšdy Sancza Pansy na wyspie Gubernator Baratarii, Don Sanczo Pansa, siódmej nocy swoich pamiętnych rzšdów wycišgnšł się na posianiu, syty nie tyle dańwspaniałych i trunków podniecajšcych, sławy i władzy, zaszczytów i przyjemnoœci, co wydawania wyroków i rozporzšdzeń, przyjmowania natrętów, głowienia się nad sprawami, które niewiele go obchodziły. Znużenie i głód poczštkowo nie dawały mu usnšć, ale w końcu, ukołysany przez nocnš ciszę, zaczšł zapadać w drzemkę –i wtedy właœnie wytršciło go z niej wielkie dzwonienie, a także wrzawa, która z wielu stron nagle wybuchła. Zaniepokojony, usiadł na łożu i zaczšł się wsłuchiwać w te niepojęte hałasy, coraz to przybierajšce na sile i złożone już nie tylko z dzwonów i głosów zgiełkliwych, ale także z tršb i bębnów, a wreszcie z tupotu i strzelaniny. Przerażonywyskoczył z łoża, tak jak był, w samej koszuli, i z sypialni swej wyszedł na korytarz, którym przebiegali tam i z powrotem jacyœ ludzie z pochodniami i dobytymi szpadami. –Do broni! –krzyczeli. – Wszyscy do broni! –ujrzawszy zaœ gubernatora, zwrócili się do niego: – Wasza przyrodzonoœć, ratujcie wyspę! Wróg wdarł się z północy i południa, z zachodu i wschodu, a także z północnego zachodu, południowego wschodui pozostałych stron œwiata! – Wróg?? – powtórzył w osłupieniu Sanczo. – Jaki wróg?? O co mu chodzi? –Odwieczny wróg, wasza nadprzyrodzonoœć! Uzbrójcie się szybko, byobronić przed wrogiem siebie i nas, waszych wiernych poddanych! –Ja mam obronić? Nic się na tym nie znam,dalibóg. Trzeba wezwać mojego pana Don Kichota z La Manczy, dla niego w to graj – bronić, zbroić, gromić; ale cóż mnie do tego? Wierni poddani nie dawali się jednak przekonać, że wojna z. wrogiem, który napadł wyspę, nie dotyczy gubernatora. –Otrzšœnijcie się z tej gnuœnoœci, wasza gorliwoœć! – wołali. –Przynieœliœmy wam broń zaczepnš i odpornš; uzbrójcie się i przewodŸcie nam w walce! –Niech będzie –poddał się z westchnieniemrezygnacji Sanczo Pansa, a ci, jakby na to tylko czekali, obskoczyli go zaraz i wprost na koszulę założyli mu dwie pawęże drewniane, z przodu i z tyłu, które mocno œcišgnęli rzemieniami, tak że nie mógł się ruszyć. W rękę wetknęli mu dzidę, której użył za podpórkę, bo ledwie się już trzymał na nogach, ale oni nie zważali na to, tylko popychali, żeby poszedł na czele i poprowadził ich do ataku. –Te dechy nie dadzš mi się ruszyć – mówiłSanczo – ustawcie mnie raczej na jakim przesmyku albo w wylocie i będę go bronił własnym ciałem, a do ataku, z Bogiem, ruszajcie sami! Nieubłagani, nie słuchali argumentów, i wcišż pchali nieszczęœnika, wyrzucajšc mu niegodny rzšdzšcego brak animuszu. Pocšc się i męczšc, usiłował zrobić krok do przodu, ale zaraz upadł na ziemię i pozostał na niej, nie mogšc się podnieœć, podobny do żółwia, tylko takiego niezwykłego, który z obu stron ma skorupy. Wierni poddani, nie usiłujšc go podnieœć, nadal miotali się tam i z powrotem, krzyczšc: –Do broni! Wszyscy do broni! –i nieraz przytym przebiegali po Sanczu, skulonym w swoich pawężach, depczšc go i padajšc na niego, a najenergiczniejszy stał nawet na nim przez jakiœ czas jak na podwyższeniu, z którego rzekomo kierował obronš wyspy.–Tutaj! – wołał. –Tam! Zamykać bramę! Otwierać! Odpierać! Odbierać! Walić! Palić! Lać smołę! Dać szkołę! Oliwa sprawiedliwa! –i wiele innych jeszcze wznosił okrzyków. Sanczo, pognieciony i poturbowany, leżšc wswoich pawężach, słuchał tego wszystkiego i modlił się po cichu, żeby wróg już wzišł wyspę, a on, żywy czy umarły, żeby przestał wreszcie znosić to, co znosił w tej chwili. Raptem, w najmniej spodziewanym momencie, usłyszał nowe głosy: –Zwycięstwo! Wróg pobity, odbity i dobity! Pod waszym przewodem pokonaliœmy odwiecznego wroga! Wstawajcie, panie gubernatorze, triumfować i dzielić łupy! – Pomóżcie mi wstać – zbolałym głosem poprosił Sanczo. Podnieœli go, odwišzali pawęże, a wówczas on, opadłszy na łoże, pozwolił sobie zemdleć na krótkš chwilę, ocknšwszy się zaœ, wstał, włożył kubrak i spodnie, i wolnym krokiem, prędzej bowiem nie mógł,taki był zmaltretowany, udał się w milczeniu do stajni. Wierni poddani szli za nim; w promieniach œwitu można było rozpoznać twarze tych, którzy otaczali gubernatora od poczštku panowania nad Baratariš: lekarza, który chronił jego organizm przed szkodami mogšcymi wyniknšć z wszystkich prawie posiłków, sekretarza, który umiał czytać i pisać, ksišżęcego majordomusa, który odziedziczył brodę po odmienionej hrabinie Trifaldi, i wszystkich innych, nie wyłšczajšc tych, których obowišzki do końca pozostały niewiadome dla Sancza Pansy. Teraz nie zwracał jednak na nikogo uwagi, tylko wkroczywszy do stajni podszedł do swego kłapoucha stojšcego przy żłobie, ucałował go w czoło i rzekł: –PójdŸ, mój bracie, towarzyszu i przyjacielu! Niech wrócš te szczęœliwe czasy, kiedy jedynš mojš troskš było, jak nakarmić twój głodny żołšdek i naprawić podartš uprzšż! Nie chcę rzšdów, nie chcę sšdów, nie chcę gubernatorskich niepokojów, pokojów i przedpokojów! Wracajmy tam, gdzie nasze miejsce! Tak przemawiajšc do osła, okulbaczył go, a następnie dosiadł nie bez trudnoœci i z wyżyny oœlego grzbietu wygłosił mowę już nie do osła, lecz do ludzi, otaczajšcych go w zakłopotaniu, nie wiedzieli bowiem, co towszystko oznacza: –Żegnam was, panowie, i wracam do życia! Nie urodziłem się na gubernatora, sędziego, obrońcę wysp przed odwiecznymiwrogami i takiego, który dla zdrowia morzysię głodem. Raczej mi okopywać kapustę, przycinać winoroœl, doić kozę i jeœć fasolę,albo nawet giermkować szalonemu panu mojemu Don Kichotowi, niż upierać się przy tym stanowisku, do którego może jestem zaa ad, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żşP(2ťŕgc3€źGHc3˝#c3žĄ2Ą T3żB?+4€głupi, a może za mšdry. Zostańcie z Bogiem, a wielmożnemu Księciu, który mnie tu osadził, zgodnie z prawdš donieœcie, że inaczej niż to bywa w obyczaju wielkorzšdców, goły na tym stolcu zasiadłem i goły zeń schodzę. To wszystko, co chciałem rzec, a teraz pilno mi jechać, żeby dotrzeć gdzieœ, gdzie mnie kompresami obłożš, bo bardzo jestem podeptany i połamany. –Ależ, wasza przykładnoœć –powiedział lekarz –zostańcie, a zaordynuję wam okłady uzdrawiajšce, gdy zaœ o jedzenie chodzi, to przyrzekam waszej dokładnoœci pozwolić na spożywanie wszystkiego i tyle, ile wam się żywnie podoba, nawet z dokładkš. –Za póŸno –odparł Sanczo –nikt mnie już nie zatrzyma tutaj ani nie skłoni do objęciarzšdów gdziekolwiek indziej. –Nie œmiemy was zatrzymywać – zabrał głos majordomus – chociaż wielka to strata dla Baratarii. JedŸcie, skoro tak postanowiliœcie, zechcijcie tylko, wasza układnoœć, jak przyjęte, stawić się po drodze u Księcia, dla zdania sprawy z dni i nocy swych rzšdów. – Dopełnię tego – przyrzekł Sanczo. – Jeszcze raz, żegnajcie, panowie. Pytali go jeszcze, co mogš dlań uczynić i czego by sobie życzył na drogę, ale przyjšł tylko trochę obroku dla osła i chleba z serem dla siebie, po czym œcišgnšłwodze i wyjechał na trakt, zostawiajšc byłych poddanych dziwnie markotnych i wcale nie ochoczych do œmiechu, mimo że obiecywali sobie po dymisji gubernatora bardzo dobrš zabawę. Rozdział pięćdziesišty, w którym po paru wydarzeniach, oddzielajšcych jeszcze od siebie rycerza i giermka, dochodzi wreszciedo ich upragnionego połšczenia Jak się cieszę – i wy z pewnoœciš też się cieszycie –że już ni edługo, ależ tak, nim się skończy rozdział, który właœnie zaczynam, spotkajš się znowu Don Kichot i Sanczo Pansa, i pozostanš ze sobš, co będzie przecież znacznie naturalniejsze niż sytuacja, gdy sš osobno, tacy jacyœ niezupełni, niewykończeni, każdy jakby bezręki albo bez nogi. Dopiero razem będš na powrót prawdziwymDon Kichotem z La Manczy, błędnym rycerzem, i Sanczem Pansš prawdziwym, giermkiem Don Kichota. A więc już niedługo – co nie znaczy, że natychmiast – i nim to nastšpi, po drodze to i owo jeszcze stać się musi. I temu właœnie, co się stanie, poœwięcony będzie niniejszy rozdział. Nie tak daleko ujechał Sanczo od porzuconej przez siebie wyspy, gdy spotkałidšcych z przeciwka szeœciu pobożnych niemieckich pielgrzymów z kosturami. Zatrzymali się na jego widok, zaœpiewali chórem coœ pobożnego i wycišgnęli ręce po jałmużnę, więc im oddał, co miał, czyli chleb z serem, ale oni, choć to przyjęli, niebyli zadowoleni i na migi żšdali odeń pieniędzy. Tak samo na migi pokazał im, że nie ma, i już miał jechać dalej, gdy jeden zpielgrzymów, baczniej mu się przyjrzawszy, zawołał w najczystszym kastylskim, czyli hiszpańskim języku: – Czy mnie wzrok nie myli?? Toć to Sanczo Pansa! –To ja w samej rzeczy –przyznał Sanczo Pansa, zdziwiony zarówno tym, że cudzoziemiec go zna, jak tym, że odzywa się po hiszpańsku. –Nie poznajesz mnie, drogi sšsiedzie? –zapytał pielgrzym. – Jestem Rikote z twojej wsi, cišgle jeszcze mnie nie poznajesz? – Teraz cię poznaję – powiedział Sanczo Pansa – mimo że jesteœ przebrany. Zsiadł z osła, uœciskał napotkanego i dorzucił: –Ale że też starczyło ci odwagi na powrót do Hiszpanii! Toć jeœli cię złapiš i poznajš, będziesz się miał z pyszna! –Jeżeli ty mnie nie wydasz, a jestem przekonany, że tego nie uczynisz, nikt mnienie pozna. –Ja nie jestem z tych, co wydajš –powiedział dumnie Sanczo Pansa. – Troszeczkę się tylko boję, ale chętnie bym z tobš pogawędził i posłuchał o twoich dziejach. –A ja ci chętnie wszystko opowiem –rzekł Rikote –zwłaszcza że po wszystkim, co sięstało, już się więcej bać nie potrafię. Zamienił kilka słów po obcemu ze swoimi Niemcami i wszyscy razem usunęli się do pobliskiego gaju topolowego, gdzie rozłożylizapasy (obfitsze i bardziej urozmaicone od chleba z serem, który przyjęli od Sancza Pansy)i zaprosili również naszego bohatera do wspólnej uczty, przed czym się wcale a wcale nie wzbraniał. Kiedy bukłaki były jużpuste, a chleb, ser, oliwki, mięso i kawior –zjedzone, Niemcy posnęli sobie, zaœ Rikoteopowiedział Sanczowi swojš historię. Zanim jš powtórzę, muszę wytłumaczyć wam coœ, czego Cervantes nie musiał tłumaczyć swoim czytelnikom, bowiem dobrze o tym wiedzieli, jako że działo się w ich ojczyŸnie i dosyć wtedy niedawno, a częœciowo nawet w ich przytomnoœci. Otóż katoliccy królowie Hiszpanii w XV i XVI wieku uważali, że umiłowanie religii chrzeœcijańskiej wymaga pozbycia się innowierców, a więc licznie zamieszkałych w tym kraju i współtworzšcych jego kulturę Żydów i Maurów. Jednych i drugich wypędzono zatem, a częœć nawet okrutnie wyrżnięto; pozostali zaœ poczštkowo ci, którzy przyjęli chrzest; takich nowych chrzeœcijan pochodzenia żydowskiego nazywano marranami, a pochodzenia mauretańskiego – moryskami. Po pewnym czasie jednak również marranów i morysków zaczęto tępić, mówišc, że jedynie udajš chrzeœcijan, a w głębi duszy