.$Qi!= $!R FJJ'1X3οߔK VrMsʚaX'v#aV8@Ro0`ր%cN84>Dxˈ:e|c<%8 r!GOOMBAGOOMBAGMBAHٟHYHdAD dT,0Q 4 4:9Q 4 4:N8Q 4 4: S 4:8  0S`H`hH`/.$Qi!= $!R FJJ'1X3οߔK VrMsʚaX'v#aV8@Ro0`ր%cN84>Dxˈ:e|c<%8 r!GOOMBAGOOMBAGMBA 0Uih7 RUD@ 0X@ q`PUUQ HAptbd5Q1QUUQl)`D` P@ @I Hps'6FTQE%In@p`P+5@;7g;#Oh(qF&PRQ oOwww.a$PcWЏ`^&'_ ?dP@*Q?piIp`5SQUEU`ߖ_p`_c~P?@G@FTtU4b_`dHpw6fP0;UhGsPpIwrF@TPAUE@?c@`@wGfaUP ?Ph`tp@ff1UU$b!o{׀(2?ulB_a{%aQbrf>)< ^ 5~C?B{A H7p6 `^Q5UU@IFtrdUQE@??faUR0U?@)A)(wJfZS00%1[1F!wpfU!U UU4AwwGf~_ @DwfaS#P`@A0PU@k_ ! T?2ifa$UEDQ$!?^%^?#I@hwttFbBEqA  wBd@Q@biq_TR0BC?ww??QbTUBU4$??dQC!?ۙA_swwbE3_Ai~$_~`1P0S$I`QiÆqw 6UT'@i `h`GGGf&A%`iݑhHq#FF]E$E~a Iqi!GOETHH#`P1a C@q@81b@r6F0`ffPFR??01?HB*i8btwa79*Q@ _ TPp#```0w%FS ?`0660SS R8 DqF6 Qy@`p?TPU4q? ~@  7 _0\/zz @0H??*kp3$$$$RSSC4FF%RteC4VG%RddC455%BBBBX=RJZ9gs{X=LJZ1gs{gCClC)C] 𵆰KN$kIHRR!B!GOys@-h$U`!!4, W@  7B  ?' xG 7(9"HBa8dI# h@C8!> - @'% x 7 / ' L '` h #@ Hx( GhCXC C2C J'PhR{3:3z;@* 9+ѐpGhC񵂰 )Hh.8PCpR(0 9 B %($EHh( "B"1# .1o0:0z!@4B Hh ))IBIIIBIIAG1hCHIh h`B@@#@Oi#B i1a)ۉ HaaI ` !@CpGhCCC!"R( KR(HQ1B !HpG0  #GK *KK#A#CETS0 \ ,!!1BCR0(۰pG0*A A"I2 "HpG@I" pG@NhH1iCA@@ 0a xA(h (ya` h 7B  ?'! 1@#BHМC` GC "JI# h@#[B EHpEI hO#'<pK $x#Cp"Cp8< $Qx9K!CQph !#B!`4I`4I3IMH`$] h`!!4,*L C8a!Lhi@Hhh (ڠ!I!IXH` 8@H8@$( 2`!4 ,L C I  IMGC2lCC `8` $M/`U/ HC(a/ / ` Ӯh/ѰI/IX` @/(/ H @O8CGC h`` G G Oh 0*2Rh"B"]GCK"hB"%0NGCB828!RGOFFONwith RONOFFSLOWMO5min10min30minOFFIIIIIIIIIIIIIIINormalTurboCrapProtGBAGBPNDS1P2PLink2PLink3PLink4PBlackGreyBlueNoneYellowGreyMulti1Multi2ZeldaMetroidAdvIslandAdvIsland2BaloonKidBatmanBatmanROTJBionicComCV AdvDr.MarioKirbyDK LandDMGMGBSGBCGBAGBAuto Goomba Pogoomba ' I" ;`AHx('@I XhF? @HAIx XiFhFiF" F;O @ 2 2 > GPowered by XGFLASH2.com 2005uChav2.2 on wC`C`B autofire: A autofire: 2`Controller: Display->Other Settings->Link TransferSleepRestartSave State->Load State->Manage SRAM->Exit Q" 6h:H;Ix X:hFiF 8H8Ox8:XhFiF 6L7Ix X6hFiF x4I X4hFiF 4H4h :XhFiF y0:XhFiF /H/x:XhFiF /H/hhFiF G Other Settings(`VSync: _`FPS-Meter: C`Autosleep: `EWRAM speed: 2Swap A-B: Autoload state: (Goomba detection: PaGame Boy:  " HIh XhFIiF 7HIx XhFfOKBa  @&60`.CH p ;pAH[#  >Np00Xp!000pp@;p#C3H&1H1A1HA(1%H&V f>Й(`]0 Z&v  # 06N<,$$ 4D=- Hh. 47?/ JGgCTCC brac#\T3:рpG H!I LhB 8hB <`x`Gg1W!"Cxx;Cx?;Cx?;CY02*ۀpG e") |"* wZ'?рG Write error! Memory full. Delete some games.1K1Oh#[<f'BC#fB7B+) #[B 5 (92>.'C.`h`=- 9*d'C'``` I02 `!Ip02B @I9 GCg^)2:p01ypG "S!H9 !7< 9< !7< }9 79 G00:00:00 - 00/00kKCIh h&1+AL! + + h)89B)) !`  Y'# ` B )"B" 0 1_Bѡh7  &.ѽB  i"2 D/"3 =( ("B" 0." )7 (" H` `GCgPush SELECT to deleteSave state:Load state:Erase SRAM:CKL(#[30 g``Hh`Hh2`HOx(8I Hh1.1"8NGg0CPCuCgCTC LjF ` (ќG  "! h-!h8BH ` 8@jF (H8@C #L!:#k LjF `  @"! h("! h 8@jF H8@GgCd#C% I NBh3B1` *I `GgCIh" J)0% )>hI`GgCH#h@pGlC( Hh/jF!(HhGPCTC(јG ") O#!";HhjF!v( "!6( g Saving.gPC(4! N(-h()!D("#[M0"#K!I H631!"H`!8Gg0!HKJ?"!GgA(< Hx8Hhw! ! -hB "RIH<// "Ah J00""RIH"GdCPCHx"Hh-jF! (hBE"R I HjF!8(zGdCPC  .MiF(`(G @&h%(B(!{%mH5hB#[B I") `%5<- M"!(h)h8BH(` 8@iF ( H8@CpC ROM not found.I(IjF! ("L#[0" IHhqHhHqHIx xCI x CI xICqHxHhO`/"! #[0"Gg0g8\_C(C_dCPC(!jF! (Jy`Ay J`y Jp!@ Jp!@ J#pI@@ pG8\_C(C_&O(C !I%=p70BjF! Z(L#[0"IHJhqHhHqHxqxyCq/`"! #[0"Gg0g8\_CC8O8J9j `%3L.S][D/7>W S BՉ-63CCBiсщ) щIaZ %KB$H!!с!C P CKBH!KBH!KBPh(Е`h(Аh8`HH8bH#CpG!`Q`сQ`gC @0&@  HKhB Hx( H! I CII#CpGC0vC CB0ӄFR) xp@Iу:Ӱɸ:Ұ 2 p Cp p p xpI@R`FpG CCXPpGR\TpG/Y@P@ KRB#BBRB[AB Z@P@Y@pGGGGG G(G0G8G CфF0 LC+@# @pB0`FpG xpI[*pG2x+ x1p2+pG/KRB#BBRB[ABpGFCˀ  xx[IR gFpGFRp@: C C  :ӁTR`FpGxG0`B @ @   !QR B0`BaB/F C ӰL;C+@рҰ xpI@+ R`FpG p@R`FpGxG--N< \/ Divide by zero///4 ,P$PP //38//1e "" \  /\ \$/< }Ϡ0\ }Ϡ@\  @0}ϠP\ // XTS4xVͫ0 FhnzZ~h2 0;.Yk  RT;h;h;h;;;T; T; = = =<<<<<===<<<<<<" =l=H=T; O-<04 +**)HAIB*@/@GPO|xt,`- .{H x@@44P,T(X$\ㄔGO 2 ZB^?O/pD-逡$ b(`4@ 0 PPQ0S$pD/XCP ` w9`9@9,C BB4Cx0@P`x404x40x4L-`ጠ匰Z @O PPQP$T0IE?@  L/xxxx h>P`@: ;;,'t,C2\+phà`àbàcàdàeàhàiàlàmàpàrà`sàtàu` àxàyà|à}ààà`bcdehilmprs`tu` xy|}wxFFFG8GhGGG H(??(@@(AA(B?(M3"o{3"o{3"o{3"o{UUUUUUUUUUUUUUUUUUZJZcUUUތk)ZcZJggU F%)YZJZcޢBk{URZJ!1sJ!!scR)祥{))Bu)ksJ!!scR)祥{))BތZsJ!!kkcB{))BȐPDBRRRRZZk{!BRZ{9RZ{9RZ{9Zk{!Bε!)99JZ9ﭥkZZB猥BRkRRRBZޜkf!BRUURBΌZR>sB3 wx#5 ZM`) UUUѩQH%GGM[jcBs{!%   @h*>` ; 8L 50@  ,$ /P-"P-p???????-???/@-L =@P 1 @@@0S@/0S@/                  @-BJRZbjrz "&.B1.07, T\ 0P@0/P00/$0/  R 0/޼ DP`l  0܀P:O-@PB A  ᠀堐cp@DA`PPP` \ EX P: O 0@-S"I 0  \0 Π0 S( 000 Q@@Ao 0!CexV4-$2X$QP$? @P,,0 R :Q0A 2 --N< \  Divide by zero!"!!"!"!!""!!"!""""!"!!""!!"!""""!!!!!!""""!"!!"!!!!!!!"!!""!!"!!!!!!!"""""!!"!!!!!!!!!!!!!0CFGNINTENDOxG[?xGbxGDxG\?xGZxGxG\xG xGxGxGexGxGqxGxGXTW@XTW@XTWXXTW$ %Ƞ B.瀀XTWX XTW2T12@XTW21TE112@XTWX\ကXTW0@2#D#@XTWČ~ B. B.XTW'1p2#!2XTW%Ƞ +LကXTWXE XTWe\2T12eT@XTWe\21TE112eT@XTWTXကXTW0L2#@#L@XTW$ PI@XTWhXTW$ &Ƞ B.