pozostali, kim byli. Wielu spalono na stosie, a wszystkich skazano na wygnanie, co stało się nie tylko przyczynš licznych cierpień dotkniętych tym osób, ale, jak okazało się trochę póŸniej, zadało gospodarce Hiszpanii i w ogóle jej cywilizacji takie ciosy, z których kraj ten przez wieki nie potrafił się podnieœć. Jak zawsze w podobnych sytuacjach, trafiali się ludzie, którzy korzystali z przeœladowań swych dotychczasowych współobywateli, i inni, którzy im współczuli i pomagali, choć to ostatnie groziło poważnymi karami. Byli więc i marrani, i moryskowie, którym mimo wszystko udało się jakoœ przetrwać i zatrzeć œlady pochodzenia od nie tych co należało przodków. Niektórzy badacze twierdzš, że sam Miguel de Cervantes Saavedra był kimœ takim i to właœnie stałou podłoża przynajmniej częœci jego życiowych kłopotów i przykroœci (których istotnie miał co niemiara). Nie wiem, czy toprawda, i zresztš niespecjalnie zależy mi na rozstrzygnięciu tej tajemnicy; prawdš jest natomiast, że Cervantes, jak jego bohaterowie, był po stronie przeœladowanych i dobrze im życzył; tego dowodzi między innymi historia Rikota, dawnego sšsiada Sancza Pansy, spotkanego przezeń na drodze w stroju niemieckiego pielgrzyma, ale nie ukrywajšcego przed nim, kim jest naprawdę, wiedzšcego bowiem, że Sanczo nań nie doniesie. Rzecz w tym, że Rikote był moryskiem; i jego też, wraz z rodzinš, dotknšł edykt królewski, skazujšcy morysków na opuszczenie w okreœlonym terminie Hiszpanii. Jak teraz opowiadał Sanczowi, natychmiast wyjechał, ale sam, by znaleŸć dobre miejsce na osiedlenie, a następnie sprowadzić żonę i córkę. Był we Francji, był we Włoszech, a w końcu wynajšł dom w pewnej wsi niemieckiej, z której co rokupielgrzymi udajš się do œwiętych miejsc w Hiszpanii. Postanowił chodzić z pielgrzymami, nie dla dochodów, których ten proceder przysparza, ale żeby odwiedzać bezpiecznie ojczyznę, cišgle wytęsknionš, cišgle opłakiwanš, cišgle słodszš nad wszystkie kraje. Za pierwszš pielgrzymkš chciał zabrać swoje niewiasty i odkopać skarb zakopany; niestety, zbyt wiele czasu zmitrężył w obcych krajach i nie zastał już na miejscu żony i córki; musiały ruszyć w drogę nie czekajšc na niego i udały się, choć gorliwe chrzeœcijanki, do muzułmańskiego Algieru, czego Rikote nie potrafił zrozumieć. Teraz pozostawało mu wykopanie skarbu i sprowadzenie obu niewiast z Algieru do Niemiec; ufał w Bogu, że choć trudne to przedsięwzięcie, przecież mu się powiedzie.– Co do tego, że znalazły się w Algierze – powiedział Sanczo –to nie dziw się, bo zabrał je tam brat twojej żony; jako niewiasty musiały szukać oparcia w mężczyŸnie, a ten był najbliższy, kiedy ciebie nie stało. A co do skarbu, to boję się, że nic nie znajdziesz, bo słyszałem, że zabrano im dużo złotych monet i pereł, kiedy przed wyjazdem, zgodnie z rozporzšdzeniem, zaniosły je do zapisu. –To nie ten skarb – zaprzeczył Rikote –bo mojego schowka one wcale nie znały; dla pewnoœci nie wyjawiłem go nawet żonie i córce; ale tobie go wyj awię, jeœli zechceszpomóc mi w wykopaniu i ukryciu tego, co moje; i dam ci za to dwieœcie eskudów; wiem, że ci się przydadzš. –Zrobiłbym to –rzekł Sanczo – gdybym byłbardziej chciwy niż bojaŸliwy, ale że jestem bardziej bojaŸliwy niż chciwy, to chyba nie zrobię; jedyne, co mogę, to życzyć ci pomyœlnoœci. –Bóg zapłać –odparł Rikote –i nie będę cię namawiał, skoro jest tak, jak mówisz. Ale możesz jeszcze jedno: jeżeli byłeœ w naszej wsi, kiedy moi jš opuszczali, możeszopowiedzieć mi, jak to było. –Byłem w naszej wsi i mogę ci powiedzieć,że cała wieœ je żegnała, płaczšc, zwłaszcza zaœ żałowano twojej córki, bo wszyscy mówili, że to najmilsze i najœliczniejsze stworzenie na œwiecie. Ja sam, choć nie miewam oczu na mokrym miejscu, płakał em nad niš; a wielu przemyœliwało, jak by jš porwać i ukryć, ale strach przed Santa Hermandad powstrzymał ich przed działaniem; a Don Gaspar Gregorio, ten młody dziedzic, o którym mówiono, że jš miłuje, przepadł gdzieœ tego samego dnia i ludzie myœlš, że pojechał w jej œlady. Rikote podziękował Sanczowi za wiadomoœci, a że niemieccy pielgrzymi zaczęli się właœnie budzić z poobiedniej drzemki, co oznaczało, że zaraz ruszš w dalszš drogę do miejsc œwiętych oraz bogatych, obaj dawni sšsiedzi znów się uœciskali, tym razem na pożegnanie, Sanczo dosiadł kłapoucha, Rikote podparł się kosturem, i tak się rozstali. Do ksišżęcego pałacu było już całkiem blisko, ale popas z pielgrzymami sprawił, że za dnia nie udało się Sanczowi dotrzeć do celu. Kiedy zaskoczyła go noc, zjechał zdrogi, szukajšc miejsca, gdzie by najwygodniej doczekał ranka, długo jednaknie szukał, Opatrznoœć bowiem zdecydowała, gdzie ma tę noc spędzić, usuwajšc raptem osiołkowi grunt spod kopyt i wcišgajšc zwierzę razem z człowiekiem w jakšœ głębokš rozpadlinę wœród ruin. Riedy spadali, przerażony Sanczo sšdził, że zatrzyma się na dnie piekieł, ale spadanie trwało krótko i znaleŸli się w jamie nie aż tak głębokiej, chociaż doœć głębokiej, żeby nie móc z niejwyjœć bez pomocy. Osiołek doznał przy tympewnego szwanku, pojękiwał więc z cicha, a Sanczowi nic się nie stało, co stwierdził obmacawszy głowę, nogi i wszystkie członki. Ucieszył się na chwilę, a zaraz potem zmartwił, gdy obmacał podobnie œciany swego więzienia i przekonał się, że zbyt sš gładkie, by w jakikolwiek sposób wdrapać się na nie. Usiadł tedy na ziemi i akompaniujšc jękom kłapoucha zaczšł wzdychać żałoœnie, nie dla cierpień fizycznych, lecz dla duchowych, to znaczy dręczony przez imaginację, która podsuwała mu obrazy œmierci z głodu i opuszczenia w tej studni. Widział już nawetoczyma duszy tę chwilę, gdy po latach przypadkowy odkrywca wycišgnie spod ziemi pomieszane ze sobš koœci zbielałe jego i osła, i nikt nie zdoła dociec, czyje to szczštki. Na tych smutkach i ponuroœciach zeszła noc, a z promieniami dnia dostrzegł Sanczow jednej ze œcian swego więzienia spory otwór, którego wczeœniej po ciemku nie byłsię domacał. Podszedł bliżej, schylił się, skurczył i wlazł tam na czworakach, by znaleŸć się już nie w studni, lecz w obszernej pieczarze lub może lochu, który cišgnšł się dalej w głšb i nie wiadomo gdzie kończył. Sanczo Pansa zawrócił, kamieniem rozszerzył otwór i przeprowadził przezeń osła, po czym, prowadzšc go za uzdę, jšł się posuwać owym lochem czy też pieczarš, chwilami w ciemnoœciach, chwilami w półmroku albo nawet w sšczšcej się skšdciœ z góry jasnoœci, ale cały czas z lękiem i niewielkš nadziejš, że się stšd wydostanie. Tego poranka, jak każdego zresztš w owych dniach przed czekajšcym go pojedynkiem, Don Kichot wyjechał konno w pole, by zarówno własne koœci, rozleniwione pobytem w pałacu, jak koœci zastałego w stajni Rosynanta zaprawić do niedalekiej już gry rycerskiej. Ćwiczył różne manewry i zwroty, a gdy w pewnej chwili spišł rumaka do szarży, ten zawisł przednimi nogami nad szczelinš w głazie i zarżał przeraŸliwie, co skłoniło rycerza do szybkiego œcišgnięcia wodzów i cofnięcia Rosynanta wstecz: tak uniknęli karkołomnego upadku; w tej samej zaœ chwili, gdy Don Kichot chciał odjechać od rozpadliny, usłyszał głos spod ziemi: – Hej, czy jest tam w górze jakaœ dusza chrzeœcijańska? Głos wydał się Don Kichotowi znajomy, ale choćby i nie był znajomy, rycerz byłby się zatrzymał na takie wołanie. – Ktoœ ty w dole?? – odkrzyknšł. –A któż by –odpowiedziano –jak nie Sanczo Pansa nieszczęsny, giermek słynnego rycerza Don Kichota z La Manczy i były gubernator wyspy Barataria! –Czy jesteœ duszš Sancza Pansy, pokutujšcš za grzechy? – zapyt ał przerażony Don Kichot. –Co mam, duszo, dlaciebie uczynić, mów! Zrobię wszystko, bo moim powołaniem jest niesienie pomocy potrzebujšcym na tym i na tamtym œwiecie. –W takim razie –dobiegł głos spod ziemi –wasza miodoustoœć nie możecie być nikim innym, tylko Don Kichotem z La Manczy, moim dobrym panem, tym bardziej że głos macie też mego pana. –Jestem Don Kichotem – potwierdził rycerz– nie miej więc, duszo, skrupułów i wszystko mi powiedz. –Przysięgam – odparł głos spod ziemi, raŸniejszy niż na poczštku –że nie jestem duszš pokutujšcš, lecz żywym, dzięki Bogu,giermkiem waszym, Sanczem Pansš, który wpadł do tej dziury wraz ze swym osłem inie potrafi się z niej wydostać. W tej samej chwili osioł gwałtownie ryknšł, jakby chcšc potwierdzić oœwiadczenie Sancza, i rzeczywiœcie było to dla Don Kichota potwierdzenie wystarczajšce, więc ucieszony powiedział, że zaraz przyprowadzi ludzi z pałacu, którzy wycišgnš i Sancza, i kłapoucha. Tak się też stało; Ksišżę i Księżna wysłuchali wiadomoœci o przygodzie Sanczaizrozumieli, że musiał wpaœć do starego podziemia, o którego istnieniu dobrze wiedzieli; nie zrozumieli tylko, jak to się stało, że nie uprzedzajšc ich, porzucił stolec gubernatorski na Baratarii; zostawiajšc jednak wyjaœnienie tej sprawy na póŸniej, wysłali ludzi z hakami i linami, którzy nie bez trudu wycišgnęli na powierzchnię Sancza i osła. Don Kichot i Sanczo Pansa padli sobie w ramiona, a Rosynant i kłapouch czule potarli się łbami; dla ludzi i dla zwierzšt moment naprawdę był wzruszajšcy; po tymzaœ powitaniu Sanczo padł na kolana przed Księciem i Księżnš, i rzekł: –Obdarzyliœcie mnie, wasze wyniosłoœci, tym urzędem, którego w głupocie swojej pragnšłem, ale już nie pragnę i nie zapragnę. Jak rzšdziłem, doniosš wam inni;choćby mylili się lub łgali, ich sšd o mnie będzie bardziej się liczył niŸli mój własny. Co na wyspie zostanie po moich rzšdach, okaże się póŸniej; mnie nie zostało nic; goły do Baratarii przybyłem i goły powracam; trochę nawet straciłem na cieledzięki medykowi przybocznemu i innym; tego sobie już nie odbiorę, niech będzie moja strata; zresztš Ÿle mówię, bo jest i coœ, co zyskałem – to przekonanie, że nie zależy mi na rzšdzeniu ani wyspš, ani królestwem, ani całym œwiatem. Dziękuję tedy waszym podniosłoœciom za wszystkie dobrodziejstwa, jakimi mnie obsypali, całuję wasze ręce i stopy, i jak dzieci, gdysię bawiš w komórki do wynajęcia, opuszczam tę komórkę, niech w niš wskoczy kto inny, a ja wskakuję w mojš starš komórkę, czyli przechodzę na giermkowanie panu mojemu, Don Kichotowi zLa Manczy, zwanemu też Rycerzem Lwów, za którym strasznie się stęskniłem, nie mówišc o tym, że, jak mi szepnšł, oczka mu puœciły na zielonej pończosze i nie miałich kto załapać, ale zdaje się, że za długo już przemawiam, więc na tym kończę. Don Kichot, usłyszawszy o tych oczkach, ażzazgrzytał zębami i zbladł z wœciekłoœci; całe szczęœcie, że giermek w tym miejscu skończył i nikt wštku zielonej pończochy nie podjšł; Ksišżę powiedział tylko, że z przykroœciš przyjmuje rezygnację Sancza Pansy ze stanowiska, ale ma nadzieję, że wprzyszłoœci zechce on przyjšć jakšœ innš ofertę; Księżna zaœ powiedziała, że