瀀XTWh XTW2d12@XTW21dF112@XTWhlကXTW0E@2#@XTWXTW'1p2#!2XTW&Ƞ +LကXTWhF XTWfl2d12fd@XTWfl21dF112fd@XTWdhကXTW(0d@2E@XTW@HXTWxXTW$ 'Ƞ B.x XTWx XTW2t12@XTW21tG112@XTWx|ကXTWD QDR T"@ 22#1@XTW@T 2231@XTW@HXTW'1p2#!2XTW'Ƞ +xLကXTWxG XTWg|2t12gt@XTWg|21tG112gt@XTWtxကXTWD$ 2@XTW@HXTW|XTW$ 'Ƞ B.xG XTW||倀XTW'Ƞ + 212  B.XTW'Ƞ + 21@112  B.XTW'Ƞ B.XTW12@XTW@HXTW|'1p2#!2XTW'Ƞ +xGLကXTW|@|倀XTW2D12@XTW21DD112@XTWLကXTW22#@XTWXT@XTWXP@XTWXT@XTWXP@XTWXT@XTW'Ƞ +X\ကXTWXP@XTWT%T@XTWT&T\@XTWTP@XTWT'T\@XTWTP@XTW'Ƞ +TXကXTWT$T@XTWh`@XTWhd@XTWhd@XTWh`@XTWhd@XTW'Ƞ +hlကXTWh`@XTWd%dl@XTWd`@XTWd&d@XTWd'dl@XTWd`@XTW'Ƞ +dhကXTWd$d@XTWxp@XTWxt@XTWxp@XTWxt@XTWxt@XTW'Ƞ +x|ကXTWxp@XTWt%t|@XTWtp@XTWt&t|@XTWtp@XTWt't@XTW'Ƞ +txကXTWt$t@XTW% 'Ƞ B.瀀XTW%'Ƞ B.瀀XTW& 'Ƞ B.瀀XTW&'Ƞ B.瀀XTW' 'Ƞ B.瀀XTW'Ƞ  B.瀀XTW PI@XTW@H$ 'Ƞ B.瀀XTWD@XTWD@XTWD@XTWD@XTWD@XTWD@XTW'Ƞ +LကXTW$@02!2D@XTW$D02!2@XTW$@02!2D@XTW$D02!2@XTW$@02!2D@XTW$D02!2@XTW'Ƞ +$L02!2XTW$@02!2@XTW(!$@02!2@XTW(!$@02!2@XTW(!$@02!2@XTW(!$@02!2@XTW(!$@02!2@XTW(!$@02!2@XTW'Ƞ + (!$@02!2XTW(!$@02!2@XTW$@T02 2#!2@XTW$DT02 2#!2@XTW$@T02 2#!2@XTW$DT02 2#!2@XTW$@T02 2#!2@XTW$DT02 2#!2@XTW'Ƞ +$LT02 2#!2XTW$@T02 2#!2@XTW2##?$@2# 2#D1!2@XTW2##?$@2# 2#D1!2@XTW2##?$@2# 2#D1!2@XTW2##?$@2# 2#D1!2@XTW2##?$@2# 2#D1!2@XTW2##?$@2# 2#D1!2@XTW'Ƞ + 2##?$@2# 2#D1!2XTW2##?$@2# 2#D1!2@XTW2@1@XTW2D1@XTW2@1@XTW2D1@XTW2@1@XTW2D1@XTW'Ƞ +2L1XTW2@1@XTW0@41@XTW0D41@XTW0@41@XTW0D41@XTW0@41@XTW0D41@XTW'Ƞ +0L41XTW@1@XTW0@1@XTW0D1@XTW0@1@XTW0D1@XTW0@1@XTW0D1@XTW'Ƞ +0L1XTW0@1@XTW$T02 2#!2@XTW$T02 2#!2@XTW$T02 2#!2@XTW$T02 2#!2@XTW$T02 2#!2@XTW$T02 2#!2@XTW'Ƞ +$ T02 2#!2XTW$T02 2#!2@XTWg XTW|Ě -,XȌ,Ȍ|ĊTXXTW XTW -XTWa XTW%|ĚL|Ċ --,Ȍ ,Q XTW$L02!2XTWI|ĚL|Ċ --,Ȍ ,Q  -XTWXTW@H|Ě -,Ȍ,Ȍ|Ċ -XTWXTWXTW I|ĚL|Ċ --,Ȍ ,Qf  -XTW (!$@02!2XTWI XTW|Ě -,hȌ,Ȍ|ĊdhXTWJ XTW XTW&|ĚL|Ċ --,Ȍ ,Q XTW$LT02 2#!2XTWIOhXTWXTW}XTW 2##?$@2# 2#D1!2XTWI& $ XTW|Ě -,xȌ,Ȍ|ĊtxXTW%( $ v뀀XTW'|ĚL|Ċ --,Ȍ ,Q XTW2L1XTWI |(!|02 "2XTW' -@XTWČ$  B.XTW0L41XTWI( LXTW|Ě -,Ȍ,HȌ|ĊL0P ;XTW%( oLကXTW@XTW  $|ĚL|Ċ --,Ȍ ,Q8 XTW0L1@XTWI0s|(!x02 "2XTW|t倀XTWČ +LXTW|Ě -,Ȍ,Ȍ|Ċ -H@H$ T02 2#!2XTWI80O- ģij,F.  !#RO/#>5:5`   h/<<3   4# R $# ,/  /"P" R" B4 4@ FxGQEĊQEĊ x ĊG @ĊQEOĊ$ P P@ $ @: $  vR $ $@ H  P  X ` @ I|ĚL|Ċ --,Ȍ ,Q  -XTWPFPFh>P01// \J" 3--:--. .:::::::.TA`AlAxAA:AAAAAAAAA:B B,B8BDBPB\B:::::::::BBBBBBBBBBBBBBBB@56d6677:477778::::::::::-::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: \(UWQL \UWQLRead from OAM. Wrote to OAM. \J2--:----:::::::-<@H@T@`@l@:x@@@@@@@@@:A AA$A0A  ˌ  ˌLT!L t >  ˌ  +xxxxSNtuuh>Ix^Z!`@@&9_9_9_9_`?DDDD@ D H L P T X T X  PO4OdO::::(;|;;;-<;:: v  (;=L<$<!Q@-U@ nO4rOP$ P$ P$ P$ P$ (;<<: 9: =0=:+ P CSv(;\=;;?(;=<:(;=::C9@-0<<<<8$@DA$HLI -$@DHL$T?99 0Px h8Tx0`|  P 8Lt@`4PhH 4 ` |       8 P l        4 P |        @ X t       $ @ X t       <X p0\(<Pdx @l4p$`(\$THH0Lh ,Hh(Dd0d<l (ldlBDTl$ X h P$     !(!d!!!!!0"X"""""#<#T#### $ $$$$:::::::(::::8 ;;D+bkGG@@>BEoE>B>RG>Uff s nٙgcnܙ3>CLAS KONRAD 003HNCopyright (C)2000-2001 Pat Crowe. This Book Reader was distributed solely for the reading of classic books which are out of copyright. Program extends to address 3fffh. No responsibilty can be accepted for any breach of copyright nor for any other matter involved with material above this address. This material will have been added by a user of this program and not the author of this program. Please address any enquiries concerning breach of copyright or any other concerns, to that third party. >P Q1b͛ >a>&> > ͜:\ BS ( O>ͧ ͮ Ϳ ͮ G ͮ Q|r>>xE>@A>>@ v(́ Vw cog_ 9W -O G  < >O < >Oͳ S  (((# ("(*( */͘^# = >O| < >O|!>w# !6# 6#6# ! 6#6# 6# B͜ w  O> O͜Oͮ < 8>   G3 8  3 8 #@w    (=> O> >O͜Oͮ 0< O  ͟ w  ͮ y  {   G3  3  O w  ͮ y  > > >>!>A!@}|!* a* OG> > >>>!>A!@}|- = 3  -(>(>ʘ 3  u,#> >(og #F+Nx<(,x ͷ ͮ Q>$(>ͯ ͮ Q> (!В@(=3 y !В@y( 3 y >G ͮ Q O> |y (((( ($((!p(! !!!!~"  ! (q! (j!H (c!p (\! (U! (N! (G! (@! (9!: (2!b (+! &! !! ! !a* Przewi Wers Str. Roz. Wsz Liiku: Rivi Sivu Kapp LopBlttern: Zeil Seit Kapt AlleDfiler: Ligne Page Chap ToutScrolla: Rad Sida Kap Hela Lista: Linea Pagina Cap. Tutto Blader: Lijn Blad Hfdst Alles Bla: Linje Side Kap Alle Despl.: Lnea Pgina Cap. Todo Mudar: Linha Pagina Cap. Tudo Despl.: Lnia Plana Cap. Tot G<8-(>> 7 > O O ( u> 7 => G!x(~# * !6# x y!(#!@(!(!(!@y(=]T! P* P* P* P* > >A! y( >"" " N"O">A> >A! y( *GN 6*GO . * >!A 3  > >A!   # A! @6# x !~#(  o&MD)))  0( 8 V#F#' y z_k&)}o ! {(8=xw#wyw#wˇ@@>@>GHI!`>" " !` y(=> W>'('('(y !`Q'('('((,>O!`>" x >" x `>" x >Ow#<  6# !>"< ! "< !@6# ! 6# !>("< !  "< ́> /7G>/Gx>0(>>$ x >$@(D ɇƀhiA * >hiA * >h@iA * ɇƀjkA * >jk@A * ==|================<=MBFONTMonospaced @@@@@@@``@ @ @@@`@@ @@@@@ @ @@@@@ @`@ @@@ࠠ@@@@@ @ `   ࠠ @@ࠠࠠࠠ @@ @ @@ @ @ @@@ࠠࠠࠠ@@@@@ ࠠࠠ@@ࠠࠠ ࠠ @@@@@@@@@@@@ @@@`@@@@@`@@@ ` `@@  ࠠ ࠠ`@@@@@ࠠ @@@@@@ @@@@@@@ ࠠࠠࠠࠠ  @`@@@ @@  @ @@@@ @@@@@@@@@ @@`@`@ࠠ@`@@@@@@@@@@@@@@@@@ @@  @@ @ ࠠ@ @ @ @ࠠ @@`@@@@ @ @ @ ࠠ@ @ @ @@@@@@@@@@ࠠࠠ0@@@@@@   @@  @ @@@@ @@@`@@@@@@ @ @@@@ @@@ @` @ @@ @@`@@@ @ @ @@@ @@@@@@@@ࠠ @ࠠ@ࠠ@ࠠ@ࠠPࠠࠠ@ࠠࠠ@ @@ @@@@  @ @ P  @  @@ @ @ @@@@@@@@@@@@@@@@@  @ࠠ@ @ࠠ@Pࠠ@@@ @@ @  MBFONTVariable pitch PPPPP x(  @ࠠ@@@@@@@@@@@@@ @@@@@@@@@@ @ `   ࠠ @@ࠠࠠࠠ @@ @@ @ @ @@@ࠠࠠࠠ@@@@@ بȨࠠࠠࠠ ࠠ @@@@@@@P@@@@ @@@@@@ @@@@@@@ ࠠ ࠠ`@@@@@ࠠ @@@@@@ࠠ@@ࠠࠠ` ࠀ @P@  @ @@@@ @@ @@P```ࠠ@`@@@@@@@@@@@@@@@@@ @P@  @@ @ ࠠ@ @ @ @ࠠ@@HHP\T@ @ @ @ ࠠ@ @ @ @@@pPpࠠࠠ xx $HH$ xx@ @@@@ @@@`@@@@PPPPP@ H$H(8 8 ( @ @@ࠠ @ࠠ@Pࠠ@ࠠ@@ @  @@@ @@@@@@@@@pHHHHpȨ@ࠠ@ࠠ@ࠠPࠠPpp@Ȉ@ @@ @@@@@  @ @ P  @  @@ @ @ @@@@@@@@@@@@@@@@@p` @ࠠ@ࠠ @ࠠ@ࠠPࠠࠠ@@@@ @@ @ ࠠ `TB c4WP c' `3 a " KONRAD WALLENROD " ADAM MICKIEWICZ WSTP Sto lat mijao, jak Zakon krzyowy We krwi pogastwa pnocnego brodzi; ju Prusak szyj uchyli w okowy Lub ziemi odda, a z dusz uchodzi; Niemiec za zbiegiem rozpuci gonitwy, Wizi, mordowa, a do granic Litwy. Niemen rozdziela Litwinw od wrogw: Po jednej stronie byszcz wity szczytyI szumi lasy, pomieszkania bogw; po drugiej stronie, na pagrku wbity Krzy, godo Niemcw, czoo kryje w niebie, Grone ku Litwie wyciga ramiona, Jak gdyby wszystkie ziemie Palemona Chcia z gry obj i garn pod siebie. Z tej strony tumy litewskiej modziey, W kopakach rysich, w niedwiedziej odziey, Z ukiem na plecach, z doni pen grotw, Snuj si, ledzc niemieckich obrotw. po drugiej stronie, w szyszaku i zbroi, Niemiec na koniu nieruchomy stoi; Oczy utkwiwszy w nieprzyjaci szaniec, Nabija strzelb i liczy raniec. I ci, i owi pilnuj przeprawy. Tak Niemen, dawniej sawny z gocinnoci,czcy bratnich narodw dzierawy, Ju teraz dla nich by progiem wiecznoci; I nikt, bez straty ycia lub swobody, Nie mg przestpi zakazanej wody. Tylko gazka litewskiego chmielu, Wdzikami pruskiej topoli ncona, Pnc si po wierzbach i po wodnym zielu, miae, jak dawniej, wyciga ramiona I rzek kranym przeskakujc wiankiem, Na obcym brzegu czy si z kochankiem. Tylko sowiki kowieskiej dbrowy . Z braci swoimi zapuszczaskiej gry Wiod, jak dawniej, litewskie rozmowy Lub, swobodnymi wymknwszy si piry, Lataj w goci na splne ostrowy. A ludzie? - ludzi rozdzieliy boje ! Dawna Prusakw i Litwy zayo Posza w niepami; tylko czasem mio I ludzi zblia. - Znaem ludzi dwoje. O Niemnie i wkrtce run do twych brodw mier i poog niosce szeregi, I twoje dotd szanowane brzegi Topr z zielonych ogooci wiankw, Huk dzia wystraszy sowiki z ogrodw. Co przyrodzenia zwiza acuch zoty, Wszystko rozerwie nienawi narodw; Wszystko rozerwie; - lecz serca kochankwZcz si znowu w pieniach wajdeloty. [I] OBIR Z Maryjenburskiej wiey zadzwoniono, Dziaa zagrzmiay, w bbny uderzono; Dzie uroczysty w krzyowym Zakonie; Zewszd komtury do stolicy piesz, Kdy, zebrani w kapituy gronie, Wezwawszy Ducha witego uradz, Na czyich piersiach wielki krzy zawiesz I w czyje rce wielki miecz oddadz. Na radach spyn dzie jeden i drugi, Bo wielu mw staje do zawodu, A wszyscy rwnie wysokiego rodu I wszystkich rwne w Zakonie zasugi; Dotd powszechna midzy braci zgoda Nad wszystkich wyej stawi Wallenroda. On cudzoziemiec, w Prusach nieznajomy, Saw napeni zagraniczne domy; Czy Maurw ciga na kastylskich grach, Czy Otomana przez morskie odmty, W bitwach na czele, pierwszy by na murach, Pierwszy zahacza pohacw okrty; I na turniejach, skoro wstpi w szranki, Jeeli raczy przybic odsoni, Nikt si nie way na ostre z nim goni, Pierwsze mu zgodnie ustpujc wianki. Nie tylko midzy krzyowymi roty Wsawi orem modociane lata, Zdobi go wielkie chrzecijaskie cnoty: Ubstwo, skromno i pogarda wiata. Konrad nie syn w przydwornym nacisku Gadkoci mowy, skadnoci ukonw; Ani swej broni dla podego zysku Nie przeda w sub niezgodnych baronw. Klasztornym murom wiek powici mody, Wzgardzi oklaski i grne urzdy; Nawet zacniejsze i sodsze nagrody: Minstrelw hymny i piknoci wzgldy, Nie przemawiay do zimnego ducha. Wallenrod pochwa obojtnie sucha, Na krane lica poglda z daleka, Od czarujcej rozmowy ucieka. Czy by nieczuym, dumnym z przyrodzenia, Czy sta si z wiekiem - bo cho jeszcze mody, Ju wos mia siwy i zwide jagody, Napitnowane staroci cierpienia - Trudno odgadn: zdarzay si chwile, W ktrych zabawy modziey podziela, Nawet niewiecich gwarw sucha mile, Na arty dworzan artami odstrzela I sypa damom grzecznych swek krocie, Z zimnym umiechem, jak dzieciom akocie. Byy to rzadkie chwile zapomnienia; I wkrtce, lada swko obojtne, Ktre dla drugich nie miao znaczenia, W nim obudzao wzruszenia namitne; Sowa: ojczyzna, powinno, kochanka, O krucyjatach i o Litwie wzmianka, Nagle wesoo Wallenroda truy; Syszc je, znowu odwraca oblicze, Znowu na wszystko stawa si nieczuy I pogra si w dumy tajemnicze. Moe, wspomniawszy wito powoania, Sam sobie ziemskich sodyczy zabrania. Jedne zna tylko przyjani sodycze, Jednego tylko wybra przyjaciela, witego cnot i pobonym stanem: By to mnich siwy, zwano go Halbanem. On Wallenroda samotno podziela; On by i duszy jego spowiednikiem, On by i serca jego powiernikiem. Szczliwa przyja witym jest na ziemi,Kto umia przyja zabra ze witemi. Tak naczelnicy zakonnej obrady Rozpamituj Konrada przymioty; Ale mia wad - bo kt jest bez wady? Konrad wiatowej nie lubi pustoty, Konrad pijanej nie dzieli biesiady. Wszake zamknity w samotnym pokoju, Gdy go drczyy nudy lub zgryzoty, Szuka pociechy w gorcym napoju; I wtenczas zda si wdziewa posta now, Wtenczas twarz jego, blad i surow, Jaki rumieniec chorowity krasi; I wielkie, niegdy bkitne renice, Ktre czas nieco skazi i przygasi, Ciskay dawnych ogniw byskawice; Z piersi aonie westchnienie ucieka I z perow nabrzmiewa powieka, Do lutni szuka, usta pieni lej, Pieni nucone cudzoziemsk mow, Lecz je suchaczw serca rozumiej. Dosy usysze muzyk grobow, Dosy uwaa na piewaka posta: W licach pamici wida natenie, Brwi podniesione, pochye wejrzenie, Chcce z gbiny ziemnej c wydosta; Jaki by moe pieni jego wtek?