widzšc, jaki jest zmarnowany, zaraz rozkaże przygotować dlań posiłek i poœciel,którš to zapowiedŸ Sanczo przyjšł wdzięcznie, kłaniajšc się i kładšc rękę na sercu. Rozdział pięćdziesišty pierwszy, w którym aa ad, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żŔPđc4Á@Uc4•d4ĂůŘc5€ÄŃ, c5Ĺń;i5Don Kichot stacza bohaterski pojedynek w obronie skrzywdzonej panny Rodriguez Kiedy Ksišżę w imieniu swego wasala podjšłrękawicę Don Kichota i zapowiedział, że sprowadzi pozwanego, tudzież zatroszczy się o pole i wszelkie warunki ustanowionegospotkania, miał zamiar rzeczywiœcie wymócna młodym człowieku, który nie chciał pojšć za żonę panny Rodriguez, stawienie się i stoczenie z Don Kichotem rycerskiej walki. Nie dbał, oczywiœcie, o krzywdę panny Rodriguez, ale, jak zwykle, o zabawę, której spodziewał się po tym starciu. Jednakże młodzieniec, o którego chodziło, uciekł gdzie pieprz roœnie, nie przed mieczem Don Kichota, o tym bowiem, że został wyzwany, nie zdšżył się jeszcze dowiedzieć, ale przed paniš Rodriguez, która jako przyszła teœciowa przerażała go bardziej od Lucypera. Ksišżę atoli niełatwo rezygnował z zabawy i skoro właœciwy winowajca uciekł, wyznaczył do pełnienia jego roli jednego zeswych lokajów imieniem Tosilos. Pojedynek miał się więc odbyć; z tym, że ani Don Kichota, ani obu zainteresowanych pań nie zawiadomiono, iż w szrankach stanie nie ten, który tak brzydko potraktował kochajšcš go pannę, lecz ktoœ nie majšcy z tym nic wspólnego. Nadszedł wreszcie dzień wyznaczony; na dziedzińcu zamkowym ustawiono trybuny dla sędziów spotkania i dla obu dam, które wniosły skargę; naokoło rozłożyło się też mnóstwo przybyszów z okolicznych wsi i miasteczek, ponieważ wieœć gminna o niezwykłym widowisku, jakie miało nastšpić, obiegła i podnieciła mieszkańców tej ziemi na wiele mil wkoło. Pierwszy wkroczył na pole wyznaczony przez Księcia mistrz ceremonii, którym był–no, któż by? – ano, przybyły w œlad za Sanczem z Baratarii majordomus o twarzy ibrodzie zaginionej bezpowrotnie hrabiny Trifaldi. Zbadał on, czy pole jest równe i nie kryje jakiejœ przeszkody, o którš walczšcy mogliby się potknšć i upaœć; zbadał też broń, która miała być użyta w pojedynku, a w szczególnoœci sprawdził, czy zgodnie z rozkazem Księcia kopie majš zdjęte œmiertelne ostrza; wreszcie dał znak, że wszystko w porzšdku, i z dwu przeciwległych stron wjechali w szranki obaj zawodnicy, witani fanfarami i oklaskami. Przeciwnik Don Kichota był rosłym mężczyznš, zakutym w potężnš zbroję i usadowionym na odpowiednim dla jego postury koniu. Twarzy jego nie było widać za spuszczonš przyłbicš, jemu natomiast wystarczyło szpary na oczy, by wszystko dokładnie widzieć, korzystał więc z tego, bacznie się rozglšdajšc, a przede wszystkim wpatrujšc się przez dłuższš chwilę w tę, o którš toczyła się walka. Warunki były wyraŸne i proste: jeżeli zwycięży Don Kichot, jego zwyciężony przeciwnik nie uchyli się od poœlubienia córki pani Rodriguez ; w przeciwnym razie –nie będzie miał tego obowišzku i biedne dziewczę nie zmieni stanu panieńskiego na stan małżeński. Otóż stała się rzecz nieprzewidziana, bo w chwili, gdy Tosilos przypatrywał się przyczynie pojedynku, drżšcej z niepokoju o jego przebieg, poczułraptem, że panna bardzo mu się podoba, więcej – że zakochał się w niej od pierwszego wejrzenia, a było to naprawdę pierwsze wejrzenie, Tosilos bowiem, z woliKsięcia zastępujšcy w pojedynku właœciwego winowajcę, nigdy przedtem nie widział tej, o którš dzisiaj miał walczyć. Tymczasem mistrz ceremonii ustawił pojedynkujšcych się tak, żeby każdy miał za sobš i przeciw sobie tyle samo słońca, imachnšł rękš na znak, że można zaczynać;znów rozległ się wysoki dŸwięk tršb, zahuczały złowieszczo bębny – i Don Kichotruszył do ataku, galopem, ma się rozumieć,owym słynnym, galopem Rosynanta, na którym nie każdy by się poznał, ale kto znał Rosynanta, ten wiedział, że to galop bojowy. –Niech żyje Don Kichot z La Manczy – wzniósł okrzyk Sanczo Pansa – najwspanialszy z błędnych rycerzy, po którego stronie zawsze jest słusznoœć! Niech żyje i zwycięża! Tosilos widział bohaterski pęd atakujšcego Don Kichota, ale nie ruszył mu naprzeciw wtakim samym pędzie, ani w ogóle nie ruszyłz miejsca, lecz głoœno przywołał mistrza ceremonii, który natychmiast przybył, pełen obaw, czy aby nie uchybiono jakimœ istotnym prawidłom spotkania. – Czy dobrze rozumiem –zapytał Tosilos, podczas gdy Don Kichot, widzšc, że przeciwnik nie rusza mu naprzeciw, też zatrzymał się w miejscu – czy dobrze rozumiem, że w spotkaniu tym chodzi, bym ożenił się z tš tutaj nadobnš pannš? – Dobrze rozumiecie. – W takim razie – rzekł Tosilos – nie mamy o co krzyżować kopii, bo ja, zwyciężony przez jej wdzięk i urodę, pragnę natychmiast się z niš ożenić. Mistrz ceremonii zdumiał się, nie był bowiem przekonany o wdzięku i urodzie panny Rodriguez, nie on jeden zresztš, bo trzeba było naprawdę się w niej zakochać, by uwierzyć w te jej przymioty, a ponadto mistrz ceremonii wiedział, że Tosilos uczestniczy w pojedynku nie dla jakiejkolwiek osobistej przyczyny, lecz na rozkaz Księcia, który chce się zabawić, tymdziwniejsze więc było zachowanie zakutegow pancerz lokaja. Nie pozostawało mistrzowi ceremonii nic innego, jak zawiadomić o wszystkim Księcia, który okropnie się rozgniewał na Tosilosa. Ale ten, na nic nie zważajšc, podjechał tymczasem pod trybunę, gdzie siedziały matka i córka, i oœwiadczył się formalnie orękę panny Rodriguez. –Skoro tak –powiedział, słyszšc to, Don Kichot – jestem zwolniony z zobowišzania i mogę jedynie życzyć wszelkiej pomyœlnoœci młodej parze. –Tak powinny się kończyć wszystkie pojedynki – dodał Sanczo Pansa, pomagajšcswemu panu zejœć z Rosynanta. Ksišżę z chmurnš minš zszedł na dziedziniec zamkowy i zwrócił się do Tosilosa: – Więc bez walki, rycerzu, uznajecie się zazwyciężonego? – Chcę jš poœlubić, panie – odparł Tosilos. – Zdejmijcie tedy przyłbicę. Tosilos zdjšł hełm wraz z przyłbicš i wszyscy ujrzeli nie rycerskš wcale, choć sympatycznš, twarz ksišżęcego lokaja. –Oszustwo! –krzyknęła pani Rodriguez. –Złoœliwoœć i niegodziwoœć! To lokaj Księciapana, Tosilos, a nie ten, który obiecał poœlubić mojš córkę! –Ale ten, który chce jš poœlubić –zauważyłna stronie Sanczo Pansa. – Czy to nie więcej warte? –Nie oburzaj się, pani –rzekł Don Kichot. –Nikt was tu nie chciał oszukać, a jeœli można mówić o złoœliwoœci, to nie ze strony ludzi, tylko podłych czarnoksiężników, którzy mnie przeœladujš i raz jeszcze postanowili obrabować z chwały zwycięstwa, zamieniajšc tego, z którym miałem walczyć, w ksišżęcego lokaja. Ksišżę, któremu powrócił dobry humor, powiedział: –Faktycznie, Don Kichotowi zdarzajš się takie sprawy, tedy i ja gotów jestem uwierzyć, że mój lokaj nie jest sobš samym, tylko kimœ innym, przemienionym wlokaja. Dla sprawdzenia tego potrzymam go ze dwa tygodnie w zamknięciu; tak długo nie może trwać złoœć czarnoksiężników na Don Kichota, więc na pewno ten, który zdaje się nam Tosilosem, odzyska do tego czasu właœciwš postać. –To nie jest pewne –odezwał się Sanczo Pansa –bo ci figlarze cišgle kogoœ w kogoœ zmieniajš, gdy dotyczy to mego pana, jak na przykład Rycerza Zwierciadeł, którego pokonał, w bakałarza Samsona Karrasko z naszej wsi, a paniš Dulcyneę z Toboso, którš miłuje, w zwyczajnš, za przeproszeniem, babę; z powrotem zaœ jakoœ nie zmieniajš albo stawiajš nowe warunki, żeby zmienić, więc boję się, że ten lokaj zostanie już lokajem na całe życie. –Kimkolwiek jest –powiedziała nagle panna Rodriguez –skoro chce mnie wzišć za żonę,niech bierze; wolę być prawowitš żonš lokaja niż uwiedzionš kochankš rycerza, którym zresztš tamten też wcale nie był. Na takich rozmowach skończył się pojedynek Don Kichota w obronie skrzywdzonej panny Rodriguez. Rozdział pięćdziesišty drugi, w którym Don Kichot i Sanczo Pansa znowu sš w drodze Ten pojedynek, którego nie było, był, niestety, ostatnim zwycięskim pojedynkiem w rycerskich dziejach Don Kichota z La Manczy, które wprawdzie niezupełnie jeszcze dobiegajš końca, ale dużo już bliżejmajš do końca niż do poczštku, czego co prawda Don Kichot nie wie wcale, stojšc na dziedzińcu ksišżęcego pałacu, ani Sanczo Pansa nie wie, ani nikt z obecnych w tym miejscu osób, ale ja nie mogę nie wiedzieć, wiem przeto i jestem szczerze tym zasmucony. Kiedy piszę o staniu na dziedzińcu ksišżęcego pałacu, nie mam na myœli owychchwil, opisanych w poprzednim rozdziale, tuż po poddaniu się Tosilosa, kiedy rozprawiano o rzekomej przemianie tego, który podniósł przyłbicę, oraz o decyzji panny Rodriguez, by go mimo wszystko poœlubić; to już inne stanie, kilka dni póŸniej, gdy Don Kichot, z nowš siłš trapiony wyrzutami sumienia, że pędzi żywot niegodny błędnego rycerza, za pozwoleniem Księcia i Księżny, i pożegnawszy ich uniżenie, œciskajšc chudymi kolanami chude boki Rosynanta, w pełnej zbroi opuszczał pałac; a Sanczo towarzyszył mu, naturalnie, na swym potężnie objuczonym kłapouchu, promieniejšcy radoœciš, bo obdarzony przezmajordomusa o twarzy hrabiny Trifaldi sakiewkš zawierajšcš dwieœcie złotych eskudów na potrzeby podróży. Z krużganków oglšdali ten odjazd wszyscy domownicy Księcia i Księżny, z których każdy uczestniczył był w jakimœ żarcie z rycerza i giermka, jak nie w myciu brody Sanczowi, to w podpaleniu drewnianego konia lub w procesji czarownika Merlina, i na wspomnienie tych żartów błškały się jeszcze uœmiechy po twarzach mężów i niewiast, ale nikt jakoœ nie odważył się zaœmiać głoœno i wielkš ciszš żegnano odjeżdżajšcych, i był o w tej ciszy jakby zakłopotanie czy zawstydzenie. Jedna tylko znalazła się istota, która nawet w tej patetycznej chwili cišgnęła swojš dawniej zaczętš kpinę – może dlatego, że nie osišgnęła w niej dotšd prawdziwego sukcesu? A może to wcale nie była kpina ? Mówię o pięknej dworce Altisidorze, która przerwała ciszę Donkichotowego odjazdu, uderzajšc w struny harfy i wyœpiewujšc dŸwięcznym swym głosem pożegnalnš romancę, pełnš wyrzutów pod adresem tego, który wzgardził jej miłoœciš, i złychżyczeń dla niego na dalszš drogę. Zepsuło mu to, oczywiœcie, i tak nie najœwietniejszyjuż humor, i z zasępionym obliczem wyjechał za wrota pałacu. –Wytłumaczcie mi, wasza przedziwnoœć –odezwał się Sanczo, kiedy odjechali już kawałek drogi –co ta œliczna panna w was widziała, że się tak zakochała? Bo słyszałem zawsze, że pierwszym warunkiem miłoœci jest uroda, a w was, dalibóg, żadnej nie dostrzegam. –Sš dwa rodzaje urody –wyjaœnił Don Kichot – mianowicie duszy i ciała. Wiem i bez ciebie, że nie celuję w tej drugiej, ale miłoœć rodzi się również na widok pierwszej, na którš składa się prawoœć, rozum, wspaniałomyœlnoœć i godne zachowanie; jeœli będziesz posiadał te cechy, i w tobie może zakochać się najcudowniejsza niewiasta. –Ja bym na pierwsze słówko tej Altisidory pozwolił się kochać –powiedział Sanczo – ale jakoœ dotšd nikt nie zauważył we mnie ani jednej, ani drugiej urody, o których mówicie. Tak jechali, rozmawiajšc o tym i owym, to goœcińcem, to polnš drogš, to otwartš łškš, to znów poœród lasów znikajšc, jechali dzień i drugi, i trzeci, spotykajšc różnych ludzi, a czasem nikogo nie spotykajšc, z przygodami i bez przygód, niektóre zaœ nowe przygody bardzo były podobne do starych, dlatego zapewne, że iloœć przygód, jakie przeznaczenie wymyœlićmoże dla człowieka, jest ograniczona, i ktojuż dużo ich zaznał w życiu, raczej podobne jeszcze przeżyje niż zupełnie inne.Niby trochę inna od już zaznanych, a przecież podobna do nich była na przykład ta, gdy Don Kichot wyjechał na œrodek drogi, by zatrzymać zbliżajšcš się w wielkim pędzie grupę jeŸdŸców z kopiami i wymóc na nich hołd dla pięknoœci i szlachetnoœci pani Dulcynei z Toboso. Nie słuchali wcale, czego od nich żšda, już z daleka głoœno ostrzegajšc: – Usuńcie się, człowiecze, bo byki, które pędzš za nami, stratujš was na kotlet! –Rycerza Lwów nie nastraszycie bykami –odparł dumnie Don Kichot i ponowił swoje żšdanie, grożšc, że o ile go nie usłuchajš, wyda im bezlitosnš bitwę. JeŸdŸcy przemknęli, nie odpowiadajšc, a niebawem za nimi –stado dzikich byków, pędzonych do pewnej miejscowoœci, gdzie miały nazajutrz stoczyć krwiożercze walki z najlepszymi toreadorami tej częœci Hiszpanii. Byki obaliły na ziemię Don Kichota z Rosynantem i Sancza Pansę z siwym osiołkiem, i nie wydajšc im wprawdzie bezlitosnej bitwy, stratowały kopytami tak,że ledwie zdołali się podnieœć, i to nie od razu. Za bykami cwałowała druga grupa jeŸdŸców z kopiami, ale i oni nie zatrzymalisię przy rycerzu i giermku, mimo że Don Kichot krzyczał leżšc w kurzu i udręce: – Stójcie, zbóje! Dajcie zadoœćuczynienie rycerzowi, który chce z wami walczyć! Ani się nawet nie obejrzeli na jego krzyki, agonić ich nie był, naturalnie, w stanie. Podniósłszy się w końcu, Don Kichot i Sanczo pokuœtykali do cienistego lasku, w którym zdrój odkryli czysty; tam obmyli sięnieco i puœciwszy wolno oba wierzchowce, usiedli nad wodš. Sanczo wycišgnšł zapasy żywnoœci, ale poczštkowo nie œmiał zabierać się do jedzenia, czekał bowiem w uszanowaniu, aż jego pan zacznie pierwszy;dopiero widzšc, że Don Kichotowi ani to w głowie, zaczšł się opychać chlebem i serem. –Posilaj się, Sanczo –powiedział Don Kichot– podtrzymuj to życie, do którego czujesz się przywišzany; a ja umrzeć wolę z głodu,protestujšc w ten sposób przeciw bezmyœlnoœci i okrucieństwu przeœladujšcego mnie losu. Pomyœl tylko sam: rozsławiony w księgach, przyjaciel ksišżšt, przedmiot miłoœci dziewic, i oto, gdy wolno mi się było spodziewać najœwietniejszych laurów i ostatecznych uwieńczeń mego rycerskiego żywota, jam wdeptany w proch i stratowany kopytami bydlšt nieczystych! Nie uznaję takiego losu iniech widzi, że nie jestem przywišzany do życia, kiedy niesie mi poniżenie i niezasłużony upadek. –Tak sobie myœlę, wasza honorowoœć –powiedział Sanczo, nie przestajšc żuć chleba z serem –że na życie nie ma co się obrażać, bo ono i tak nie podniesie rękawicy, którš rzucicie. Ja tam będę jadł,pił i spał aż do końca –i zobaczymy, kto wyjdzie na swoje, ja czy ono. A wam powiem, że nie ma większego szaleństwa jak poddawać się desperacji; lepiej podjedzcie odrobinę i przeœpijcie się na murawie, a ręczę, że obudzicie się w lepszym humorze. Don Kichot nie żachnšł się, o dziwo, na giermka, ale wysłuchał z uwagš jego filozofii i przyjmujšc propozycję sięgnšł pokawalštek chleba z serem; z tego widać, żecoœ się niepostrzeżenie zmieniło w Don Kichocie, a w każdym razie w stosunkach między Don Kichotem a Sanczem. Zrównani także przez to, że obydwaj rozmawiali teraz z pełnymi ustami, cišgnęli swojš debatę. –W najlepszym humorze obudziłbym się – mówił Don Kichot – gdybym wiedział, że podczas gdy ja œpię, idšc za twojš radš, tyobnażasz pewnš częœć ciała i wodzami Rosynanta wymierzasz sobie trzysta albo czterysta razów na rachunek tych trzech tysięcy z hakiem, które winieneœ pani mego serca, nadobnej Dulcynei z Toboso. –Wasza obliczalnoœć –powiedział Sanczo – wyœpijmy się lepiej obydwaj i obydwaj obudŸmy się w dobrym humorze, a potem zobaczymy. Jak wiecie, mam szczerš wolę dotrzymania tego, co obiecałem, ale chwila,kiedy człowieka po jedzeniu ogarnia sennoœć, nie jest najlepsza, bo i ręka nie bardzo pewna. Don Kichot nie nalegał; posiliwszy się, usnęli obaj na zielonej murawie, ich wierzchowce zaœ pasły się tymczasem spokojnie, szczypišc trawę dokoła wycišgniętych ciał rycerza i giermka. Jeden z następnych popasów zrobili w zajeŸdzie, którego Don Kichot nie próbował nawet zamienić w zamek rycerski, toteż nieprzytrafiła im się tam żadna przygoda, wszystko było zwyczajne: i kiepska wieczerza, i liche posłanie. Jeżeli popas tenzasługuje mimo to na wspomnienie, to dlatego, że poznani tam hidalgowie opowiedzieli Don Kichotowi i Sanczowi o kursujšcej między ludŸmi ksišżce z fałszywymi ich przygodami; bardzo to rozgniewało błędnego rycerza, a giermka także trochę, mniej jednakże, bo w ogóle mniej był skłonny do gniewu. Otóż w tej fałszywej ksišżce, jak się dowiedzieli, Don Kichot dotarł już do Saragossy i uczestniczył w tamtejszych turniejach; żeby więc zadać jej kłam w sposób wyraŸny, prawdziwy Don Kichot postanowił zmienić marszrutę; i dlatego właœnie, nie ierwszy, w którym aa ad, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żĆP3 M5ǃ šc6€Čc6Éş(şc6Ęt76ˏ;Ö7€zaœ z innych powodów, nigdy do Saragossy nie dotarł, udał się natomiast do Barcelony.Kilka dalszych dni minęło w drodze i znów się zatrzymali, na odmianę, w leœnej gęstwinie. Sanczo, napełniwszy żołšdek, odrazu zasnšł, Don Kichota wszelako dręczyła bezsennoœć, nie z głodu ani z przejedzenia, tylko z uporczywego myœlenia; myœlał zaœ o rozmaitych rzeczach, najbardziej wszakże o Dulcynei zaklętej w chłopkę i opieszałoœci Sancza Pansy, który, mogšc jš wyzwolić z zaklęcia, wcale się z tym nie kwapił i bodajże zaledwie pięć razów dotšd sobie wymierzył, co było naprawdę niczym w porównaniu z brakujšcymi trzema tysišcamidwustu dziewięćdziesięcioma pięcioma. Kršżšc myœlš wokół tej sprawy, doszedł wreszcie Don Kichot do wniosku, że skoro Sanczo sam się nie biczuje, trzeba mu w tym pomóc; wszystko jedno w końcu, czyjeramię wymierzy baty, chodzi tylko o to, na czyj spadnš poœladek. Zgodnie z tym wnioskiem, zdjšł wodze z Rosynanta i odpowiednio je złożył; następnie zbliżył się do œpišcego Sancza i zaczšł mu odwišzywać sznur, na którym trzymały się spodnie. Sanczo, który zdawałsię spać twardo, obudził się jednak niezwłocznie i zapytał: – Któż to mnie rusza i rozwišzuje mi spodnie?? Don Kichot wyjaœnił, w jakim celu to czyni, i usiłował kontynuować to, co przedsięwzišł, ale Sanczo szarpnšł się i gwałtownie zaprotestował: –O, nie! To, co mam uczynić dobrowolnie, nie może być dokonane siłš! OdejdŸcie, wasza niecierpliwoœć, i œpijcie spokojnie, a daję wam słowo, że w odpowiedniej chwili wybiczuję się sam, jak należy. –Nie mogę na to liczyć –odparł Don Kichot – bo za długo się już namyœlasz, bardziej dbajšc o swe siedzenie, niż o wyzwolenie pani Dulcynei z haniebnego zaklęcia. To rzekłszy, znowu złapał za Sanczowe spodnie, Sanczo wyrwał się i podstawiwszynogę Don Kichotowi, przewrócił go na ziemię, po czym przycisnšł pierœ kolanem i złapał obie ręce, tak że rycerz nie mógł się ruszyć i zaledwie zdołał wykrztusić: – Porywasz się, łotrze, na swego pana i dobroczyńcę? –Ależ skšd –zaprzeczył Sanczo –puszczę was zaraz i palcem nie tknę, przyrzekniecietylko, że nie będziecie próbowali wyręczać mnie w biczowaniu. Chcšc nie chcšc, Don Kichot przyrzekł, Sanczo puœcił go tedy i dla pewnoœci odbiegł pod inne drzewo, by się tam ułożyćdo przerwanego tak niefortunnie snu. Kiedy się jednak układał, poczuł raptem, że ktoœdotyka mu głowy; podniósł rękę i pełen przerażenia zmacał czyjeœ dyndajšce nogi. To samo spotkało go pod jeszcze innym drzewem, pod które się przeniósł. Ze zjeżonymi ze strachu włosami zaczšł wzywać Don Kichota, a gdy ten nadszedł, opowiedział mu o dziwnych owocach, zwisajšcych w tutejszym lesie z gałęzi. –Nie bój się – spokojnie powiedział Don Kichot – to owoce sprawiedliwoœci; najlepszy znak, że wielkie miasto Barcelonajuż blisko. I tak rzeczywiœcie było. Rozdział pięćdziesišty trzeci, który dzieje się w Barcelonie, trochę na barcelońskim lšdzie, ale bardziej – na morzu Nie Barcelona jednak, lecz tylko noc Barcelonę otaczajšca kołysała powieszonymi na drzewach przestępcami jak niemymi dzwonami postrachu i przerażenia; Barcelona – była dniem wesołym i jasnym, rozpiętym między migotliwym klepiskiem morza a œwietliœcie błękitnym pułapem niebios; dniem pełnym trzepotania, igrania, dzwonienia, tršbienia, dymienia, a także butnego rozpierania się budynków i ludzi, na ziemi i na falach zatoki, zuchwałego i dŸwięcznego ujarzmiania każdej piędzi dostępnej lšdu i wody; i Don Kichot przeto, i Sanczo Pansa, którzy nigdy dotšd nie widzieli ani morza, ani wielkiego portu, ze zdumieniem i podziwem wpatrywali się w to widowisko życia, jakie wjeżdżajšcym z jutrzenkš pani Barcelona dawała, i nieprędko pewnie bylibysię otrzšsnęli z uroku, gdyby nie przywołaliich do rzeczywistoœci barcelońscy ulicznicyswawolni. Paru takich wisusów, ukrytych w tłumie, cichcem wetknęło pod ogony Rosynantowi i siwemu osłowi kulki ostów kłujšcych, które tak im dopiekły, że nieszczęsne zwierzęta w szale rzuciły się przed siebie,desperacko wierzgajšc; Don Kichot i SanczoPansa zaraz spadli na ziemię, i w ten sposób pierwsze zetknięcie ich ciał z Barcelonš promiennš było czymœ zgoła innym niż poprzedzajšce je pierwsze zetknięcie oczarowanego wzroku i słuchu. W Barcelonie rycerz i giermek zatrzymali się nie w zajeŸdzie ani w zamku ksišżęcym,ale w miejskim domu pewnego zamożnego pana, do którego mieli polecenie od innych życzliwych osób, spotkanych w drodze. Ten przyjšł wędrowców bardzo goœcinnie i dbajšc, by się nie nudzili, oprowadzał ich po całym mieœcie; pewnego popołudnia postanowił pokazać im stojšce u nabrzeża galery, o czym uprzedził dowodzšcego admirała; ten zaœ zgotował słynnym goœciom (w Barcelonie bowiem, wykształconej i czytajšcej ksišżki, Don Kichot i Sanczo Pansa byli już naprawdę słynni)wspaniałe przyjęcie. Zaledwie ukazali się na brzegu, spuszczono na wodę łódŸ pokrytš kobiercami i poduszkami, a kiedy Don Kichot postawił na niej nogę, z wszystkich galer po kolei dano strzały armatnie, nie w Don Kichota, ma sięrozumieć, lecz na jego czeœć i w powietrze.