- Zapewne myl, w obdnych pogoniach, ciga sw modo na przeszoci toniach.-Gdzie dusza jego? - W krainie pamitek. Lecz nigdy rka, w muzycznym zapdzie, Z lutni weselszych tonw nie dobdzie; I lica jego niewinnych umiechw Zdaj si lka, jak miertelnych grzechw.Wszystkie uderza struny po kolei, Prcz jednej struny - prcz struny wesela. Wszystkie uczucia suchacz z nim podziela, Oprcz jednego uczucia - nadziei. Nieraz go bracia zeszli niespodzianie I nadzwyczajnej dziwili si zmianie. Konrad zbudzony zyma si i gniewa, Porzuca lutni i pieni nie piewa; Wymawia gono bezbone wyrazy, C Halbanowi szepta po kryjomu, Krzycza na wojska, wydawa rozkazy, Straszliwie grozi, nie wiadomo komu. Trwo si bracia - stary Halban siada I wzrok zatapia w oblicze Konrada, Wzrok przenikliwy, chodny i surowy, Peen jakowej tajemnej wymowy. Czy c wspomina, czyli c doradza, Czy trwog w sercu Wallenroda budzi, Zaraz mu chmurne czoo wypogadza, Oczy przygasza i oblicze studzi. Tak na igrzysku, kiedy lww dozorca, Sprosiwszy panny, damy i rycerze, Rozamie krat elaznego dworca, Da haso trb; wtem krlewskie zwierz Grzmi z gbi piersi, strach na widzw pada; Jeden dozorca kroku nie poruszy, Spokojnie rce na piersiach zakada I lwa potnie uderzy - oczyma, Tym niemiertelnej talizmanem duszy Moc bezrozumn na uwizi trzyma. II Z Maryjenburskiej wiey zadzwoniono, Z obradnej sali id do kaplicy, Najpierwszy komtur, wielcy urzdnicy, Kapani, bracia i rycerzy grono. Nieszpornych modw kapitua sucha I piewa hymny do witego Ducha. HYMN Duchu, wiato boe! Gobko Syjonu! Dzi chrzecijaski wiat, ziemne podnoe Twojego tronu, Widom owie postaci I roztocz skrzyda nad syjosk braci! Spod Twych skrzyde niech wystrzeli Sonecznymi promie blaski, I kto najwitszej godniejszy aski Temu niech zotym wiecem skronie rozweseli; A padniem na twarz, syny czowieka, Temu, nad kim spoczywa Twych skrzyde opieka. Synu Zbawicielu! Skinieniem wszechmocnej rki Naznacz, kto z wielu Najgodniejszy syn witym znakiem Twojej mki, Piotra mieczem hetmani onierstwu Twej wiary I przed oczyma pogastwa rozwin Krlestwa Twego sztandary; A syn ziemi niech czoo i serce unia Przed tym, na czyich piersiach bynie gwiazda krzya. * * * Po modach wyszli. Arcykomtur zleci, Spoczwszy nieco powraca do choru I znowu baga, aby Bg owieci Kapanw, braci i mw obioru. Wyszli nocnymi orzewi si chody: Jedni zasiedli zamkowy kruganek, Drudzy przechodz gaje i ogrody. Noc bya cicha, majowej pogody; Z dala niepewny wyglda poranek; Ksiyc obiegszy bonie safirowe Z odmiennym licem, z rnym blaskiem w oku, Drzemic to w ciemnym, to w srebrnym oboku, Znia sw cich i samotn gow; Jak dumajcy w pustyni kochanek, Obiegszy myl cae ycia koo, Wszystkie nadzieje, sodycze, cierpienia, To zy wylewa, to spjrzy wesoo, Wrecie ku piersiom zmordowane czoo Skania - i wpada w letarg zamylenia. Przechadzk inni bawi si rycerze. Lecz Arcykomtur chwil darmo nie traci, Zaraz Halbana i celniejszych braci Wzywa do siebie i na stron bierze, Aby z daleka od ciekawej rzeszy Zasign rady, udzieli przestrogi. Wychodzi z zamku, na rwnin pieszy; Tak rozmawiajc, nie pilnujc drogi, Bdzili kilka godzin w okolicy, Blisko spokojnych jeziora wybrzey. Ju ranek, pora wraca do stolicy. Staj - gos jaki - skd? - z naronej wiey: Suchaj pilnie - to gos pustelnicy. W tej wiey dawno, przed laty dziesiciu, Jaka nieznana, pobona niewiasta, Z dala przybywszy do Maryi-miasta- Czy j natchno niebo w przedsiwziciu, Czy skaonego sumienia wyrzuty Pragnc ukoi balsamem pokuty, Pustelniczego szukaa ukrycia I tu znalaza grobowiec za ycia. Dugo nie chcieli zezwala kapani, Wreszcie staoci proby przeamani Dali jej w wiey samotne schronienie. Ledwie stana za wiconym progiem, Na prg zwalono cegy i kamienie, Zostaa sama z mylami i Bogiem; I bram, co j od yjcych dzieli, Chyba w dzie sdny odemkn anieli. U gry mae okienko i krata, Kdy pobony lud sa poywienie, A niebo - wietrzyk i dzienne promienie. Biedna grzesznico, czy nienawi wiata Do tyla umys skoataa mody, e si obawiasz soca i pogody?