ŁódŸ podpłynęła do głównej galery i Don Kichot po drabince sznurowej wstšpił na pokład, Sanczo i towarzyszšce im osoby zanim. – Hu!! Hu! Hu! – wykrzyknęła załoga na powitanie, admirał zaœ podał Don Kichotowirękę, mówišc, że dzień spotkania z błędnym rycerzem odznaczy białym kamieniem, jako najważniejszy w swym życiu. Dozorca galerników gwizdnšł przeraŸliwie itłum mężczyzn siedzšcych przy wiosłach obnażył ciała; w tej samej chwili białe żagle z niezwykłš szybkoœciš jęły się wspinać po masztach; jedno i drugie nadzwyczaj zdumiało Sancza, ale nie zdšżył się jeszcze w pełni oddać zdumieniu, gdy sam stał się przedmiotem kolejnego manewru; wioœlarz potężnej budowy złapał go i uniósł do góry, podajšcnastępnemu – i od tej chwili eks-gubernatorBaratarii zaczšł latać nad głowami galerników, podawany z ršk do ršk, aż obleciał w koło całš galerę i wylšdował z powrotem w tym miejscu rufy, od którego się wszystko zaczęło. Dyszał ciężko, spocony i poturbowany, i mrugał powiekami, nie pojmujšc, co go spotkało. Don Kichot zapytał admirała, czy każdy, kto po raz pierwszy wstępuje na pokład, przechodzi podobny chrzest, bo co się jego tyczy, to nie ma zamiaru tak fruwać; co mówišc, z wyrazem zdecydowania na twarzy położył dłoń na rękojeœci miecza; lecz admirał uprzejmie zaprzeczył, jakoby zwyczaj fruwania nad galerš mógł dotyczyć błędnego rycerza. Zabawa z Sanczem była, jak się okazało, krótkš rozgrzewkš dla galerników przed podjęciem prawdziwej pracy; teraz bowiemdozorca razami bicza wprawił w miarowy ruch ich ramiona połšczone z wiosłami i galera zaczęła wypływać na pełne morze. Sanczowi, który przyszedł już do siebie, wiosła wydały się długimi czerwonymi nogami chodzšcymi po fali; złoœci zaœ, jakšprzed chwilš jeszcze odczuwał do galerników, wyzbył się natychmiast, współczujšc ich smaganym przez dozorcę plecom i mówišc sobie, że ludzie ci żyjš w prawdziwym piekle. Don Kichotowi tymczasem coœ zupełnie innego przyszło do głowy, odezwał się więc do Sancza: –Œwietna okazja ci się trafia, by odczarować wreszcie niezrównanš Dulcyneęz Toboso. Mógłbyœ wmieszać się, obnażony do pasa, między tych tu ludzi i przyjšć na swe ramiona pewnš iloœć uderzeń, z których każde, jako silnš rękš zadane, byłoby ci może policzone za dziesięć. Z pewnoœciš zaœ we wspólnym cierpieniu z innymi mniej boleœnie odczuwałbyœ własne,dużo łatwiej zatem by ci przyszło spełnienie œlubowanej pokuty. Możemy co najwyżej domyœlać się, jaki był stosunek Sancza do tej propozycji, nie zdšżył bowiem powiedzieć słowa, gdy jeden z marynarzy krzyknšł, że fort przybrzeżny sygnalizuje statek mauretański od zachodniej burty. Admirał zaczšł energicznie wydawać rozkazy, majšce na celu wzięcie do niewoli statku, który okreœlił jako brygantynę korsarskš z Algieru. Dwie galery wypłynęłyna pełne morze, dwie pozostałe, w tej liczbie admiralska, na której pokładzie znajdował się błędny rycerz z giermkiem, posuwały się wzdłuż brzegu. Niebawem dojrzano owš brygantynę, której „arraez ”, jak po arabsku nazywano kapitana korsarzy, musiał zdawać sobie sprawę z beznadziejnej sytuacji i rozpoczšł najwidoczniej manewry zmierzajšce do poddania się. Zamiar jego udaremnili jednak dwaj pijani Turcy, którzy wystrzelili do zbliżajšcej się galery i zabili dwóch hiszpańskich żołnierzy; rozwœcieczony admirał oœwiadczył na to, że nikogo na brygantynie nie wypuœci z życiem; tamci również pojęli, co im grozi, i w ostatniej chwili usiłowali się wymknšć, ale było już za póŸno; cztery galery otoczyły ich, zahaczyły bosakami i całš mauretańskš załogę ujęły żywcem. – Który to wasz arraez ?? – zapytał ostrym tonem admirał. Jeden z jeńców, jak się póŸniej okazało, hiszpański poturczeniec, odpowiadajšc po kastylsku, wskazał młodzieńca niezwykłej urody, nie wyglšdajšcego nawet na dwadzieœcia lat. Jego powierzchownoœć równie zdumiewała, jak to, że ktoœ taki mógł dowodzić statkiem algierskich korsarzy. Galery zawróciły teraz, by czym prędzej przybić do nabrzeża, gdzie zgromadziły sięjuż wiwatujšce tłumy, a wœród nich barcelońskie osobistoœci, z wicekrólem na czele. Kiedy zarzucono kotwicę, wicekról zeswym otoczeniem, w którym znaleŸli się również bawišcy tu akurat pielgrzymi, wkroczył na pokład galery. – Gratuluję pomyœlnych łowów!! –powiedział wicekról. –Zwierzyna wnet zawiœnie na rei – oznajmił admirał, wskazujšc arraeza, już ze zwišzanymi rękami i sznurem na szyi. –Kim jesteœ, arraezie? –zapytał wicekról, tknięty współczuciem na widok pięknego młodzieńca i w głębi duszy pragnšcy go ocalić od œmierci. – Turkiem z urodzenia, Maurem czy poturczeńcem? –Ani jednym, ani drugim, ani też trzecim –po kastylsku, bez obcego akcentu, odparł młodzieniec. – Kim więc jesteœ, młodzieńcze? – Nie jestem młodzieńcem, lecz białogłowš, a do tego chrzeœcijankš. Ta odpowiedŸ zdumiała wszystkich bardziejjeszcze niż wyglšd arraeza. Postanowiono zawiesić wykonanie wyroku i wysłuchać wpierw opowieœci młodzieńca, a raczej – jeœli nie było to fałszem – panny. Oto co opowiedziała: urodziła się w jednej z wiosek La Manczy jako córka dobrych chrzeœcijan, lecz, niestety, morysków, podlegajšcych zatem, jak wszyscy moryskowie, wygnaniu. Ojciec jej wyjechał pierwszy, by znaleŸć gdzieœ na obczyŸnie miejsce do osiedlenia dla całej rodziny, gdyjednak długo nie wracał, ona z matkš nie mogły już dłużej czekać i musiały też ruszać w drogę. Ruszyły pod opiekš wuja, który jako mężczyzna decydował o kierunku wędrówki i obrał, wbrew uczuciom opowiadajšcej, chrzeœcijanki dobrej jak jej rodzice, drogę do muzułmańskiego Algieru. Za nimi, wmieszany w tłum wysiedlonych morysków,pojechał też szlachcic z sšsiedniej wioski, Don Gaspar Gregorio, połšczony z dziewczynš tajnš miłoœciš. Matka nie wytrzymała trudów podróży i zmarła rychło po wylšdowaniu na afrykańskim brzegu. Z wujem dziewczyna rozstała się, gdy dla jej urody król Algieru zatrzymał jš na swym dworze; zatrzymał też – dla chłopięcej urody, która u barbarzyńskich Turków w nie niniejszej była cenie od panieńskiej –Don Gaspara Gregorio. –Ale –cišgnęła piękna moryska – sprawdziło się szczęœcie moje, którym naznaczyli mnie rodzice, dajšc mi na chrzcie œwiętym imię: Joanna Felix, co tłumaczy się, jak państwo wiecie: Joanna Szczęsna. Do króla dobiegły wieœci o zakopanym skarbie mojego ojca, i zapragnšł go bardziej niż mej urody. W tym miejscu opowieœci, kiedy padło imię: Joanna Felix, jeden z towarzyszšcych wicekrólowi pielgrzymów zadrżał, i gdyby ktoœ mu się przypatrywał, dostrzegłby, żeczłowiek ten całš siłš woli powstrzymuje się przed jakimœ ruchem gwałtownym, może przed rzuceniem się do stóp dziewczyny albo też jej wzięciem w ramiona. Nikt jednak nie przypatrywał się pielgrzymowi, gdyż wszyscy byli zajęci opowieœciš, którš kontynuowała Joanna. Król Algieru, łakomy skarbów, wysłał po nie dziewczynę do Hiszpanii, ukochanego jejzatrzymujšc jako zakładnika. Do towarzystwa przydał Joannie Szczęsnej dwóch Turków, tych właœnie, którzy po pijanemu zastrzelili hiszpańskich żołnierzy,dalej poturczeńca, który pierwszy przemówił, i trzydziestu szeœciu wioœlarzy.Joanna i poturczeniec mieli zostać wysadzeni na brzeg w sukniach chrzeœcijańskich i przedostać się do La Manczy, a po wydobyciu skarbu wrócić na umówione miejsce, dokšd znów przybiłaby brygantyna. Owi dwaj Turcy jednak woleli, wbrew rozkazom, kręcić się wzdłuż brzegów w poszukiwaniu zdobyczy, co skończyło się tak, jak już wszyscy wiedzš.–Oto cała moja historia –powiedziała ze łzami w oczach Joanna Szczęsna. – Teraz, jeœli chcecie mnie zabić, uczyńcie to, ale błagam o jedno, pozwólcie mi umrzeć po chrzeœcijańsku. Wzruszony wicekról podszedł do niej i przecišł więzy. W tej samej chwili pielgrzym, nie potrafišc już dłużej powœcišgać uczuć, rzucił się do dziewczynyi z płaczem pokrywał jš pocałunkami, wołajšc: –O, najmilsza moja córeczko, to ja, twój ojciec Rikote, wróciłem, by cię odszukać, bo nie mogę już dłużej żyć bez ciebie! Następnie zwrócił się do admirała i wicekróla: –Wróciłem tu z Niemiec i wykopałem skarb, który noszę ze sobš, a teraz, dziękiOpatrznoœci, odzyskałem największy skarb,mojš córkę umiłowanš. Jeżeli jest w tym wydarzeniu coœ, co puka do furty miłosierdzia w gmachu waszej sprawiedliwoœci, błagam, uchylcie tę furtę,dobrzy panowie! –Mogę poœwiadczyć – odezwał się Sanczo –że Rikote to jest Rikote, a to jego córka Joanna Szczęsna, ukochana szlachcica Don Gaspara Gregorio, który za niš pocišgnšł dobarbarzyńskiego Algieru. –Żyjcie, Joanno Szczęsna – rzekł admirał – ile niebo łaskawe zechce, na pociechę staremu ojcu i młodemu małżonkowi. Zapanowała ogólna radoœć, wœród której zastanawiano się, jak wydobyć Don GasparaGregorio z mauretańskiej niewoli; Don Kichot proponował, że pojedzie po niego na Rosynancie i odbije go mieczem, wbrew całej zgrai pohańców, podobnie jak żonę swš Melisendrę odbił niegdyœ dzielny Don Gaiferos. –To się działo na lšdzie –zauważył Sanczo Pansa –między Algi erem zaœ a Hiszpaniš rozcišga się kawał morza. Don Kichotowi nie wydawało się, żeby to stanowiło takš wielkš różnicę. Z innym pomysłem wystšpił wspomniany już poturczeniec: ofiarował się mianowicie popłynšć do Algieru na niewielkiej łodzi, z szóstkš chrzeœcijańskich wioœlarzy, tam przybić do znanego sobie miejsca w pobliżu domu, gdzie trzymajš Don Gaspara, i tš samš łodziš, po wyzwoleniu młodzieńca podstępem lub siłš, powrócić do Barcelony. Ten plan uznano za niezły, choć ryzykowny,nie ryzykownego wszakże i zarazem lepszego nikt nie wymyœlił. Na wypadek dostania się wioœlarzy do niewoli, Rikote zobowišzał się ich wykupić; to przeważyło szalę – i w parę dni póŸniej łódŸ o szeœciu parach wioseł wypłynęła z portu. Szczęœliwy Rikote z córkš czekał w Barcelonie, gdzie nadal pozostawali też, ciekawi obrotu sprawy, Don Kichot i Sanczo Pansa, co może było błędem ze strony błędnego rycerza, ale któż to mógł przewidzieć, a zwłaszcza – któż jest bez błędu?? Rozdział pięćdziesišty czwarty, w którym Don Kichot stacza pojedynek z Rycerzem Białego Księżyca Pewnego dnia Don Kichot, dosiadłszy Rosynanta, odbywał przejażdżkę po nabrzeżu – w pełnej zbroi, bo w niej czuł się najbardziej sobš. I oto z przeciwka nadjechał drugi rycerz, też w pełnej zbroi, choć może wcale nie czujšc się w niej najbardziej sobš, i z wymalowanym na tarczy białym księżycem. Ten to rycerz zatrzymał się o kilka krokówi donoœnym głosem zawołał: –Niech będzie pozdrowiony wielki Don Kichot z La Manczy, najsłynniejszy i najbitniejszy z błędnych rycerzy; tym zaœ, który go pozdrawia, jest Rycerz Białego Księżyca, którego przewagi także sš znane œwiatu. –BšdŸ więc pozdrowiony, Rycerzu Białego Księżyca –grzecznie odpowiedział Don Kichot, z delikatnoœci nie dorzucajšc, że nigdy nie słyszał o nim i jego przewagach. –Szukałem cię i znalazłem –kontynuował Rycerz Białego Księżyca – by zmierzyć się z tobš i zmusić do wyznania, że pani mego którym aa ad, coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷żĚ`c7ÍwŹc7Î#*7ĎMę c8€Đ7,šc8ŃŃ:8ŇŃ>ˇ9€serca, mniejsza o to, jak się nazywa, jest najpiękniejsza ze wszystkich, nie wyłšczajšc nadobnej Dulcynei z Toboso. Jeżeli nie wyznasz tego bez walki, musisz ze mnš walczyć; a gdy cię zwyciężę, warunkiem moim jest, byœ na rok złożył broń i usunšł się do swej wioski, żyjšc tam w spokoju i nie bioršc miecza do ręki; gdybyœ ty mnie zwyciężył, bierz me życie, a także rumaka, zbroję i sławę. Odpowiadajteraz, bo tylko dzisiejszy dzień mi pozostał, by rzecz zaczšć i skończyć. – Rycerzu Białego Księżyca –surowym głosem powiedział Don Kichot – przyjmuję wasze wyzwanie i gotów jestem stoczyć walkę tego dnia i o tej godzinie, czynišc zadoœć poœpiechowi waszemu. Pani Dulcynei z Toboso z pewnoœciš nie widzieliœcie nigdy,bo nie poważylibyœcie się na bluŸnierstwo, które słyszałem; odwołacie je, gdy was zwyciężę. Na warunki się zgadzam, z wyjštkiem tego, że mam wzišć waszš sławę; nie znam jej i niepotrzebna mi ona. Teraz zaœ wybierzcie sobie pole i ja sobie wybiorę – i zaczynajmy w imię Boże! Ukłonili się, zatoczyli szeroko końmi i ruszyli naprzeciw sobie, nie czekajšc znaku, którego zresztš nie miał im kto dać,bo dokoła gapie tylko stali oraz dwaj ich giermkowie, rycerza zaœ, by im sędziował,żadnego tutaj nie było. Koń Rycerza Białego Księżyca był od Rosynanta i silniejszy, i lżejszy, toteż szybciej przebył dzielšcš ich odległoœć i przeciwnik wpadł z takim impetem na Don Kichota, że, choć dłużej pragnšłbym opowiadać ten pojedynek o jakże ważkich, jak za chwilę okaże się, skutkach, jest to niemożliwe, bo Don Kichot wraz z Rosynantem już runęli na ziemię, obaleni samym zderzeniem, bez użycia kopii czy innej broni. –Jesteœ zwyciężony, a nawet martwy –powiedział Rycerz Białego Księżyca, przykładajšc leżšcemu kopię do szyi – jeżeli odmówisz spełnienia moich warunków. –Dobij mnie – omdlałym głosem wyrzekł Don Kichot, nie podnoszšc przyłbicy –nigdy bowiem nie wyrzeknę się prawdy, iż pani mego serca, Dulcynea z Toboso, jest najcudniejszš białogłowš na œwiecie. –Prawdę mówišc, nie zależy mi na tym – powiedział Rycerz Białego Księżyca –niech więc pani Dulcynea pozostanie taka, jak mówisz, bylebyœ, jak się zgodziłeœ przyjmujšc wyzwanie, złożył broń na rok iusunšł się do swej wioski. – Ten warunek – westchnšł Don Kichot – mój honor rycerski każe mi spełnić. Rycerz Białego Księżyca cofnšł kopię od szyi Don Kichota i skłoniwszy się pokonanemu odjechał kłusem; znajšc rzetelnoœć i honorowoœć tego, z kim walczył, nie musiał wszak pilnować, by przyrzeczenie zostało spełnione; był pewny, że i bez pilnowania będzie. Zamknšwszy się w pewnej gospodzie w innej stronie miasta, Rycerz Białego Księżyca z ulgš pozbył się hełmu, przyłbicy i całej zbroi; gdyby Don Kichot widział go wtedy, przekonałby się ze zdziwieniem, że potykał się był już niegdyœz rycerzem o takim wyglšdzie i pokonał go wówczas, jednakże przeciwnik jego nie mienił się wtedy Rycerzem Białego Księżyca, lecz Rycerzem Zwierciadeł, skšd niekoniecznie należy wycišgać wniosek, że takie lub inne imię, przybrane przez rycerza, decyduje o wyniku utarczki; z jeszcze większym zdziwieniem uprzytomniłby sobie, że czy to jako RycerzZwierciadeł, co Don Kichot pamiętał, czy jako Rycerz Białego Księżyca, co stwierdziłby teraz, przeciwnik jego nieodmiennie miał twarz i postać bakałarzaSamsona Karrasko z ojczystej wioski; nie wiem, czy cišgle trwałby w mniemaniu, że to figiel czarnoksiężników, i jak by figiel ten wytłumaczył; może lepiej, że Don Kichota nie było w gospodzie, w której mógłby podglšdać rozbierajšcego się rycerza; natomiast ja, który jako opowiadajšcy tę historię muszę być wszędzie, gdziekolwiek jakiœ jej epizod się dzieje, widzę go doskonale i – wybacz, Don Kichocie – jestem przekonany, że czarnoksiężnicy nie majš tu nic do rzeczy i że to prawdziwy, jedyny, przez nikogo w nic nie zamieniony Samson Karrasko, i choć tak prawdziwy, a raczej dlatego, że tak prawdziwy, to fałszywy twój, trzeba to wreszcie powiedzieć, druh oraz stronnik. Don Kichota podniesiono tymczasem z prochu i zaniesiono do goœcinnego mieszkania, w którym stał od poczštku pobytu swego w Barcelonie. Twarz miał bladš i pokrytš potem, ale może nie tyle z bólu cielesnego, co z bólu ducha udręczonego porażkš w bitwie i warunkiem,którego jako pokonany musiał dopełnić. Towarzyszšcy mu Sanczo Pansa też był smutny ogromnie, widzšc takš klęskę swegopana i wymuszonš na nim obietnicę, że przez rok nie tknie miecza. W tej samej chwili przecież, w której Don Kichot przestawał być błędnym rycerzem, on, Sanczo, tracił status giermka, z którym wcišż jeszcze wišzał różne nadzieje, choć już nie chciał być wielkorzšdcš. Przez tydzień prawie Don Kichot pozostawał w łożu boleœci, cofajšc się wcišż w myœlach do niefortunnego pojedynku i próbujšc sobie wyobrazić inny jego przebieg niż rzeczywisty; kiedy mu sięto udawało, weselał na chwilę, ale niebawem znów pogršżał się w melancholii. Sanczo trwał u jego wezgłowia i, sam już nieco pocieszony, nie potrafił bowiem długo się martwić, pocieszał swego pana takimi słowy: –Koœci macie całe, przestańcie się przeto turbować, bo sami sobie połamiecie duszę, a tej żaden chirurg nie złoży. Skoro nie mainnej rady, to skończmy się na razie włóczyć i wracajmy do domu; rok przeleci szybko; a mnie najbardziej zależy, żebyœciebyli potem zdolni do podjęcia rycerskiego rzemiosła, bo inaczej w jaki sposób zostanę hrabiš? –Przyrzekam ci –ożywiajšc się, powiedziałDon Kichot – że ledwie rok minie, wrócę do mojego szczytnego powołania i ze zdobyciem hrabstwa dla ciebie nie będzie kłopotu. W tej chwili przyszli ludzie z dobrymi wiadomoœciami: że łódŸ, która wyruszyła po Don Gaspara Gregorio, szczęœliwie powróciła, przywożšc wyzwolonego młodzieńca. –Szkoda – powiedział Don Kichot – bo gdyby się nie udało, ja bym tam wyruszył na Rosynancie i zdobyłbym wolnoœć nie tylko dla Don Gaspara, lecz dla wszystkich chrzeœcijan, znajdujšcych się jeszcze w mauretańskiej niewoli. Ale co ja mówię? –przypomniał sobie naraz rzeczywistš sytuację. – Pokonany w boju, zrzucony z konia, taki, któremu nie wolno brać miecza do ręki, cóż ja mogę obiecywać, nieszczęsny? – Dajcie już, panie, spokój z tym rozpamiętywaniem – poprosił Sanczo. –Oto idš wszyscy, nie mšćcie innym radoœci, raczej jš podzielcie. I Don Kichot, choć nie bez wysiłku, otrzšsnšł się z melancholii, by dzielić radoœć połšczonych wreszcie, pięknych i młodych Don Gaspara Gregorio i Joanny Szczęsnej, a także jej zacnego ojca Rikota iwszystkich ludzi, którzy im dobrze życzyli. Nie było jeszcze jasne, czy wyjadš wszyscy razem do Niemiec, czy dzięki wstawiennictwu tak możnych protektorów, jak wicekról Barcelony, oraz pienišdzom Rikota, uda im się obejœć okrutne prawo i pozostać w Hiszpanii; niektórzy w to wierzyli, a sam Rikote nie bardzo; ale pierwsze szczęœcie, że się odnaleŸli i byli razem, już ich spotkało; nie wymagajmy odlosu za wiele naraz. Parę dni póŸniej, pożegnawszy przyjaciół, Don Kichot i Sanczo Pansa wyruszyli w drogę powrotnš do ojczystej La Manczy. Don Kichot na Rosynancie, ale bez zbroi, którš władowano na kłapoucha, a Sanczo Pansa z tego powodu pieszo. Mijajšc miejsce pojedynku z Rycerzem Białego Księżyca, Don Kichot westchnšł i rzekł: –Oto pole klęski mej i nieszczęœcia, nie przeze mnie zawinionego, ale przez słaboœćmego rumaka. Cmentarza chwały mej nie zapomnę nigdy, a skoro po roku kwarantanny znowu będę błędnym rycerzem, wrócę tutaj, by kołem przebić upiora. – Amen – powiedział Sanczo Pansa. – Zaczyna mi się zdawać, że ten rok prawie minšł. I zostawili Barcelonę za sobš. Rozdział pięćdziesišty pišty, w którym pewne wydarzenia, jakie miały miejsce podczas drogi powrotnej Don Kichota i Sancza Pansy do wsi rodzinnej, zostajš opisane, inne zaœ pominięte Droga trwała doœć długo i trafiały się podczas niej rycerzowi i giermkowi rozmaite przypadki, które nie wiem, czy warto opisywać, bo cóż to zmienia, na przykład, że któregoœ dnia zostali znów stratowani przez pędzšce stado, tym razemwieprzy; ani to pogłębiło przecież wystarczajšco już głębokš klęskę Donkichotowš, ani z niej wydobyło; najistotniejsze zaœ pozostaje to, że ze wszystkimi przygodami, spotkaniami, komplikacjami, gšszczem nowych złudzeń i przesiekami w tym gšszczu, nie był to triumfalny powrót zwycięzców, lecz droga powrotna ludzi do tego zmuszonych, a więc zniewolonych, podległych, i w tym sensie droga odmienna od większoœci dróg Don Kichota, którymi rzšdził dobry lub zły przypadek, fantazja, a choćby szaleństwo iomamienie, wszelako były to cišgle drogi otwart e, u ich końca nie stała ustalona przez kogoœ koniecznoœć takiego lub innego życia, przebywania w tym lub innym miejscu, przemiany w to lub owo, a zwłaszcza we własne zaprzeczenie i przeciwieństwo. Wszystko buntuje się we mnie przeciw drodze powrotnej zwyciężonego Don Kichota. Pozwólcie, że ze znanych mi epizodów tej drogi tylko takie powtórzę, w których rycerz choćby na krótko otrzšsał się z jakże niewłaœciwego sobie zniewolenia, może zapominał o nim, może je lekceważył, i myœl skupiał wokół wcišż gotujšcych się w nim namiętnoœci albo przyszłoœć bajecznš na nowo kreœlił, nawet Sancza pocišgajšc do jej obrazów. Tak, przejeżdżajšc przez pewnš łškę bujnš, rzucił raptem pomysł, z ksišżek, jak rycerstwo błędne, niechybnie wzięty, tylko z innych nieco ksišżek, nie rycerskich, ale pasterskich. –Arkadia –powiedział marzycielsko szczęœliwa kraina œpiewajšcych i plšsajšcych pasterzy z pasterkami, czystych Ÿródeł, drzew darzšcych owocem, kwiatów układajšcych się w girlandy, wiecznej pogody, wierszy o szczęœliwej miłoœci. – Gdzie to jest?? – zapytał Sanczo. –Możemy stworzyć Arkadię choćby w naszej wiosce. Na czas swego odosobnieniazamienimy się w pasterzy, kupię kilka owieczek i nazwę się pasterz Kichotis, a ty,jeœli zechcesz, pasterz Pansino. Kochankš mojš będzie pasterka Dulcynea, bo to imię tak samo stosowne dla pasterki, jak dla księżniczki. Ty swojš pasterkę nazwiesz, jak ci podszepnie natchnienie. – Będę musiał zapytać żony – odparł Sanczo. –Nasi przyjaciele z pewnoœciš zechcš się do nas przyłšczyć – cišgnšł Don Kichot. – Balwierz, proboszcz, bakałarz Samson Karrasko... –Czy proboszcz też będzie miał swojš pasterkę? –zapytał Sanczo. –Chyba nie wypada. Balwierz czy bakałarz to co innego. –Te szczegóły rozstrzygnie się póŸniej – powiedział Don Kichot. –Najważniejsze, żeœmy powzięli główne postanowienie. PóŸniej jednak, w trakcie dalszej drogi, trwajšcej wiele dni i wiele nocy, jakoœ nie było więcej mowy o Arkadii; za to pewnegorazu Don Kichot przypomniał sobie o nie spłaconym