- Zaledwie w swoim zamkna si grobie, Nikt jej nie widzia przy okienku wiey Przyjmowa w usta wiatru oddech wiey, Oglda niebo w pogodnej ozdobie I mie kwiaty na ziemnym obszarze, I stokro milsze swoich blinich twarze. Wiedziano tylko, e jest dotd w yciu; Bo nieraz jeszcze witego pielgrzyma, Gdy noc przy jej bka si ukryciu, Jaki dwik miy na chwil zatrzyma; Dwik to zapewne pobonej piosenki. I z pruskich wiosek gdy zebrane dzieci Igraj w wieczr u bliskiej dbrowy, Natenczas z okna c biaego wieci, Jak gdyby promyk wschodzcej jutrzenki: Czy to jej wosa pukiel bursztynowy, Czyli to poysk drobnej, nienej rki, Bogosawicej niewinitek gowy? Komtur, tamtdy obrciwszy kroki, Syszy, gdy wie naron pomija: "Ty Konrad, przebg! spenione wyroki, Ty masz by mistrzem, aby ich zabija! Czy nie poznaj? - ukrywasz daremnie, Chociaby, jak w, inne przybra ciao, Jeszcze by w twojej duszy pozostao Wiele dawnego - wszak zostao we mnie! Chociaby wrci, po twoim pogrzebie Jeszcze Krzyacy poznaliby ciebie". Sucha rycerstwo - to gos pustelnicy, Spojrz na krat, zda si pochylona, Zda si ku ziemi wyciga ramiona, Do kogo? - Pusto w caej okolicy. Z daleka tylko jaki blask uderza, Na ksztat pomyka stalowej przybicy, I cie na ziemi - czy to paszcz rycerza? Ju zniko - pewnie zudzenie renicy, Pewnie jutrzenki bysn wzrok rumiany, Po ziemi ranne przemkny tumany. "Bracia!- rzek Halban - dzikujmy niebiosom, Pewnie wyroki niebios nas przywiody, Ufajmy wieszczym pustelnicy gosom. Czy syszelicie? - Wieszczba o Konradzie, Konrad dzielnego imi Wallenroda. Stjmy, brat bratu niechaj rk poda, Sowo rycerskie: na jutrzejszej radzie On mistrzem naszym! " - "Zgoda - krzykn -zgoda!" I poszli krzyczc; dugo po dolinie Odgos tryumfu i radoci bije: "Konrad niech yje, Wielki Mistrz niech yje! Niech yje Zakon! niech pogastwo zginie!" Halban pozosta mocno zamylony, Na woajcych okiem wzgardy rzuci, Spjrza ku wiey i cichymi tony Tak piosenk odchodzc zanuci: [PIE] Wilija, naszych strumieni rodzica, Dno ma zociste i niebieskie lica; Pikna Litwinka, co jej czerpa wody, Czystsze ma serce, liczniejsze jagody. Wilija w miej kowieskiej dolinie rd tulipanw i narcyzw pynie; U ng Litwinki kwiat naszych modzianw, Od r kraniejszy i od tulipanw. Wilija gardzi doliny kwiatami, Bo szuka Niemna, swego oblubieca; Litwince nudno midzy Litwinami, Bo ukochaa cudzego modzieca. Niemen w gwatowne pochwyci ramiona, Niesie na skay i dzikie przestworza, Tuli kochank do zimnego ona, I gin razem w gbokociach morza. I ciebie rwnie przychodzie oddali Z ojczystych dolin, o Litwinko biedna! I ty utoniesz w zapomnienia fali, Ale smutniejsza, ale sama jedna. Serce i potok ostrzega daremnie, Dziewica kocha i Wilija biey; Wilija znika w ukochanym Niemnie, Dziewica pacze w pustelniczej wiey. III Gdy Mistrz praw witych ucaowa ksigi,Skoczy modlitw i wzi od komtura Miecz i krzy wielki, znamiona potgi, Wznis dumnie czoo, chocia troski chmura Ciya nad nim; wkoo okiem strzeli, W ktrym si rado na p z gniewem arzy, I niewidziany go na jego twarzy, Umiech przelecia, saby i znikomy: Jak blask, co chmur porann rozdzieli, Zwiastujc razem wschd soca i gromy. Ten zapa Mistrza, to grone oblicze, Napenia serca otuch, nadziej; Widz przed sob bitwy i zdobycze I hojnie w myli krew pogask lej. Takiemu wadcy kt dostoi kroku? Kt si nie zlknie jego szabli, wzroku?- Dryjcie Litwini! ju si chwila zblia, Gdy z murw Wilna bynie znami krzya. Nadzieje prne. - Ciek dni, tygodnie, Upyn cay dugi rok w pokoju; Litwa zagraa, Wallenrod niegodnie Ani sam walczy, ani le do boju; A gdy si zbudzi i c dziaa zacznie, Stary porzdek wywraca opacznie. Woa, e Zakon z witych wyszed karbw, e bracia gwac przysione luby; "Mdlmy si - woa - wyrzeczmy si skarbw, Szukajmy m cnotach i pokoju chluby!" Narzuca posty, pokuty ciary, Uciech, wygody niewinnej zaprzecza; Lada grzech ciga najsroszymi kary Podziemnych lochw, wygnania i miecza. Tymczasem Litwin, co przed laty z dala Omija bramy zakonnej stolicy, Teraz dokoa wsi co noc podpala I lud bezbronny chwyta z okolicy; Pod samym zamkiem dumnie si przechwala,e idzie na msz do mistrza kaplicy; Pierwszy raz dzieci z rodzicw swych progu Dray na straszny dwik mudzkiego rogu. Kiedy by moe czas lepszy do wojny?- Litwa szarpana wewntrzn niezgod; Std dzielny Rusin, std Lach niespokojny, Std krymskie chany lud potny wiod. Witod, zepchnity od Jagiey z tronu, Przyjecha szuka opieki Zakonu; W nagrod skarby i ziemie przyrzeka I wsparcia dotd nadaremnie czeka. Szemraj bracia, gromadzi si rada, Mistrza nie wida; Halban stary biey, W zamku, w kaplicy nie znalaz Konrada: Gdzie on? - zapewne u naronej wiey. ledzili bracia nocne jego kroki; Wszystkim wiadomo: kadego wieczora, Gdy ziemi grubsze osaniaj mroki, On idzie bdzi po brzegach jeziora; Albo klczcy, przyparty do muru, Okryty paszczem, a do biaej zorzy wieci z daleka, jak posg z marmuru, I przez noc ca senno go nie zmorzy. Czsta na cichy odgos pustelnicy Wstaje i ciche daje odpowiedzi; Brzmienia ich z dala ucho nie doledzi, Lecz wida z blasku wstrznionej przybicy, Rk niespokojnych, podniesionej gowy, e jakie wane tocz si rozmowy. PIE Z WIEY Kt me westchnienia, kto me zy policzy? Czy ju tak dugie przepakaam lata, Czy tyle w piersiach i oczach goryczy, e od mych westchnie pordzawiaa krata?- Gdzie za upadnie, w zimny gaz przecieka,Jak gdyby w serce dobrego czowieka. Jest wieczny ogie w zamku 5wentoroga, Ten ogie ywi pobone kapany; Jest wieczne rdo na grze Mendoga, To rdo ywi niegi i tumany; Nikt moich westchnie i ez nie podsyca, nrad.gbbffPj4((j4(-G8j44jP c M c  I # c /< c laty Nie wiedzie skd przyjecha w nadreskiekrainy. Kiedy hrabia Wallenrod szed do Palestyny, By w orszaku hrabiego, nosi giermka szaty. Wkrtce rycerz Wallenrod gdzie bez wiecizgin; w giermek, podejrzany o jego zabicie, Z Palestyny uszed skrycie I ku hiszpaskim brzegom zawin. Tam w potyczkach z Maurami da mstwa dowody I na turniejach mnogie pozyska nagrody, A wszdzie pod imieniem Wallenroda syn.Przyj na koniec zakonnika luby I zosta mistrzem dla Zakonu zguby. Jak rzdzi, wszyscy wiecie; tej ostatniej zimy, Kiedy z mrozem i godem, i z Litw walczymy, Konrad jedzi samotny w lasy i dbrowy I tam miewa z Witoldem tajemne rozmowy.Szpiegowie moi dawno ledz jego czynw; Wieczorem pod naron skryli si wieyc, Nie pojli, co Konrad mwi z pustelnic; Lecz, sdziowie! on mwi jzykiem Litwinw. Zwaywszy, co nam tajnych sdw posy Niedawno o tym czowieku doniosy I o czym wieo mj szpieg donosi, I wie ju ledwie nie publiczna gosi: Sdziowie! ja na. Mistrza zaskarenie kadO fasz, zabjstwo, herezyj, zdrad". - Tu oskaryciel przed zakonu ksig Uklk i wsparszy na krucyfiks rk, Prawd doniesie zatwierdzi przysig Na Boga i na Zbawiciela mk. Umilk, Sdziowie spraw roztrzsaj; Lecz nie ma gosw ni cichej rozmowy, Ledwie rzut oka lub skinienie gowy Jak gbok, gron myl wydaj. Kady z kolei zblia si do tronu, Ostrzem sztyletu na ksidze zakonu Karty przerzuca, prawa cicho czyta, O zdanie tylko sumienia zapyta, Osdzi, rk do serca przykada, I wszyscy zgodnie zawoali : - "Biada!" I trzykro echem powtrzyy mury: "Biada!" - W tym jednym, jednym tylko sowie Jest cay wyrok; - pojli sdziowie, Dwanacie mieczw podnieli do gry, Wszystkie zmierzone - w jedn pier Konrada. Wyszli w milczeniu - a jeszcze raz mury Echem za nimi powtrzyy : - "Biada!" [VI] POEGNANIE Zimowy ranek - wichrzy si i niey; Wallenrod leci rd wichrw i niegw, Zaledwie stan u jeziora brzegw, Woa i mieczem bije w ciany wiey. "Aldono - woa - yjemy, Aldono! Twj miy wraca, wypenione luby, Oni zginli, wszystko wypeniono". Pustelnica "Alf? to gos jego? - Mj Alfie, mj luby, Jake? ju pokj? ty powracasz zdrowo? Ju nie pojedziesz?" - Konrad "O! na mio Boga, O nic nie pytaj; suchaj, moja droga, Suchaj i pilnie zwaaj kade sowo. Oni zginli - widzisz te poary? Widzisz? - to Litwa w kraju Niemcw broi; Przez lat sto Zakon ran swych nie wygoi. Trafiem w serce stugowej poczwary; Strawione skarby, rda ich potgi, Zgorzay miasta, morze krwi wycieko; Jam to uczyni, dopeni przysigi, Straszniejszej zemsty nie wymyli pieko. Ja wicej nie chc, wszak jestem czowiekiem! Spdziem modo w bezecnej obudzie, W krwawych rozbojach - dzi schylony wiekiem, Zdrady mig nudz, niezdolny do bitwy, Ju dosy zemsty - i Niemcy s ludzie. Bg mig owieci, ja powracam z Litwy, Ja owe miejsca, twj zamek widziaem, Kowieski zamek - ju tylko ruiny; Odwracam oczy, przelatuj czwaem, Bieg do owej, do naszej doliny. Wszystko jak dawniej! te laski, te kwiaty; Wszystko, jak byo owego wieczora, Gdymy dolin egnali przed laty. Ach! mnie si zdao, e to byo wczora! Kamie, pamitasz w kamie wyniosy, Co niegdy naszych przechadzek by celem?- Stoi dotychczas, tylko mchem zarosy, Ledwiem go dostrzeg, osoniony zielem. Wyrwaem zielska, obmyem go zami; Siedzenie z darni, gdzie po letnim znoju Lubia spocz midzy jaworami; rdo, gdziem szuka dla ciebie napoju; Jam wszystko znalaz, obejrza, obchodzi.Nawet twj may chodnik zostawiono, Com go suchymi wierzbami ogrodzi. Te suche wierzby, jaki cud, Aldono! Dawniej m rk wbite w piasek suchy, Dzi ich nie poznasz, dzisiaj pikne drzewa I licie na nich wiosenne powiewa, I modych kwiatkw unosz si puchy. Ach! na ten widok pociecha nieznana, Przeczucie szczcia serce oywio; Caujc wierzby padem na kolana, Boe mj - rzekem - oby si spenio! Obymy, w strony ojczyste wrceni, Kiedy litewsk zamieszkamy rol, Odyli znowu! niech i nasz dol Znowu nadziei listek zazieleni! "Tak, wrmy, pozwol! mam w Zakonie wadz, Ka otworzy - lecz po co rozkazy? - Gdyby ta brama bya tysic razy Twardsz od stali, wybij, wysadz; Tam ci, o luba! ku naszej dolinie, Tam poprowadz, ponios na rku Lub dalej pjdziem; s w Litwie pustynie, S guche cienie biaowieskich lasw, Kdy nie sycha obcej broni szczku Ani dumnego zwycicy haasw, Ni zwycionych braci naszych jku. Tam w rodku cichej, pasterskiej zagrody, Na twoim rku, u twojego ona Zapomn, e s na wiecie narody, e jest wiat jaki - bdziem y dla siebie.Wr, powiedz, pozwl!" - Milczaa Aldona, Konrad umilkn, czeka odpowiedzi. Wtem krwawa jutrznia bysna na niebie: "Aldono, przebg! ranek nas uprzedzi, Zbudz si ludzie i stra nas zatrzyma; Aldono!" - woa, dra z niecierpliwoci, Gosu nie stao, baga j oczyma I zaamane rce wznios do gry, Pad na kolana i ebrzc litoci, Obj, caowa zimnej wiey mury. "Nie, ju po czasie - rzeka smutnym gosem, Ale spokojnym - Bg mi doda siy, On mig zasoni przed ostatnim