długu Sancza Pansy wobec zaklętej w chłopkę Dulcynei z Toboso. –Rad bym zachęcić twojš skwapliwoœć –powiedział –opłacajšc te plagi w brzęczšcej monecie; nie żebym nie ufał, żei tak dopełniłbyœ œlubowania, ale sšdzę, że zapłata uczyni razy mniej nieznoœnymi. –Zgoda, panie –powiedział Sanczo – skoro takie wasze życzenie; jak słusznie zauważyliœcie, i tak dopełniłbym œlubowania, ale nie wymawiam się od zapłaty; ile też mi dacie za każde uderzenie? – Sam ustanów cenę – zaproponował Don Kichot. –Nie liczmy tych pięciu, które sobie wlepiłem na poczštku –oœwiadczył Sanczo. –W takim razie jestem sobie winien równe trzy tysišce i trzysta batów, każdy po ćwierć reala, to chyba nie za dużo? – Może być – zgodził się Don Kichot. –Trzy tysišce po ćwierć reala –liczył w głowie Sanczo Pansa, nie posługujšc się papierem, bo skšdinšd nie umiał pisać, ani liczydłami, bo ich nie miał, ani palcami, boby ich nie starczyło –to tak jakby tysišc pięćset po pół reala, to znaczy siedemset pięćdziesišt reali. Do tego dochodzi trzysta po ćwierć reala, czyli sto pięćdziesišt po pół, to znaczy siedemdziesišt pięć całych. Siedemset pięćdziesišt dodać siedemdziesišt pięć to będzie osiemset dwadzieœcia pięć reali. Zgoda, wasza zamożnoœć? –Wszystko mi jedno –odparł Don Kichot – bo nie znam się tak jak ty na rachunkach; ale do sumy, którš wymieniłeœ, dodam jeszcze sto reali, jeżeli szybko zaczniesz swojš pokutę. –Zacznę dzisiejszej nocy, jeżeli spędzimy jš pod gołym niebem, bo w gospodzie, pomiędzy ludŸmi, byłoby mi niesporo. Kiedy nadeszła noc, upragniona przez Don Kichota, majšca bowiem przybliżyć odczarowanie Dulcynei, a przez Sancza Pansę też witana bez żalu, rycerz i giermekzatrzymali się w kępie drzew nie opodal drogi. Puœcili wolno Rosynanta i osła, bez poœpiechu spożyli wieczerzę z dŸwiganych przez Sancza zapasów, a wreszcie Sanczo z rzemienia należšcego do oœlej uprzęży sporzšdził giętki bicz i ruszył za drzewa, zostawiajšc swego pana samego. Don Kichot, widzšc, jak odważnie maszeruje naprzeciw torturze, którš za chwilę sam sobie zada, przestrzegł Sancza, żeby nie przesadzał z tym smaganiem; jeœli bowiem będzie walił za mocno, za gęsto, za okrutnie dla swego ciała, gotów jeszcze rozszarpać się w strzępy i ducha wyzionšć,nim dojdzie do należytej liczby. –Nie bójcie się, wasza delikatnoœć –powiedział Sanczo – ducha nie wyzionę, ale oszczędzać się nie zamierzam; toć trzeba, żeby bolało, bez boleœci nie będzie cudu. Co zapowiedziawszy, obnażył się i rozpoczšł biczowanie, a Don Kichot z odległoœci dwudziestu kroków liczył uderzenia. Po szóstym razie Sanczo zatrzymał się i oznajmił: – Odwołuję umowę, bo każde takie uderzenie warte jest pół, a nie ćwierć reala. – Podwajam!! – zawołał Don Kichot. – Nuże, nie zatrzymuj się, bracie! –Naprzód tedy! –odparł Sanczo i jšł walić rzemieniem ze zdwojonym zapałem, tyle żenie swoje plecy, lecz otaczajšce go drzewa.Wzdychał jednak przy tym i jęczał, jakby każdy cios spadał boleœnie na jego wrażliwe ciało, aż się Doń Kichot w pewnejchwili wystraszył, czy nie za dużo tego dobrego, i rzekł: –Dałbyœ już spokój, Sanczo, policzyłem do tej chwili tysišc sto jedenaœcie batów, nawet osioł nie zniesie tyle za jednym zamachem. –Nie odwodŸcie mnie, wasza wielkodusznoœć, od mojej misji –powiedziałgiermek – bo i ja mam swój honor, choć nie jestem pasowany na rycerza, i skoro się podjšłem, to się podjšłem. Wymierzę sobie drugie tysišc sto jedenaœcie, a potem zobaczymy. – Skoro takie czujesz dziœ powołanie – skapitulował Don Kichot –nie œmiem ci wzbraniać. Nie œpiesz się tylko tak bardzo, bo pomylę rachunek. Sanczo jednak nabrał już takiego rozpędu, że nie potrafił zwolnić i biczował się, jakby zboże młócił, aż korę poodbijał od wszystkich drzew dookoła. W pewnej chwili, zadawszy potężny cios grubemu bukowi, nie mógł powstrzymać dzikiego okrzyku triumfu, który Don Kichot wzišł zakrzyk bólu, podbiegł przeto do niego i wyrwał mu rzemień z ręki, mówišc: – Nie, nie, mój najlepszy Sanczo, ani uderzenia więcej. Piękna Dulcynea poczeka, i ja z niš razem, aż wykurujesz się po dzisiejszym biczowaniu, by dokończyć swš misję bez narażania życia. –Niech i tak będzie –zgodził się z ocišganiem Sanczo. –Narzućcie mi w takim razie, wasza pieczołowitoœć, płaszcz na ramiona, żebym się nie przeziębił, od tego bowiem ginš niedoœwiadczeni biczownicy. Don Kichot owinšł Sancza własnym płaszczem, a ten zasnšł natychmiast i spałaż do pierwszych promieni słońca; wówczas wstał, zdumiewajšco rzeœki i wesół, i ruszyli dalej. Parę następnych nocy spędzili w zajazdach,ofiarny Sanczo nie mógł więc kontynuować swoich działań na rzecz odczarowania nadobnej Dulcynei z Toboso; ale niebawem nadeszła i taka noc, kiedy znów popasali między drzewami, i wówczas Sanczo, podobnie jak za pierwszym razem, zapamiętale oćwiczył pobliskie buki, Don Kichot zaœ skrupulatnie rachował ciosy i zatrzymał giermka, gdy dopełniła się wiadoma liczba trzech tysięcy i trzystu. Zapłacił mu, oczywiœcie, zgodnie z umowš,po czym, ledwie œwit się rozjaœnił, zaczšł wyglšdać odczarowanej damy swego serca,której spotkanie było tym prawdopodobniejsze, że znajdowali się już w La Manczy, niedaleko rodzinnej wioski. Rozdział pięćdziesišty szósty, w którym Don Kichot i Sanczo Pansa wracajš do wsi rodzinnej To dolinami, to wzgórzami się posuwali, aż wjechali na wzgórze, z którego widać było coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷żÓP;c9ԋźc9ŐGÚ9Ö!™c:€×ş,­/:Řg3’ Q;€˙˙rozłożonš w dole ich wieœ rodzinnš. Sanczo Pansa wzruszony padł na kolana, wołajšc: –Widzisz, ojczyzno, kto powraca w twoje objęcia? To Don Kichot, największy z błędnych rycerzy, którym nie przestanie być, chociaż teraz na kołku zawiesi zbroję.A to ja, Sanczo Pansa, nie bardzo bogaty, ale bardzo obity, niech ci wystarczy, że coœ „bardzo ”, by mnie przyjšć z szacunkiem. –Powœcišgnij gadulstwo – rzekł Don Kichot – i uważaj, żeby wjechać do wioski prawš nogš, jak i ja będę uważał. Zjechawszy ze wzgórza, wnet znaleŸli się uwjazdu do wioski; tam na klepisku pod gołym niebem kłóciło się dwóch chłopców,z których jeden ze złoœciš rzekł do drugiego: „nie zobaczysz jej nigdy w życiu! ” Don Kichot, który z każdš chwilš robił się niespokojniejszy, powiedział do Sancza: –Zły omen! Pierwsze słowa, jakie usłyszeliœmy: „nie zobaczysz jej nigdy w życiu! ”, oznaczajš, że nigdy już nie zobaczę damy mego serca, najnadobniejszej, najszlachetniejszej i najcnotliwszej Dulcynei z Toboso. W tej samej chwili dostrzegli umykajšcego polem zajšca; œcigali go myœliwi z chartami.– Zły omen: zajšc! – jeszcze niespokojniej odezwał się Don Kichot. Uciekajšcy szarak z rozpędu zaplštał się wnogach Sanczowego osła; Sanczo schylił się, schwytał go bez trudu i pokazał Don Kichotowi, mówišc: –Niech ten zajšc oznacza paniš Dulcyneę z Toboso, a charty – przeœladujšcych jš czarnoksiężników; otóż uciekła im w moje ręce, a ja oddaję jš waszej wytęsknionoœci; jeœli jest w tym jaka wróżba, to dobra. Tu zbliżyli się owi pokłóceni chłopcy, by obejrzeć zajšca; na pytanie Sancza, o co imposzło, odpowiedzieli, że jeden drugiemu zabrał klatkę na œwierszcze i nie miał zamiaru oddać do końca życia. – A jak ci dam reala?? – zapytał praktyczny Sanczo. – Za reala oddam. Sanczo wręczył chłopcu monetę, ów oddał klatkę, a Sanczo powiedział do Don Kichota: –Oto złe wróżby, jeœli były jakie, już sš przełamane i zniweczone. A przypominam sobie jeszcze, że wasza dorzecznoœć sami zakazaliœcie mi wierzyć w znaki i wróżby, twierdzšc, że nie przystoi to chrzeœcijanomi ludziom rozsšdnym. Don Kichot nic nie odpowiedział, ale jakby poweselał na chwilę. Jechali dalej przez wieœ, aż spotkali zażywajšcych przechadzki proboszcza i bakałarza; ci rozwarli na ich powitanie ramiona, radujšc się, ale nie zdumiewajšc, że błędny rycerz z giermkiem dobrowolnie wracajš w domowe pielesze; Don Kichot zsiadł z konia i uœciskał obu przyjaciół, poczym w ich towarzystwie, a także otoczonychmarš ciekawskich dzieciaków, ruszył dalej w kierunku domu, z Sanczem Pansš zamykajšcym procesję. Gospodyni rumiana i siostrzenica blada, do których parę chwil wczeœniej dotarła już wieœć o ich powrocie, czekały u wrót domostwa, swoim zwyczajem pochlipujšc, nie wiadomo, z radoœci, że widzš pana swego i wuja, czy ze smutku, że widzš go tak mizernym. Przybiegła też, o wszystkim powiadomiona,żona Sancza, dużo mniejsza i dużo grubsza od niego, i zanim jeszcze rzuciła mu się naszyję, by wycałować, jak na kochajšcš i stęsknionš żonę przystało, w oba policzki, wykrzyknęła: – Czy ja œnię?? Tak wyglšda mój mšż gubernator lub hrabia? To drapichrust i żebrak raczej, biednaż ja, biedna! –Mylisz się, żono –powiedział Sanczo – sšdzšc mnie po wyglšdzie, kiedy jestem zmorzony drogš. Przywożę pienišdze, a to chyba najważniejsze. –Pienišdze, mój drogi małżonku? To bardzodobrze. A jak się ma nasz osioł, czy aby nie chory? – Zdrów – zapewnił Sanczo, miłoœnie œciskajšc i szczypišc żonę. –To chwała Bogu – powiedziała Sanczyna, ujmujšc osła za uzdę i prowadzšc go w stronę domu. Sanczo Pansa, nie schodzšc z kłapoucha, posłusznie dał się wraz z nim prowadzić ku swojemu losowi, zostawiajšc Don Kichota swojemu, z gospodyniš rumianš, siostrzenicš bladš, a także przyjaciółmi –proboszczem, bakałarzem oraz balwierzem, bo i ten się zjawił, porzucajšc klienta z na wpół ogolonym podbródkiem. Don Kichot, nie odpoczywajšc po trudach podróży, zamknšł się z przyjaciółmi w swojej komnacie (względne to, co prawda, było zamknięcie, gdyż gospodyni rumiana i siostrzenica blada skrzętnie podsłuchiwały pod drzwiami)i opowiedział im o klęsce w pojedynku z Rycerzem Białego Księżyca, która zmusiła go do porzucenia na rok rycerskiego rzemiosła i pozostawania w domu, czego zamierzał, jak honor rycerskikaże, co do joty dotrzymać. Przyjaciele kiwali głowami, nie pokazujšc, że coœ niecoœ wiedzš już o tym wszystkim, i pochwalajšc rzetelnoœć, z jakš Don Kichot postanowił wywišzać się z przyrzeczenia. Zdziwili się dopiero, kiedy zapowiedział, że przez ten rok zamierza prowadzić żywot pasterski, tak jak opisany on jest w księgach pasterskich, a więc pełen rozmyœlań i westchnień miłosnych, igraszek nad Ÿródłami i pod drzewami, plšsów z pasterkami i sławienia ich w wierszach. Aby pasterska Arkadia stała się realnoœciš, zakupi, oczywiœcie, trzodę owiec doœć znacznš, a ponadto przybierze odpowiednie imię, które już wymyœlił. –I jakież to ? – zapytał proboszcz. –Pasterz Kichotis – ze skromnš dumš powiedział Don Kichot, dodajšc, że gdyby przyjaciele doń się przyłšczyli, pomógłby iim, majšc w tym praktykę, dobrać odpowiednie imiona. Słuchali go, jak się rzekło, wielce zdumieni, że na miejsce starego szaleństwatak rychło rozpleniło się nowe; ale uznali je za mniej