ciosem. Kiedym tu wesza, przysigam na progu Nie zstpi z wiey, chyba do mogiy. Walczyam z sob; dzi i ty, mj miy, I ty mi dajesz pomoc przeciw Bogu. Chcesz wrci na wiat, kogo? - ndzn mar Pomyl, ach, pomyl! jeeli szalona Dam si namwi, rzuc t pieczar I z uniesieniem padn w twe ramiona, A ty nie poznasz, ty mi nie powitasz, Odwrcisz oczy i z trwog zapytasz: "Ten straszny upior jeste to Aldona?" I bdziesz szuka w zagasej renicy I w twarzy, ktra... ach! myl sama razi... Nie, niechaj nigdy ndza pustelnicy Piknej Aldonie oblicza nie kazi. "Ja sama - wyznam - daruj, mj kochany, Ilekro ksiyc ywszym wiatem byska,Gdy sysz gos twj, kryj si za ciany, Ja ci, mj drogi, nie chc widzie z bliska.Ty moe dzisiaj ju nie jeste taki, Jakim bywae, pamitasz, przed laty, Gdy wjecha w zamek z naszymi orszaki; Lecz dotd w moim zachowae onie Te same oczy, twarz, postaw, szaty. Tak motyl pikny, gdy w bursztyn utonie, Na wieki ca zachowuje posta. Alfie, nam lepiej takimi pozosta, Jakiemi dawniej bylimy, jakiemi Zczym si znowu - ale nie na ziemi. "Doliny pikne zostawmy szczliwym; Ja lubi moj kamienn zacisz, Mnie dosy szczcia, gdy ci widz ywym, Gdy miy gos twj co wieczora sysz. I w tej zaciszy mona, Alfie drogi, Mona by wszystkie cierpienia osodzi; Porzu ju zdrady, mordy i poogi, Staraj si czciej i raniej przychodzi. "Gdyby - posuchaj - wokoo rwniny Chodnik podobny owemu zasadzi I twoje wierzby kochane sprowadzi, I kwiaty, nawet w kamie z doliny; Niech czasem dziatki z pobliskiego sioa Bawi si midzy ojczystymi drzewy, Ojczyste w wianek uplataj zioa; Niechaj litewskie powtarzaj piewy. Piosnka ojczysta pomaga dumaniu I sny sprowadza o Litwie i tobie; A potem, potem, po moim skonaniu, Niech, przypiewuj i na Alfa grobie". Alf ju nie sysza, on po dzikim brzegu Bdzi bez celu, bez myli, bez chci. Tam gra lodu, tam puszcza go nci W dzikich widokach i w naglonym biegu Znajdowa jak ulg - utrudzenie. Ciko mu, duszno rd zimowej soty; Zerwa paszcz, pancerz, roztarga odzienie I z piersi zrzuci wszystko - prcz zgryzoty. Ju rankiem trafi na miejskie okopy, Ujrza cie jaki, zatrzyma si, bada... Cie kry dalej i cichymi stopy Wion po niegu, w okopach przepada, Gos tylko sycha: - "Biada, biada, biada!" Alf na ten odgos zbudzi si i zdumia, Pomyli chwil - i wszystko zrozumia. Dobywa miecza i na rne strony Zwraca si, ledzi niespokojnym okiem; Pusto dokoa, tylko przez zagony nieg lecia kbem, wiatr pnocny szumia; Spjrzy ku brzegom, staje rozrzewniony, Na koniec wolnym, chwiejcym si krokiem Wraca si znowu pod wie Aldony. Dostrzeg j z dala, jeszcze w oknie bya. "Dzie dobry! - krzykn - przez tyle lat z sob Tylkomy nocn widzieli si dob; Teraz dzie dobry - jaka wrba mia! Pierwszy dzie dobry - po latach tak wielu. Zgadnij, dlaczego przychodz tak rano?" Aldona "Nie chc zgadywa, bd zdrw, przyjacielu, Ju nazbyt wiato, gdyby ci poznano... Przesta namawia - bd zdrw, do wieczora, Wyni nie mog, nie chc". Alf "Ju nie pora! Wiesz, o co prosz? - zru jak gazk - Nie, kwiatw nie masz, wic nitk z odziey Albo z twojego warkocza zawizk, Albo kamyczek ze cian twojej wiey. Chc dzisiaj - jutra nie kademu doy - Chc na pamitk mie jaki dar wiey, Ktry dzi jeszcze by na twoim onie, Na ktrym jeszcze wiea ezka ponie. Chc go przed mierci na mym sercu zoy, Chc go ostatnim poegna wyrazem; Mam zgin wkrtce, nagle; zgimy razem. Widzisz t blisk, przedmiejsk strzelnic, Tam bd mieszka; dla znaku, co ranek Wywiesz czarn chustk na kruganek, Co wieczor lamp u kraty zawiec; Tam wiecznie patrzaj : jeli chustk zruc, Jeeli lampa przed wieczorem skona, Zamknij twe okno - moe ju nie wrc. "Bd zdrowa!" - Odszed i znikn. Aldona Jeszcze poglda, zwieszona u kraty; Ranek przemin, soce zachodzio, A dugo jeszcze w oknie wida byo Jej biae, z wiatrem igrajce szaty I wycignite ku ziemi ramiona. * * * "Zaszo na koniec" - rzek Alf do Halbana, Wskazujc soce z okna swej strzelnicy, W ktrej zamknity od samego rana Siedzia patrzajc w okno pustelnicy. - "Daj mi paszcz, szabl, bd zdrw, wierny sugo, Pjd ku wiey - bywaj zdrw na dugo, Moe na wieki! Posuchaj, Halbanie, Jeeli jutro, gdy dzie zacznie wieci, Ja nie powrc, opu to mieszkanie. - Chc, chciabym jeszcze c tobie poleci -Jakem samotny! pod niebem i w niebie Nie mam nikomu, nigdzie, nic powiedzie W godzin skonu - prcz jej i prcz ciebie. Bd zdrw, Halbanie, ona bdzie wiedzie Ty zrucisz chustk, jeli jutro rano... Lecz c to? syszysz? - w bram koatano". "Kto idzie?" - trzykro odwierny zawoa."Biada!" - krzykno kilka dzikich gosw; Wida, e stranik oprze si nie zdoa I brama tgich nie wstrzymaa ciosw. Ju orszak dolne kruganki przebiega, Ju przez elazne pokrcone wschody, Do Wallenroda wiodce gospody, oskot stop zbrojnych raz wraz si rozlega; Alf, zawaliwszy wrzecidzem podwoje, Dobywa szabl, wzi czar ze stoa, Podszed ku oknu: - "Stao si!" - zawoa, Nala i wypi: - "Starcze! w rce twoje!" Halban pobladn, chcia skinieniem rki Wytrci napj, wstrzymuje si, myli; Sycha za drzwiami coraz blisze dwiki,Opuszcza rk: - to oni, - ju przyli. "Starcze! rozumiesz, co ten oskot znaczy?I czego mylisz? - masz nalan czasz, Moja wypita; starcze! w rce wasze". Halban poglda w milczeniu rozpaczy. "Nie, ja przeyj... i ciebie, mj synu!