groŸne od tamtego; by więc nie powrócił do rycerskich mrzonek, udali, że komedię pasterskš uznajš za rozsšdnš, i zadeklarowali przystšpienie do niej, czym wielce go ucieszyli. –Mnie – zaznaczył bakałarz –bardzo to odpowiada, ponieważ, jak wiadomo, jestem znakomitym poetš, będę więc na każdym kroku składał wiersze zwane sielankami, tym bowiem przede wszystkim zajmujš się pasterze w Arkadii. Co się zaœ imion tyczy, to jeszcze ważniejsze niż nasze własne sš imiona pasterek, które musimy wycinać kozikiem na każdym drzewie. –I nad tym –rzekł Don Kichot – nie muszę się zastanawiać, ponieważ ja, pasterz Kichotis, od zawsze wielbię najurodziwszš inajwdzięczniejszš pasterkę Dulcyneę z Toboso. –No tak – przyznał proboszcz –ale my, którzy nie zadbaliœmy o to zawczasu, musimy dopiero poszukać jakichœ milutkich pasterek, które by się nam podobały, choćby nie były dla nas stosowne pod wszelkimi względami. –Zawsze też – dodał Samson Karrasko –możemy dla nich wykorzystać imiona z ksišżek, jak: Filis, Amarylis, Diana, Galatea czy Belisarda. Na tym skończyli pierwsze pertraktacje, z których Don Kichot był bardzo zadowolony, i opuœcili go, obiecujšc odwiedzić jutro, a także doradzajšc, by dbał o zdrowie i dogadzał sobie we wszystkim. Niestety, trochę popsuły mu humor gospodyni rumiana i siostrzenica blada, które zaraz po wyjœciu goœci wpadły do Don Kichota z wymówkami, że zamiast naprawdę żyć rozsšdnie, siedzieć w domu, pomnażać majštek i często się spowiadać, on wdaje się w nowš awanturę, może nawet gorszš i niebezpieczniejszš od błędnego rycerstwa. Długo trajkotały mu nad uchem, a on słuchał spokojnie, aż wreszcie rzekł: –Uciszcie się, kobiety, bo sam wiem, co mi czynić wypada, a wy nie rozumiecie, o czym mówicie. Teraz zaœ zaprowadŸcie mnie do łoża, bo jakoœ kiepsko się poczułem i zdaje mi się, że zachorzałem znienacka. Co do jednego nie miejcie wštpliwoœci, że czy będę błędnym rycerzem, czy błędnym pasterzem, na wasto się nie skrupi i nic wam nie zabraknie w tym domu. Kiedy tak mówił, spojrzały nań i po wypiekach jaskrawych na żółtych zawsze policzkach poznały, że Don Kichot faktycznie ma goršczkę; czym prędzej zaprowadziły go do łoża, ułożyły, nakarmiły rosołem i starały się jak najbardziej dogadzać choremu. Rozdział pięćdziesišty siódmy, w którym, niestety, będziemy musieli rozstać się z DonKichotem Goršczka i słaboœć nie przeszła Don Kichotowi ani nazajutrz, ani po dwóch dniach, ani po trzech i czterech i pięciu. Leżał, długi i wychudły, z pojawiajšcymi się i znikajšcymi wypiekami na woskowych policzkach, z wzrokiem wbitym w sufit, niezwracajšc uwagi na otoczenie i tylko od czasu do czasu rzucajšc w przestrzeń oderwane zdania: – Nie ma Dulcynei!! – Nic z tego, Sanczo! – Daremne poœwięcenie!! – O, podła bezsilnoœci! Bliscy i przyjaciele z okrzyków tych wysnulidomniemanie, że Don Kichota bardziej trapi niemoc ducha niż ciała; że składa się na to, być może, zmartwienie po klęsce w pojedynku z Rycerzem Białego Księżyca, żałoœć z powodu wymuszonego porzucenia stanu rycerskiego, nade wszystko zaœ rozczarowanie, że nie spotkał dotšd Dulcynei odczarowanej i pięknej. Jakby zapominajšc, że przynajmniej częœć tych zgryzot spowodowały nie czyje inne, tylko ich starania i dobrodziejstwa, przyjaciele próbowali teraz –za póŸno! za póŸno ! –pocieszyć i rozweselić chorego. W szczególnoœci bakałarz Samson Karrasko zachęcał go, by odrzucił smutki i podjšł, jak dopiero co miał zamiar, radosnš egzystencję pasterza; on, bakałarz, w każdej chwili gotów mu jest towarzyszyć i nabył już nawet dwa psy do strzeżenia trzody. Don Kichot nie słuchał jednak tych pocieszeń i zachęt, dalej zżerany goršczkš i melancholiš. Wezwano lekarza; ten spojrzał na język, wymacał tętno i powiedział, że nie jest to choroba, na którš by znał lekarstwo; raczej księdza wypada wołać. Don Kichot wysłuchał tego wyroku nie tracšc spokoju;ale siostrzenica blada i gospodyni rumiana uderzyły w szloch, a Sanczo Pansa wraz z nimi. Wtedy Don Kichot słabym głosem poprosił, by wyszli z jego sypialni, bo chcesię przespać; i zasnšł. Spał długo, aż nie wiedziano, czy jest to oznakš przychodzenia do zdrowia, czy – przeciwnie – konania. Kiedy się zaœ obudził,naprawdę, trudno mi powtarzać rzecz tak niewiarygodnš, i przyznam, że mam pewne wštpliwoœci, czy w tym miejscu relacja jest całkiem œcisła, ale nie mam rady, powtarzam za Cervantesem, otóż kiedy się Don Kichot obudził, wielkim głosem wyrzekł się błędu, w którym dotšd przebywał, czyli błędnego rycerstwa, ze złych ksišżek wyczytanego i w szaleństwiewcielanego w życie, które je odrzucało; wyrzekajšc się zaœ rycerstwa, Bogu dziękował, że mu umysł uleczył w ciała chorobie, zdrowy sšd przywracajšc; i księdza wołał, żeby szybko się wyspowiadać , notariusza zaœ, by sporzšdzić testament. Radować się powinni byli słuchajšcy tego: siostrzenica blada i gospodyni rumiana, balwierz sprytny, proboszcz rozumny i bakałarz pomysłów pełen; ręce zacierać i do góry skakać z uciechy; czyż nie tego zawsze pragnęli, nie do tego dšżyli i nie osišgnęli wreszcie swojego? Czemu więc wydawali się jacyœ tacy zakłopotani, jakby nie wierzšcy uszom, a nawet –niespecjalnieuszczęœliwieni tš przemianš na łożu œmierci? Czyżby tknęło ich poczucie, że ze wszystkich szaleństw Donkichotowych to nagłe odżegnanie się od szaleństwa jest szaleństwem największym? Czyżby pojęli, że to nie Don Kichot przemawia, ale œmierć Don Kichota , Don Kichot w Don Kichocie wreszcie przez nich zamordowany, ciało z duszy wyzute Donkichotowej? Nie miejmy złudzeń; jeœli nawet tak było przez chwilę, wnet minęło zakłopotanie; ożywili się wszyscy, krzštać zaczęli; już wierzyli w uzdrowienie umysłu, już pociechš im się to zdało w zbliżajšcej się chwili zgonu; już się proboszcz zabierał dowyspowiadania chorego; już bakałarz poleciał po notariusza; i tylko Sanczo Pansa, płaczšc, przypadł do umierajšcego ibłagał: –Nie umierajcie, wasza nieœmiertelnoœć, pocóż macie umierać, kiedy ze wszystkich szaleństw człowieka największe jest właœnie to – położyć się i umrzeć ni stšd, ni zowšd, i nie z ran krwawišcych, lecz ze zmartwienia! Wstawajcie, wasza niepodległoœć, i chodŸmy w pole, za pasterzy przebrani, bo widzi mi się, że panipasterka Dulcynea przepiękna czeka, już odczarowana, by się z panem zabawić! A jeœli umieracie, wasza niezwyciężonoœć, z tej zgryzoty, że zostaliœcie zwyciężeni, to raczej na mnie zrzućcie winę, że Ÿle œcišgnšłem popręgi Rosynanta i dlatego wylecieliœcie z siodła, bo prawdę mówišc, tak właœnie było! Don Kichot nie słuchał jednak próœb SanczaPansy i umierał, pełen smutku, skruchy i zdrowego rozsšdku. Proboszcz go wyspowiadał, notariusz spisał testament. I w spowiedzi, i w testamencie Don Kichot ponownie wyrzekał się głupstwa i piętnował wiarę w błędnych rycerzy. Ponadto w testamencie szczegółowo podał,co komu zostawia, i nie zapomniał o nikim: ani o Sanczu Pansie wiernym, ani o gospodyni rumianej, siostrzenicy bladej i innych. Kiedy zaœ skończył dyktować testament, zemdlał z wyczerpania. W cišgu trzech dni,które mu jeszcze pozostały do życia, często mdlał, martwišc tym, oczywiœcie, wszystkich, którzy przy nim czuwali; ale, jak zauważa Cervantes, który kończšc opowieœć o Don Kichocie też już był chory imiał umrzeć w niespełna rok póŸniej, 23 kwietnia 1616 roku, owi czuwajšcy mimo wszystko jedli, pili i spali, i miewali chwile dobrego humoru, bo to nie oni umierali i takie jest prawo życia. W ostatniej swej godzinie Don Kichot przyjšł sakramenty i spokojnie, po chrzeœcijańsku, w swoim łożu wyzionšł ducha, co poœwiadczyli obecni przy tym między innymi ksišdz i notariusz. Rozdział pięćdziesišty ósmy, w którym ten,który dziœ opowiada historię o Don Kichocie z La Manczy, proponuje nieco inne jej zakończenie Powiedziałem, że trudno mi uwierzyć w tę przemianę Don Kichota na łożu œmierci; trudno i przykro; ale cóż mam robić –nie wymyœlam błędnego rycerza dziejów, lecz je tylko powtarzam. Powtórzywszy do końca, do ostatniego tchnienia umierajšcego i szlochu żegnajšcych go bliskich, mimo to jeszcze raz oœwiadczę zuchwale, że nie wierzę; i nie tylko w odwrócenie się Don Kichota od błędnego rycerstwa i nawrócenie na codziennoœć i zdrowy rozsšdek nie potrafięuwierzyć, lecz i w następnš wiadomoœć, poœwiadczonš przez księdza i notariusza, że Don Kichot nie żyje. Myœlę, że Cervantes, w tym czasie sam jużw nie najlepszym stanie, uległ pogłoskom, których nie mógł sprawdzić, a które łatwodomyœlić się kto porozpuszczał, i zakończył ksišżkę tak jak powtórzyłem w poprzednim rozdziale, nie wiedzšc, że Don Kichot tymczasem przyszedł do siebie i ochłódłszy do pasterskiego pomysłu, jšł potajemne przygotowania czynić do czwartej wyprawy. Rok przymusowej pokuty szybko minšł – i oto... Przez skwar, od jasnego nieba do rudej rolijak na sznurze wielkie pranie sztywno rozwieszony w powietrzu, przez skwir ptactwa polnego, przez ojczystej ziemi skwierczenie na przyrody i dziejów goršcejblasze, jedzie, kolanami chudymi chude bokirumaka swego Rosynanta œciskajšc, bohaterski rycerz Don Kichot. Jedzie, chudy i długi, spiczastoœciš kolebišcej się w siodle postaci widnokręgi okršgłe kłujšc, z Rosynantem jak on koœcistym niemal jednoœć tworzšc, niezmożony Don Kichot, oby Bóg mu sprzyjał i Wszyscy Œwięci! Parę kroków za nim, na osiołku brzuchem powłóczšcym po ziemi, Don Kichota giermek, Sanczo Pansa jak miech pękaty, wypukłoœciš kształtów mnšc i tłamszšc prostš krechę drogi, w skwar ten sam, a jakby nie tak doskwierajšcy, w skwir ten sam i skwierczenie wjeżdża. Jadš obaj, nierozłšczni w tej opowieœci i wpamięci œwiata, różni tacy, że trudno o większš różnoœć, nie do pomyœlenia wszelako –Don bez Sancza, Sanczo bez Dona. Don Kichot, chudy i długi, niczym tyka grochowa ku górze pnie się. Sanczo Pansa, bulwiasty ziemniak, bruzdy się trzyma. Don Kichot, srebrny kłos wybujały, wiatr kołysze nim, ale nie, nie złamie! Sanczo Pansa, nać przyziemna, z pędrakamiledwie-ledwie pełznšca, nie popędzisz jej, nie przepędzisz! Jadš, nierozłšczni i nieœmiertelni, rycerz przodem, giermek, jak przystoi, parę kroków za nim, w górze niebo rozpostarte jasnoœć rozlewa, w dole –końskich i oœlich kopyt bębnienie w skórę ziemi napiętš, a przed nimi – znów niewiadome przygody. KONIEC ------Konwersja: rpg6@go2.pl ,po czym, ledwie œwit się rozjaœnił, zaczšł wyglšdać odczarowanej damy swego serca,której spotkanie było tym prawdopodobniejsze, że znajdowali się już w La Manczy, niedaleko rodzinnej wioski. Rozdział pięćdziesišty szósty, w którym Don Kichot i Sanczo Pansa wracajš do wsi rodzinnej To dolinami, to wzgórzami się posuwali, aż wjechali na wzgórze, z którego widać było coœ 48Şjx}¤ŠjÓşA48Şj4ŞjŚŠA4ř }x} đjĚĐ@”ŞjüŠj{ˇ÷ż÷A÷ż”üż–ˇ÷ż÷A÷ż