- Chc jeszcze zosta, zamkn twe powieki,I y - aebym saw twego czynu Zachowa wiatu, rozgosi na wieki. Obieg Litwy wsi, zamki i miasta, Gdzie nie dobieg, pie moja doleci, Bard dla rycerzy w bitwach, a niewiasta Bdzie j w domu piewa dla swych dzieci;Bdzie j piewa, i kiedy w przyszoci Z tej pieni wstanie mciciel naszych koci!" Na porcz okna Alf ze zami pada I dugo, dugo ku wiey poglda, Jak gdyby jeszcze napatrzy si da Miym widokom, ktre wnet postrada. Obj Halbana, westchnienia zmieszali W ostatnim, dugim, dugim ucinieniu. Ju u wrzecidzw sycha oskot stali, Wchodz, woaj Alfa po imieniu: "Zdrajco! twa gowa dzisiaj pod miecz padnie, auj za grzechy, gotuj si do zgonu, Oto jest starzec, kapelan Zakonu, Oczy tw dusz i umrzyj przykadnie". Z dobytym mieczem Alf czeka spotkania, Lecz coraz blednie, pochyla si, sania; Wspar si na oknie i toczc wzrok hardy, Zrywa paszcz, mistrza znak na ziemi miota, Depce nogami z umiechem pogardy: "Oto s grzechy mojego ywota!" "Gotow-em umrze, czego chcecie wicej?Z urzdu mego chcecie sucha sprawy? - Patrzcie na tyle zgubionych tysicy, Na miasta w gruzach, w pomieniach dzierawy. Syszycie wicher? - pdzi chmury niegw, Tam marzn waszych ostatki szeregw. Syszycie? - wyj godnych psw gromady,One si gryz o szcztki biesiady. "Ja to sprawiem; jakem wielki, dumny, Tyle gw hydry jednym ci zamachem! Jak Samson jednym wstrznieniem kolumnyZburzy gmach cay, i run pod gmachem!" Rzek, spjrza w okno i bez czucia pada, Ale nim upad, lamp z okna ciska; Ta trzykro, koem obiegajc, byska, Na koniec lega przed czoem Konrada; W rozlanym pynie tleje rdze ogniska, Lecz coraz gbiej topi si i mroczy, Wreszcie, jak gdyby dajc skonu haso, Ostatni, wielki krg wiata roztoczy, I przy tym blasku wida Alfa oczy, Ju pobielay - i wiato zagaso. I w teje chwili przebi wiey ciany Krzyk nagy, mocny, przecigy, urwany - Z czyjej to piersi? - wy si domylicie; A kto by sysza, odgadnby snadnie, e piersi, z ktrych taki jk wypadnie, Ju nigdy wicej nie wydadz gosu: W tym gosie cae ozwalo si ycie. Tak struny lutni od tgiego ciosu Zabrzmi i pkn: zmieszanymi dwiki Zdaj si gosi pocztek piosenki, Ale jej koca nikt si nie spodziewa. Taka pie moja o Aldony losach; Niechaj j anio harmonii w niebiosach, A czuy suchacz w duszy swej dopiewa. -------Konwersja: rpg6@go2.pl o na litewskie stepy, Wilno tak dugo, tak gnunie oblega. Kiedy strawiono dobytki i piony, Gdy gd niemieckie nawiedza obozy, A nieprzyjaciel wkoo rozproszony Niszczy posiki, przecina dowozy, Codziennie z ndzy mary Niemcw krocie: Czas byo szturmem pooy kres wojny Albo o rychym zamyla odwrocie; Wtenczas Wallenrod ufny i spokojny Jedzi na owy, albo w swym namiocie Zamknity knowa tajemne ukady I wodzw nie chcia przypuszcza do rady.I tak w zapale wojennym ostygn, e ludu swego nie wzruszony zami, Miecza na jego obron nie dwign; Z zaoonymi na piersiach rkami Cay dzie duma lub z Halbanem gada. Tymczasem zima nawalia niegi I Witold wiee zebrawszy szeregi Oblega wojsko, na obz napada; O habo w dziejach mnego Zakonu! Wielki Mistrz pierwszy uciek z pola bitwy. Zamiast wawrzynw i sutego plonu Przywiz wiadomo o zwycistwach Litwy. Czycie widzieli, gdy z tego pogromu Wojsko upiorw prowadzi do domu? - Ponury smutek czoo jego mroczy, Robak boleci wywija si z lica; I Konrad cierpia - ale spjrzyj w oczy: Ta wielka, na p otwarta renica Jasne z ukosa miotaa pociski, Niby kometa grocy wojnami, Co chwila, zmienna, jak nocne poyski, Ktrymi szatan podrnego mami; Wcieko i rado poczajc razem, Byszczaa jakim szataskim wyrazem. Dra lud i szemra, Konrad nie dba o to; Zwoa na rad niechtnych rycerzy, Spjrza, przemwi, skin - o sromoto! Suchaj pilnie i kady mu wierzy; W bdach czowieka widz sdy Boga, Bo kogo z ludzi nie przekona - trwoga? Stj, dumny wadco! jest sd i na ciebie. W Maryjenburgu wiem ja loch podziemny; Tam, gdy noc miasto w ciemnociach zagrzebie, Schodzi na rad trybuna tajemny. Tam jedna lampa na podniebiu sali I w dzie, i w nocy si pali; Dwanacie krzese koo tronu stoi, Na tronie ustaw ksiga tajemnicza; Dwunastu sdziw, kady w czarnej zbroi, Wszystkich maskami zamknite oblicza, W lochach od gminnej ukryli si zgrai, A larw jeden przed drugim si tai. Wszyscy przysigli dobrowolnie, zgodnie, Kara potnych swoich wadcw zbrodnie,Nazbyt gorszce lub ukryte wiatu. Skoro ostatnia uchwaa zapadnie, I rodzonemu nie przepuszcz bratu; Kady powinien, gwatownie lub zdradnie, Na potpionym dopeni wyroku: Sztylety w rku, rapiery u boku. Jeden z maskowych zbliy si do tronu I stojc z mieczem przed ksig zakonu, Rzek: "Straszliwi sdziowie! Ju nasze podejrzenie stwierdzone dowodem: Czowiek, co si Konradem Wallenrodem zowie, Nie jest Wallenrodem. Kto on jest? - nie wiadomo; przed dwunastuy fPj4((j4(-G8j@Pjj{AA